Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-martdagi PF-5963-son “Oʻzbekiston Respublikasining qurilish sohasida islohotlarni chuqurlashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi hamda 2020-yil 27-noyabrdagi PF-6119-son “Oʻzbekiston Respublikasi qurilish tarmogʻini modernizatsiya qilish, jadal va innovatsion rivojlantirishning 2021 — 2025-yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi farmonlariga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ayrim shaharsozlik normalari va qoidalari 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi bilan kelishilgan.

4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) qurilayotgan, mukammal taʼmirlanadigan va rekonstruksiya qilinadigan bino va inshootlarning xonalarida isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimlarini loyihalashga oid talablarni belgilaydi.

Ushbu SHNQ quyidagilarga nisbatan tatbiq etilmaydi:

radioaktiv moddalar, ionlashgan nur tarqatuvchi manbalar bilan ishlashga moʻljallangan inshootlar va togʻli hududlarda yerosti ishlari olib boriladigan obyektlar, portlovchi moddalar ishlatiladigan hamda saqlanadigan xonalarni isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimlariga;

pnevmotransport va changsoʻrgich uskunalar tizimiga;

texnologik va elektrotexnik jihozlar uchun maxsus qizdiruvchi, sovituvchi hamda changdan tozalovchi uskunalar va qurilmalarga;

gazsimon va suyuq yoqilgʻi bilan ishlaydigan issiqlik qozoni yordamida isitish tizimiga;

qishloq xoʻjaligi va boshqa maqsadlarda foydalaniladigan texnologik binolarga.

1. Mazkur SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar keltirilgan:

SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar”;

SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari”;

SHNQ 2.01.04-18 “Qurilish issiqlik texnikasi”;

SHNQ 2.01.07-21 “Yuklamalar va taʼsirlar”;

SHNQ 2.01.18-24 “Binolar va inshootlarni isitish, shamollatish va konditsiyalashtirish uchun energiya sarfi normalari”;

SHNQ 2.04.08-22 “Gaz taʼminoti. Loyihalash talablari”;

SHNQ 2.08.01-24 “Turar joy obyektlarini loyihalash”;

SHNQ 2.08.02-23 “Jamoat binolari va inshootlari”;

SanQvaN 0294-11 “Ish oʻrni havosidagi zararli moddalarning ruxsat etilgan konsentratsiyalarining gigiyenik normativlari”;

Oʻz MSt 133:2024 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish”;

GOST 12.1.005-88 Mehnatni muhofaza qilish standartlari tizimi. Ish zonasining havosiga qoʻyiladigan umumiy sanitariya-gigiyena talablari (rasmiy manba: GOST 12.1.005-88 Sistema standartov bezopasnosti truda. Obshiye sanitarno-gigiyenicheskiye trebovaniya k vozduxu rabochey zoni);

GOST 31311-2022 Mehnat xavfsizligi standartlari tizimi. Isitish priborlari. Umumiy texnik shartlar. (rasmiy manba: Sistema standartov bezopasnosti truda. Pribori otopitelnie. Obshiye texnicheskiye usloviya).

2. Ushbu SHNQda quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanilgan:

ventilyatsiya — xonadan zararli va boshqa moddalarni, shuningdek ortiqcha issiqlik va namlikka ega havoni chiqarish hamda xonaning xizmat koʻrsatiluvchi yoki ishchi hududga tashqi havoni kiritish;

portlash xavfi boʻlgan aralashma — havo yoki oksidlovchining yonuvchi gazlar, alangalanuvchi suyuqliklarning bugʻlari, yonuvchan chang yoki tolalar;

havo oʻtayotgan quvur — havoni yetkazib berish yoki chiqarish uchun qoʻllaniladigan kanal yoki quvur;

tutun chiqarilayotgan quvur — avtomatlashtirilgan isitish qozonidan yonish mahsulotlarini tutun yoʻligacha yetkazib beruvchi gaz sizib chiqmaydigan kanal yoki quvur;

tutun yoʻli — tutun chiqarilayotgan quvurlardan yonish mahsulotlarini atmosferaga vertikal yoʻnalishda chiqarish va tortish kuchini yaratish uchun toʻgʻri toʻrtburchak yoki aylana qirqimga ega vertikal gaz sizib chiqmaydigan kanal yoki quvur;

havoni konditsiyalash — xonalarda odamlarga qulay muhit yaratish yoki texnologik talablarga zarur boʻlgan haroratni, nisbiy namlikni, havoning tozaligi va havo harakati tezligini yoki yuqorida sanab oʻtilgan parametrlardan bir nechtasini optimal (yilning issiq mavsumida esa yoʻl qoʻyiladigan) darajada ushlab turish;

isitish — yilning isitish mavsumida xonaning talabdagi ichki havo haroratini taʼminlash maqsadida isitishni tashkil etish;

tutun rezervuarlari — poldan 2,5 m va undan ortiq sathgacha shiftdan (yopmadan) tushayotgan yonmaydigan pardalar bilan perimetr boʻyicha toʻsilgan tutun hududi;

tislama — pech yoki tutun kanali (quvur)ning tashqi sirtidan yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan tayyorlangan yonishdan himoyalangan yoki himoyalanmagan devor yoki toʻsiqqacha boʻlgan masofa.

3. Ushbu SHNQda quyidagi qisqartmalar qoʻllanilgan:

CHRK — chegaraviy ruxsat etilgan konsentratsiyasi;

ATQKCH — alanga tarqalishining quyi konsentratsiyasi chegarasi;

CHRK_w.z — chegaraviy ruxsat etilgan havodagi konsentratsiya;

CHRKp — chegaraviy ruxsat etilgan eng katta bir marotabali konsentratsiya;

QTER — qayta tiklanadigan energiya resurslar;

EQTQ — elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalari;

ATPKCH — alanga tarqalishning pastki konsentratsiya chegarasi;

RAK — ruxsat etiluvchi avariya konsentratsiyasi.

4. Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash loyihalarida quyidagi texnik yechimlar boʻlishi lozim:

turar joy, jamoat, shuningdek korxonalarning maʼmuriy-maishiy binolarining xonalaridagi, xizmat koʻrsatish hududlarida yoʻl qoʻyilgan (ruxsat etilgan chegaraviy yoki optimal issiqlik harorati) meteorologik sharoitlarni va toza havo;

har qanday vazifani bajarish uchun moʻljallangan binolardagi ishlab chiqarish, amaliyot xonasi va omborxonalarining ish joyidagi yoʻl qoʻyilgan (ruxsat etilgan chegaraviy yoki optimal issiqlik harorati yoki texnologik sharoitlarga muvofiq) meteorologik sharoitlar va toza havo;

QMQ 2.01.08-18 ga muvofiq isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimlari hamda jihozlari ishlashidan hosil boʻlayotgan shovqin va tebranishlarning normalangan darajada avariya ventilyatsiyasi va tutunga qarshi himoyadan tashqari xonalarga oʻrnatilgan jihozlar ishlayotgan yoki tekshirilayotgan vaqtda ular uchun yoʻl qoʻyilgan shovqin 110 dB dan, 125 dB dan ortiq boʻlmagan impulsli shovqin;

fuqarolarning hayoti, sogʻligi va mulkiga boʻlgan xavfsizlik, qurilma, ashyo va energiyadan oqilona foydalanish, ishonchlilik va uzoq muddatga chidamli;

isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimini montaj qilish, xizmat koʻrsatish va taʼmirlash uchun qulay;

isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash tizimlarini portlashdan va yongʻindan himoyalash;

SHNQ 2.01.18-24 ga muvofiq isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimining isitish qozonlari, ventilyatorlar, konditsionerlar, sovitish qurilmalari hamda boshqa shu kabi qurilmalarda energiya tejamkorlik koʻrsatkichlari;

har biri oʻzining alohida tizimlari yoki boshqarish shoxobchalari bilan bino hajmida ichki hududini ventilyatsiya va konditsiyalash hamda isitish tizimlariga xizmat koʻrsatish;

isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash tizimini ishlab chiqarishni samarali va joriy boshqarish, shuningdek ob-havoni kuzatuvchilarni qoʻllash;

ishlab chiqarish jarayonlaridan chiqib ketuvchi issiqlikdan, ikkilamchi va qayta tiklanuvchi zaxiralardan maksimal foydalanish.

5. Korxonalar, turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarni qayta qurish va jihozlash loyihalarida mavjud isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash tizimlari ushbu SHNQning talablariga muvofiq boʻlsa foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

6. Agressiv muhitga ega havoni chiqarib yuborish uchun moʻljallangan xonalarga joylashtiriladigan isitish, ventilyatsiya jihozlari, havo quvurlari korroziyaga chidamli materiallardan tayyorlanishi yoki korroziyadan himoyalovchi qoplamalar bilan oʻralgan boʻlishi lozim.

7. Issiqlik izolyatsiya qiluvchi konstruksiyaning sirt harorati ularning oʻz-oʻzidan alangalanish haroratidan kamida 20 foizdan past boʻlishi, bunda gazlar, bugʻlar, aerozollar yoki changlarning alangalanish xavfini vujudga keltiradigan xonalarda joylashgan isitish va shamollatish uskunalari, quvuroʻtkazgichlar va havo quvurlarining sirtlari izolyatsiya qilinishi kerak.

Izolyatsiya yuzasining haroratini belgilangan darajaga tushirish uchun texnik imkoniyat boʻlmasa, isitish va shamollatish uskunalari, quvuroʻtkazgichlar va havo quvurlari ushbu xonalarga joylashtirilmasligi lozim.

8. Xonalarda mikroiqlim koʻrsatkich (parametr)larini inobatga olib isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimlarining texnik yechimlari loyihalanishi lozim.

9. Binoning issiqlik energetik parametr va koʻrsatkichlarining qiymatlarini hisoblash mazkur SHNQning 22-ilovasiga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

10. Turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarning xizmat koʻrsatish hududidagi meteorologik sharoitlarni SHNQ 2.08.01-24, SHNQ 2.08.02-23 larga muvofiq, ishlab chiqarish binolarining doimiy va doimiy boʻlmagan ish oʻrinlarida (meteorologik sharoitlar boshqa normativ hujjatlarda belgilangan xonalar bundan mustasno) mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalariga muvofiq qabul qilish lozim.

11. Xonalardagi havo harorati quyidagicha olinishi lozim:

yilning issiq davri uchun issiqlik ortiqcha boʻlgan xonalarning ventilyatsiyasini loyihalashtirishda ruxsat etilgan haroratning maksimal qiymati;

ortiqcha issiqlik boʻlmaganda ruxsat etilgan harorat chegarasidagi iqtisodiy maqsadga muvofiq qiymati;

yilning sovuq davrida ventilyatsiyani loyihalashtirishda ortiqcha issiqlikni assimilyatsiyalash uchun ruxsat etilgan harorat chegarasidagi iqtisodiy maqsadga muvofiq qiymati;

ortiqcha issiqlik boʻlmaganda mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalari boʻyicha ruxsat etilgan haroratning minimal qiymati;

isitish loyihasini loyihalashda mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalar boʻyicha ruxsat etilgan haroratlarning minimal qiymati;

havoning harakat tezligi va havoning nisbiy namligini mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalar boʻyicha.

12. Toʻliq avtomatlashtirilgan texnologik uskunalar bilan jihozlangan, odamlar ishtirokisiz ishlaydigan ishlab chiqarish xonalarining ish hududidagi havo harorati (maxsus xonada boʻlgan va uskunalarni koʻrikdan oʻtkazish va sozlash uchun 2 h dan koʻp boʻlmagan uzluksiz ravishda ishlab chiqarish xonasiga vaqti-vaqti bilan chiquvchi navbatchi xodimlar bundan mustasno) xonalarning harorat rejimiga qoʻyiladigan texnologik talablar mavjud boʻlmagan holda quyidagilar olinishi lozim:

yilning issiq davri uchun ortiqcha issiqlik mavjud boʻlmaganda — tashqi havo haroratiga teng;

ortiqcha issiqlik mavjud boʻlganda — A parametrlarda tashqi havo haroratidan 4 °S yuqori, biroq — 29 °S dan past boʻlmaganda (havoni isitish talab etilmaydi);

yilning sovuq davrida ortiqcha issiqlik miqdori boʻlmaganda va tashqi havoning hisobiy B parametri uchun — 10°S;

ortiqcha issiqlik miqdori boʻlganda iqtisodiy maqsadga muvofiq harorati.

13. Davomiyligi 2 h va undan ortiq boʻlgan taʼmirlash ishlari bajariladigan joylarda havo haroratini yilning iliq davrida mazkur SHNQning 2-ilovasining A parametrlariga muvofiq yoʻl qoʻyiladigan qiymatlargacha pasaytirishni va yilning sovuq davrida B parametrlariga havo haroratini 16 °S gacha koʻtarilishni inobatga olinishi kerak.

Toʻliq avtomatlashtirilgan texnologik uskunalar oʻrnatilgan ishlab chiqarish xonalarida, maxsus talablar mavjud boʻlmaganda havoning nisbiy namligi va harakat tezligi normalashtirilmaydi.

14. Ishlab chiqarish xonalarining tashqi havo bilan radial tarqalib turiladigan ishchi oʻrinlaridagi havo harakatining tezligi va haroratini quyidagilardan olinishi lozim:

140 W/m² va undan katta sirt zichligiga ega nurli issiqlik oqimidan nurlanganda, mazkur SHNQning 3-ilovasi boʻyicha;

zararli moddalar ajratib chiqaruvchi ochiq texnologik jarayonlarda ushbu SHNQning 11-bandi boʻyicha.

15. Chorvachilik, moʻynachilik va parrandachilik binolarida, oʻsimliklarni oʻstirish inshootlarida, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini saqlash binolaridagi harorat, nisbiy namlik, havo harakati tezligi va tozaligini ushbu binolarni texnologik va qurilish loyihalashtirishning talablariga muvofiq belgilash lozim.

16. Yilning sovuq mavsumida turar joy, jamoat, maʼmuriy-maishiy va ishlab chiqarish binolarining isitiladigan xonalarida foydalanilmayotgan va ishdan tashqari vaqtda havo haroratini meʼyordan past ushlash (agar bu texnologik jarayon talablariga zid boʻlmasa), biroq quyidagilardan past boʻlmasligi kerak:

turar joy binolarida — 15 °C;

jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarda — 12 °C;

ishlab chiqarish xonalarida — 5 °C.

17. Yilning issiq davrida meteorologik sharoitlar quyidagi binolarda normalanmaydi:

turar joy binolarida;

jamoat va ishlab chiqarish binolarining yordamchi xonalarida;

jamoat va ishlab chiqarish binolarining asosiy xonalarida (ishdan tashqari vaqtda).

18. Doimiy ish joylari nurlanish bilan qizdirilganda yoki sovitilganda xona ish hududidagi havo harorati hisoblash boʻyicha qabul qilinishi, bunda ishchi hududdagi normalangan haroratga ekvivalent boʻlgan harorat sharoitlari taʼminlanishi, shuningdek ish joyidagi nurli issiqlik oqimining sirt zichligi 35 W/m² dan oshmasligi kerak.

Ish joylari nur bilan isitilganda yoki sovitilganda xonalarning ish hududidagi havo haroratini mazkur SHNQning 4-ilovasi boʻyicha aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.

Texnologik uskunalarning qizdirilgan yoki sovitilgan yuzalaridan doimiy ish joylarini nur bilan isitish yoki sovitish uchun foydalanmaslik kerak.

19. Xonalardagi optimal yoki chegaraviy konditsiyalashtirish parametrlari mazkur SHNQning 5-ilovasiga hamda jamoat va maʼmuriy-maishiy, doimiy yoki doimiy boʻlmagan ishchi xonalar ushbu SHNQning 2-ilovasiga muvofiq meteorologik sharoitlar aniqlanishi lozim.

20. Yilning iliq davrida tashqi havo harorati 30 °S va undan yuqori boʻlgan joylarda (B parametrlari) xonalardagi havo haroratini haroratning har bir 30 °S dan yuqori koʻtarilishi uchun ushbu SHNQning 2 va 5-ilovalarida keltirilganidan 0,4 °S ga oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

Havo harakatining tezligi xonalarning ishchi yoki xizmat koʻrsatiladigan hududidagi havo haroratining har bir yuqori darajasiga 0,1 m/s ga oshirilishi, bunda xonalarda havo harakatining tezligi 0,5 m/s dan oshmasligi kerak.

21. Texnologik jarayonlarni boshqarish xonalarida quyidagilar taʼminlashi lozim:

havo harorati 23 — 26°S;

havoning nisbiy namligi 40 — 60 foiz;

havo harakat tezligi ushbu SHNQning 2-ilovasi boʻyicha.

22. Ish joyidagi issiqlik oqimining yuza zichligi 140 W/m² va undan ortiq boʻlgan yuqori haroratda ishlovchi korxona ishchilari dam olish xonalarida yilning sovuq davrida 21-22 °C, issiq davrida 24 — 26 °C havo harorati qabul qilinishi, bunda yuqori haroratda ishlovchi korxona va dam olish xonasida havo haroratining farqi 11 — 13 °C dan oshmasligi lozim.

Odamlarni isinishiga moʻljallangan xonalarda havo harorati 25 °S, radiatsion isitish qoʻllanilganda esa ushbu SHNQning 18-bandiga muvofiq 20 °S qabul qilinishi kerak.

23. Xonaning xizmat koʻrsatilayotgan yoki ish hududiga kirayotgan havo oqimini quyidagi formulalar boʻyicha qabul qilish lozim:

havo harakatining maksimal tezligi V_x, m/s:

xonada issiqlik yetishmovchiligini toʻldirishda maksimal harorat t_x, °S:

xonadagi ortiqcha issiqlikni assimilyatsiya qilishdagi minimal harorat t, °S:

bu yerda:

V_n — binoning ish hududining ish joyidagi yoki xizmat koʻrsatish hududidagi havo harakatining normalashtirilgan tezligi, m/s;

t_n — havoning meʼyoriy harorati, °S;

K — xonadagi havo harakatining meʼyoriy tezligidan, oqimdagi maksimal tezligiga oʻtkazuvchi koeffitsiyenti ushbu SHNQning 6-ilovasi boʻyicha aniqlanadi;

∆t₁, ∆t₂ — oqimdagi havo haroratini, °S, ruxsat etilgan ogʻishi, ushbu SHNQning 7-ilovasi boʻyicha aniqlanadi.

Havo taqsimlagichlar xizmat koʻrsatiladigan yoki xonaning ish hududi doirasida joylashtirilganda harakat tezligi va havo harorati havo taqsimlagichdan 1 m masofada normalashtirilmaydi.

24. Ishlab chiqarish binolari ish hududining ish joyidagi konditsiyalash va ventilyatsiya tizimlarini hisoblayotganda havo tarkibidagi zararli moddalar konsentratsiyasini amaldagi standartlar va SanQvaN 0294-11ga muvofiq boʻlishi lozim.

25. Havo taqsimlagich va havo beriluvchi boshqa tirqishlardan chiqayotgan joyidagi, berilayotgan havo tarkibidagi zararli moddalar konsentratsiyasini, havoni qabul qilish uskunalari joylashgan joydagi shu moddalarni fon konsentratsiyasini hisobga olgan holda hisoblab qabul qilinishi, biroq quyidagilardan oshmasligi lozim:

ishlab chiqarish va maʼmuriy maishiy xonalarning ish hududidagi havo tarkibidagi CHRKning 30 foizidan;

turar joy va jamoat binolari uchun aholi yashaydigan joy havosidagi CHRKdan.

26. Meteorologik sharoitlarni va xonalardagi havoning tozaligini ushbu SHNQning 27 — 29-bandlarida keltirilgandek SHNQ 2.01.01-22ga muvofiq tashqi havoning hisobiy parametrlari taʼminlanishi lozim.

27. Turar joy, jamoat, maʼmuriy-maishiy va ishlab chiqarish binolari uchun tashqi havoning parametrlari quyidagicha qabul qilinishi zarur:

yilning issiq mavsumi uchun ventilyatsiya va havo purkash tizimi uchun — A parametrlari;

yilning sovuq mavsumi uchun isitish, ventilyatsiya va havo purkash hamda yilning issiq va sovuq mavsumlari uchun konditsiyalash tizimi — B parametrlari.

28. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan binolar uchun tashqi havo parametrlari quyidagicha qabul qilinishi kerak:

yilning issiq va sovuq davrida ventilyatsiya tizimlari uchun — A parametrlari;

yilning sovuq mavsumida isitish tizimi uchun — B parametrlari.

Yilning sovuq davri uchun asoslab berilganda A parametrlar uchun oʻrnatilganidan havo haroratini 2 °S va solishtirma entalpiyasini 2 kJ/kg baland olishga yoʻl qoʻyiladi.

29. Ishlatilmaydigan (13 h dan 16 h gacha) ventilyatsiya va konditsionerlash tizimlari uchun yilning iliq davrida tashqi havo parametrlarini mazkur SHNQning 27 va 28-bandlarida keltirilgan qiymatlardan past qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

30. Issiqlik isteʼmolining hisobiy davomiyligi quyidagicha qabul qilinishi kerak:

isitish tizimlari uchun — isitish mavsumi davomiyligiga teng ravishda, d/yilda;

kiruvchi ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimlari uchun — ularning ishlash davomiyligi boʻyicha, isitish mavsumi davomida, h/yilda.

31. Sunʼiy sovuqlikni isteʼmol qilishning hisoblangan davomiyligi quyidagicha qabul qilinishi kerak:

sovitish tizimlari uchun — havoni qattiq isiydigan davri, yaʼni tashqi havoning sutkali maksimal oʻrtacha harorati 34 °S va undan yuqori boʻlgan davr;

havoni konditsiyalash tizimlari uchun — havoni qattiq isitish davri mobaynida, ularning ishlash davomiyligiga teng vaqtda.

32. Xona havosidagi moddalarning portlash-yongʻindan xavfsiz konsentratsiyasini ventilyatsiya va konditsionerlash tizimlarini hisoblash uchun oʻrnatilgan tashqi havo parametrlarida qabul qilish kerak.

33. Pol maydoni har bir xizmatchiga 50 m² dan ortiq boʻlgan xonalarda yilning issiq mavsumida harorat, nisbiy namlik va havo harakati tezligining hisobiy qiymatini, texnologik jarayon talablariga zid boʻlmagan holda ish joylarining oʻzida taʼminlashi kerak.

34. Isitish davrida, xonalardagi havoning hisobiy haroratini ruxsat etilgan chegaralarida taʼminlash uchun, tashqi havoning mustahkam oʻrtacha sutkalik haroratini 10 °S va undan kam, davolash-profilaktika muassasalari, maktabgacha taʼlim tashkiloti, maktab va maktab-internatlar uchun esa 12 °S va undan kam boʻlgan davrni hisobga olgan holda isitishni loyihalashtirish lozim.

Isitish davrining oʻrtacha harorati va davomiyligining hisobiy qiymatlari SHNQ 2.01.01-22ga muvofiq boʻlishi zarur.

35. Bino yoki inshootning loyihalarida, yilning barcha davrlarida ularning tashqi va ichki ish sharoitlari oʻzgarganda isitish tizimlarining issiqlik va gidravlik barqarorligini taʼminlash boʻyicha texnik yechimlar boʻlishi lozim.

36. Isitishni loyihalashtirishda quyidagilarni hisobga olish zarur:

toʻsiq konstruksiyalari orqali yoʻqotilgan issiqlikni ushbu SHNQning 9-ilovasiga muvofiq;

sizib oʻtgan tashqi havoni isitishga ketgan issiqlik sarfini mazkur SHNQning 8-ilovasiga asosan;

materiallar, jihozlar va transport vositalarini isitishga ketgan issiqlik sarfini;

elektr uskunalar, yoritgichlar, texnologik jihozlar, kommunikatsiyalar, materiallardan muntazam berilayotgan issiqlik oqimini;

turar joy uylaridagi xonalar va xonalardagi xar 1 m² polga 10 W issiqlik oqimi toʻgʻri kelishini.

37. Xonalarning ichki toʻsiq konstruksiyalari orqali yoʻqotilayotgan issiqlikni, agar bu xonalardagi haroratlar farqi 3 °S va undan kam boʻlsa, hisobga olmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

38. Isitish tizimlarini (isitish uskunalari, issiqlik tashuvchi, issiqlik beruvchi yuza yoki issiqlik tashuvchining chegaraviy harorati) mazkur SHNQ ning 10-ilovasi boʻyicha qabul qilinishi lozim.

39. Ichki issiqlik bilan taʼminlash va isitish tizimlarida issiqlik tashuvchi sifatida suv qoʻllanishi, bunda texnik-iqtisodiy asoslanganda boshqa issiqlik tashuvchilar, suv muzlashining oldini oluvchi qoʻshimcha qoʻshilgan suvlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Avariya natijasida, portlash va yonish xavfi, shuningdek GOST 12.1.005-88 boʻyicha 1, 2 va 3-sinf xavfi boʻlgan moddalar mavjud boʻlgan xonalardagi havo tarkibidagi CHRK va CHRVKni oshiruvchi moddalar ajratib chiqishi mumkin boʻlgan miqdorda foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

40. Navbatchi isitish tizimini, asosiy isitish tizimlaridan foydalangan holda, ushbu SHNQning 16-bandiga asosan havo haroratini tutib turish uchun boʻlishi lozim.

Maxsus navbatchi isitish tizimini loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

41. Isitilmaydigan binolardagi alohida xonalar va hududlarda texnologik talablarga mos keluvchi, shuningdek uskunalarni taʼmirlash va sozlash vaqtidagi doimiy boʻlmagan ishchi oʻrinlarda havo haroratini saqlab turish uchun mahalliy isitish tizimini nazarda tutish lozim.

42. Texnik-iqtisodiy jihatdan asoslab berilganda, issiqlik energetik samaradorligi kamida 2,5 boʻlgan elektr energiyasida ishlovchi issiqlik nasoslari (split-konditsionerlar, multtizimlar) bilan isitishga yoʻl qoʻyiladi.

Elektr isitish uskunalari zavodda tayyorlangan boʻlishi, issiqlik beruvchi yuzaning harorati mazkur SHNQning 10-ilovasida keltirilgan chegaraviy yoʻl qoʻyiluvchi qiymatdan oshmasligi lozim.

43. Omborxona xonalarining isitish tizimini ushbu SHNQning 108-bandida keltirilgan chegaralanishlar bilan texnologik talablarga muvofiq loyihalash kerak.

44. Isitish boʻyicha talablar asosiy xonalar uchun talablardan farq qiladigan binolarning isitiladigan xonalari umumiy maydonining 5 foizdan va undan kam boʻlgan bir yoki bir nechta xonalarini mahalliy isitish uskunalari bilan isitish lozim.

Agar xonalarning yongʻin-portlash xavfsizligi buzilmasa, asosiy xonalar uchun talablarga muvofiq loyihalashtirilishi kerak.

45. A va B toifadagi binolarda havo bilan isitishni loyihalashtirish lozim.

Boshqa tizimlarni qoʻllashga, shuningdek suv yoki suv bugʻi bilan aloqaga kirganda portlash xavfi hosil qiluvchi moddalar yoki suv bilan oʻzaro taʼsiri natijasida oʻz-oʻzidan yonish yoki portlashga layoqati mavjud moddalardan foydalanilayotgan yoki saqlanayotgan xonalardan tashqari, boshqa xonalarda mahalliy isitish uskunalari bilan suv yoki bugʻli isitish tizimlarini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

46. Kvartirada isitish tizimlari oʻrnatilgan binolarda zinapoya maydonchalarini isitishni loyihalashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Xonalarni zina sathidan ajratib turuvchi toʻsiqlar talab etilayotgan issiqlikni himoyalash xususiyati taʼminlaganda, normalashtirilmagan ichki haroratli zina sathlarini isitishni loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

47. Binolarning isitish tizimlari issiqlik energiyasining oqilona sarflanishini, xona havosining bir tekis isitilishini, gidravlik va issiqlik barqarorligini, portlash va yongʻin xavfsizligini hamda tozalash va taʼmirlash uchun qulayligini taʼminlagan holda loyihalashtirilishi kerak.

48. Isitish uchun issiqlik energiyasini oqilona sarflash maqsadida xonaga beriladigan issiqlikni obyektli yoki individual muvofiqlashtirilishini qoʻllash lozim.

Umumiy issiqlik tizimini obyektli muvofiqlashtirishda tashqi harorat datchigi boʻyicha avtomatlashtirish boʻlishi, bunda isitish jihozlarining issiqlik unumdorligini individual muvofiqlashtirilishi hamda ushbu SHNQning 110-bandiga asosan issiqlikni muvofiqlashtiruvchi klapanlar oʻrnatish orqali ichki havo harorati boʻyicha avtomatlashtirilgan holda amalga oshirilishi lozim.

49. Bitta ishchiga 50 m² dan ortiq pol yuzasi toʻgʻri keladigan ishlab chiqarish xonalarini isitish ushbu SHNQning 11-bandiga muvofiq doimiy ish joylarida havoning hisoblangan haroratini va doimiy boʻlmagan ish joylarida pastroq haroratni taʼminlash uchun quyidagicha loyihalanishi kerak:

yengil ish turida 12 °C gacha;

oʻrtacha ogʻir ish turida 10 °C gacha,

ogʻir ish turida 8 °C gacha.

50. Isitish tizimidan xona poli oldidagi (uskunalardan 1 m dan ortiq boʻlgan masofada) havoni meʼyorlashtirilayotgan haroratga nisbatan 2°S dan ortiq xonani sovitish uchun foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Qurilmalardan xonalarni sovitish maqsadida foydalanilganda, ularning sirt harorati xonadagi havoning shudring nuqtasi haroratidan kamida 1°C yuqori boʻlishi lozim.

51. Isitish tizimlarini ushbu SHNQning 68-bandiga muvofiq suvning maksimal yoʻl qoʻyilgan harakat tezligini hamda sirkulyatsiyani sunʼiy ravishda qoʻzgʻatish bilan loyihalash kerak.

52. Isitish tizimlarini yetkazib beruvchi issiqlik tashuvchisining hisobiy harorati 95 °C dan oshmaydigan suvli issiqlik tarmoqlariga elevator oʻrnatmasdan ulash kerak, Bunda quyidagilarni qoʻllash lozim:

issiqlik energiyasini va issiqlik isteʼmolini ob-havoda rostlash qurilmalarini toʻliq hisobga olgan holda binoning har bir isitiladigan zonasiga yoki turar joyning har bir kvartirasiga yakka tartibda issiqlik tarmogʻini ulash;

isitish uskunalariga individual termoregulatorlar oʻrnatilgan ikki quvurli isitish tizimlari;

suv harakatining yoʻl qoʻyiladigan maksimal tezligiga ega boʻlgan isitish quvurlari.

53. Isitish elementlari boʻlgan qurilish konstruksiyalari yuzasining oʻrtacha harorati quyidagilardan ortiq boʻlmasligi lozim:

pol sathidan 1 m gacha boʻlgan tashqi devorlar uchun — 95°S;

odamlar doimiy boʻladigan xonalarning pollari uchun — 26°S;

odamlar vaqtincha boʻladigan va aylanma yoʻlaklar, yopiq suzish havzalarining oʻtirgichlari uchun — 31°S.

Xona balandligiga koʻra shiftlar harorati quyidagilardan ortiq boʻlmasligi lozim:

2,8 m gacha — 28°S;

2,8 m dan 3 m gacha — 30°S;

3 m dan 3,5 m gacha — 33°S;

3.5 m dan 4 m gacha — 36°S;

4.0 m dan 6 m gacha — 38°S.

54. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari, turar joy binolari va suzish havzalarida isitish elementi oʻqi boʻylab pol yuzasining harorati 35 °C dan oshmasligi kerak.

55. Ish oʻrinlarini past haroratli radiatsion isitish panellarining sirt harorati 60 °C dan yuqori, radiatsion sovitish panellarining sirt harorati esa 2 °C dan past boʻlmasligi kerak.

56. Nurlanish bilan isituvchi yuqori haroratli uskunalar yuzasining haroratini 250 °S dan ortiq olinishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Yuzasining harorati 150 °S dan yuqori boʻlgan nurli isitish uskunalarini xonaning yuqori joylariga oʻrnatilishi lozim.

57. Issiqlik tashuvchisining haroratini xonada mavjud moddalarning oʻz-oʻzidan alangalanish haroratidan kamida (ushbu SHNQning7-bandini hisobga olgan holda) 20 foizga past qabul qilish lozim.

58. Gaz bilan isitiladigan isitish uskunalardan yonish mahsulotlarini bevosita gaz gorelkalaridan (alangasidan) tashqariga chiqarib yuborish yopiq boʻlgan sharoitda foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

59. Suv bilan isitish tizimidagi issiqlik oqimi va issiqlik tashuvchi sarfini ushbu SHNQ ning 11-ilovasiga muvofiq aniqlash lozim.

60. Isitish tizimini gidravlik barqaror ishlashi, termostatlarni bir meʼyorda ishlashini taʼminlash uchun tizimning tik quvurlarida yoki uning qavatlararo gorizontal tarmoqlarida, shuningdek xonadonlarda quyidagi jihozlar boʻlishi lozim:

avtomatik muvozanatlovchi klapanlar;

ikki quvurli isitish tizimlarida bosimlar farqini regulatori;

bir quvurli isitish tizimlarida, hisoblash usullaridan qatʼi nazar, suv sarfi regulatorlari.

Muvozanatlovchi klapanlar, maxsus jihozlar yordamida suv sarfi va (yoki) bosimlar farqini oʻlchash imkoniyatini yaratilishi kerak.

61. Isitish, ventilyatsiya tizimlarining ichki issiqlik taʼminlovchi havo qizdirgichlari, suvqizdirgichlari, konditsiyalash, havo bilan isitish, havo purkash va issiqlik pardasi tizimlaridagi quvuroʻtkazgichlarni (bundan buyon matnda isitish tizimli quvuroʻtkazgichlar deb yuritiladi) poʻlat, mis, latun quvurlardan hamda polimer materiallardan iborat issiqlikka chidamli quvurlardan loyihalash lozim.

62. Isitish tizimining quvuroʻtkazgichlarini yengil suv, gaz oʻtkazuvchi poʻlat quvurlardan loyihalashga yoʻl qoʻyilmaydi.

63. Drenaj va havo chiqaruvchi quvuroʻtkazgichlarni korroziyaga chidamli quvurlardan loyihalash kerak.

Mis va latun quvurlar ichki yuzasining ekvivalent gʻadir-budurligini 0,11 mm, polimer materiallardan yasalgan quvurlarni esa 0,01 mm deb qabul qilish kerak.

64. Quyidagi quvuroʻtkazgichlarda issiqlik izolyatsiyasini qoʻllash lozim:

issiqlik tashuvchining muzlashi xavfli boʻlgan joylarda (hisoblangan havo harorati +5 °C dan past boʻlgan xonalarda, tashqi eshiklar oldidagi polda, sunʼiy sovitiladigan xonalarda) yotqizilganda;

tranzit magistrallarda issiqlik yetkazuvchining parametrlarini saqlash lozim boʻlganda;

mazkur SHNQning 7-bandiga koʻra yongʻin xavfsizligi shartlariga rioya qilish yoki kuyishdan saqlanish uchun.

65. Hisobiy havo harorati +5 °S va undan yuqori boʻlgan xonalar va yertoʻlalarga yotqizilgan quvurlardan ajraladigan issiqlikdan ularni isitish maqsadida foydalanish kerak.

Agar issiqlik ajralishi isitish uchun hisoblangan issiqlik oqimidan hamda ularning sirtining harorati ushbu SHNQning 10-ilovasiga muvofiq yoʻl qoʻyilgan haroratdan oshmasa, mazkur quvurlarni issiqlik izolyatsiya qilmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

66. Havoning hisobiy harorati 5 °S dan past boʻlgan xonalardan oʻtadigan quvuroʻtkazgichlarda qoʻshimcha issiqlik yoʻqotishning miqdori binoning isitish tizimi issiqlik oqimining 3 foizidan oshmasligi kerak.

Chordoqlarga yotqizilgan quvurlarni yarim silindr va silindr sintetik bogʻlovchi mineral tolali yoki boshqa yonmaydigan materiallar bilan izolyatsiyalash lozim.

67. Turli maqsadlarga moʻljallangan quvurlarni quyidagilarda issiqlik kiritish quvuri yoki kollektordan alohida oʻtkazish lozim:

mahalliy isitish uskunalari bilan jihozlangan isitish tizimlari uchun;

shamollatish, konditsionerlash va havo bilan isitish tizimlari uchun;

havo pardalari uchun;

vaqti-vaqti bilan ishlaydigan tizimlar yoki qurilmalar uchun.

davriy ishlaydigan tizimlar yoki qurilmalar uchun.

68. Suv bilan isitish tizimlarining quvurlaridagi issiqlik tashuvchining harakat tezligini xonada quyidagi ruxsat etilgan ekvivalent tovush darajasiga koʻra qabul qilish kerak:

tovush darajasi 40 dB dan yuqori boʻlsa jamoat binolari va xonalarida 1,5 m/s;

maʼmuriy-maishiy binolar va xonalarida 2,0 m/s;

ishlab-chiqarish binolari va xonalarida 3 m/s dan ortiq boʻlmaganda;

tovush darajasi 40 dB va undan past boʻlganda mazkur SHNQning 12-ilovasi boʻyicha.

Poʻlat quvuroʻtkazgichlarda zanglashdan saqlanish uchun suvning harakat tezligi 0,1 m/s dan kam boʻlgan hududlar boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik lozim.

69. Quvurdagi bugʻ harakatining tezligini quyidagicha qabul qilish lozim:

past bosimdagi (kirish joyida 70 kPa gacha) isitish tizimlarida, bugʻ va kondensat bir tomonga harakatlanganda 30 m/s, qarama-qarshi yoʻnalishda 20 m/s;

yuqori bosimdagi (kirish joyida 70 dan 170 kPa gacha) isitish tizimlarida, bugʻ va kondensat bir tomonga harakatlanganda 80 m/s, qarama-qarshi yoʻnalishda 60 m/s.

70. Isitish tizimida suv aylanishi uchun uzatuvchi va qaytaruvchi quvurlardagi suv bosimining farqini suvning harorat farqi natijasida vujudga keladigan bosimni hisobga olgan holda aniqlash lozim.

Isitish tizimidagi sirkulyatsion bosimning hisobga olinmagan yoʻqotilishini, maksimal bosim yoʻqotilishining 10 foizga teng deb qabul qilish zarur.

71. Namunaviy loyihalarda elevatorli isitish tizimlarini hisoblash uchun binoga kirishda issiqlik tarmogʻini uzatish va qaytish quvurlaridagi bosimlar farqi 150 kPa boʻlishi kerak.

Isitish tizimidagi nasoslarni qoʻllashda, nasos hosil qiladigan bosimni inobatga olgan holda hisoblash kerak.

72. Poʻlat quvurli isitish tizimlarini issiqlik tarmoqlariga bevosita ulanganda, issiqlik tarmogʻidagi talab etiladigan bosimlar farqini isitish tizimidagi umumiy bosim yoʻqotishlariga 3 barobar oshiruvchi koeffitsiyent bilan koʻpaytirilgan qiymatga teng deb qabul qilish lozim.

73. Isitish va ichki issiqlik taʼminoti tizimlarining poʻlat quvurlari ichki yuzasining ekvivalent gʻadir-budurligini kamida quyidagicha qabul qilish kerak:

suv va bugʻ uchun — 0,2 mm;

kondensat uchun — 0,5 mm.

Ishlab chiqarish binolarining ichki issiqlik taʼminoti tizimi bevosita issiqlik tarmogʻiga ulanganda quyidagicha qabul qilish lozim:

suv va bugʻ uchun — 0,5 mm;

kondensat uchun — 1,0 mm.

74. Sunʼiy sirkulyatsiyali suv isitish tizimlarining gidravlik hisobi, suv harakatining turbulent hamda tabiiy sirkulyatsiyali tizimlarning gidravlik hisobi suv harakatining oʻtish (laminar va turbulent oʻrtasidagi) rejimini qabul qilib amalga oshirilishi kerak.

75. Sunʼiy sirkulyatsiyali bir quvurli suv isitish tizimlarida tayanch bosim yoʻqotilishi sirkulyatsion halqalardagi umumiy bosim yoʻqotilishlarini hisobga olmagan holda umumiy bosim yoʻqotilishlarining kamida 70 foizini tashkil etishi kerak.

Ushbu tizimlarda taʼminlovchi magistralning pastki qismidan va teskari magistralning yuqori qismidan taqsimlashda tayanchlardagi bosim yoʻqotilishi uning balandligining har bir metriga 300 Pa dan kam boʻlmasligi zarur.

76. Ikki quvurli vertikal va bir quvurli gorizontal isitish tizimlarida yuqori uskunalar (tarmoqlar) orqali aylanma halqalardagi bosim yoʻqolishi, issiqlik tashuvchining hisobiy koʻrsatkichlarida ulardagi tabiiy bosimdan kam boʻlmasligi lozim.

77. Oʻzgaruvchan harorat farqlariga ega boʻlgan tizimlarni hisoblashda mahalliy isitish uskunalari bilan suv isitish tizimlarining tayanchlaridagi (shoxlari) issiqlik tashuvchining harorat farqi hisoblangan harorat farqidan 30 foizdan ortiq (biroq 10 °C dan ortiq boʻlmagan) farq qilmasligi lozim.

Issiqlik tashuvchining tabiiy aylanishiga ega boʻlgan kvartira va seksiya isitish tizimlariga yoʻl qoʻyilmaydi.

78. Bugʻ bilan isitish tizimlarining tayanchlaridagi (tarmoqlaridagi) hisobiy bosim yoʻqotishining nomutanosibligi bugʻ quvurlari uchun 15 foizdan va kondensat quvurlar uchun esa 10 foizdan oshmasligi kerak.

79. Sirkulyatsiya halqalaridagi bosim yoʻqotilishining nomutanosibligi (umumiy hududlaridagi bosim yoʻqotilishini hisobga olmagan holda) suv bilan isitish tizimlarining quvurlarini hisoblashda doimiy harorat farqlari bilan, yoʻl-yoʻlakay taqsimlanishda 5 foizdan va boshi berk taqsimlanishda 15 foizdan oshmasligi zarur.

80. Poʻlat, latun va misdan tayyorlangan isitish tizimi quvurlari ochiq usulda oʻtkazilishi, bunda yashirin holda oʻtkazilishi esa asoslangan boʻlishi lozim.

Quvurlar yashirin holda oʻtkazilganda, armatura va qismga ajratiladigan birikmalar ochiq usulda oʻtkazilgan joylarda yoki lyuklarda joylashtirilishi kerak.

81. Polimer quvurlarni yotqizish yopiq usulda amalga oshirilishi lozim.

Ochiq yotqizishda quvurlarga tashqi mexanik taʼsir boʻlmaydigan joylarda va polimer quvurlarga xos boʻlgan yuqori darajadagi chiziqli deformatsiyasiga yoʻl qoʻyiladi.

Quvurlarning harorat taʼsirida kengayishini qoplash uchun tabiiy burilmalar yoki kompensatorlardan foydalanish kerak.

82. Isitish tizimlarining tranzit quvurlarini yopiq joylar, elektrotexnika xonalari, piyodalar yoʻlaklari va tonnellar orqali oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Chordoqlarda yonmaydigan materiallardan issiqlik izolyatsiyasi boʻlgan isitish tizimlarining kengaytirish baklarini oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

83. Isitish tizimlarida har bir oʻchiriladigan halqa, shaxta va tik quvurlarni boʻshatish shlangini biriktirish uchun shtutserli boʻshatuvchi armatura qurilmasi boʻlishi lozim.

Armatura va drenaj qurilmalarini pol osti kanallariga joylashtirmaslik kerak.

84. Bugʻ bilan isitish tizimi tayanchlarini ularda hosil boʻlgan kondensat bugʻ harakatiga qarshi 6 m dan koʻp boʻlmagan balandlikda loyihalash lozim.

85. Suv, bugʻ va kondensat quvurlarining nishabligi 0,002 dan, bugʻ quvurlarining bugʻ harakatiga qarshi nishabligi esa 0,006 dan kam boʻlmasligi kerak.

Tor sharoitlar, shuningdek quvurlardan oʻtayotgan suvning tezligi quyidagicha oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi:

poʻlat quvurlarda — 0,25 m/s va undan ortiq;

mis va polimerdan tayyorlangan quvurlarda — 0,1 m/s va undan ortiq boʻlganda, ichki issiqlik bilan taʼminlash va isitish tizimlarining tarqatuvchi quvurlari nishabsiz.

Mazkur quvurlarda taʼmirlash ishlari oʻtkazilayotgan vaqtda quvurlarni tozalash uchun kompressorlarni ulash imkoniyatini yaratish uchun suv toʻkuvchi kranga qarama-qarshi yoʻnalishda yuqoriga yoʻnaltirilgan qoʻshimcha shtutser oʻrnatilishi lozim.

86. Tabiiy sirkulyatsiyaga ega tizimlarda yuqoridan suv uzatish magistral quvurlarining nishabligi 0,01 dan kam boʻlmasligi, bunda pastki magistralni nishabliksiz oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

Xonadonlarning gorizontal isitish tizimlarida quvurlarni nishabsiz oʻtqazishga yoʻl qoʻyiladi.

87. Issiqlik tashuvchisining harorati 105 °S dan ortiq boʻlgan havo qizdirgichlari, isitish uskunalari va quvurlar yuzasidan, yonuvchi materiallardan boʻlgan konstruksiyalar yuzalarigacha boʻlgan masofani (oraliq) 100 mm dan kam boʻlmagan holda qabul qilish lozim.

Masofa kichik boʻlganda, konstruksiyalarning yuzasi yonmaydigan materiallardan issiqlik izolyatsiyasini loyihalash kerak.

88. Yopmalarning ichki devor va toʻsiqlarning kesishgan joylarida quvurlar yonmaydigan materiallardan iborat boʻlgan gilzalarda yotqiziladi.

Gilza cheti devor, toʻsin va shiftlarning yuzalari bilan bir sathda, biroq polning yuzasidan 30 mm va undan yuqorida boʻlishi lozim.

89. Diametri 20 mm dan oshmaydigan tayanchlarni bir quvurli oqar tizimlar uchun gilzalar oʻrnatmasdan (chordoqlar bundan mustasno) yopmalar orqali yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

Quvurlar oʻtkazilgan joylardagi tirqishlar va teshiklarni toʻsiqlar olovga chidamliligining meʼyorlangan chegarasini taʼminlagan holda yonmaydigan materiallar bilan berkitish kerak.

90. Isitish quvurlarini bitta kanalda bugʻlarning alangalanish harorati 170 °C va undan kam boʻlgan yoki agressiv bugʻlar va gazlarning yonuvchi suyuqliklar, bugʻ va gaz quvurlari bilan yotqizishga yoki kesishishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

91. Issiqlik tashuvchi suv boʻlganda isitish tizimlaridan va suv bilan toʻldirilgan kondensat quvurlaridan havoni chiqarib tashlash yuqori nuqtalarda, issiqlik tashuvchi bugʻ boʻlganda kondensatsion oʻz-oʻzidan oqadigan quvurning pastki nuqtalarida nazarda tutilishi kerak.

92. Suvli isitish tizimlarida havoni bartaraf etish uchun avtomatik havo bartaraf etuvchilar, havo chiqaruvchi tiqin va joʻmraklar boʻlishi lozim.

Havo chiqarish nuqtasida suvning harakat tezligi 0,1 m/s dan ortiq boʻlganda quvurda oquvchan havo yigʻish qurilmasini uning ustiga joylashtirilgan havo chiqarish qurilmasi bilan oʻrnatish lozim.

93. A, B, V1, V2, V3 toifadagi yonuvchi materiallar changlari ajralib chiqadigan xonalarda suvli va bugʻli isitish tizimlarining isituvchi jihozlari sifatida silliq yuzaga ega, oson tozalanadigan hamda GOST 31311-2022 talablariga muvofiq boʻlgan panellarni oʻrnatish lozim.

94. A, B, V toifadagi xonalarda isitish moslamalari devorlar yuzasidan kamida 100 mm masofada (yorugʻlikda) joylashtirilishi kerak.

Isitish moslamalarini tokchalarga joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

95. Siqilgan yoki suyultirilgan gaz bilan toʻldirilgan ballonlarni saqlash xonalarida, yonuvchi materiallarni saqlash uchun sexlarda, A, B, V1, V2, V3 toifadagi omborxonalaridagi isitish jihozlarini, ularni tozalab turish imkoni boʻlishi, isitish jihozidan kamida 100 mm oraliqda, yonmaydigan materialdan tayyorlangan ekran bilan toʻsib qoʻyish lozim.

96. Poʻlat, mis yoki latun quvurlar yoki fitinglar bilan jihozlangan suvli isitish tizimlarida suv aluminiy buyumlar sirti bilan kontaktda boʻladigan aluminiy radiatorlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

97. Isitish uskunalarini hisoblashda, isitish quvurlaridan xonaga berilayotgan issiqlik oqimining 90 foizini hisobga olish lozim.

98. Isitish uskunasining nominal issiqlik oqimini, hisob boʻyicha talab qilinayotganidan 5 foizi yoki 60 W dan kam boʻlmasligi kerak.

Termoregulatorga ega isitish jihozining nominal issiqlik oqimini, hisobga olinmagan qoʻshimcha issiqlik yoʻqotilishlarni bartaraf etish va optimal meʼyorlar chegarasida qulay haroratni tanlash imkonini yaratish uchun hisob boʻyicha talab etilayotgan miqdordan 10 — 15 foizga ortiq holda qabul qilish lozim.

99. Isitish jihozlarining talab etilayotgan yuzasi hisoblanayotganda, ochiq usulda xonalardan oʻtkazilgan isitish tizimi quvurlaridan ajralib chiqayotgan issiqlik miqdori hisobga olinishi lozim.

Isitilmaydigan xonalarda oʻtkazilgan quvurlardan yoʻqotilayotgan qoʻshimcha issiqlik miqdori, binoni isitish tizimining issiqlik yuklamasini 7 foizidan ortiq boʻlmasligi kerak.

100. Isitish qurilmasining uzunligi maktabgacha taʼlim muassasalari, maktablar, keksalar va nogironlar uylaridagi yorugʻlik tushuvchi oyna uzunligining kamida 75 foizini tashkil etishi kerak.

101. Isitishning kvartirali tizimida isitish jihozlarini, tashqi devorlarga tutash hududlardagi xonalarning ichki devorlariga va xonalarni ajratib turuvchi toʻsiqlariga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

102. Derazalardan 2 m yoki undan kam masofada joylashgan doimiy ish oʻrinlari boʻlgan ishlab chiqarish xonalarida, yilning sovuq davrida tashqi havoning hisobiy harorati minus 10 °S va undan past boʻlgan hududlarda (B parametrlari) ishlovchilarni sovuq havo oqimlaridan himoya qilish uchun yorugʻlik tirqishlari (derazalar) ostida isitish uskunalarini joylashtirish zarur.

Bunday isitish uskunalari issiqlik yoʻqotilishining oʻrnini tashqi toʻsiq konstruksiyalar orqali poldan yoki ish maydonchasidan 4 m gacha balandlikda asoslanganda katta balandlikda qoplashga moʻljallangan boʻlishi kerak.

103. Oʻrnatilgan isitish elementlarini tashqi bir qatlamli devorlarga joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Tashqi koʻp qatlamli devorlarda, yopmalarda va pollarda betonlangan suv bilan isitiladigan isitish elementlarini, ichki devorlarda va toʻsiqlarda asoslab berilganda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

104. Seksiyalari soni 15 tadan koʻp boʻlgan radiatorlarga, shuningdek “ulagichda ulash” usulida ulangan radiatorlarga agar ularning soni ikkitadan ortiq boʻlsa, quvurlarni har tomonlama ulash kerak.

Isitish uskunalarini “ulagichda ulash” usulida bitta xona chegarasida loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Kiyinish xonasi, yoʻlak, hojatxona, yuvinish xonalari, omborxonalarning isitish dastgohlarini qoʻshni xonalardagi uskunalarga “ulagichda ulash” usuli bilan ulash lozim.

105. Ishlab chiqarish binolaridagi ustalar uchun xonalar omborxonalar, TNB (texnik nazorat boʻlimi) va shunga oʻxshash uncha katta boʻlmagan alohida xonalardagi isitish uskunalarini tranzit quvurlarga bir quvurli sxema boʻyicha ulashga yoʻl qoʻyiladi.

106. Isitish uskunalari zinapoya kataklarida birinchi qavatda, boʻlmalarga boʻlingan zinapoya kataklarida esa yongʻinga qarshi talablarini hisobga olgan holda, har bir boʻlimda joylashtirilishi kerak.

Isitish uskunalarini tamburlarning tashqi eshiklari boʻlgan boʻlimlariga joylashtirmaslik zarur.

Zina katagidagi isitish uskunalari isitish tizimini alohida tarmoqlarga yoki tayanchlarga ulash kerak.

107. Dushxonalarida issiq suv taʼminoti tizimiga ulanmagan sochiq quritgichlarni isitish tizimlariga ulash lozim.

108. Siqilgan yoki suyultirilgan gazli ballonlarni toʻldirish va saqlash xonalarida, shuningdek A, B, V1, V2, V3 toifadagi yonuvchi materiallar omborlari xonalarida yoki yonuvchi materiallarni toʻplash sexlarida ajratilgan joylarda isitish uskunalarini yonmaydigan materiallardan ekranlar bilan toʻsish, ularni tozalash uchun ularga kirish imkoniyati boʻlishi kerak.

Ekranlarni isitish uskunalaridan kamida 100 mm (yorugʻlikda) masofada oʻrnatish, bunda qobiqli konvektorlarni ekran bilan toʻsmaslik lozim.

109. Isitish uskunalarini manzarali panjaralar va ekranlar bilan berkitishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Texnik-iqtisodiy asoslanganda, berkitish inshooti isitish uskunasining issiqlik berishini 15 foizdan koʻp boʻlmagan miqdorda kamaytirmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

110. Bevosita suvli issiqlik tarmoqlariga ulangan va sirkulyatsion nasos bilan jihozlangan ikki quvurli isitish tizimlarining isitish uskunalarida rostlash armaturasini oʻrnatish, bunda rostlagichdagi sirkulyatsion bosim yoʻqotilishi 8 — 10 kPa ga teng deb qabul qilinishi kerak.

111. Boshqarish armaturasi sifatida termostat kallakli termoregulyatsiya klapanlaridan foydalanish lozim.

Xonada bir nechta termoregulyatsiyalovchi klapanlar joylashtirilganda termostat kallaklarini ularning faqat bir qismlariga oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

112. Isitish tizimining hisobiy issiqlik oqimi 50 kW dan ortiq boʻlganda, barcha xonalarning bir tekisda isitilishini taʼminlash uchun zavodda uskunaning oʻlchamiga mos keladigan oʻtkazuvchanlik qobiliyatiga ega boʻlgan ventilli moslamalar bilan jihozlangan isitish uskunalaridan foydalanish yoki oʻtkazuvchanlik qobiliyati oldindan sozlagan holda termoregulyatsiya klapanlari oʻrnatilishi kerak.

113. Issiqlik tashuvchining tabiiy sirkulyatsiyasi bilan suvli isitish tizimlarida, bir quvurli tizimlarda va issiqlik tarmogʻiga elevator orqali ulangan tizimlarda, isitish uskunalarini rostlash armaturasi oʻrnatilmasligi zarur.

114. Berkitish armaturasini quyidagi hollarda qoʻllash kerak:

kvartira tizimlaridan tashqari, isitish tizimlarining alohida halqalari, tarmoqlari va ustunlaridan suvni oʻchirish va chiqarish uchun;

kondensat ajratgichlar hamda avtomatik yoki masofadan boshqariladigan klapanlar uchun;

isitish davriy yoki qisman ishlatiladigan xonalarda isitish qurilmalarining bir qismini yoki barchasini oʻchirish uchun;

isitish tizimining quvurlari issiqlik tarmogʻiga ulangan joylari uchun.

115. Avtomatik yoki masofada turib boshqariladigan klapanlarning berkituvchi armaturalarini asoslab berilgan holda oʻrnatmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

Ikki quvurli isitish tizimlarida berkitish-ulash armaturasini har bir isitish qurilmasidan issiqlik tashuvchining kirishi va chiqishida uni oʻchirish va demontaj qilish imkoniyati uchun oʻrnatish lozim.

116. Uskunaga issiqlik tashuvchining kirish qismida termoregulyatsiyalovchi klapan boʻlsa, berkitish-ulash ventili faqat issiqlik tashuvchining uskunasidan chiqish qismida oʻrnatilishi kerak.

117. Binoga kirishda, issiqlik uzellariga yoki issiqlik tashuvchini isteʼmolchilarga olib keluvchi quvurlarning tarmoqlariga isitish tizimlarida issiqlik sarfini hisobga olish uskunalari (issiqlik oʻlchagichlar, issiq suv sarfi oʻlchagichlar, boshqa oʻlchov qurilmalari) oʻrnatilishi lozim.

Binolar guruhiga issiqlik sarfini hisobga oluvchi umumiy uskunani oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

118. Pech orqali isitishni mazkur SHNQning 13-ilovasida keltirilgan binolarda loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

A, B, V1, V2, V3 toifasidagi xonalar uchun pech orqali isitishga yoʻl qoʻyilmaydi.

119. Xonalardagi hisobiy issiqlik yoʻqotishlari isitish pechlarining sutka davomida davriy, ikki marta, uzluksiz yoqiladigan, shuningdek uzoq yonuvchi oʻrtacha issiqlik quvvatini taʼminlashi kerak.

Davriy yoqiladigan pechkali xonalardagi havo haroratining sutka davomidagi oʻzgarishi ±3 °S dan oshmasligi lozim.

120. Pechlar (choʻyan, toʻshama, pech uskunalari bundan mustasno) yuzasining maksimal harorati quyidagilardan oshmasligi kerak:

maktabgacha taʼlim tashkilotlari va davolash-profilaktika muassasalarida — 90°C;

boshqa binolar va xonalarda isitish pechining umumiy yuzasi 15 foizdan oshmaganda — 110;

pechning umumiy yuzasining 5 foizdan ortiq boʻlmagan maydonida — 120.

Odamlar vaqtincha turadigan xonalarda himoya ekranlarini oʻrnatishda sirt harorati 120 °C dan yuqori boʻlgan pechlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

121. Bitta pech koʻpi bilan uchta xonani isitish uchun moʻljallangan boʻlishi kerak.

122. Ikki qavatli binolarda har bir qavat uchun alohida yoqilgʻi va dudburonlari boʻlgan ikki qavatli pechlarni, ikki qavatli kvartiralar uchun esa birinchi qavatda bitta oʻtxonani loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Pechning yuqori va pastki yaruslari orasidagi toʻsiqda yogʻoch toʻsinlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

123. Maktabgacha va maktab taʼlim tashkilotlari, davolash-profilaktika muassasalari va mehmonxonalar binolaridagi isitish pechlarining yoqilgʻi xonalarida darchasi mavjud deraza hamda tabiiy soʻruvchi ventilyatsiya boʻlishi, bunda yordamchi xonalar yoki yoʻlaklardan orqali xizmat koʻrsatiladigan qilib loyihalash lozim.

124. Pechka bilan isitiladigan binolarda quyidagilarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi:

sunʼiy yoʻnaltirilgan ventilyatsiyani sunʼiy yoʻnaltirilgan oqim bilan kompensatsiyalanmagan holda;

tutunni ventilyatsiya kanallariga chiqarish va tutun kanallariga ventilyatsiya panjaralarini oʻrnatishga.

125. Pechlarning tutun kanallari boʻlishi, bunda ular ichki devorlarga hamda yonmaydigan materiallardan tayyorlangan qismlarga joylashtirilishi kerak.

Tutun kanallarini yonmaydigan materiallardan tayyorlangan tashqi devorlarga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Ajralib chiqayotgan gazlardan namlikning kondensatsiyalanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun tashqi tomondan izolyatsiya qilinishi zarur.

Tutun kanallari joylashtirilishi mumkin boʻlgan devorlar boʻlmaganda, tutunni chiqarib yuborish uchun qoʻshimcha oʻrnatilgan yoki mahalliy tutun quvurlarini qoʻllash lozim.

126. Har bir pech uchun alohida tutun quvuri yoki kanal boʻlishi kerak.

Bitta quvurga bir kvartirada, bir qavatda joylashgan ikkita pech ulanishiga yoʻl qoʻyiladi.

Ikkita quvurni birlashtirganda qalinligi 0,12 m va quvurning pastki qismidan balandligi kamida 1 m boʻlgan ajratgichlar boʻlishi kerak.

127. Tutun quvurlarining (tutun kanallarining) kesimi qattiq yoqilgʻida ishlaydigan pechning issiqlik quvvatiga koʻra quyidagilardan kam boʻlmasligi lozim:

issiqlik quvvati 3,5 kW gacha boʻlganda — 140x140 mm;

issiqlik quvvati 3,5 — 5,2 kW gacha boʻlganda — 140x200 mm;

issiqlik quvvati 5,2 — 7 kW gacha boʻlganda — 140x270 mm.

Aylana shakldagi tutun kanallarining kesim yuzasi toʻgʻri burchakli kanallar maydonidan kam boʻlmasligi kerak.

128. Oʻtin orqali isitiladigan pechlarning tutun kanallarida ketma-ket ikkita zich qopqoq (klapan) oʻrnatilishi, koʻmir yoki torf bilan ishlaydigan pechlarning kanallarida esa diametri 15 mm boʻlgan bitta teshikli qopqoq (klapan) loyihalanishi lozim.

129. Oʻtxona panjarasidan moʻri ogʻzigacha boʻlgan masofa tutun quvurining balandligi 5 m dan kam boʻlmasligi lozim.

Tomdan chiqib turgan yaxlit konstruksiya balandligiga teng yoki undan katta masofada joylashgan tutun quvurlarining balandligi kamida quyidagicha boʻlishi kerak:

yassi tom ustidan — 500 mm;

moʻrining tomchoʻqqisi yoki panjarasidan 1,5 m gacha masofada joylashganda tom choʻqqi va panjarasi ustidan — 500 mm;

tutun trubasi tom choʻqqi va panjarasidan 1,5 dan 3 m gacha masofada joylashganda tom choʻqqi va panjarasidan pastda boʻlmasligi;

tom choʻqqidan gorizontga nisbatan 10° burchak ostida pastga tushirilgan chiziqdan past boʻlmagan chiziqda tutun trubasi tomchoʻqqidan 3 m dan ortiq masofada.

130. Tutun quvurlarini pech bilan isitiladigan binoga biriktirilgan balandroq binolarning tomidan yuqoriroqqa olib chiqish kerak.

Tutun quvurlari yonida joylashgan moʻrili ventilyatsiya kanallarining balandligini ushbu trubalarning balandligiga teng qilib olish zarur.

131. Tutun quvurlarini devorlarining qalinligi 120 mm dan kam boʻlmagan loy gʻishtdan yoki qalinligi 60 mm dan kam boʻlmagan oʻtga chidamli betondan tayyorlangan vertikal pogʻonasiz loyihalash kerak.

Bunda, ularning asoslarida chuqurligi 250 mm boʻlgan tozalash uchun teshiklari boʻlgan choʻntaklar koʻzda tutilishi kerak.

132. Quvurning vertikalga nisbatan 30° gacha chetga chiqishi 1 m dan ortiq boʻlmagan holda ogʻishini qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

Ogʻgan joylar silliq, vertikal joylarining koʻndalang kesim yuzalaridan kam boʻlmagan yuzali doimiy kesimga ega boʻlishi lozim.

133. Gʻishtli moʻrilar ogʻzini 0,2 m balandlikda atmosfera yogʻinlaridan himoya qilish lozim.

Soyabonlar, deflektorlar va boshqa qoʻshimchalarni moʻrilarga oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

134. Tomlari yonuvchi materiallardan tayyorlangan binolardagi tutun trubalarida 5x5 mm dan katta boʻlmagan teshiklari boʻlgan metall toʻrli uchqun tutgichlar boʻlishi kerak.

135. Ajratgichlarning oʻlchamlari mazkur SHNQning 14-ilovasiga muvofiq olinishi kerak.

Ajratkichning qalinligi yopma (shift) qalinligidan 70 mm katta boʻlishi zarur.

Pech ajratgichni bino konstruksiyasiga tayanish yoki qattiq biriktirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Tutun quvurlari yoki tutun kanallari devorlarining metall yoki temir-beton toʻsinlarga tutashgan joyidagi qalinligi 130 mm deb qabul qilinishi kerak.

136. Yonuvchi materiallardan tayyorlangan devor va toʻsiqlar oraligʻiga oʻrnatilgan pech va quvurlarning ajratgichlari xona ichida pech yoki tutun quvurining butun balandligiga moʻljallab qoʻyish kerak.

Bunda, pardozlash qalinligi koʻrsatib oʻtilgan devor yoki toʻsiq qalinligidan kam boʻlmasligi kerak.

137. Yopmalar, devorlar, toʻsiqlar bilan ajratgich orasidagi tirqishlar yonmaydigan materiallar bilan toʻldirilishi lozim.

138. Oraliq mazkur SHNQning 14-ilovasiga muvofiq qabul qilinishi kerak.

139. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari va davolash-profilaktika muassasalari binolaridagi pechlar oldidagi toʻsiqlarni devorlari yonmaydigan materiallardan tayyorlangan yopiq joylar bilan taʼminlash zarur.

Oraliqni toʻsuvchi devorlarda pol ustida va tepada har birining yuzi kamida 150 sm² boʻlgan panjarali teshiklar boʻlishi lozim.

Yopiq oraliqdagi pol yonmaydigan materiallardan boʻlishi va xona polidan 70 mm yuqorida boʻlishi kerak.

140. Uch qator gʻisht terilgan pech qoplamasining yuqori qismi bilan poʻlat toʻr boʻylab suvoq yoki 10 mm qalinlikdagi asbest karton boʻyicha poʻlat list bilan himoyalangan yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan tayyorlangan shift orasidagi masofani davriy yoqiladigan pechlar uchun 250 mm va uzoq yonuvchi pechlar uchun 700 mm, himoyalanmagan shiftda esa 350 va 1000 mm qilib olish kerak.

Ikki qator gʻisht bilan yopilgan pechlar uchun keltirilgan masofalarni 1,5-martaga oshirish kerak.

Issiqlik izolyatsiyalangan tomli metall pechning yuqori qismi va himoyalangan shift orasidagi masofa 800 mm, issiqlik izolyatsiyalangan tomli pech va himoyalangan shift uchun esa 1200 mm boʻlishi kerak.

141. Issiqlik sigʻimli pech bilan yonuvchi va qiyin yonuvchi materiallardan ishlangan shift oʻrtasidagi joyni har tomondan gʻisht devorlar bilan berkitishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda, pech yopmasining qalinligini gʻisht terishning toʻrt qatorigacha oshirish kerak.

Pech ustidagi yopiq boʻshliq devorlarida har birining yuzasi kamida 150 sm² boʻlgan panjarali turli sathdagi ikkita teshik boʻlishi kerak.

142. Gʻisht yoki beton quvurlarning tashqi yuzalaridan yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan tayyorlangan stropilga terilgan taxtalar va tomning boshqa detallarigacha boʻlgan masofani kamida 130 mm, izolyatsiyasiz keramik quvurlardan 250 mm, issiqlik oʻtkazishga qarshiligi 0,3 (m²·°S)/W boʻlgan issiqlik izolyatsiyasida esa yonmaydigan yoki qiyin yonuvchi materiallar bilan 130 mm boʻlishi kerak.

Tutun quvurlari bilan yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan tayyorlangan tom konstruksiyalari orasidagi boʻshliq yonmaydigan tom materiallari bilan yopilishi kerak.

143. Binolarning konstruksiyalarining quyidagilarini yonib ketishdan himoya qilinishi kerak:

oʻtxona eshigi ostidagi yonuvchi va qiyin yonuvchi materiallardan tayyorlangan polni uning uzun tomoni pech boʻylab joylashgan 700x500 mm oʻlchamdagi metall list bilan;

pech fronti bilan burchak ostida tutashadigan yonuvchi materiallardan tayyorlangan devor yoki toʻsiqni metall toʻr boʻylab qalinligi 25 mm boʻlgan suvoq yoki poldan oʻtxona eshigi sathidan 250 mm yuqorida joylashgan 8 mm qalinlikdagi metall list bilan.

Oʻtxona eshigidan qarama-qarshi tomondagi devorgacha boʻlgan masofa kamida 1250 mm boʻlishi kerak.

144. Pol sathidan gaz aylanishi va kulxonalarning tubigacha boʻlgan minimal masofalar quyidagicha boʻlishi zarur:

yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan yopma yoki pol konstruksiyasida kulxona tubigacha — 140 mm;

gaz aylanishi tubigacha — 210 mm;

yonmaydigan materiallardan yopma yoki pol konstruksiyasida — pol sathida.

145. Karkas pechlar, oyoqda turadigan pechlar tagidagi yonadigan materiallardan tayyorlangan polni poʻlat taxta bilan himoyalash, bunda pech ostidan polgacha boʻlgan masofa kamida 100 mm boʻlishi kerak.

146. Pechlarni tutun quvurlariga ulash uchun uzunligi 0,4 m dan ortiq boʻlmagan kalta quvurlarni loyihalashga yoʻl qoʻyiladi, bunda:

kalta quvurlarning yuqorisidan yonuvchi materiallardan ishlangan shiftgacha boʻlgan masofa shiftni yongʻindan himoya qilish mavjud boʻlmaganda kamida 0,5 m va toʻsiq mavjud boʻlganda kamida 0,4 m boʻlishi kerak;

kalta quvurlar ostidan yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan ishlangan polgacha boʻlgan masofa kamida 0,14 m boʻlishi lozim.

Olovbardoshlik darajasi 0,75 h va undan ortiq boʻlishi, kalta quvurlarni yonmaydigan materiallardan loyihalanishi zarur.

147. Kvartiralarni isitish uchun issiqlik manbai sifatida quyidagilar hisoblanishi lozim:

balandligi besh qavatgacha boʻlgan turar joy binolarida — yoqilgʻi sifatida tabiiy gazdan foydalanadigan, 90 ^oS gacha haroratli va 0,3 MPa dan kam boʻlmagan ishchi bosimli issiqlik tashuvchisi suvli boʻlgan avtomatlashtirilgan isitish qozonlari;

mazkur SHNQning 10-ilovasiga muvofiq issiqlik tashuvchining harorati bilan bevosita har bir kvartiraga kiritiladigan ochiq issiqlik tarmoqlari;

texnik-iqtisodiy asoslanganda — har bir kvartiraga bevosita kiritiladigan yopiq issiqlik tarmoqlari.

148. Kvartiraning issiq suv bilan taʼminlanishini, kvartirani isitish uchun issiqlik manbaidan olish kerak.

Kvartiralarda birlashtirilgan isitish va issiq suv taʼminoti tizimining hisobiy issiqlik unumdorligini, isitish uchun hisobiy issiqlik oqimi va kvartirani issiq suv bilan taʼminlash uchun oʻrtacha kunlik issiqlik sarfi yigʻindisiga teng deb qabul qilish zarur.

149. Koʻp qavatli binolardagi kvartira tizimlarining avtomatlashtirilgan gazli qozonlari germetik yonish kamerasi bilan jihozlangan boʻlishi, tashqi havo bilan faqat yoqilgʻi yonishi uchun havo olish kanali va yonish mahsulotlarini chiqarib yuborish uchun moʻljallangan kanallar bilan bogʻlangan boʻlishi lozim.

Ochiq yonish kamerasiga ega avtomatlashtirilgan qozonlardan bir va ikki qavatli shaxsiy uylarni isitish tizimida foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

150. Gaz bilan ishlaydigan avtomatlashtirilgan isitish qozonlarini SHNQ 2.04.08-22 talablariga javob beradigan yashash uchun moʻljallanmagan xonalarda oʻrnatish zarur.

Gaz qozoni joylashtiriladigan xonaning deraza tirqishining oynalash maydonini xonaning 1 m³ hajmiga 0,03 m² hisobidan olish kerak.

151. Yonish kamerasi ochiq qozonlardan foydalanishda yuqori qismlardagi yorugʻlik tuynuklarining, tashqi eshik yoki qozon joylashtirilgan xona devorining yopilmaydigan tirqishlari orqali yoqilgʻini yonishi uchun kerak boʻlgan tashqi havoning kirishini taʼminlashi kerak.

Tirqishning sof maydoni oʻrnatilgan qozon moʻrisining kesim yuzasiga teng boʻlishi lozim.

152. Kvartiralarning isitish tizimlarini issiqlik tashuvchining sunʼiy yoki tabiiy aylanishi bilan loyihalash kerak.

Agar sirkulyatsion nasos toʻxtatilganda isitish qozonida issiqlik generatsiyasini avtomatik toʻxtatish nazarda tutilmagan boʻlsa, sunʼiy aylanishini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

153. Kvartira isitish tizimlarining avtomatlashtirilgan isitish qozonlarini tashqi havo harorati boʻyicha isitish uchun issiqlik berishni avtomatik ravishda tartibga soluvchi (ob-havo nazorati) nazoratchi uskunalar bilan jihozlash lozim.

Kavartiralarni isitish va issiq suv bilan taʼminlashning birlashtirilgan tizimlarini avtomatik ravishda tartibga solishni, issiq suv taʼminoti ehtiyojlariga issiqlik berishning ustuvorligini taʼminlash kerak.

154. Isitish qozonlari uchun dudburonlar SHNQ 2.04.08-22ga muvofiq loyihalanishi kerak.

Tutun yoʻlining konstruksiyasi va joylashuvi tutun gazlaridan namlikning kondensatsiyalanmasligini taʼminlagan holda qabul qilinishi yoki tutun yoʻlida hosil boʻladigan kondensatni yigʻish va uni tashqariga chiqarib yuborish kerak.

155. Yonish kamerasi germetik boʻlgan avtomatlashtirilgan gaz qozonlaridan tutun gazlarini chiqarib yuborishga yoʻl qoʻyiladi.

Dudburonlarni qozonlar soni beshtagacha va undan ham koʻp boʻlganda ushbu SHNQning 129-bandiga muvofiq tomdan yuqoriga chiqariladigan yigʻma vertikal dudburonga ulagan holda xonaning tashqi devorlari orqali dudburonlarni majburiy chiqarib yuborishga yoʻl qoʻyiladi.

Gazning yonishi uchun zarur boʻlgan tashqi havoni har bir qozonga alohida havo trubalari orqali olib kelish kerak.

156. Tutun yoʻli va tutunni chiqarib yuboruvchi quvurlar gaz sizib oʻtkazmaydigan zich materialdan tayyorlanishi, ulangan joylardan yonish mahsulotlari chiqmasligi va tutun chiqaruvchini tutun yoʻliga ulanish joyi issiqlik va mexanik yuklamalar taʼsirida mustahkamligini va zichligini yoʻqotmaydigan guruhidagi ashyolardan tayyorlangan boʻlishi lozim.

157. Havo oʻtkazuvchi va tutun chiqarilayotgan quvurlar devorlardan gilza orqali oʻtkazilishi lozim.

158. Xizmat koʻrsatiladigan xonalarning ish zonasida ichki havoni tashqi havo bilan almashtirishni tashkil etish orqali havoning yoʻl qoʻyiladigan sifati va tozaligini taʼminlash uchun ventilyatsiya boʻlishi kerak.

Xonalarda meteorologik sharoitlarni, havoning sifati va tozaligini, issiqlik qulayligining optimal parametrlari yoki texnologik jarayonlar uchun talab qilinadigan chegaralarda taʼminlash uchun konditsionerlashni nazarda tutish kerak.

159. Issiqlik tashuvchi sifatida havodan foydalangan holda havo bilan isitish texnologik talablar boʻyicha va ushbu SHNQning 10-ilovasiga muvofiq suvdan issiqlik tashuvchi sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydigan xonalarni isitishni taʼminlash uchun nazarda tutilishi kerak.

160. Yuqori samarali, tejamkor, foydalanishga qulay, energiyani tejaydigan ventilyatsiya yoki konditsionerlarni oʻrnatish uchun loyihalarni ishlab chiqishda quyidagilar hisobga olish lozim:

ventilyatsiya va konditsionerlarga ortiqcha yuklamalarni yuklamaslikni;

texnologik uskunalar va ishlab chiqarish jarayonlarini ventilyatsiyadan eng kam ajraladigan zararli moddalar bilan qoʻllashni;

zararli moddalarni ushlab qolish samaradorligi yuqori boʻlgan mahalliy soʻrgʻichlarni qoʻllashni;

havoni zararkunandalar koʻproq ajralib chiqadigan hududlardan chiqarib tashlash va toza hududlarga havo oqimini uzatish;

ventilyatsiya va konditsionerlarni issiqlik kamchiliklarini toʻldirish va ortiqcha issiqlikni eritish funksiyalaridan ozod qilish;

issiqlikning kamchiliklarini isitish tizimlari bilan toʻldirish hamda issiqlik va ortiqcha namlikni sovitish tizimlari va retsirkulyatsiyali havo quritgichlari bilan assimilyatsiya qilish orqali, sanitariya normasi darajasida yoki zararli moddalarni portlashdan xavfsiz konsentratsiyalargacha eritish uchun zarur boʻlgan miqdorda havo oqimini;

ventilyatorlar tomonidan olib oʻtiladigan havo sarfini qisqartirishni;

aralash ventilyatsiyani (masalan, mexanik ventilyatsiyani va tabiiy ventilyatsiyani);

retsirkulyatsiyadan faqat havo bilan kiritish, havo-issiqlik pardalari uchun havo oqimlarida uning haroratini oshirish maqsadida va boshqa maqsadlarda foydalanish;

issiqlik ortiqchaligi assimilyatsiyasida ichki va kirish havosi haroratlari va issiqlik tarkibining ishchi farqlari qiymatlari imkon qadar yuqori boʻlishi;

shamollatish va konditsionerlash tizimlarini imkon qadar markazlashtirishni cheklashni;

faqat texnologik jihatdan yagona hududlar yoki bir qavatli xonalarni oʻz ichiga olgan bitta tizim bilan xizmat koʻrsatishning kichik hududlarini;

bevosita havo quvurlariga oʻrnatilgan kanal koʻrinishidagi uskunalar bilan jihozlangan tizimlarni qoʻllashni;

ehtiyoj darajasiga koʻra havo almashinuvini miqdoriy tartibga solishni qoʻllash va tizimlarning ish rejimlarini mahalliy boshqarishni amalga oshirishni:

havo boʻyicha unumdorlikni bosqichma-bosqich yoki ravon tartibga soluvchi ventilyatorlar, drossel-klapanlar va havo sarfini oʻzgartirish uchun toʻsiqlarni oʻrnatishni;

namlik, CO₂ miqdori, havo sifati datchiklar yordamida xonalarning havo muhiti parametrlari va tozaligini avtomatik tarzda tartibga solishni;

boshqarish pulti bevosita xizmat koʻrsatiladigan xonaga joylashtirilgan holda parametrlarni qoʻlda rostlashni;

havoning harakatlanishi uchun tabiiy turtkilardan maksimal darajada foydalanishni;

oqish uchun minimal isitilgan (sovitilgan) tashqi havoni qoʻllashni;

tashqi havoni faqat xona havosi bilan aralashtirish jarayonida namlikning kondensatsiyasi sodir boʻlmaydigan haroratgacha isitish, issiqlik kamchiliklarini isitish tizimi bilan toʻldirishni;

tashqi havoni +5 ^oS gacha isitish uchun elektrokaloriferlarni qoʻllash, uni ichki havo bilan qisman aralashtirishdan keyin xonaning yuqori zonasiga uzatishni;

konditsiyalashda xonalarga imkon qadar sovitilmagan tashqi havo, havo bilan kiritiladigan issiqlikni assimilyatsiya qilish va retsirkulyatsiyali havo sovutgichlari bilan ortiqcha issiqlikni uzatishni;

ushbu SHNQning 10-bobiga muvofiq tortib olinadigan havoning issiqligini (sovugʻini) utilizatsiya qilish va kiruvchi havoni isitish (sovitish) uchun qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanishni;

modulli havoni konditsionerlash qurilmalari, ixcham kirish qurilmalari, unumdorligi boʻyicha rostlanadigan ventilyatorlar va elektrokaloriferlar, kassetali matrasli oson yechiladigan filtrlar, mis-aluminiy issiqlik almashtirgichlar, dasturlanadigan elektron kontrollerlar va havoni konditsionerlash va konditsionerlash tizimlarini avtomatik boshqarish uskunalari, shuningdek namlikni avtomatik boshqarish datchiklari, konsentratorlar va elektrokaloriferlar, SO₂ konsentratsiyasi, “havo sifati,” “inson ishtiroki” egiluvchan va yarim qattiq havo quvurlari, oʻz-oʻzidan yopishadigan lentalar va boshqa yordamchi mahsulotlarni.

161. Sunʼiy ventilyatsiya quyidagi holatlarda qoʻllanilishi lozim:

ventilyatsiya tizimi uzluksiz ishlashi talab etilganda;

tabiiy ventilyatsiya meteorologik sharoitlar va havo tozaligini taʼminlay olmaganda;

tabiiy yelvizak (shamollatish) imkoni boʻlmagan hudud va xonalarda.

Havo bilan taʼminlash yoki ifloslangan havoni chiqarib yuborish qisman tabiiy ventilyatsiyadan foydalangan holda aralash ventilyatsiya tizimini loyihalash lozim.

162. Xonalarga tabiiy holda havo kirishi va uni shamollatilishida, yorugʻlik tushayotgan yuzalarning yuqori qismida umumiy yuzasi xona poli maydonining 1 — 1,5 foizini tashkil etuvchi fortochkalar yoki pastki ochiluvchi framugalar boʻlishi lozim.

Toʻla ochiluvchi kichik deraza (fortochka) yoki framuganing ochiq kesim yuzasi 0,15 — 0,2 m2 ni tashkil etishi lozim.

163. Jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarning turli xildagi xonalari uchun ventilyatsiyaning turi va havo almashinish miqdori SHNQ 2.08.02-23 va SHNQ 2.09.02-23 ga asosan olinishi lozim.

Turar joy binolarida SHNQ 2.08.01-24 boʻyicha havo almashinish miqdorini taʼminlaydigan tabiiy soʻrish ventilyatsiyasi boʻlishi kerak.

164. Yuza zichligi 140 W/m² dan ortiq issiqlik oqimga ega yorugʻlik kranchiga tushib turganda yoki 23 W/m³ dan koʻp boʻlgan ortiqcha issiqlikka ega kran xonasida havoni sovitib yoki sovitmasdan ishlaydigan majburiy ventilyatsiya boʻlishi lozim.

Agar kranchi xonasini oʻrab turgan havoda zararli moddalarning konsentratsiyasi CHRKdan katta boʻlsa, bunda ventilyatsiya tizimi tashqi havo bilan taʼminlanishi kerak.

165. Tashqi havoni yetkazib beruvchi mexanik ventilyatsiyani (uzluksiz sutka va yil davomida) havoning ortiqcha bosimini taʼminlagan holda, A va B toifadagi binolarning liftlarining mashina boʻlimi xonalarida, shuningdek quyidagilarda qoʻllash lozim:

A va B toifalardagi xonalarda;

birinchi va ikkinchi sinf xavfliligi boʻlgan zararli gazlar, bugʻlar va aerozollar ajralib chiqayotgan xonalarning dahliz-shlyuzlarida.

166. Solishtirma ogʻirligi havoning undan katta boʻlgan aerozollar yoki zaharli gazlarning bugʻlari ajralib chiqayotgan xonalarda, shuningdek chuqurligi 0,5 m va undan ortiq boʻlgan chuqurchalar uchun hamda har kuni xizmat koʻrsatiladigan kuzatish ariqchalari joylashgan A va B toifali xonalarda sunʼiy soʻruvchi yoki kiritish-soʻrish ventilyatsiyasini loyihalash lozim.

167. Havo berish ventilyatsiya tizimiga yilning issiq davrida qoʻshimcha ravishda havoning harakat tezligini davriy oshirish uchun mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalariga muvofiq yoʻl qoʻyilgan tezlikdan 0,3 m/s dan ortiq boʻlmagan holda, yuza zichligi 140 W/m² gacha boʻlgan yorugʻlik issiqlik oqimi tushib turgan xonadagi ish joylari va alohida hududlarda shift ventilyatorlari va yelpigʻich-ventilyatorlarini (ish joyini havoni radial tarqalishi uchun qoʻllanilayotganidan tashqari) loyihalash lozim.

Ularni jamoat, maʼmuriy-maishiy va ishlab chiqarish binolarida ventilyatsiya hamda konditsiyalash tizimlariga qoʻshimcha ravishda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

168. Sovitish uchun xonadagi havoni toʻliq retsirkulyatsiya qilish rejimida ishlaydigan fen-koyillar, multi tizimlarning bugʻlatish-ventilyatsiyalash bloklari va split-konditsionerlar, konvektorli sovitish tizimlari hamda boshqa retsirkulyatsiyalovchi havo sovituvchilari qoʻllanilishi kerak.

169. Sovitish tabiiy yoki mexanik ventilyatsiya bilan birgalikda qoʻllanilishi zarur.

Mazkur SHNQning 17-ilovasiga koʻra xonaga tashqi havoning talab qilinganidan kam boʻlmagan sarf bilan kiritilishini taʼminlashi, bunda sovitiladigan xonalardagi ortiqcha issiqlik miqdori tarkibiga ventilyatsiya havosi tomonidan kiritiladigan issiqlik oqimini ham hisobga olish lozim.

170. Doimiy ish joylarini quyidagilar tashqi havo bilan havo bilan toʻyintirish lozim:

sirt zichligi 140 W/m² dan ortiq boʻlgan yorugʻlik issiqlik oqimi bilan yoritilganda;

zararli moddalar ajralib chiqishi bilan birga kechadigan ochiq texnologik jarayonlarda va zararli ajratmalarning doimiy ish oʻrinlariga tarqalishining oldini oluvchi chora-tadbirlarni nazarda tutgan holda, yopiq joy yoki mahalliy ventilyatsiyasini oʻrnatish mumkin boʻlmaganida.

Issiqlik oqimining sirt zichligi loyihalash uchun texnologik topshiriq bilan aniqlanishi kerak.

171. Erituvchi, quyuvchi, prokatlovchi va boshqa issiq sexlarda ish oʻrinlarini, bu sexlarning havo almashinuvchi oraliqlar ichki havosini suv bilan sovitilgan yoki sovitilmagan holda havo oqimi yuborilishiga yoʻl qoʻyiladi.

172. Zararli moddalarni tarqalishini bartaraf etish uchun ajratuvchi (toʻsuvchi) havo pardalarni quyidagilarda joylashtirish lozim:

zararli moddalar ajralishi bilan birgalikda oʻtayotgan ochiq texnologik jarayon va u yerda berk joy yoki mahalliy soʻrish ventilyatsiyasini tashkil etishni imkoni boʻlmagan holda doimiy ish joylarida;

zararli moddalar ajralib chiqadigan xona bilan boshqa xonalar orasida.

173. Havo bilan isitish tizimini ushbu SHNQning 15-ilovasiga muvofiq ravishda kiritilayotgan havo harorati va sarfini aniqlab hamda ushbu SHNQning 10-ilovasida keltirilgan xonalar uchun loyihalash lozim.

Bunda, havo tarqatuvchilardan chiqayotgan havoning harorati, xonada ajraluvchi gazlar, bugʻlar, aerozollar va changlarni oʻz-oʻzidan alangalanish haroratidan kamida 20 foiz past qabul qilinishi lozim.

174. Kirish va retsirkulyatsiya qurilmalarida havoni isitishda issiqlik tashuvchining (suv, bugʻ) harorati havo isitgichlarning va elektr-havo isitgichlarining, shuningdek gaz-havo isitgichlarining harorati ventilyatsiya uskunalari uchun xonalar toifasiga yoki yuqoridagi qurilmalar joylashtirilgan xonalar toifasi yoki vazifasiga muvofiq boʻlishi, biroq bu harorat 150 °S dan yuqori boʻlmasligi lozim.

175. Havo tarkibidagi chang miqdori quyidagicha amalga oshirilishi lozim:

aholi punktlarining atmosfera havosidagi — uni turar joy va jamoat binolari xonalariga uzatishda;

ishchi zona havosidagi — uni ishlab chiqarish va maʼmuriy-maishiy binolar xonalariga uzatishda 30 foiz REMdan.

Sunʼiy undashga ega tizimlarda havoni changdan tozalash tizimini loyihalashda berilayotgan havo tarkibidagi chang miqdori:

aholi yashash punktidagi turar joy va jamoat binolarining xonalariga atmosfera havosi berilayotganda;

CHRKdan ortiq boʻlmasligi;

ishlab chiqarish va maʼmuriy-maishiy binolarning xonalaridagi ish hududiga berilayotgan havosida CHRKni 30 foizdan ortiq boʻlmasligi;

kranchilar xonasiga, boshqarish pultiga, ishlovchilarning nafas olish hududiga, shuningdek havo bilan taʼminlashga berilayotgan havo tarkibida oʻlchamlari 10 mkm dan katta boʻlmagan chang zarrachalariga ega ishchi hududda CHRKning 30 foizdan ortiq boʻlmasligi;

ventilyatsiya jihozlariga texnik shartlar boʻyicha yoʻl qoʻyilgan konsentratsiyalaridan ortiq boʻlmasligi lozim.

176. Yilning issiq davrida ushbu SHNQning 161 va 175-bandlarini hisobga olgan holda, zarur havo sarfining 50 foizidan ortigʻi ochiladigan derazalar va tirqishlar orqali beriladigan xonalar uchun sunʼiy (majburiy ventilyatsiya) ventilyatsiya tizimlarida tashqi havoni changdan tozalashni nazarda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

177. Mahalliy soʻrmalar tizimlarini loyihalashtirishda, undagi chiqarib yuborilayotgan havo tarkibidagi yonuvchi gazlar, bugʻlar, aerozollar va changlar konsentratsiyasi, chiqarib yuborilayotgan aralashma haroratida alanga tarqalishning pastki konsentratsiya chegarasi (ATPKCH)ning 50 foizdan oshmasligi lozim.

178. Havo kiritish va havo bilan isitish tizimlari birgalikda ishlaydigan ventilyatsiya tizimlari, shuningdek havo bilan isitish tizimlari zaxira ventilyatori bilan yoki kamida ikkita tizim yoki isitish agregatlari bilan loyihalashtirilishi kerak.

Ventilyator ishdan chiqqanida mazkur SHNQning 17-ilovasiga muvofiq tashqi havo uzatilishi taʼminlanganda xonada havo haroratini norma darajasidan 5°S gacha pasaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

179. Tabiiy shamollatishi boʻlmagan ishlab chiqarish va maʼmuriy-maishiy xonalar uchun (kishilar doimo boʻladigan) umum almashinuv ventilyatsiyasi tizimlarini har biri talab etilayotgan havo almashinuvi sarfining 50 foiz taʼminlaydigan kamida ikkita havo beruvchi va ikkita havo soʻruvchi ventilyatorlar boʻlishi lozim.

180. Zaxira ventilyatorlari bilan bitta havo beruvchi va bitta havo soʻruvchi tizimlarni boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

Shu toifa portlash-yongʻin xavfsizligiga ega va zararli moddalar ajralayotgan yonma-yon xonalar ochiladigan tuynuklar bilan qoʻshilgan, yuqorida qayd etilgan xonalar uchun havo berish tizimlarini zaxirasi boʻlmagan ventilyator bilan, havo soʻruvchi tizimlarni esa zaxira ventilyator bilan loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

181. Yil boʻyi va sutka davomida xonalarda havoni talab etilayotgan parametrlarini taʼminlash uchun belgilangan konditsiyalash tizimida kamida ikkita konditsioner boʻlishi lozim.

182. Konditsionerlarning birortasi ishdan chiqqanda, yilning sovuq davrida berilgan haroratning va talab etilayotgan havo almashinuvining kamida 50 foizi taʼminlashi, bunda xonadagi berilgan parametrlarning doimiyligiga texnologik talablar boʻlganda havoning talab etilayotgan parametrlarini tutib turish uchun rezerv konditsionerlar va ventilyatorlar, nasoslar oʻrnatilishi lozim.

183. Konditsionerlash uchun havoga ishlov berish jarayonida bir vaqtning oʻzida issiqlik va sovuqdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi (belgilangan mikroiqlimni saqlashning aniq (pretsizion) tizimlari bundan mustasno).

Tashqi havoga boʻlgan ehtiyoj oʻzgaruvchan boʻlgan xonalar uchun konditsiyalash tizimi qayta ishlanuvchi havo sarfini miqdoriy muvofiqlashtirish kerak.

184. Turar joy va jamoat binolarida, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga muvofiq tashqi havoni umum almashinuv ventilyatsiyasi birgalikda foydalaniluvchi retsirkulyatsiyali havo sovitkich yordamida sovituvchi tizim bilan loyihalashtirish lozim.

185. Birinchi va ikkinchi toifa xavfi boʻlgan zararli moddalarni soʻrib oluvchi mahalliy tizimlarning har bir tizimi uchun yoki ventilyator toʻxtaganda texnologik jihozlarning toʻxtatishi mumkin emasligi va ish smenasi davomida xonadagi zararli moddalarning konsentratsiyasi CHRKdan oshishi sababli ikki tizim uchun bitta rezerv ventilyator boʻlishi lozim.

186. Zararli moddalar konsentratsiyasini CHRKgacha pasaytirishni ushbu SHNQning 391-bandiga muvofiq ravishda avtomatik ishga tushadigan avariya ventilyatsiyasi bilan erishish mumkin boʻlsa, zaxira ventilyatorini nazarda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

187. A va B toifadagi xonalar uchun sunʼiy soʻrma umum almashinuv ventilyatsiya tizimlarini gaz, bugʻ va chang havo aralashmasi boʻyicha alanga tarqalishining pastki konsentratsiya chegarasi 0,1 dan oshmaydigan xonalardagi yonuvchi gazlar, bugʻlar va changlarning konsentratsiyasini taʼminlash uchun kerakli boʻlgan havo sarfini taʼminlovchi (har bir tizim yoki bir nechta tizim uchun) bitta rezerv ventilyator boʻlishi lozim.

188. Zaxira ventilyatori quyidagilarda qoʻllanilmasligi lozim:

umum almashinuv ventilyatsiya tizimi toʻxtaganda u bilan bogʻliq boʻlgan texnologik qurilmalarning toʻxtashi va yonuvchi gazlar, bugʻlar va changlarni ajralishini toʻxtatish imkoni boʻlsa;

xonada, gaz, bugʻ va chang havoli aralashmalarga alanga tarqalishining pastki konsentratsiyasi 0,1 dan oshmaydigan chegarada yonuvchi gazlar, bugʻlar va changlar konsentratsiyasini taʼminlash uchun zarur boʻlgan eng kam havo sarfi bilan avariya ventilyatsiyasi.

189. Portlash xavfi boʻlgan aralashmalarni soʻrib oluvchi mahalliy tizimlarni har bir tizimi uchun yoki ventilyator toʻxtaganda texnologik jihozlarning toʻxtatilishi mumkin emasligi va yonuvchi gazlar, bugʻlar va changlar konsentratsiyasi 0,1 ATPKCH dan ortib ketsa ikki tizim uchun bitta zaxira ventilyator oʻrnatilishi lozim.

Xona havosidagi yonuvchi moddalar konsentratsiyasini 0,1 ATPKCHgacha pasayishi mazkur SHNQning 379-bandiga muvofiq avtomatik tarzda ishga tushadigan avariya ventilyatsiyasi bilan amalga oshirilsa, zaxira ventilyatorini nazarda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

190. Turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolar uchun tabiiy soʻruvchi ventilyatsiya tizimini yilning sovuq davridagi hisobiy parametrlarda tashqi havo harorati 5°S va ichki havo haroratidagi havoning solishtirma ogʻirliklarining farqiga koʻra hisoblash lozim.

Ishlab chiqarish xonalari uchun tabiiy tortuvchi ventilyatsiya tizimi quyidagi hollarda hisoblanishi lozim:

tashqi va ichki havoning hisobiy parametrlaridagi havoning solishtirma ogʻirliklari farqi boʻyicha yilning sovuq davrida barcha isitiladigan xonalar;

issiq davrida ortiqcha issiqlikka ega boʻlgan xonalar;

yilning issiq davrida ortiqcha issiqlik boʻlmagan xonalar uchun 1 m/s tezlikka ega shamolning taʼsiri.

191. Turar joy binolarida oshxona, hojatxona, hammom va dush xonalaridan soʻrib olinayotgan ifloslangan havoni almashtirish uchun deraza va balkon eshiklarining fortochkalari hamda pastki osma romlari orqali tashqi havoning tabiiy kirishini taʼminlash lozim.

Ventilyatsiya havosining harakatlanishi uchun xonadon ichidagi eshiklar pastki qismida kamida 0,02 m balandlikdagi tirqish hosil qiladigan kesik yoki 0,015 m² dan kam boʻlmagan havo almashinuvchi ventilyatsiya panjarasi boʻlishi kerak.

192. Doimiy ish oʻrinlaridagi yorugʻlik tushuvchi oʻymalarning ostida isitish jihozlarini joylashtirish imkoni boʻlmagan ishlab chiqarish xonalaridan yoʻqotilayotgan issiqlik miqdorini qoplash uchun yorugʻlik tushuvchi oʻymalarning ostiga havo beruvchi havo bilan isitish tizimi boʻlishi kerak.

193. Ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havo bilan isitish tizimlarini bitta yongʻin boʻlimi doirasida joylashgan xonalarning har bir guruhi uchun alohida nazarda tutish kerak.

Portlash va yongʻin xavfi boʻyicha bir toifaga mansub, yongʻinga qarshi toʻsiqlar bilan ajratilmagan, shuningdek boshqa xonalarga umumiy maydoni 1 m² dan ortiq boʻlgan ochiq tirqishlarga ega xonalarni bitta xona sifatida koʻrib chiqishga yoʻl qoʻyiladi.

194. Ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havo yordamida isitish (bundan buyon matnda ventilyatsiya deb yuritiladi) tizimlari quyidagi binolar uchun umumiy hisoblanishi zarur:

turar joy binolari;

jamoat, maʼmuriy-maishiy va “D” toifadagi ishlab chiqarish binolari;

koʻpi bilan uch qavatda joylashgan, A yoki B toifalardagi ishlab chiqarish binolari;

istalgan V1-V4, G, D toifalardagi ishlab chiqarish binolari yoki V4 toifadagi omborxonalar;

koʻpi bilan uch qavatda joylashgan A, B yoki V1, V2 yoki V3 toifalardagi omborlar va omborxonalar;

A, B va V toifadagi ishlab chiqarish xonalari istalgan kombinatsiyada va umumiy maydoni 1100 m² dan ortiq boʻlmagan hamda alohida bir qavatli binoda joylashib, har bir xonaning eshiklari bevosita tashqariga ochiladigan barcha kombinatsiyalardagi A, B, V1-V4 toifalardagi omborlar;

V4, G va D toifadagi ishlab chiqarish binolari hamda V4 toifadagi omborlar va binolarga xizmat koʻrsatuvchi havo oʻtuvchi quvurlarda normada ochilgan yongʻinga qarshi klapanlar oʻrnatilgan holda, V4 va D toifadagi omborlar;

V toifadagi binolar va ushbu binolar hududida joylashgan alohida maʼmuriy-maishiy binolar.

Tajriba xonalaridagi ventilyatsiya tizimlariga boʻlgan talablar ushbu SHNQning 16-ilovasida keltirilgan.

195. Xonadonlardagi oshxona va sanitar xonalarning ventilyatsiyasini turar joy xonalarining havo quvurlari bilan birlashtirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi (soʻrib chiqarilayotgan havoning issiqligini rekuperatsiya qiluvchi soʻruvchi-havo beruvchi jihozlardan foydalangan xonadonlar bundan mustasno).

196. Ventilyator oʻrnatilgan havo soʻrgichlari va boshqa jihozlari boʻlgan alohida oshxonadan havo soʻrib chiqarayotgan quvurlarni, boshqa xonadonlarga xizmat koʻrsatayotgan havo soʻrib chiqaruvchi tizimga ulanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

197. Balandligi 50 m dan ortiq boʻlmagan koʻp xonadonli turar joy binolarida, tashqi havoning harorati 5 °C va undan ortiq boʻlganda normadagi havo miqdorini chiqarib yuborilishi taʼminlangan va toʻsib turuvchi toʻsiqlar hamda derazalardan havo kirishi uchun kompensatsiyalovchi havo miqdorini taʼminlaydigan, maxsus ochiladigan konstruksiyalar (klapanlar) bilan jihozlangan boʻlsa tabiiy ventilyatsiya tizimi qoʻllanishiga yoʻl qoʻyiladi.

198. Jamoat, maʼmuriy va maishiy binolar xonalarini tabiiy ventilyatsiyasi bilan jihozlashda, mavjud bosim va tarmoq parametrlarini 5 °C haroratli tashqi havo va sovuq mavsum haroratli ichki havo zichliklari farqiga hisoblanishini lozim. Bunda, binolarga tashqi havoni olish tashqi devorlar yoki derazalardagi maxsus taʼminot qurilmalari (tirqishlar) orqali taʼminlanishi kerak.

199. Quyidagi xona guruhlarining ventilyatsiya tizimlarini bitta tizimga birlashtirishga yoʻl qoʻyiladi, bunda bir guruh xonalarga boshqa guruhdan umumiy maydoni 200 m² dan oshmaydigan xonalarni ulashga ruxsat etiladi:

turar joy va maʼmuriy-maishiy yoki jamoat xonalarning biriktirilayotgan guruhining yigʻma havo quvuriga oʻtni toʻsuvchi klapan oʻrnatilganda;

G va D ishlab chiqarish toifalari va maʼmuriy-maishiy binolarda (odamlar ommaviy boʻladigan xonalar bundan mustasno);

“A”, “B” yoki V toifalaridagi ishlab chiqarish va barcha toifadagi ishlab chiqarish xonalari, omborlar va omborxonalar (turar joy va ommaviy odamlar boʻladigan xonalardan tashqari boshqa maqsadlarga moʻljallangan bir guruh xonalar) yigʻma havo quvurida oʻtni toʻsuvchi klapan oʻrnatilgan holda ushbu SHNQning 296-bandining talablari bajarilganda.

200. Zararli moddalarni yoki portlash-yongʻin aralashmalarini mahalliy soʻrib olish tizimlarini ushbu SHNQning 177-bandi talablariga rioya qilgan holda umumiy almashinuvchi ventilyatsiya tizimidan alohida loyihalash kerak.

Kecha-yu kunduz ishlaydigan, zaxira ventilyator bilan jihozlangan umumiy almashinuvchi tortuvchi ventilyatsiya tizimiga, agar havoni ulardan tozalash talab etilmasa, zararli moddalarning mahalliy havo soʻruvchi tizimga ulashga yoʻl qoʻyiladi.

Laboratoriya xonalarining ventilyatsiya tizimlariga qoʻyiladigan talablar ushbu SHNQning 16-ilovasida keltirilgan.

201. Yonuvchi moddalar tarkibida boʻlgan uskunalar atrofidagi, portlovchi-yonuvchi aralashma hosil qilinishi mumkin boʻlgan 5 m li hududdan havo chiqarib yuborilayotgan V, G, D toifa xonalari uchun soʻrma umumalmashinuv ventilyatsiyasi tizimlarini shu xonaning boshqa tizimlaridan alohida boʻlishini nazarda tutish lozim.

202. Issiqlik oqimi bilan nurlanib turgan ish joylariga havo berish uchun havo bilan yuvish tizimlarini boshqa vazifani bajarish uchun belgilangan tizimlardan alohida loyihalashtirish lozim.

203. A va B toifasidagi xonalarning bitta tambur-shlyuzga yoki bir guruh tambur-shlyuzlarga kecha-yu kunduz va yil davomida tashqi havoni uzatish tizimlari zaxira ventilyatorni nazarda tutgan holda boshqa vazifadagi tizimlardan alohida loyihalashtirilishi kerak.

204. A yoki B toifali xonalarning (shamollatish uskunalari xonalari) tanbur-shlyuzlariga havo yetkazib berishni ushbu xonalarning yoki V1-V4, G va D toifadagi xonalarning taʼminot tizimidan loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Yongʻin sodir boʻlganda, xizmat koʻrsatiladigan binolarga havo yetkazib berishni avtomatik ravishda oʻchirishni taʼminlash kerak.

Tanbur-shlyuzlar uchun kerakli havo almashinuvi zaxira ventilyatori bilan taʼminlash lozim.

Boshqa maqsadlarga moʻljallangan tanbur-shlyuzlar uchun havo berish tizimini, shu tanbur-shlyuzlar himoyalayotgan xonani umumiy tizimlari bilan koʻzda tutish lozim.

205. Texnologik uskunalardan mahalliy soʻrib olish tizimlarini portlash xavfi boʻlgan aralashma hosil qilishi yoki xavfli va zararli moddalarni hosil qilishi mumkin boʻlgan moddalar uchun alohida nazarda tutish kerak.

Loyihaning texnologik qismida yonuvchi va zararli moddalarning mahalliy soʻrishlarini umumiy tizimlarga birlashtirish imkoniyati koʻrsatilishi kerak.

206. Yonuvchi gazlar va bugʻlar ajratuvchi A, B va V1 — V3 toifali omborxonalardagi umumiy havo almashish tizimini sunʼiy boʻlishini nazarda tutish lozim.

Agar ajralayotgan gazlar va bugʻlar havodan yengil boʻlsa va talab etilayotgan havo 1 h da 2 barobardan koʻp boʻlmasa, havoni faqatgina yuqori hududdan chiqarib yuborilishini koʻzda tutgan holda, 10 t dan ortiq sigʻimga ega A va B omborxona xonalari uchun tizimning mahalliy boshqaruvini kirish joyiga joylashtirib, talab etilayotgan havo almashishiga sunʼiy undashli rezerv soʻrma ventilyatsiya tizimini loyihalash lozim.

207. Zararli gazlar va bugʻlar ajralib chiqadigan omborxonalardan umumiy almashinadigan sunʼiy soʻruvchi ventilyatsiya tizimlari bilan taʼminlanishi kerak.

Xavflilikning 3 va 4-sinfidagi zararli gazlar va bugʻlarni ajratishda, agar ular havodan yengil boʻlsa, tabiiy turtkiga ega boʻlgan bunday tizimlarni nazarda tutishga yoki tizimning kirish qismida mahalliy boshqaruvni joylashtirgan holda, talab qilinadigan havo almashinuviga sunʼiy turtkiga ega boʻlgan zaxira soʻruvchi ventilyatsiya tizimini nazarda tutish lozim.

208. Havo quvurlari yoki ventilyatsiya qurilmalarida choʻkadigan yoki kondensatsiyalanadigan yonuvchi moddalarning mahalliy soʻrib olish tizimlarini har bir xona yoki har bir qurilma uchun alohida loyihalashtirish lozim.

209. A va B toifalardagi xonalar uchun umumalmashinuv havoni soʻruvchi ventilyatsiya tizimlarini sunʼiy undashli boʻlishini nazarda tutish lozim.

Tabiiy turtkiga ega boʻlgan bunday tizimlar, ushbu SHNQning 236-bandi talablarini taʼminlanganda va yilning issiq davrida shamolsiz sharoitda ishlash qobiliyatini nazarda tutishga yoʻl qoʻyiladi.

210. Xonalarning umumalmashinuv ventilyatsiya tizimlaridan shu xonalarda joylashgan yertoʻla va kuzatish ariqchalarining ventilyatsiyasi uchun foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

211. Tabiiy undashli havo berish ventilyatsiyasi uchun foydalanilayotgan qabul qilish qurilmalari, shuningdek ochiladigan deraza va oʻymalarni ushbu SHNQning 25-bandi talablariga muvofiq joylashtirish lozim.

212. Yilning issiq davrida texnologik jarayonlardan kelib chiqadigan ortiqcha issiqlik miqdori bino hajmining har 1 m³ iga 150 W dan ortiq boʻlgan ishlab chiqarish binolari uchun qabul qilish qurilmalarini loyihalashtirishda, tashqi havo haroratini ushbu SHNQning 27 — 29-bandlarida belgilangan koʻrsatkichlarga nisbatan oshishini hisobga olish zarur.

213. Qabul qilish qurilmalari uchun havo olinayotgan teshikning pastki qismini barqaror qor qoplami sathidan 1 m dan ortiq yoki hisob-kitob bilan, biroq yer sathidan 2 m dan past boʻlmagan balandlikda joylashtirish kerak.

Qum boʻronlari va chang va qumning jadal koʻchishi boʻlgan joylarda qabul qilish teshiklari orqasida chang va qumni choʻktirish uchun kameralar nazarda tutilishi hamda teshikning pastki qismini yer sathidan kamida 3 m joylashtirilishi kerak.

Qabul qilish qurilmalarini oʻsimlik aralashmalari bilan ifloslanishdan himoyalash lozim.

214. Tashqi havo uchun umumiy qabul qilish qurilmalarini, bir xonada joylashtirilishi mumkin boʻlmagan uskunalarga havo berish tizimi uchun loyihalashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

215. Chiqarilayotgan va berilayotgan havo sarfini ushbu SHNQ ning 15-ilovasiga koʻra hisoblanishi, sanitariya va portlash-yongʻin xavfsizligi normalarini taʼminlash uchun kerak boʻlgan qiymatlarining kattasi qabul qilinishi kerak.

Xonadagi tashqi havoning sarfi ushbu SHNQning 17-ilovasida talab qilingan sarf miqdoridan kam boʻlmasligi kerak.

216. Beriluvchi havo sifatida qayta ishlanmagan yoki qayta ishlangan havodan foydalanish lozim.

Asoslangan holda retsirkulyatsiyani qoʻllashga, kiruvchi havo sifatida tashqi va chiqariluvchi havo aralashmasidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

217. Tanbur-shlyuzlarga berilayotgan havo sarfini 165 va 204-bandlariga muvofiq ravishda, tanbur-shlyuzlar bilan ajratilgan binolar orasidagi bosimlar farqini hisobga olgan holda, tanbur-shlyuz belgilangan xonalardagi bosimga nisbatan ularda 20 Pa ortiqcha bosimni (eshiklar berk boʻlganda) hosil qilish va saqlab turish hisobidan qabul qilish lozim.

Tanbur-shlyuzlarga berilayotgan havo sarfi 250 m3/h dan kam boʻlmasligi kerak.

218. A va B toifali binolardagi liftlarning mashina boʻlimiga berilayotgan havo sarfini lift shaxtasiga tutash qismdagi bosimdan 20 Pa ga yuqori bosim hosil qilish uchun hisoblash yoʻli bilan aniqlash lozim.

Tanbur-shlyuzdagi (liftlarning mashina boʻlimida) va tutash xonalardagi havo bosimi farqi 50 Pa dan ortiq boʻlmasligi lozim.

219. Yilning issiq davrida ortiqcha issiqligi boʻlgan xonalar uchun berilayotgan havo sarfini quyidagilarni nazarda tutgan holda aniqlash lozim:

tashqi havoni toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita bugʻlanish bilan sovitishni;

ishlarni bajarish shartiga koʻra, havoning yuqori namligi talab etilayotgan xonalardagi havoning namligini oshirishni.

220. Havo retsirkulyatsiyasi asoslash orqali xonalarda beriluvchi havoni samarali tarqalishini tashkillashtirish uchun bir yoki bir necha turdagi xonalar doirasida qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

221. Havo retsirkulyatsiyasiga quyidagi hollarda yoʻl qoʻyilmaydi:

1 va 2-sinf xavfi boʻlgan zararli moddalar massasi boʻyicha tashqi havoning maksimal sarfi aniqlangan xonalardan;

havo tarkibida kasal qoʻzgʻatuvchi bakteriyalar va zamburugʻ konsentratsiyalari boʻlgan hamda yaqqol ajralib turgan yoqimsiz hidlar boʻlgan xonalardan;

havoqizdirgich oldida havoni tozalash koʻzda tutilmaganda, uning qizigan yuzalarga tegishi natijasida bugʻlanadigan, zararli moddalar boʻlgan xonalardan;

A va B toifalardagi xonalardan (tashqi darvoza va eshiklar oldida havoli va issiq-havo pardalari boʻlgani bundan mustasno);

V1 — V4, G va D toifalardagi xonalarda joylashgan qurilmalar atrofidagi 5 m li hududdan, agar bu hududlarda yonuvchi gazlar, bugʻlar, aerozollarni havo bilan aralashishidan portlash xavfi mavjud aralashma hosil qilish mumkin boʻlganda;

zararli moddalar va havo bilan portlash xavfi boʻlgan aralashmalarning mahalliy soʻrmalar tizimidan;

tanbur-shlyuzlardan.

222. Havo retsirkulyatsiyasi, chang-havo aralashmasining (portlash xavfi boʻlgan chang-havo aralashmasi bundan mustasno), ularni changdan tozalangandan soʻng, mahalliy soʻrmalar tizimidan ruxsat etiladi.

Laboratoriya xonalarida havo retsirkulyatsiyasiga boʻlgan talablar ushbu SHNQning 16-ilovasida keltirilgan.

223. Havo retsirkulyatsiyasi quyidagicha chegaralanadi:

bir oila egallab turgan uy yoki mehmonxona nomeri, bir kvartira chegarasida;

ushbu SHNQning 221-bandida keltirilgan xonalardan tashqari, 1 va 2-sinf xavfi boʻlgan bir xil zararli moddalar ajratayotgan bir yoki bir necha xona doirasida.

224. Jamoat, maʼmuriy-maishiy ishlab chiqarish binolarining xonalaridan havoning chiqarib yuborilishini va berilayotgan havoning taqsimlanishini, sutka yoki yil davomida koʻrsatilgan xonalardan foydalanish tizimini, shuningdek issiqlik, namlik va zararli moddalarni oʻzgaruvchan kirishini hisobga olgan holda nazarda tutish lozim.

Umumiy almashinuv ventilyatsiya tizimlarida havo sarfini mavsumiy oʻzgartirish uchun quyidagi jihozlarni oʻrnatish lozim:

muvofiqlanuvchi aylanish chastotasiga ega boʻlgan ventilyatorlar;

oʻqli yoʻnaltiruvchi apparatli ventilyatorlar.

Agar mavsumiy xarajatlar ikki va undan ortiq marta farq qilsa, unda shamollatish yuklamasini ventilyatsiya tizimining guruhlariga taqsimlash ulardan biri yilning sovuq davrida ishlatilmasligi lozim.

225. Berilayotgan havoni, bevosita kishilar doimo boʻladigan xonalarga berilishi lozim.

Asoslangan holda xonaga havo muhiti kamroq ifloslangan qoʻshni xona orqali tashqi havo kirishini nazarda tutishga yoʻl qoʻyiladi.

226. Jamoat, maʼmuriy-maishiy xonalar uchun berilishi kerak boʻlgan havo hajmining bir qismini, binolarga xizmat koʻrsatish uchun belgilangan qoʻshni xonalarga yoki yoʻlaklarga havo sarfining 50 foizdan oshmagan hajmida berishga yoʻl qoʻyiladi.

227. A va B toifali xonalarda, shuningdek zararli moddalar yoki yaqqol ajralib turgan yoqimsiz hid ajraladigan ishlab chiqarish xonalarida, havoning ortiqcha bosimini taʼminlab turishi lozim boʻlgan “toza” xonalardan tashqari, salbiy muvozanatni nazarda tutish lozim.

228. Havo konditsiyalanishi boʻlgan xonalar uchun, agar ularda zararli va portlash xavfi mavjud gazlar, bugʻlar va aerozollar yoki yaqqol ajralib turgan yoqimsiz hid boʻlmasa, ijobiy muvozanatni nazarda tutish lozim.

229. Tanbur-shlyuz boʻlmaganda, muvozanat buzilishini taʼminlash uchun havo sarfini, himoyalanayotgan xona (eshiklar berk boʻlganda) bosimiga nisbatan kamida 10 Pa bosim farqi hosil qilish hisobidan, biroq himoyalanayotgan xona har bir eshigiga 100 m³/h dan kam boʻlmagan holda aniqlanishi lozim.

Tanbur-shlyuz boʻlganda, muvozanat buzilishini taʼminlash uchun kerak boʻlgan havo sarfini, tanbur-shlyuzga berilayotgan havo sarfiga teng qilib olinadi.

230. Yilning sovuq davrida ishlab chiqarish binolarida, asoslab berilganda, balandligi 6 m va undan kam boʻlsa, binolarda 1 h da bir marotaba havo almashishidan ortiq boʻlmagan hajmda va balandligi 6 m dan ortiq boʻlgan binolarda 1 m2 polga 6 m³/h hisobidan manfiy muvozanat buzilishiga yoʻl qoʻyiladi.

231. Havo koʻproq ifloslangan hudud orqali kamroq ifloslangan hududga oʻtmasligi va mahalliy soʻrmalar tizimining ishini buzmasligi lozim.

232. Ishlab chiqarish binolarida havo taqsimlagichlaridan ish hududiga berilayotgan havoni quyidagicha yoʻnaltirish lozim:

ishchi zona doirasida yoki undan yuqorida, uyurma ventilyatsiyasida chiqariladigan gorizontal oqimlar;

poldan 2 m va undan yuqori balandlikka chiqarilayotgan, qiyalantirilgan (pastga) oqimlar bilan;

poldan 4 m va undan yuqori balandlikda chiqarilayotgan vertikal oqimlar bilan.

Uncha koʻp boʻlmagan ortiqcha issiqlikka ega boʻlgan ishlab chiqarish xonalariga berilayotgan havoni, yuqori hududda joylangan havo taqsimlagichlardan vertikal, yuqoridan pastga yoʻnaltirilgan, gorizontal yoki qiyalantirilgan (pastga) oqimlar bilan uzatishga yoʻl qoʻyiladi.

233. Issiq-namlik nisbati 4000 kJ/kg va undan kam boʻlganda, koʻp miqdorda namlik ajratilayotgan xonalarda berilayotgan havoning bir qismini xonaning toʻsiq konstruksiyalaridagi namlikni kondensatsiyalanish hududiga berish lozim.

234. Chang ajralayotgan xonalarda berilayotgan havoni yuqori hududda joylashgan havo taqsimlagichlardan, yuqoridan pastga yoʻnaltirilgan oqimlar bilan berish lozim.

Chang ajralmaydigan turli maqsadlarga moʻljallangan xonalarda kirayotgan havoni xizmat koʻrsatiladigan yoki ish hududida joylashgan havo isitgichlardan pastdan yuqoriga yoʻnaltirilgan oqimlar bilan uzatishga yoʻl qoʻyiladi.

Turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolar xonalariga berilayotgan havo yuqori zonada joylashgan havo taqsimlagichlardan berilishi kerak.

235. Doimiy ish joylari zararli moddalar ajratuvchi manba oldida boʻlishi, u yerda mahalliy soʻrib olish tizimini tashkil etib boʻlmasa, berilayotgan havo doimiy ish joyiga yoʻnaltirilishi lozim.

236. Xonalardan havoni ventilyatsiya tizimlari bilan chiqarib yuborishni havo eng koʻp ifloslangan yoki eng yuqori harorat yoki entalpiyaga ega boʻlgan zonalardan koʻzda tutish kerak.

Changlar va aerozollar ajralganda, umumalmashinuv ventilyatsiyasi tizimi bilan havoni pastki hududdan chiqarib yuborilishi lozim.

Ifloslangan havoni kishilar doim boʻladigan joylardagi nafas olish hududi orqali yoʻnaltirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Retsirkulyatsion havoning qabul qilish qurilmalarini xonaning ish yoki xizmat koʻrsatish hududida joylashtirish lozim.

Zararli yoki yonuvchi gaz yoki bugʻlar ajratayotgan ishlab chiqarish xonalarida, ifloslangan havoni yuqorigi hududdan 1 h da bir marotaba balandligi 6 m balandroq boʻlgan xonalarda, xonaning 1 m2 ga kamida 6 m3/h miqdorida chiqarib yuborish lozim.

237. Umumalmashinuv ventilyatsiya tizimlari bilan xonaning yuqori hududidan havoni chiqarib yuborish uchun qabul qilish tuynuklarini quyidagicha joylashtirish lozim:

shift yoki yopma tagida, ortiqcha issiqlik, namlik va zararli gazlarni chiqarish uchun oʻrnatilgan tuynukni pastki qismigacha, biroq poldan 2 m dan past boʻlmagan joyda;

portlash xavfi mavjud gaz, bugʻ va aerozollar (vodorodning havo bilan aralashmasidan bundan mustasno) chiqarib yuborilayotganda, shift yoki yopma tekisligidan tuynukni yuqorisigacha 0,4 m dan kam boʻlmagan joyda;

havoning vodorod bilan aralashmasi chiqarib yuborilayotganda, balandligi 4 m va undan kam boʻlgan xonalarda shift yoki yopma tekisligidan tuynuk yuqorisigacha 0,1 m dan kam boʻlmasligi yoki balandligi 4 m dan ortiq boʻlgan xonalarda, xona balandligining 0,025 qismidan past (biroq 0,4 m dan ortiq) boʻlmagan joyida.

238. Pastki hududdan umumalmashinuv ventilyatsiyasi tizimi bilan havoni chiqarib yuborish uchun qabul qilish tuynuklarini poldan tuynuk tagigacha 0,3 m gacha masofada joylashtirish lozim.

239. Ish hududi chegarasida joylashgan mahalliy soʻrmalar orqali oʻtayotgan havo sarfini shu hududdan chiqarib yuborilayotgan havo kabi hisobga olish lozim.

240. Ishlab chiqarish xonalarining avariya ventilyatsiyasini ulardan kutilmaganda katta miqdorda zararli yoki yonuvchi gazlar, bugʻlar yoki aerozollar kirishi mumkinligi sababli, avariya vaqti boʻyicha texnologik va ventilyatsion jihozlarni toʻgʻri kelmasligini hisobga olgan holda, loyihaning texnologik qismi talablariga muvofiq ravishda nazarda tutish lozim.

241. Avariya ventilyatsiyasi uchun havo sarfini loyihaning texnologik qismi talablari boʻyicha qabul qilish lozim.

242. A va B toifa binolardagi avariya ventilyatsiyasini sunʼiy tizim bilan loyihalashtirish lozim.

243. Portlash xavfi boʻlgan yonuvchi gazlar, bugʻlar va aerozollarning havo bilan aralashmasining guruhi, toifasi va harorati portlashdan himoyalangan ventilyatorlarga berilgan texnikaviy shartlarga muvofiq boʻlmasa, bunda istalgan qavatli binolar uchun ejektorli avariya ventilyatsiyasi tizimi loyihalashtirilishi lozim

Bir qavatli binolar uchun avariya vaqtida ularga havo zichligidan kam zichlikka ega boʻlgan yonuvchi gazlar va bugʻlar kirganda, gazlar va bugʻlarni aeratsiyali oynaband tomlar, shaxtalar yoki deflektorlar orqali chiqarib yuborish uchun sunʼiy ravishda ishga tushiriladigan oqimli ventilyatsiya boʻlishi lozim.

244. V1 — V4, G va D toifali xonalarning avariya ventilyatsiyasini sunʼiy ravishda ishga tushiradigan qilib loyihalashtirish lozim.

Yilning issiq davridagi B hisobiy parametrlarda talab etilayotgan havo sarfi taʼminlangan sharoitda, avariya ventilyatsiyasini tabiiy ravishda ishga tushadigan qilib loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

245. Avariya ventilyatsiya tizimi uchun quyidagilardan foydalanish lozim:

avariya ventilyatsiyasi uchun zarur boʻlgan havo sarfini taʼminlovchi, asosiy va zaxiradagi umumalmashinuv ventilyatsiyasi va mahalliy soʻrmalardan;

tizimlar va yetmayotgan havo sarfi uchun avariya ventilyatsiyasi tizimlaridan;

asosiy va rezerv tizimlardan foydalanish mumkin boʻlmasa yoki maqsadga muvofiq boʻlmaganda, faqatgina avariya ventilyatsiyasi tizimlaridan.

246. Avariya ventilyatsiyasi tizimi bilan xonaga kirayotgan gazlar va bugʻlarni chiqarib yuborish uchun soʻrma qurilmalarni (panjaralar yoki patrubkalar) ushbu SHNQning 237 va 238-bandlarining talablarini hisobga olgan holda quyidagi hududlarda joylashtirish lozim:

ishchi — ish hududiga havoning solishtirma ogʻirligidan solishtirma ogʻirligi ogʻirroq gazlar va bugʻlar kirganda;

yuqorigi — kamroq solishtirma ogʻirlikka ega gazlar va bugʻlar kirganda.

247. Favqulodda ventilyatsiya tizimi orqali chiqarib yuborilgan havo miqdori, avtomatik ravishda ochiladigan tirqishlar orqali tashqi havo kiritilishi bilan qoplanishi kerak.

248. Portlovchi gaz, bugʻ, chang-havo aralashmasi hosil boʻlishiga toʻsqinlik qiluvchi favqulodda holatlarda ishga tushuvchi ventilyatsiya gaz (bugʻ) aralashmasini ATQKCH 50 foiz konsentratsiyasi hosil boʻlishidan oldin, bu aralashmaning ATQKCHning 10 foiz konsentratsiyasida ishga tushadigan gaz analizatorining signali boʻyicha yoqilishi kerak.

249. Favqulodda holatlarda ishga tushuvchi ventilyatsiya tomonidan yaratilgan havo almashinuvining karraligi, xonadagi portlash xavfi boʻlgan gazning konsentratsiyasi ATQKCH boʻyicha 50 foizdan kam boʻlishini taʼminlashi lozim.

250. Mazkur SHNQning 249-bandi boʻyicha favqulodda holatlarda ishga tushuvchi ventilyatsiya zaxira ventilyatoriga ega boʻlishi va elektr taʼminoti ishonchliligi boʻyicha birinchi toifaga mansub elektr energiyasi bilan taʼminlanishi kerak.

251. Xonaga tashqi havo kirishini toʻsuvchi havoli va issiq havoli havo pardalari tashqi havoning hisobiy harorati minus 15°S va undan pastroq boʻlgan hududlarda (parametr B) nazarda tutilishi lozim:

xona tashqi devorlaridagi doimo ochiq boʻlgan yorugʻlik teshiklari hamda tambursiz va bir smenada besh martadan koʻproq yoki kamida 40 min ochiladigan darvoza va kirish joylari oldida;

binoni loyihalashga boʻlgan talabda havoli va issiq havoli pardalar roʻyxati berilgan qulaylikka ega boʻlgan jamoat binolari uchun vestibyullarning tashqi eshiklari oldida;

tashqi havo hisobiy haroratidan qatʼi nazar, namligi yuqori boʻlgan xonalarning tashqi eshiklari, darvozalari va tirqishlar oldida.

Havo pardalari orqali beriladigan issiqlik, binoning havo va issiqlik balansida hisobga olinmaydi.

252. Tashqi devor oldidagi issiq havo pardalariga berilayotgan havo haroratini 50 °S dan va tashqi darvoza hamda oʻymalar oldida 70°S dan ortiq boʻlmagan qiymatlarda qabul qilish lozim.

253. Tashqi eshiklar, darvozalar va darchalar orqali xonaga kirayotgan havo aralashmasining hisobiy haroratini kamida, quyidagicha qabul qilinishi lozim:

jamoat binolarining vestibyullari uchun — 18°S;

yengil ishlardagi ishlab chiqarish xonalari uchun — 14°S;

oʻrtacha ogʻirlikdagi ish bajarilayotgan ishlab chiqarish xonalari, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarning vestibyullari uchun — 12 °S;

ogʻir ish bajarilayotgan ishlab chiqarish xonalari uchun — 8°S;

ogʻir ish bajarilayotgan va darvoza, eshik va darchalardan 6 m va undan kamroq masofada doimiy ish joyi boʻlmagan ishlab chiqarish xonalari uchun — 5°S.

254. Tashqi darvozalar va eshiklar oldidagi havoli va issiq-havo pardalarini shamol bosimini inobatga olgan holda hisoblash lozim.

Havo sarfini, tashqi havoning harorati va shamolning tezligini B parametrlarda, biroq 5 m/s dan ortiq boʻlmagan holda qabul qilib, aniqlash lozim.

Shamolning tezligi B parametrlarda A parametrlardan kam boʻlsa, havo qizdirgichni A parametrlarga koʻra tekshirish kerak.

Havo yoki issiq-havo pardalarining tirqishlari yoki tuynuklaridan havoning chiqish tezligini, koʻpi bilan quyidagicha qabul qilinishi lozim:

tashqi devor oldida — 8 m/s;

darvoza va texnologik oʻymalar oldida — 25 m/s

255. Ventilyatorlar, konditsionerlar, oqimli kameralar, havo isitkichlar, issiqlik utilizatorlari, chang tutgichlar, filtrlar, klapanlar, shovqin soʻndirgichlar (bundan buyon matnda jihozlar deb yuritiladi) nozichliklar orqali soʻrilayotgan va yoʻqotilayotgan havo miqdorini hisobga olgan holda havoni hisobiy sarfidan kelib chiqib tanlash lozim. Bunda, nozichliklar orqali havo soʻrilishi va yoʻqotilishi quyidagicha aniqlanishi lozim:

jihozlarda-ishlab chiqaruvchi zavodning maʼlumotlari boʻyicha;

ventilyatorgacha boʻlgan soʻrmalar tizimi va ventilyatordan keyingi oqimli tizimlarning havo quvurlarida esa ushbu SHNQning 305-bandining talablariga muvofiq (xizmat koʻrsatilayotgan xonalar ichida oʻtkazilgan umumalmashinuv ventilyatsiyasi tizimlarining havo quvurlari qismlari bundan mustasno).

Tutun va oʻtni toʻsib qoluvchi klapanlar nozichliklari orqali havo soʻrilishi mazkur SHNQning 327-bandining talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

256. Havoqizdirgich quvurlaridagi suvni muzlab qolishidan himoyalash uchun quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

havo qizdirgichdan qaytayotgan suvni aralashtirish uchun havoqizdirgich konturida sirkulyatsion nasos oʻrnatish;

havoqizdirgich konturida sirkulyatsion nasos boʻlmagan hollarda, quvurlardagi suvning tezligi tashqi havoning hisobiy harorati (parametr B) va 0 °C da kamida 0,12 m/s ga teng deb qabul qilinishi yoki hisoblash yoʻli bilan asoslanishi;

issiqlik tashuvchi-bugʻ boʻlganda, kondensat ajratuvchi uskunalarni, havo isitkichlardagi kondensat oqib tushadigan patrubkalardan kamida 300 mm pastroqda joylashtirish va kondensatni kondensat ajratuvchi uskunadan yigʻuvchi baklargacha oʻz oqimi boʻyicha chiqib ketishi.

Tanlab olingan havo isitkichining issiqlik oqimi hisobiy qiymatga nisbatan 10 foizdan ortiq boʻlmasligi kerak.

257. Portlashdan himoyalangan koʻrinishda ishlangan jihozlarni quyidagi hollarda qoʻllash lozim:

A va B toifadan xonalarda yoki shu kabi xonalarga xizmat koʻrsatuvchi tizimlarning havo quvurlarida joylashganda;

A va B toifali xonalarni ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havo bilan isitish (havoli issiqlik utilizatori bilan) tizimlari uchun;

ushbu SHNQning 201-bandida keltirilgan soʻrma ventilyatsiya tizimlari uchun;

portlash xavfi boʻlgan aralashmalarning mahalliy soʻrma tizimlari uchun.

Texnologik talablarga koʻra texnologik uskunalar normal ishlaganda yoki buzilganda portlash xavfi boʻlgan konsentratsiyadagi aralashma paydo boʻlmagan hollarda V, G va D toifali xonalarda joylashgan, bugʻ, gaz-havoli aralashmalarini chiqarib tashlaydigan mahalliy soʻrmalar tizimlari uchun oddiy koʻrinishda ishlangan uskunalarni qoʻllash lozim.

Agar portlashdan himoyalangan ventilyatorlarni texnikaviy shartlariga yonuvchi gazlar, bugʻlar, aerozollar, changlar bilan havo aralashmalarining harorati, toifasi va guruhi muvofiq kelmasa, bunda ejektorli (bugʻ kuchi bilan ishlaydigan mexanizm) qurilmalarini qoʻllash lozim.

Ejektorli qurilmalar tashqi havoda ishlasa, bu tizimlarda oddiy koʻrinishda ishlangan ventilyatorlar, havo haydagichlar yoki kompressorlardan foydalanish zarur.

258. A va B toifali xonalar uchun ventilyatsiya, havoni konditsiyalash, havo bilan isitish va havoni kiritish ventilyatsiya tizimlarida, shuningdek ushbu SHNQning 276-bandida keltirilgan portlashdan himoyalangan teskari klapanlar qoʻllanilishi, ventilyatsiya jihozlari uchun belgilangan xonalarda joylashgan va bu xonalar uchun boshqa toifali xonalardagi havoning issiqligidan foydalaniladigan havoli issiqlik utilizatorlarini oddiy koʻrinishda ishlanganini qabul qilish lozim.

259. Havo quvurlariga ulanmagan ventilyatorning soʻrib olish va havo berish teshiklarida himoyalash toʻsiqlari boʻlishi lozim.

260. Yonuvchi moddalardan portlash xavfli boʻlgan chang-havo aralashmasini tozalash uchun quyidagi chang tutgichlar va filtrlardan (bundan buyon matnda chang ushlagichlar deb yuritiladi) foydalaniladi:

quruq tozalashda — portlashdan himoyalangan koʻrinishda, tutib qolingan changni uzluksiz chiqarib tashlovchi qurilmalar bilan jihozlangan holda;

nam usulda tozalashda (koʻpikli) — portlashdan himoyalangan koʻrinishda ishlangan, texnikaviy asoslangan hollarda esa oddiy koʻrinishda ishlangan.

261. Kiruvchi havoning taqsimlagichlari quyidagi hollarda qabul qilinishi lozim:

havo sarfini muvofiqlantiruvchi tuzilmaga ega boʻlgan ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havo isitkichlarida;

ish joylarini toza havo bilan taʼminlash (purkash) maqsadida — havo bilan gorizontal tekislikda 180° gacha boʻlgan burchakka va vertikal tekislikda 30° gacha boʻlgan burchakka havo oqimini yoʻnaltiruvchi va sarfini muvofiqlashtiruvchi qurilmaga ega boʻlgan jihozlarda.

262. Gaz jihozlari bilan jihozlangan xonalardagi tutunni soʻrib chiqaruvchi tizimlarda panjaralar oʻrnatilishi lozim.

263. Kiritilayotgan havoning havo taqsimlagichlari (perforatsiyalangan va tirqishli havo quvurlar bundan mustasno) va tortish qurilmalarini yasashda yonuvchi materiallardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

264. Issiqlik utilizatorlari va shovqin soʻndirgichlarni yasashda yonmaydigan hamda issiqlik utilizatorlarining issiqlik almashinuvchi (ichki) sirtlari uchun qiyin yonadigan materiallarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

265. Ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havoli isitish tizimlaridan foydalanish jarayonida yuqori energiya samaradorligi koeffitsiyentiga va kamroq energiya yoʻqotilishiga ega boʻlgan quyidagi qurilma, buyum va materiallardan foydalanish lozim:

muvofiqlashtiruvchi unumdorlikka ega boʻlgan, ishchi yuklanmaning butun diapazonida samarali boʻlgan qurilmalar;

elektrodvigatel valida qanotchalari boʻlgan va muvofiqlashtiriluvchi aylanish chastotasiga ega nasoslar va ventilyatorlar;

chillerlarning belgilangan quvvatini pasaytirish uchun sovuqlik akkumulyatorlari;

havo harakati uncha katta tezlikka ega boʻlmagan issiqlik almashtiruvchilar va filtrlar;

issiqlik va sovuqlikni plastinkali utilizatorlari;

“ob-havo boʻyicha”, sutkaning vaqtiga koʻra “ehtiyojga koʻra” tizimlarini boshqarish uchun raqamli elektron nazoratchilar;

yuqori sezuvchanlik va aniqlikdagi havo parametrlari datchiklari;

devori silliq yuzaga ega boʻlgan va havo sizib chiqishi minimal boʻlgan qurilma va havooʻtkazgichlar;

havooʻtkazgichlar va jihozlarni samarali issiqlik izolyatsiya qilish, ehtiyoj boʻlganida bugʻ izolyatsiyasidan foydalanish.

266. A, B, C1, C2 va C3 toifalaridagi omborlarning xizmat koʻrsatiladigan binolariga havo sirkulyatsiyasiga ega boʻlgan va boʻlmagan havo va issiq havo pardalarining jihozlaridan tashqari boshqa jihozlarni joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

267. Havo sarfi 5000 m³/h yoki undan kam boʻlgan uskunalar ushbu SHNQning 137-bandi talablarini hisobga olgan holda ochiq va xizmat koʻrsatilayotgan xonalarning qavatlararo plitasiga oʻrnatilgan karkasga mahkamlangan va osilgan shiftlar orqasidagi maydonda oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Havo oʻtayotgan quvurning yoʻlak va xizmat koʻrsatilayotgan xonalarni ajratib turuvchi devori bilan kesishgan joyida normadagi ochilgan yongʻinga qarshi klapanlar oʻrnatilgan boʻlsa, xizmat koʻrsatilayotgan qavatning yoʻlaklarini qavatlararo plitasiga oʻrnatilgan karkasga mahkamlangan va osilgan shiftlar orqasida ham oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Yongʻinga chidamlilik chegarasi normalashtirilgan eshiklari boʻlgan xonalar uchun ushbu klapanlarni oʻrnatilishi talab qilinmaydi.

268. Havo kirituvchi ventilyatsiya va konditsiyalash tizimlarining uskunalarini havo retsirkulyatsiyasi ruxsat etilmaydigan xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

269. A ba B toifadagi xonalar tizimlarining uskunalarini, shuningdek portlash xavfi boʻlgan aralashmalarning mahalliy soʻrib olish tizimlari uskunalarini yertoʻla xonalarida joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

270. Kiritilayotgan havoni changdan tozalash birinchi bosqichi filtrlarini, havo isitkichlarigacha, qoʻshimcha tozalash filtrlarini esa havoni xonaga kiritish joyidan oldin joylashtirish lozim.

271. Portlash xavfi boʻlgan chang-havo aralashmasini quruq usulda tozalash uchun chang tutgichlarni ventilyatorlar oldida joylashtirish lozim.

272. Portlash xavfi boʻlgan chang-havo aralashmasini quruq usulda tozalash uchun chang tutgichlarni ishlab chiqarish binolaridan tashqarida, devorlardan kamida 10 m masofada ochiq joylarda yoki alohida binolarda, ventilyatorlar bilan birga joylashtirish kerak.

Tutib qolingan changni doimiy chiqarib tashlaydigan qurilmasi boʻlmagan portlash xavfi boʻlgan chang-havo aralashmasini quruq tozalash uchun moʻljallangan chang tutgichlarni, havoning sarfi 15 ming m³/h va undan kam, chang massasi esa bunkerlar va sigʻimlarda 60 kg va undan kam boʻlganda, shuningdek ushlangan changni doimiy chiqarib tashlaydigan qurilmasi boʻlgan chang tutgichlarni ventilyatorlar bilan birga ishlab chiqarish binolarining ventilyatsiya uskunalari uchun alohida xonalarida (yertoʻlalardan tashqari) joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

273. Yongʻin xavfi boʻlgan chang-havo aralashmasini quruq tozalash uchun chang tutgichlar va filtrlar (bundan buyon matnda chang tutgichlar deb yuritiladi) quyidagicha joylashtirilishi lozim:

butun bino balandligida chang tutgichlardan gorizontal boʻyicha kamida 2 m masofada deraza oʻymalari boʻlmasa yoki ochilmaydigan ikki qavatli metall panjarali romlar armaturalangan shisha bilan qoplangan yoki shisha bloklari bilan toʻldirilgan boʻlsa, I va II darajali oʻtga chidamli binolar tashqarisida bevosita devorlar oldida;

ochiladigan derazalar mavjud boʻlganda chang ushlagichlarni bino devorlaridan kamida 10 m masofada;

III, IIIa, IIIb, IV, IVa, V darajali oʻtga chidamli binolardan tashqarida, devorlardan kamida 10 m masofada;

ventilyatsiya jihozlari uchun moʻljallangan alohida xonalarda ventilyator va boshqa yonish xavfi boʻlgan chang-havoli aralashmalarning chang ushlagichlari bilan birga binolar ichida.

Chang ushlagichlarni yertoʻla xonalarida, agar yertoʻla xonalaridagi bunkerlarda yoki boshqa yopiq sigʻimlarda yigʻilayotgan chang ogʻirligi 200 kg dan oshmasa va yonish xavfi boʻlgan changni doimiy mexanizatsiyalangan holda chiqarib tashlash yoki uni qoʻlda chiqarib tashlash sharoitlari boʻlsa, shuningdek chang ushlagichlar texnologik jihozlar bilan bloklangan boʻlsa, havoning sarfi 15 ming m³/h dan oshmaganda ishlab chiqarish xonalari ichida (A va B toifadagi xonalar bundan mustasno) oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

Ishlab chiqarish xonalarida, yonish xavfi boʻlgan chang-havoli aralashmadan tozalash uchun filtr oʻrnatilgan xonaga bevosita kiradigan tozalangan havodagi chang konsentratsiyasi ishchi hududining havo tarkibidagi zararli moddalar CHRKsining 30 foiz dan oshmasa filtrlar oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

274. Portlash va yongʻin xavfli boʻlgan chang-havo aralashmasi uchun chang saqlovchi kameralarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

275. Chang-havo aralashmasini nam usulda tozalash uchun chang tutgichlarni isitiladigan xonalarda ventilyatorlar bilan birga yoki ulardan alohida joylashtirish lozim.

Chang tutgichlarni isitilmaydigan xonalarda yoki binolardan tashqarida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Chang tutgichlar (chang-havo aralashmasini quruq yoki nam usulda tozalash uchun) isitilmaydigan xonalarda yoki binolardan tashqarida joylashtirilganda chang tutgichlarda suvni muzlashdan, namlikni kondensatsiyalanishidan saqlash choralarini qoʻllash lozim.

276. A va B toifalardagi xonalarga xizmat koʻrsatayotgan havo kirituvchi ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havo bilan isitish tizimlarining jihozlarini (bundan buyon matnda oqimli tizimlar jihozlari deb yuritiladi) havoni soʻruvchi tizimlarning jihozlari, shuningdek havo retsirkulyatsiyasi boʻlgan havoni kiritish va soʻrish tizimlarning jihozlari yoki havo issiqlik utilizatorlari bilan birga ventilyatsiya jihozlari uchun umumiy xonada joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Ishchilarni dam olishi, isinishi va maʼmuriy xonalarini hisobga olgan holda A va B toifadagi xonalarga xizmat koʻrsatayotgan havo kirituvchi tizimni havo yetkazib beruvchi quvurlarini ventilyatsiya jihozlari joylashgan xonalarining toʻsuvchi devorlari bilan kesishgan joyida portlashdan himoyalovchi teskari klapan oʻrnatilishi lozim.

277. Havo retsirkulyatsiyasiga ega V toifadagi xonaga xizmat koʻrsatuvchi tizimlar jihozlarini, portlash va yonish xavfi boʻlgan boshqa toifadagi xonalar uchun tizimlar jihozlari bilan birga, ventilyatsiya jihozlari uchun umumiy xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

278. Turar joy xonalariga havo yetkazib beruvchi tizimlar jihozlarini, aholiga maishiy xizmat koʻrsatish xonalariga xizmat koʻrsatayotgan havo yetkazib berish tizimlarining jihozlarini, shuningdek havo soʻruvchi tizimlar jihozlarini ventilyatsiya jihozlari uchun ajratilgan umumiy xonalarda birga joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

279. Oʻtkir yoki yoqimsiz hidli havoni chiqarib tashlaydigan (hojatxonalardan, chekish xonalaridan) soʻrma tizim jihozlarini, havo yetkazib beruvchi tizimlar jihozlari bilan birga ventilyatsiya jihozlari joylashgan umumiy xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

280. A va B toifalardagi xonalarga xizmat koʻrsatuvchi umumalmashinuv ventilyatsiyasining havoni soʻrib chiqaruvchi tizim jihozlarini, boshqa tizimlar jihozlari bilan birga, ventilyatsiya jihozlari uchun umumiy xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

A va B toifalardagi xonalar uchun umumalmashinuv ventilyatsiyasining soʻrma tizimlari jihozlarini, hoʻl chang tutgichli yoki chang tutgichsiz boʻlgan portlashga xavfli aralashmalarning mahalliy soʻrmalar tizimlarini jihozlari bilan birga, havo quvurlarida yonuvchi moddalarning choʻkindi qatlamlari paydo boʻlmasa, ventilyatsiya jihozlari uchun umumiy xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

V toifadagi xonalardan havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlar jihozlarini, G toifadagi xonalardan havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlar jihozlari bilan birga umumiy xonada joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

281. Portlash xavfi boʻlgan aralashmalarni mahalliy havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlarining jihozlarini ushbu SHNQning 280-bandida keltirilgan hollardan tashqari, boshqa tizim jihozlari bilan birga ventilyatsiya jihozlari uchun ajratilgan umumiy xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

282. Issiqligi (sovuqligi)dan havoli issiqlik utilizatorlarida foydalaniladigan havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlarining jihozlarini, shuningdek retsirkulyatsiyali tizimlarning jihozlarini ushbu SHNQning 279 va 280-bandlarining talablarini hisobga olgan holda joylashtirish lozim.

Havoli issiqlik utilizatorlarini havo kiruvchi tizim ventilyatsiya qurilmalari uchun moʻljallangan xonalarga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

283. Turar joy, jamoat, maʼmuriy-maishiy va ishlab chiqarish binolarining ventilyatsiya jihozlari uchun xonalarni loyihalashda SHNQ 2.08.01-24, SHNQ 2.08.02-23 talablariga rioya qilish lozim.

284. Soʻrma tizimlar jihozlari uchun xonalarning toifalarini, ular xizmat koʻrsatayotgan xonalarning portlash-yongʻin va yongʻin xavfi toifalari boʻyicha qabul qilish lozim.

Xona tashqarisida joylashgan ejektorlarga tashqi havo uzatayotgan ventilyatorlar, havo haydagichlar va kompressorlar uchun xonalar D toifasiga, boshqa xonalardan olinayotgan havoni uzatayotgani esa shu xonalar toifasiga mansub deb qabul qilish kerak.

285. Jamoat va maʼmuriy-maishiy xonalarda V1 — V4, G va D toifadagi xonalarga joylashgan texnologik uskunalardan portlashga xavfli aralashmalarni chiqarib tashlovchi mahalliy soʻrmalar tizimlarining jihozlari uchun, shuningdek mazkur SHNQning 202-bandida keltirilgan, umumalmashinuv soʻrma ventilyatsiyasining jihozlar uchun xonalar toifasini texnologik loyihalash normalariga muvofiq hisoblab aniqlash yoki A va B deb qabul qilish lozim.

Portlashga xavfli chang havo aralashmasini ventilyatorlardan oldin joylashgan hoʻl tozalovchi chang ushlagichli mahalliy soʻrmalar tizimlari jihozlari uchun xonalarni asoslangan hollarda D toifadagi xonalarga kiritishga yoʻl qoʻyiladi.

286. Turar joy, jamoat, maʼmuriy-maishiy binolarni umumalmashinuv ventilyatsiyasining soʻrma tizimlari jihozlari uchun xonalarni D toifasiga kiritish lozim.

Portlash-yongʻin va yongʻin xavfliligi boʻyicha turli toifadagi bir nechta xonalarga xizmat koʻrsatayotgan havoni soʻruvchi tizimlar jihozlari uchun xonalarni oʻta xavfliroq boʻlgan toifaga kiritish lozim.