Mamlakatimizda korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashishning huquqiy hamda institutsiyaviy asoslari takomillashtirilib, jamiyatda korrupsiya illatiga nisbatan murosasiz muhitni shakllantirishga qaratilgan tizimli islohotlar amalga oshirilmoqda.

Davlat organlari va tashkilotlarida korrupsiyaga qarshi kurashishning zamonaviy mexanizmlari keng joriy etilib, ularning faoliyatida ochiqlikni taʼminlash hamda jamoatchilik oldida hisobdorlikni oshirish boʻyicha zarur choralar koʻrilmoqda.

Davlat boshqaruvida byurokratiyani kamaytirish, ochiqlik va shaffoflikni taʼminlash, davlat xizmatlarini koʻrsatish sifatini yaxshilash, raqamlashtirish orqali “inson omili”ni kamaytirish borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar korrupsiyaga qarshi kurashish boʻyicha davlat siyosatining muhim jihatlaridan biridir.

“Normativ-huquqiy hujjatlarning va ular loyihalarining korrupsiyaga qarshi ekspertizasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilinib, ushbu Qonun bilan normativ-huquqiy hujjatlar va ular loyihalarining korrupsiyaga qarshi ekspertizasini oʻtkazuvchi subyektlar, shuningdek korrupsiyaga qarshi ekspertiza toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga rioya etilishini monitoring qilish tartibi hamda normativ-huquqiy hujjatlardagi va ularning loyihalaridagi korrupsiyani keltirib chiqaruvchi omillar belgilandi.

Natijada 2023-yilda 1979 ta normativ-huquqiy hujjat loyihasi korrupsiyaga qarshi ekspertizadan oʻtkazildi va ularda 571 ta korrupsiya omili aniqlanib, ularning bartaraf etilishi taʼminlandi.

“Oʻzbekiston — 2030” strategiyasida korrupsiyaviy omillarni bartaraf etish tizimi samaradorligini oshirish, jamiyatda korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirishga qaratilgan maqsadli koʻrsatkichlar belgilab berildi.

Qurilish, davlat xaridlari, sogʻliqni saqlash va oliy taʼlim sohasida “korrupsiyasiz soha” loyihalari amalga oshirilmoqda.

Qurilish sohasida loyiha hujjatlarini ekspertizadan oʻtkazish toʻliq raqamlashtirildi, davlat xaridlari axborot portalida tovarlarning narxlarini taqqoslash moduli ishga tushirildi, oliy taʼlimda imtihon jarayonlarini real vaqt rejimida kuzatish tizimi yoʻlga qoʻyildi, tibbiyot muassasalarida har bir moliyaviy operatsiyani nazorat qilib borish imkoniyatini beruvchi “Situatsion markaz” tashkil etildi.

Sohada davlat siyosati izchilligini taʼminlash maqsadida korrupsiyaga qarshi kurashish boʻyicha 2023-2024-yillarga moʻljallangan davlat dasturi qabul qilindi, ochiq eʼlon qilinishi lozim boʻlgan maʼlumotlar roʻyxati 35 tadan 40 tagacha kengaytirildi.

Davlat fuqarolik xizmatiga ishga kirishni ochiq tanlov asosida amalga oshirish, tanlov jarayonlarida inson omilini kamaytirish boʻyicha choralar koʻrildi. Jumladan, ishga kirish boʻyicha barcha vazirlik va idoralar uchun yagona “Davlat xizmatchisi” testi joriy etildi hamda test topshirishni maxsus jihozlangan test markazlarida amalga oshirish, Internet jahon axborot tarmogʻi orqali real vaqt rejimida kuzatish tizimi yaratildi.

2023-yil uchun “Transparency International” tashkilotining “Korrupsiyani qabul qilish” indeksi yangi reytingida Oʻzbekiston 5 pogʻonaga koʻtarilib, indeks bahosida qatorasiga 10 yil davomida barqaror oʻsishga erishildi.

Shuningdek Jahon boshqaruv sifati indikatorlarining (WGI) korrupsiyani nazorat qilish yoʻnalishida mamlakatimiz 15 pogʻonaga yuqoriladi.

Bundan tashqari “Open data inventory” reytingida Oʻzbekiston 195 ta davlat ichida 30-oʻrinni egallab, avvalgi yillarga nisbatan 15 pogʻonaga koʻtarildi, Markaziy Osiyo davlatlari ichida esa 1-oʻrinni egalladi.

Shu bilan birga 2023-yilda korrupsiyaga oid jinoyatlar uchun jinoiy javobgarlikka tortilgan shaxslar soni 879 nafarga yoki 2022-yilga nisbatan 12 foizga kamaydi.

Korrupsiyaga qarshi kurashish borasida amalga oshirilgan ijobiy ishlar bilan bir qatorda ushbu sohada ham toʻliq foydalanilmagan imkoniyatlar va eʼtibor qaratilishi lozim boʻlgan masalalar mavjud.

Xususan, normativ-huquqiy hujjatlarni va ularning loyihalarini korrupsiyaga qarshi ekspertizadan oʻtkazish samaradorligini taʼminlash, shuningdek korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish sohasidagi qonunchilikni takomillashtirish Oʻzbekiston Respublikasi Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligining (bundan buyon matnda Agentlik deb yuritiladi) asosiy vazifalaridan biri sifatida belgilangan.

Biroq davlat organlari va tashkilotlari tomonidan normativ-huquqiy hujjatlarni va ularning loyihalarini ishlab chiqishda qonunchilik talablariga rioya etilmaganligi natijasida 2023-yilda qonunchilik hujjatlarini korrupsiyaga qarshi ekspertizadan oʻtkazish jarayonida aniqlangan korrupsiyaviy omillar 571 tani tashkil etib, 2022-yilga nisbatan sezilarli koʻpaygan.

Shuningdek normativ-huquqiy hujjatlar bilan bevosita Agentlikning zimmasiga yuklatilgan vazifalarning ijrosi taʼminlanmasdan qolmoqda. Xususan, davlat organlari va tashkilotlari kesimida sodir etilgan korrupsiyaga oid jinoyatlarni tahlil qilish hamda ushbu jinoyatlar koʻrsatkichi oshgan davlat organlari va tashkilotlariga kechiktirib boʻlmaydigan chora-tadbirlar belgilash uchun koʻrib chiqilishi majburiy boʻlgan taqdimnoma kiritish borasidagi ishlar sustligicha qolmoqda.

Shu bilan birga davlat organlari va tashkilotlarining korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tuzilmalari faoliyatida manfaatlar toʻqnashuvi bilan bogʻliq omillar toʻliq bartaraf etilmagan.

Bundan tashqari davlat xaridlari tartib-taomillarini amalga oshirishda tovarning (ishning, xizmatning) boshlangʻich narxini davlat xaridlarining maxsus axborot portalida eʼlon qilingan narxlar asosida shakllantirishni nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjat loyihasi ishlab chiqilmagan.

Aytish joizki, Oʻzbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashish boʻyicha milliy strategiya bugungi kunga qadar qabul qilinmagan.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining 2023-yil 12-dekabrdagi 3774-IV-sonli Qarori bilan Agentlikka korrupsiyaga qarshi kurashish va uning oldini olish borasidagi ishlar samaradorligini taʼminlash yuzasidan berilgan ayrim tavsiyalar eʼtibordan chetda qolgan.

Xususan, korrupsiyaga oid huquqbuzarliklar boʻyicha maʼmuriy surishtiruvlar oʻtkazish, korrupsiyaga oid jinoyatlar sodir etilishining sabablari va bunga imkon berayotgan shart-sharoitlarni aniqlash, korrupsiyaning rivojlanish tamoyillarini tizimli ravishda tahlil qilish imkoniyatini taʼminlash maqsadida qonunchilikka, shu jumladan jinoyat-protsessual qonunchiligiga muvofiq jinoyat ishlari materiallarini oʻrganishga doir vakolatlarni amalga oshirishning huquqiy asoslarini ishlab chiqish borasidagi ishlar Agentlik tomonidan yakuniga yetkazilmagan.

Shuningdek korrupsiyaga qarshi kurashish boʻyicha 2021-2022-yillarga moʻljallangan davlat dasturida daromad va mol-mulk deklaratsiyalari boʻyicha maʼlumotlar bazasini shakllantirish, ularga ishlov berish va ularni tekshirishning elektron axborot tizimini yaratish bugungi kunga qadar amalga oshirilmagan.

Shu bilan birga korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish sohasida nodavlat notijorat tashkilotlarining rolini oshirish borasida amalga oshirilayotgan ishlar samaradorligi darajasi pastligicha qolmoqda.

Shuningdek Agentlik davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari faoliyatining ochiqligi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish hollari boʻyicha maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzish huquqidan samarali foydalanmayapti.

Bundan tashqari budjet mablagʻlarining sarflanishi, davlat aktivlarining realizatsiya qilinishi, investitsiya loyihalarining amalga oshirilishi bilan bogʻliq materiallarni oʻrganish, shuningdek ijro etuvchi hokimiyat va xoʻjalik boshqaruvi organlari hamda ularning mansabdor shaxslari qarorlarining qonuniyligi yuzasidan oʻtkazilayotgan nazorat ishlari samaradorligini oshirish maqsadga muvofiq.

Shu bilan birga Milliy maʼruzani Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis palatalariga taqdim etish muddatlarini aniq belgilashga qaratilgan qonun loyihasini Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga kiritish ishlari yakuniga yetkazilmagan.

Yuqorida bayon etilganlarni inobatga olib, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 93-moddasiga, “Parlament nazorati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 8²-moddasiga “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 26²-moddasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligining Oʻzbekiston Respublikasida Korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi milliy maʼruzasi maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Agentlikka:

Korrupsiyaga oid jinoyatlarni sodir etishda aybdor deb topilgan shaxslarning ochiq elektron reyestrini yuritish tartibini joriy etish ishlarini yakuniga yetkazish;

Oʻzbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashish boʻyicha milliy strategiyani qabul qilish ishlarini yakuniga yetkazish choralarini koʻrish;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining 2023-yil 12-dekabrdagi 3774-IV-sonli Qarori bilan Agentlikka korrupsiyaga qarshi kurashish va uning oldini olish borasidagi ishlar samaradorligini taʼminlash yuzasidan berilgan tavsiyalarning amalga oshirilish holatini tanqidiy jihatdan qayta koʻrib chiqish;

normativ-huquqiy hujjatlarni va ularning loyihalarini korrupsiyaga qarshi ekspertizadan oʻtkazish ishlari samaradorligini oshirish;

normativ-huquqiy hujjatlarni korrupsiyaga qarshi ekspertizadan oʻtkazish natijasida aniqlangan korrupsiyaviy omillarni bartaraf etish boʻyicha “yoʻl xaritalari” ijrosini tanqidiy oʻrganib chiqish;

korrupsiyaviy huquqbuzarliklar statistikasini shakllantirish tizimini tanqidiy jihatdan oʻrganib chiqish;

davlat organlari, ommaviy axborot vositalari, fuqarolik jamiyati institutlari va boshqa nodavlat sektor vakillarining birgalikdagi samarali faoliyatini taʼminlash;

davlat organlari va tashkilotlarining korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tuzilmalari faoliyatini yanada takomillashtirish choralarini koʻrish;

Oʻzbekiston Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi milliy maʼruzani Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalariga taqdim etish muddatini aniq belgilashga qaratilgan qonun loyihasini Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga qisqa muddatlarda kiritilishi yuzasidan choralar koʻrish tavsiya etilsin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining qoʻmitalari parlament nazoratini amalga oshirishda Oʻzbekiston Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi milliy maʼruzada qayd etilgan maʼlumotlardan oʻz faoliyat yoʻnalishlarining oʻziga xos jihatlarini inobatga olgan holda foydalansin.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasidagi siyosiy partiyalar fraksiyalariga, Korrupsiyaga qarshi kurashish va sud-huquq masalalari qoʻmitasiga oʻtkazilayotgan parlament nazorati tadbirlari va deputatlarning saylovchilar bilan uchrashuvlari yakunlaridan kelib chiqqan holda, korrupsiya holatlarini bartaraf etish boʻyicha tegishli vazirliklar va idoralarga takliflar kiritib borish tavsiya etilsin.

5. Ushbu Qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Spikerining oʻrinbosari Z. Ibragimova zimmasiga yuklatilsin.

6. Ushbu Qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.