Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 8-sentabrdagi PF-161-son “Islohotlarni huquqiy jihatdan taʼminlash samaradorligini oshirish hamda ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishda vazirlik va idoralarning masʼuliyati va tashabbuskorligini kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 5-noyabrdagi 736-son “Yovvoyi hayvonlarni saqlash tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Nobud boʻlgan hayvonlarning jasadini krematsiya qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi va Ichki ishlar vazirligi bilan kelishilgan.

3. Ushbu qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Mazkur Nizom nobud boʻlgan hayvonlarning jasadini krematsiya qilish tartibini belgilaydi.

1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

nobud boʻlgan hayvon — kasallik, baxtsiz hodisa, tabiiy yoki boshqa omillar taʼsiri natijasida oʻlgan hayvon;

krematsiya — nobud boʻlgan hayvonlarning jasadini maxsus texnik uskunalar (krematoriy) yordamida yuqori haroratda yondirish orqali uning biologik qoldiqlarini toʻliq yoʻq qilish usuli;

masʼul shaxs — nobud boʻlgan hayvonlarning jasadini qabul qilish, krematsiya qilish va hisobini yuritish uchun tuman (shahar) obodonlashtirish boshqarmasining qarovsiz qolgan hayvonlarni tutishga masʼul xodimi;

vaqtincha saqlash joyi — krematsiyaga qadar hayvonlarning jasadi saqlanadigan maxsus ajratilgan, yopiq va sanitariya talablariga javob beradigan joy.

2. Nobud boʻlgan hayvonlarning jasadi ekologiya va qishloq xoʻjaligi sohasidagi xodimlar ishtirokida masʼul shaxs tomonidan krematsiya qilinadi.

3. Hayvon nobud boʻlgani aniqlanishi bilan hayvon egasi yoki jasadni koʻrgan shaxs shu kunning oʻzida yozma, ogʻzaki yoki elektron shaklda masʼul shaxsga xabar beradi.

4. Masʼul shaxs xabar kelib tushgan kundan eʼtiboran bir kun ichida hayvon nobud boʻlgan joyni koʻzdan kechiradi.

Koʻzdan kechirish jarayonida tuziladigan qaydnomada hayvonning turi, zoti, identifikatsiya raqami (mavjud boʻlsa), jinsi, taxminiy yoshi, soni, nobud boʻlganligi aniqlangan sana va vaqt hamda boshqa muhim maʼlumotlar toʻliq va aniq qayd etiladi.

Bunda, hayvonning oʻlim sababini joyida aniqlash imkoni boʻlmagan holda qaydnomaga “aniqlanmoqda” degan belgi qoʻyiladi. Hayvon yuqumli kasallikka chalinganligi aniqlanganda uning jasadi darhol izolyatsiya qilinadi.

5. Nobud boʻlgan hayvonning jasadi krematsiya qilish joyiga (krematoriyga) maxsus transport vositasida yoki shu maqsad uchun ajratilgan yopiq konteynerda masʼul shaxs tomonidan olib boriladi.

Nobud boʻlgan hayvonning jasadi germetik yopiladigan qop, konteyner yoki suyuqlik oʻtkazmaydigan maxsus idishga joylashtiriladi.

Nobud boʻlgan hayvonning jasadini tashish vaqtida tashqi muhitga oqindi chiqishi, biologik material sochilishi yoki noxush hid tarqalishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

6. Krematsiya qilinguniga qadar nobud boʻlgan hayvonning jasadi maxsus ajratilgan, yopiq, yaxshi shamollatiladigan va begona shaxslar kirishi taqiqlangan vaqtincha saqlash joyida saqlanadi.

Nobud boʻlgan hayvonning jasadini vaqtincha saqlash muddati, qoidaga koʻra 24 soatdan oshmasligi lozim.

7. Vaqtincha saqlash joyi yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi mumkin boʻlgan sirtlarga ega boʻlishi, oqindi chiqishiga yoʻl qoʻymasligi hamda noxush hidlar chiqishining oldini olish choralari bilan taʼminlanishi kerak.

8. Nobud boʻlgan hayvonning jasadi quyidagi hollarda faqat maxsus uskuna (krematoriy)da krematsiya qilinishi zarur:

Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 25-oktabrdagi 361-son “Davlat veterinariya xizmati tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarorida keltirilgan kasalliklar aniqlanganda;

oʻlim sababini aniqlash imkoniyati boʻlmagan holatlarda;

hududda biotermik oʻralar mavjud boʻlmaganda;

ekologik xavf yuqori boʻlgan holatlarda.

9. Krematsiya faqat maxsus uskunalarda (krematoriy) harorat 800 °C — 1200 °C oraligʻida masʼul shaxs tomonidan amalga oshiriladi.

10. Krematsiyadan oldin ekologiya va qishloq xoʻjaligi sohasidagi xodimlar qaydnoma maʼlumotlari, qabul qilish hujjatlari va veterinariya qaydlarining mavjudligini tekshiradi.

11. Maxsus uskuna (krematoriy) ishga tushirilishidan oldin uning texnik sozligi, xavfsizlik tizimlari va ish rejimi masʼul shaxs tomonidan koʻzdan kechiriladi.

Krematsiya jarayonida uskunadan foydalanish boʻyicha texnik yoʻriqnomaga, mehnatni muhofaza qilish va yongʻin xavfsizligi qoidalariga qatʼiy rioya etilishi shart.

12. Krematsiya tugagandan keyin hosil boʻlgan kul va boshqa qoldiqlar masʼul shaxs tomonidan yigʻiladi, saqlanadi va maxsus qazilgan chuqurlarga koʻmib tashlanadi va dalolatnoma tuziladi.

Bunda, ushbu dalolatnomada krematsiya qilingan sana, vaqt, hayvon turi, soni, kelib chiqqan joyi, oʻlim sababi (maʼlum boʻlsa), krematsiya joyi va masʼul shaxslarning F.I.O. koʻrsatiladi.

13. Nobud boʻlgan hayvon jasadi bilan ishlashda masʼul shaxs maxsus kiyim-bosh, maxsus poyabzal, bir martalik qoʻlqop, niqob yoki respirator, zarur hollarda himoya koʻzoynagi hamda boshqa shaxsiy himoya va gigiyena vositalari bilan bepul taʼminlanadi.

14. Krematsiyadan keyin hayvonning jasadi saqlangan joy, tashish vositasi, konteynerlar, asbob-uskunalar va ish jarayonida foydalanilgan sirtlar masʼul shaxs tomonidan dezinfeksiya qilinadi.

15. Bir martalik himoya vositalari hamda ifloslangan sarf materiallari utilizatsiya qilinadi.

16. Hayvonlarning jasadi bilan ishlash vaqtida begona shaxslarning kirishi, jasadni ochiq holda tashish, saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

17. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradi.