Ҳужжатга таклиф юбориш
Аудиони тинглаш
Ҳужжат элементидан ҳавола олишOʻZBEKISTON RESPUBLIKASI QURILISH VA UY-JOY KOMMUNAL XOʻJALIGI VAZIRINING
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBUYRUGʻI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 29-iyulda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 265]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-martdagi PF-5963-son “Oʻzbekiston Respublikasining qurilish sohasida islohotlarni chuqurlashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi hamda 2020-yil 27-noyabrdagi PF-6119-son “Oʻzbekiston Respublikasi qurilish tarmogʻini modernizatsiya qilish, jadal va innovatsion rivojlantirishning 2021 — 2025-yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi farmonlariga muvofiq buyuraman:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. SHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Oʻzbekiston Respublikasi davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisining 1997-yil 19-martdagi 20-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan QMQ 2.06.04-97 “Gidrotexnika inshootlariga yuklar va taʼsirlar (toʻlqin, muz va kemalardan)” qurilish meʼyorlari va qoidalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi hamda Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi bilan kelishilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVazir B. ZAKIROV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToshkent sh.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2024-yil 9-iyul,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш01/2-25-son
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKelishildi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSuv xoʻjaligi vaziri Sh. XAMRAYEV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2024-yil 26-iyun
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQishloq xoʻjaligi vaziri I. ABDURAHMONOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2024-yil 28-iyun
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTogʻ-kon sanoati va geologiya vaziri B. ISLAMOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2024-yil 1-iyul
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 9-iyuldagi 01/2-25-son buyrugʻiga
ILOVA
ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) yangi qurilayotgan va rekonstruksiya qilinadigan gidrotexnika inshootlarini loyihalash hamda ularga nisbatan yuklar, toʻlqinlar, muzlar va kemalar taʼsirining meʼyoriy qiymatlariga oid talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalariga havola
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Mazkur SHNQda QMQ 2.06.01-97 “Gidrotexnika inshootlari. Loyihalashtirishning asosiy nizomlari” shaharsozlik normalari va qoidalariga havola qoʻllanilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-bob. Atamalar va taʼriflar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Ushbu SHNQda quyidagi atama va taʼriflardan foydalanilgan:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgidrotexnika inshootlari — suv omborlari toʻgʻonlari, daryolar, soylar, kanallar va kollektorlardagi toʻgʻonlar, daryolarning oʻzanlarini toʻsuvchi inshootlar, suv olish, suv oʻtkazish, suv tashlash hamda qirgʻoqlarni himoya qilish inshootlari, gidroelektrostansiyalar, nasos stansiyalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqin elementlari (asosiy) — toʻlqin balandligi, uzunligi va toʻlqin davri;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmuntazam toʻlqinlar — fazoning suyuqlik bilan egallagan ushbu nuqtasida balandlik va davri oʻzgarmas boʻlib qoluvchi toʻlqinlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишturgʻun toʻlqinlar — koʻrinish shakli fazoda koʻchmaydigan toʻlqinlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqin kesimi (bosh) — toʻlqinlangan sirtning toʻlqin nuri yoʻnalishi boʻyicha vertikal tekislik bilan kesishish chizigʻi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqin oʻrkachi — oʻrtacha toʻlqin chizigʻidan yuqoriroqda joylashgan toʻlqin qismi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqin choʻqqisi — toʻlqin oʻrkachining eng baland nuqtasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqin yotigʻi — oʻrtacha toʻlqin chizigʻidan pastroqda joylashgan toʻlqin qismi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqin tagi — toʻlqin yotigʻining eng pastki nuqtasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqin uzunligi — toʻlqin kesimida ikki yonma-yon oʻrkachlarning orasidagi gorizontal masofa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqin nuri — berilgan nuqtada toʻlqin koʻlamiga tik yoʻnalgan chiziq;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqin tezligi — toʻlqin oʻrkachining uning tarqalish yoʻnalishidagi koʻchish tezligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишshamolning hisobiy tezligi (toʻlqinlarning elementlarini aniqlashda) — suv sathidan 10 m balandlikdagi shamol tezligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-bob. Vertikal va qiya kesimli gidrotexnika inshootlariga yuklanishlar va toʻlqin taʼsirlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlariga boʻladigan toʻlqinlardan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Hisobiy yuk, uning meʼyoriy qiymatidan noqulay tomonga ogʻish imkonini hisobga oladigan, meʼyoriy yuklanishni yuklanishlar boʻyicha ishonchlilik koeffitsiyenti γf ga koʻpaytmasi sifatida aniqlanishi, bunda γf gidrotexnika inshootlarini loyihalashda QMQ 2.06.01-97 talablari inobatga olinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOchiq va toʻsiq akvatoriyalardagi toʻlqinlarning hisobiy elementlari hamda muz sharoitlari muhandislik izlanishlari, koʻp yillik tabiiy sharoitdagi kuzatishlar va laboratoriya tadqiqotlari asosida aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻlqinlar elementlarini mazkur SHNQning 1-ilovasiga muvofiq hisoblash yoʻli bilan aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI va II sinf gidrotexnika inshootlari uchun toʻlqin va muzlardan boʻladigan yuklanishlarni tabiiy sharoitda va laboratoriya tadqiqotlari asosida aniqlash lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Ochiq akvatoriya tomondan tik toʻlqinlarni taʼsiriga gidrotexnika inshootlarini hisoblash (1-rasm) db >1.5h tubgacha boʻlgan chuqurlikda va berma ustidagi chuqurlik dbr ≥ 1.25h amalga oshirilishi, bunda erkin toʻlqin sathi va toʻlqin bosimini aniqlashga oid formulalarda db, m, tubgacha chuqurlik oʻrniga hisoblanuvchi va quyidagi formula orqali aniqlanuvchi chuqurlik d, m qoʻllanilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd = df + kbr (db — df) (1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdf — gidrotexnika inshooti tagligi ustidagi chuqurlik, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkbr — mazkur SHNQning 2-rasmining grafigi boʻyicha qabul qilinadigan koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишh — dastlabki keluvchi toʻlqin balandligi, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-rasm. Tik toʻlqinlarni ochiq akvatoriya tomondan vertikal devorga boʻlgan bosimi epyuralari, vaznli toʻlqinning berma massivlariga boʻlgan bosimi epyuralari:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa — toʻlqin oʻrkachidagi, b — toʻlqin chuqurligida
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-rasm. kbr koeffitsiyenti qiymatlarining grafiklari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Vertikal devorning, hisobiy suv sathidan hisoblangan erkin toʻlqin yuzasining koʻtarilishi yoki pasayishi quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(2)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— toʻlqinning aylanaviy chastotasi;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— toʻlqinning oʻrtacha davri, s;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— vaqt, s;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— toʻlqinli raqam;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— toʻlqinning oʻrtacha uzunligi, m.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTurgʻun toʻlqinni vertikal devorga taʼsirida h mazkur SHNQning 2-formulasi boʻyicha coswt ning quyidagi miqdorlari uchun aniqlashning uch holatini inobatga olish lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-rasm. k4 va k5 koeffitsiyentlari qiymatlari grafiklariҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишcoswt =1 — hisoblangan sathdan ηmax, m koʻtariluvchi toʻlqin choʻqqisini devoriga kelishida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1>coswt>0 — gorizontal chiziqli toʻlqin yuklanishining Pxc, kN/m, maksimal qiymatida, hisoblangan sathdan hc ga koʻtariluvchi toʻlqin oʻrkachi uchun coswt quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(3)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишcoswt = -1 hisoblangan sathdan pastda joylashgan toʻlqin yotiqligi uchun gorizontal chiziqli toʻlqin nt yuklanishi Pxt, kN/m, maksimal qiymatida.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boʻlganda va boshqa barcha hollarda mazkur SHNQning 3-formulasi boʻyicha oʻng tomoni qiymati 1 dan katta boʻlganda keyingi hisoblashlarda coswt=1 deb qabul qilish kerak.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-rasm. k8 va k9 koeffitsiyentlar qiymati chizmasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Turgʻun toʻlqinlar choʻqqisida yoki sayozligida chuqur suv zonasida vertikal devorga boʻlgan yuklanishni Rx, kN/m, toʻlqin bosimi epyurasi boʻyicha qabul qilish lozim, bunda p miqdor, kPa, z,m chuqurlikda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(4)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишr — suv zichligi, t/m3;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg — erkin tushishning 9,81 m/s2 ga teng boʻlgan tezlanish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz — ( z1=hc; z2=0; z3=d ), m, hisobiy sathdan hisoblanuvchi nuqtalar ordinatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz1=hc boʻlganda oʻrkach uchun sohili uchun esa z6 = 0 boʻlganda r = 0 deb qabul qilish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Turgʻun toʻlqinlar choʻqqisida yoki sayoz suv zonasida vertikal devorga boʻlgan yuklanishni Rx, kN/m, toʻlqin bosimi epyurasi boʻyicha qabul qilish lozim, bunda p miqdor, kPa, z, m chuqurlikda quyidagi 1-jadval orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
1-jadval |
|
Nuqtalar N |
Nuqtalar chuqurligi z, m |
Toʻlqin bosimi qiymati p, kPa |
|
oʻrkachda |
||
|
1 |
ηc |
p1 = 0 |
|
2 |
0 |
p2 = k2pgh |
|
3 |
0,25 d |
p3 = k3pgh |
|
4 |
0,5 d |
p4 = k4pgh |
|
5 |
d |
p5 = k5pgh |
|
sohilda |
||
|
6 |
0 |
p6 = 0 |
|
7 |
ηt |
p7 = pgηi |
|
8 |
0,5 d |
p8 = k8pgh |
|
9 |
d |
p9 = k9pgh |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzoh: k2, k3, k4, k5, k8, k9 koeffitsiyent qiymatlari 3,4,5-rasmlardagi grafiklarga muvofiq olish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlari va ularning elementlariga (maxsus holat) yuklanish va toʻlqinlar taʼsirlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Gidrotexnika inshootining yuqori hisobiy darajasidan zsup, m, nmax, m, vertikal devorga boʻlgan toʻlqin bosimi r, kPa mazkur SHNQning 6 va 7-bandlariga muvofiq olingan bosim qiymatlarini quyidagi formula orqali aniqlanuvchi kc koeffitsiyentiga koʻpaytirish orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(5)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш“+” va “-” belgilari gidrotexnika inshooti yuqori qismining hisobiy suv sathidan baland yoki past holatiga mos keladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMazkur SHNQning 5-bandiga muvofiq aniqlangan erkin toʻlqin sirtining η, koʻtarilishi yoki tushishini xam kc koeffitsiyentiga koʻpaytirish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻrib chiqilayotgan holatdagi gorizontal chiziqli toʻlqin yuklanishi Pxs, kN/m, toʻlqin bosimi epyurasi maydoni boʻyicha vertikal devor balandligi chegaralarida aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Ochiq akvatoriy tarafdan toʻlqin fronti gidrotexnika inshootiga α — burchak ostida yaqinlashganda, (gidrotexnika inshoot barqarorligi va poydevor gruntlarni mustahkamligini hisoblashda) mazkur SHNQning 6, 7-bandlariga muvofiq qabul qilingan vertikal devor ushbu SHNQning 2-jadvalida keltirilgan kl koeffitsiyentiga koʻpaytirish orqali kamaytirish lozim, 2-jadvalga muvofiq 
l-seksiya uzunligi, m — toʻlqin uzunligi, m, α — vertikal devor va toʻlqin fronti yoʻnalishi orasidagi burchak.
l-seksiya uzunligi, m — toʻlqin uzunligi, m, α — vertikal devor va toʻlqin fronti yoʻnalishi orasidagi burchak.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Toʻsiq bilan oʻralgan akvatoriy tomondan difraksiyalangan toʻlqinlardan boʻlgan gorizontal yuklanishni gidrotexnika inshooti qismining nisbiy uzunligida 
aniqlash kerak. Bunda, toʻlqin bosimining r, kPa miqdorlar bilan hisobiy epyurasini quyidagi holatlarni koʻrib chiqish orqali uch nuqtalar boʻyicha bajarilishiga yoʻl qoʻyiladi:
aniqlash kerak. Bunda, toʻlqin bosimining r, kPa miqdorlar bilan hisobiy epyurasini quyidagi holatlarni koʻrib chiqish orqali uch nuqtalar boʻyicha bajarilishiga yoʻl qoʻyiladi:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqin tepasi gidrotexnika inshooti qismi oʻrtasi bilan biriktirilgan (ushbu SHNQning 6-a rasm):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(6)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(7)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(8)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqin yotiqligi gidrotexnika inshooti qismi oʻrtasi bilan biriktirilganda (mazkur SHNQning 6-b rasm):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(9)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(10)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(11)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhdif — mazkur SHNQning 1-ilovasiga muvofiq aniqlanuvchi difraksiyalangan toʻlqin balandligi, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkl — sina = boʻlganda ushbu SHNQning 2-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6-rasm. Difraksiyalangan toʻlqinlarni toʻsib qoʻyilgan akvatoriya tomondan vertikal devor va uning tubiga boʻlgan bosimi epyuralari: a — toʻlqin oʻrkachida, b — toʻlqin sohilida
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
|
2-jadval |
|
Qismning nisbiy uzunligi
|
0,1 |
0,2 |
0,3 |
0,4 |
0,5 va katta |
||
|
kl koeffitsiyenti |
0,98 |
0,94 |
0,86 |
0,76 |
0,70 |
||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzoh. Toʻsib qoʻyilgan akvatoriya tomondagi chuqurlikda 
chuqurlikda toʻlqin bosimini nolga teng deb qabul qilib, (6-rasmga qarang) toʻlqin bosimining uchburchakli epyurini yasash kerak.
chuqurlikda toʻlqin bosimini nolga teng deb qabul qilib, (6-rasmga qarang) toʻlqin bosimining uchburchakli epyurini yasash kerak.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. Gidrotexnika inshootining yaxlit devori gorizontal choklarida hamda ostidagi muallaqlashuvchi toʻlqin bosimi chekka nuqtalaridagi gorizontal toʻlqin bosimiga va uning gidrotexnika inshooti kengligi doirasidagi chiziqli oʻzgarishidagi qiymatlariga teng qilib olinadi (ushbu SHNQning 1 — 6-rasmlarida keltirilgan).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Vertikal devor oldidagi maksimal tag tezlik Vb,max, m/s, (tik toʻlqinlar taʼsiridan), devorning old yoqidan 
masofa ostida boʻlganda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
masofa ostida boʻlganda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(12)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишksl — mazkur SHNQning 3-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
3-jadval |
|
Toʻlqin
qiyaligi |
8 |
10 |
15 |
20 |
30 |
|
|
ksl koeffitsiyenti |
0,6 |
0,7 |
0,75 |
0,8 |
1 |
|
/h,Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYuvib ketmaydigan tub tezliklarning yoʻl qoʻyiluvchi qiymatlari Vb,adm, m/s, fraksiyalar yirikligi D, mm boʻlgan grunt uchun quyidagi 7-rasm boʻyicha qabul qilinishi kerak, Vb,max>Vb,adm boʻlganda yuvilib ketmaslikdan himoya qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7-rasm. Yuvilib ketmaydigan tag tezliklarning yoʻl qoʻyiladigan qiymatlar grafigi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. Bermali massivlarga boʻladigan muallaqlashuvchi toʻlqin epyurasi mazkur SHNQning 1-b rasmiga muvofiq pbri kPa, ordinatalar bilan (i=1,2 yoki 3) boʻlgandagi aniqlanuvchi trapetsiya shaklda quyidagi formula orqali qabul qilinishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (13)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— devordan massivning muvofiq yoqigacha boʻlgan masofa, m;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkbri — ushbu SHNQning 4-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишρ f — gidrotexnika inshooti tagligi sathidagi toʻlqin bosimi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
4-jadval |
|
Nisbiy
chuqurlik d/ |
Toʻlqinlar
yotiqligidagi |
|
|
15 va undan kam |
20 va undan koʻp |
|
|
0,27 dan kam |
0,86 |
0,64 |
|
0,27 dan 0,32 gacha |
0,60 |
0,44 |
|
0,32 dan ortiq |
0,30 |
0,30 |
/h
koeffitsiyent kbrҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlariga parchalanuvchi va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. Ochiq akvatoriya tomonidan parchalanuvchi toʻlqinlar taʼsiriga gidrotexnika inshootlarini hisoblash berma yuqorisida boʻlgan dbr<1,25h va tubigacha boʻlgan chuqurlikda dbr³1,5 h quyidagi 8-rasmga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8-rasm. Parchalanuvchi toʻlqinlarning vertikal devoriga va uning tubiga bergan bosimi epyurasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишParchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan gorizontal chiziqli yuklanishni Pxs, kN/m, yon tomondan boʻladigan toʻlqin bosimining epyura yuzasi boʻyicha qabul qilish lozim, bunda z, m ordinatlar qiymatlari uchun p, kPa qiymatlarni quyidagi formulalar boʻyicha aniqlash lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz1 = -h, p1 = 0; (14)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz2 = 0, p2 = 1,5pgh; (15)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz3 = df, 
(16)
(16)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишParchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan vertikal chiziqli yuklanishni Pzc, kN/m, muallaqlashuvchi toʻlqin bosimi epyura yuzasiga teng deb qabul qilinishi hamda quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(17)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишμ — 5-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишParchalanuvchi toʻlqinlar boʻlganda vertikal devor oldidagi berma yuzasidan suvning maksimal tezligi Vf,max, m/s quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(18)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
5-jadval |
|
|
≤ 3 |
5 |
7 |
9 |
|
μ koeffitsiyenti |
0,7 |
0,8 |
0,9 |
1,0 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Ochiq akvatoriya tomondan qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlar taʼsiri ostidagi gidrotexnika inshootlar hisobi, tubi devor bilan ulangan qismining kamida 0,5 
m uzunlik boʻyicha db<dcr chuqurlik ostida amalga oshirilishi lozim (9-rasm), bunda qirgʻoqqa uriluvchi maksimal toʻlqin choʻqqisining hisoblangan sathdan koʻtarilishi nc,sur, m, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
m uzunlik boʻyicha db<dcr chuqurlik ostida amalga oshirilishi lozim (9-rasm), bunda qirgʻoqqa uriluvchi maksimal toʻlqin choʻqqisining hisoblangan sathdan koʻtarilishi nc,sur, m, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(19)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhsur — qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin balandligi, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdcr — kritik chuqurlik, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-rasm. Vertikal devor va uning tubiga qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlar bosimi epyurasi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa — tub sathidagi toʻshama usti bilan,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb — toʻshama tubining yuqorisi bilan
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlardan boʻlgan gorizontal chiziqli yuklanishni Pxc, kN/m, yon tomon toʻlqin bosimi epyurasi yuzasi boʻyicha qabul qilinishi, bunda r qiymatlar, kPa, z, m, ordinatlar qiymati uchun quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz1 = -hzur, p1 = 0; (20)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, p2 = 1,5pgh; (21)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz3 = -df, 
, (22)
, (22)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin uzunligi, m.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlardan boʻlgan vertikal chiziqli yuklanishni Pzc, kN/m, muallaqlashuvchi toʻlqin bosimi (r3 balandlik bilan) epyurasi yuzasiga teng qilib olinadi va quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(23)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOchiq akvatoriya tomondan vertikal devor oldidagi qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinning maksimal tub tezligi Vb,max, m/s quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(24)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. I va II sinf gidrotexnika inshootlariga parchalanuvchi va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin taʼsirlaridan boʻlgan yuklanishlarni, laboratoriya tadqiqotlari yoki dinamik uslublar hisobi asosida aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Qiya gidrotexnika inshootlariga yuklanish va toʻlqinlarning taʼsirlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. Toʻlqinlar qiyaligiga boʻlgan orqaga qaytishi balandligini hrun, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhrun = krkpkspkrunkikαh1% (25)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишh1foiz — tizimda 1 foiz taʼminlanish bilan toʻlqinlar balandligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkr va kp — ushbu SHNQning 6-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi qiyalikning gʻadir-budirligi va oʻtkazuvchanligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишksp — mazkur SHNQning 7-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkrun — ushbu SHNQning 10-rasmi grafiklari boʻyicha qabul qilinuvchi, gidrotexnika inshooti oldidagi suv chuqurligi d va toʻlqin yotiqligiga bogʻliq 
koeffitsiyent.
koeffitsiyent.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQavssiz koʻrsatilgan `ld /h1foiz kattalik qiymatlari d ³ 2h1foiz holat uchun tegishlidir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишGidrotexnika inshooti oldidagi d < 2h1foiz chuqurlikda krun koeffitsiyentni d = 2h1foiz chuqurlikda aniqlanuvchi va `ld/h1foiz kattalik ushbu SHNQning 10-rasmida qavslar ichida keltirilgan`ld qiymat boʻyicha qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
6-jadval |
|
Qiyalikni mahkamlash konstruksiyasi |
Nisbiy gʻadir-budirlik r/h1foiz, |
kr koeffitsiyenti |
kp koeffitsiyenti |
|
Beton (temir-beton) plitalar bilan |
- |
1 |
0,9 |
|
Tosh-shagʻalli, toshli yoki betonli (temir-betonli) bloklar bilan mahkamlash |
0,002 dan kam |
1 |
0,9 |
|
0,005 — 0,01 |
0,95 |
0,85 |
|
|
0,02 |
0,9 |
0,8 |
|
|
0,05 |
0,8 |
0,7 |
|
|
0,1 |
0,75 |
0,6 |
|
|
0,2 dan katta |
0,7 |
0,5 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишGʻadir-budirlik xususiyatli oʻlchamini r, m mahkamlash materiali donachalari oʻrtacha diametrining yoki beton (temir-beton) bloklar oʻrtacha oʻlchamiga teng qilib olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
7-jadval |
|
ctg j qiymati |
1-2 |
3-5 |
5 dan katta |
|
ksp koeffitsiyent shamol tezligi Vw, m/s: |
|
|
|
|
20 m/s va katta |
1,4 |
1,5 |
1,6 |
|
10 m/s |
1,1 |
1,1 |
1,2 |
|
5 va undan kam |
1 |
0,8 |
0,6 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzoh: φ — qiyalikni gorizontga boʻlgan nishabi burchagi, gradus (°).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
8-jadval |
|
|
Orqaga ketish boʻyicha taʼminlanish i,foiz |
0,1 |
1 |
2 |
5 |
10 |
30 |
50 |
|
ki koeffitsiyenti |
1,1 |
1,0 |
0,96 |
0,91 |
0,86 |
0,76 |
0,68 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишki — mazkur SHNQning 8-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi orqaga qaytishi boʻyicha taʼminlanish koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишka — ushbu SHNQning 9-jadvali boʻyicha suv qirqimi va toʻlqin koʻlami orasidagi a burchakka bogʻliq ravishda qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10-rasm. krun koeffitsiyenti qiymatlari grafigi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
|
9-jadval |
|
α, burchagi qiymati, grad |
0 |
10 |
20 |
30 |
40 |
50 |
60 |
|
ka koeffitsiyenti |
1 |
0,98 |
0,96 |
0,92 |
0,87 |
0,82 |
0,76 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzoh: Qumli va shagʻalli sohil boʻylaridagi toʻlqinlarning qaytish qalinligini aniqlashda, sohil boʻyining boʻron paytida qiyaligi oʻzgarishini hisobga olish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSuv sathi chizigʻida sohil boʻyining eng koʻp pasayishini qirgʻoqda eng katta toʻlqin qaytishi balandligigacha nol qiymatga keltirilgan holda 0,3h deb qabul qilinadi, suv ostida esa d = dcr, m, chuqurlikkacha, yuviluvchi gruntlar uchun yoki d = dcr,u, m — yuvilib ketmaydigan gruntlar uchun (bunda h, dcr va dcr,u — mos ravishdagi toʻlqin balandligi, birinchi va oxirgi buzilish ustunlardagi suvning chuqurligi, m).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Monolit yoki yigʻma plitalar bilan mahkamlangan 1,5<ctgφ<5 ostidagi qiyalik ustiga taʼsir etuvchi toʻlqin bosimi epyurasi ushbu SHNQning 11-rasmi boʻyicha qabul qilinishi lozim. Bunda, maksimal hisoblangan toʻlqin bosimi Pd, kPa quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpd=ks kf prel ρgh, (26)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишks — quyidagi formula orqali aniqlanuvchi koeffitsiyent:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(27)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkf — mazkur SHNQning 10-jadvali boʻyicha aniqlanuvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишprel — 2-nuqtadagi qiyalikka taʼsir etuvchi maksimal nisbiy toʻlqin bosimi (mazkur SHNQning 11-rasmi) boʻlib, ushbu SHNQning 11-jadvali boʻyicha yoki quyidagi formula boʻyicha qabul qilinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11-rasm. Plitalar bilan mahkamlangan qiyalikka boʻlgan maksimal hisoblangan toʻlqin bosimining epyurasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
10-jadval |
|
Toʻlqin yotiqligi |
10 |
15 |
20 |
25 |
35 |
|
|
kf koeffitsiyenti |
1 |
1,15 |
1,3 |
1,35 |
1,45 |
|
/hҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
|
11-jadval |
|
|
Toʻlqin balandligi, h, m |
0,5 |
1 |
1,5 |
2,0 |
2,5 |
3,0 |
3,5 |
≥4 |
|
Maksimal nisbiy toʻlqin bosimi, prel |
3,7 |
2,8 |
2,3 |
2,1 |
1,9 |
1,8 |
1,75 |
1,7 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMaksimal hisoblangan toʻlqin bosimi Pd bilan bosiluvchi 2-nuqta ordinatasi z2, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(28)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишA va V parametrlari quyidagi formula orqali aniqlanuvchi kattaliklardir:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(29)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(30)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQiyalikka boʻlgan toʻlqin qaytishi balandligiga muvofiq keluvchi z3, m ordinata ushbu SHNQning 7-bandiga asosan aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2 — nuqtadan yuqori va past boʻlgan mahkamlangan qiyalik qismlarida (mazkur SHNQning 11-rasm), toʻlqin bosimi epyurasi ordinatalar qiymatlari r, kPa quyidagi masofalarda qabul qilinishi lozim, m:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишl1 = 0,0125 Lφ va l3 = 0,0265 Lφ p = 0,4 pd boʻlganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишl1 = 0,0325 Lφ va l4 = 0,0675 Lφ p = 0,1 pd boʻlganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(31)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQiyalikka mahkamlangan plitalar ustidagi toʻlqin bosimiga qarshi bosim epyurasi ordinatlari Pc, kPa, quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPc=ks kf pc,rel ρgh, (32)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpc,rel — ushbu SHNQning 12-rasmi boʻyicha qabul qilinuvchi nisbiy toʻlqin qarshi bosimi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Murakkab shaklga ega boʻlgan qiyalik kesimli gidrotexnika inshootlari uchun (berma va oʻzgaruvchan nishablar) toʻlqin qaytish balandligi hrun va qiyaliklarga mahkamlangan toʻlqin yuklanishlari laboratoriya tadqiqotlari maʼlumotlari boʻyicha aniqlanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. Qiya kesimli gidrotexnika inshootlarini va buzib olingan tosh, oddiy va shakldor beton yoki temir-beton bloklardan mahkamlangan qiyaliklarni loyihalashtirishda alohida element massasini m yoki mz, t, quyidagicha aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtosh yoki blokning gidrotexnika inshooti yuqorisidan z=0,7h chuqurlikkacha boʻlgan qismida joylashganda quyidagi formula orqali:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(33)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12-rasm. Nisbiy toʻlqin qarshiligini aniqlash uchun grafiklar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz>0,7h quyidagi formula boʻyicha:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(34)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkfr — ushbu SHNQning 12-jadvalidan 
boʻlganda, shuningdek murakkab qirqimdagi kfr koeffitsiyent boʻlib, tajriba maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadi;
boʻlganda, shuningdek murakkab qirqimdagi kfr koeffitsiyent boʻlib, tajriba maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadi;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишrm — mustahkamlovchi material zichligi, t/m3.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
12-jadval |
|
Oʻrnatish elementlari |
kfr koeffitsiyenti |
|
|
uyulgan holatda |
yotqizilgan holatda |
|
|
Tosh |
0,025 |
- |
|
Oddiy beton bloklar |
0,021 |
- |
|
Tetrapod va boshqa shakldor bloklar |
0,008 |
0,006 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Qiyaliklarni saralanmagan tosh yotqizishlar bilan mahkamlash (togʻ massasi bilan) toʻlqin balandligining koʻpi bilan 3,0 m boʻlganda, agar qiyalikning yotiqligi ctgφ<5 va ctgφ>5 boʻlganda 3,5 m dan katta boʻlmaganda yoʻl qoʻyiladi. Bunday mahkamlashni loyihalashda tosh yotqizishlar turli xil oʻlchamdagi fraksiyalardan 
va bundan maydasi yotqizishlarda umumiy materiallar miqdorining i foizni tashkil qiladi, mi — alohida toshlarning i-fraksiyasining massasi, t, Toshning hisobiy massasini m ushbu SHNQning 20-bandi boʻyicha aniqlanadi.
va bundan maydasi yotqizishlarda umumiy materiallar miqdorining i foizni tashkil qiladi, mi — alohida toshlarning i-fraksiyasining massasi, t, Toshning hisobiy massasini m ushbu SHNQning 20-bandi boʻyicha aniqlanadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYotiqligi 
chegarasida boʻlgan qiyaliklarda, granulometrik tarkibni xususiyatlovchi va i — fraksiyaning har qaysisi uchun aniqlanuvchi kgr,i parametrning qiymatlari quyidagi formula orqali aniqlanadi:
chegarasida boʻlgan qiyaliklarda, granulometrik tarkibni xususiyatlovchi va i — fraksiyaning har qaysisi uchun aniqlanuvchi kgr,i parametrning qiymatlari quyidagi formula orqali aniqlanadi:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(35)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD — hisoblanuvchi massa m ga mos keluvchi hisoblanuvchi diametr boʻlib, quyidagi 13-rasmda shtrixlangan zona orqali aniqlanuvchi oraliq ichida boʻlishi lozim. Qiyaliklar yotiqligi ctgj < 3 boʻlganda, laboratoriya tadqiqotlar oʻtkazilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13-rasm. Qiyaliklarni mahkamlash uchun saralanmagan tosh yotqizishni yoʻl qoʻyiluvchi donaviy tarkibini aniqlash grafigi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Saralanmagan turli donachalik tosh yotqizishlar orqali mahkamlangan qiyaliklar yotiqligi ctgφ> 5 sharoitida toshning shamol toʻlqinlari taʼsiridan boʻlgan chegaraviy muvozanat holatiga muvofiq keluvchi hisobiy tosh massasini m, t, 
boʻlganda hosil qilingan natijalarni mazkur SHNQning 13-jadvali boʻyicha aniqlanuvchi
koeffitsiyentga koʻpaytirish bilan ushbu SHNQning 33-formulasi orqali aniqlanishi zarur.
boʻlganda hosil qilingan natijalarni mazkur SHNQning 13-jadvali boʻyicha aniqlanuvchi koeffitsiyentga koʻpaytirish bilan ushbu SHNQning 33-formulasi orqali aniqlanishi zarur.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
|
13-jadval |
|
ctgφ |
6 |
8 |
10 |
12 |
15 |
||
|
|
0,78 |
0,52 |
0,43 |
0,25 |
0,2 |
||
/h ≥ 10 boʻlganda, kφ, koeffitsiyentҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDi ³ D oʻlchamli fraksiyalarning minimal tarkibi quyidagi 14-jadvalga muvofiq qabul qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
14-jadval |
|
Turli donachalik koeffitsiyenti D60/D10 |
5 |
10 |
20 |
40 — 100 |
|
Di ³ D oʻlchamli fraksiyalar minimal miqdori, foiz (ogʻirlik boʻyicha) |
50 |
30 |
25 |
20 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-bob. Silliq toʻsiqlarga va ochiq gidrotexnika inshootlariga toʻlqinlardan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Vertikal silliq toʻsiqlarga toʻlqinlardan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. d > dst boʻlganda koʻndalang oʻlchamlari 
va 
(ushbu SHNQning 14-a rasm) boʻlgan vertikal silliq toʻsiqqa taʼsir qiluvchi toʻlqinlar maksimal Qmax, kN kuchini, toʻsiqning toʻlqinning eng nisbiy yuqorisiga 
turli xil holatlarida olinadigan bir qator qiymatlaridan quyidagi formula orqali aniqlanadi:
va (ushbu SHNQning 14-a rasm) boʻlgan vertikal silliq toʻsiqqa taʼsir qiluvchi toʻlqinlar maksimal Qmax, kN kuchini, toʻsiqning toʻlqinning eng nisbiy yuqorisiga turli xil holatlarida olinadigan bir qator qiymatlaridan quyidagi formula orqali aniqlanadi:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(36)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14-rasm. Silliq toʻsiqlarga boʻladigan toʻlqin yuklanishlarini aniqlash chizmalari: a — vertikal, b — gorizontal
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQi,max va Qv,max — kN, muvofiq ravishda toʻlqinlar taʼsiridagi kuchning inersion va tezlik komponentlari boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(37)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(38)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdi va dv — mazkur SHNQning 15-rasmi, 1 va 2-jadvaliga muvofiq ravishda qabul qilinuvchi, toʻlqinlar taʼsirlaridan boʻlgan maksimal kuchning inersion va tezlik komponetlarining mujassamlik koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишh va l — ushbu SHNQning 1-ilovasining 4-bandiga muvofiq qabul qilinuvchi hisobiy toʻlqinning balandligi va uzunligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa — toʻlqin nuri boʻyicha toʻsiq oʻlchami, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb — toʻlqin nuri boʻyicha normal boʻyicha toʻsiq oʻlchami, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD — yumaloq kesimli toʻsiq diametri, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkv — ushbu SHNQning 15-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишai va av — mazkur SHNQning 16-rasm a va b chizmalari boʻyicha qabul qilinuvchi chuqurli kN ning inersion va tezlik koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbi va bv — ushbu SHNQning 17-rasmi boʻyicha qabul qilinuvchi, koʻndalang kesimi doira, ellips va toʻgʻri burchakli uchburchak shaklida boʻlgan toʻsiq shakli inersion va tezlik koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
15-jadval |
|
|
Toʻsiqning nisbiy oʻlchami a/l,b/l,D/l |
0,05 |
0,1 |
0,15 |
0,2 |
0,25 |
0,3 |
0,4 |
|
kv koeffitsiyenti |
1 |
0,97 |
0,93 |
0,86 |
0,79 |
0,70 |
0,52 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzoh: ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootlari yoki alohida turadigan silliq toʻsiqlarni toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlarini hisoblash, ularning yuzalarining gʻadir-budirligini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorroziya va tirik organizmlar (organika) taʼsirlarini kamaytirish boʻyicha tajribaviy maʼlumotlar mavjud boʻlganda, shaklning koeffitsiyentlari quyidagi formulalar orqali aniqlanishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишβv = Cv; (40)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCi va Cv — inersion va tezlik qarshiliklari koeffitsiyentlarining aniqlangan tajribaviy qiymatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqinlar silliq toʻsiqlarga burchak ostida kelganda (ellips yoki toʻgʻri burchakli uchburchak kesimda) shakl koeffitsiyentini aniqlash ularning bosh oʻqlar boʻyicha qiymatlari orasidagi interpolyatsiya orqali aniqlanishiga yoʻl qoʻyiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymat boʻlganda vertikal silliq toʻsiqqa maksimal taʼsir etuvchi toʻlqin kuchini 
qiymat boʻlganda esa Qmax=Qv,max. boshqa hollarda Qmax ni mazkur SHNQning 36-formulasi orqali turli æ larda olingan bir qator qiymatlardan aniqlanadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15-rasm. Inersion (1-chizma) va tezlik δv (2-chizma) mujassamlik koeffitsiyentlar qiymatlarining toʻlqin kuchi komponenti taʼsiridagi grafigi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16-rasm. Chuqurlikning inersion ai va tezlik av koeffitsiyentlari qiymatlari grafigi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17-rasm. Inersion bi va tezlik bv shakl koeffitsiyentlari qiymatlari grafiklari (ellipsli toʻsiqlar uchun — tutash chiziqlar, prizma shakli toʻsiqlar uchun esa shtrixli chiziqlar) a/b ga bogʻliq ravishda (Q, q va Px uchun) yoki b/a (Pz uchun) 1 — gʻadir-budir ellips shaklli toʻsiq uchun, 2 — silliq toʻsiq uchun, 3 — suv osti gʻadir-budir va suv usti qismi silliq vertikal ellips shakli toʻsiqlar uchun
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. z, m, chuqurlikdagi vertikal silliq toʻsiqqa q, kN/m toʻlqinlardan boʻladigan, toʻlqinlar taʼsirining maksimal kuchi ostida Qmax (mazkur SHNQning 14-a rasm) boʻlishidagi chiziqli yuklanish quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(41)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqi,max va qv,max quyidagi formulalar orqali aniqlanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan maksimal chiziqli yuklanishning inersion va tezlik komponentlari, kN/m:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(42)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(43)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mos ravishda mazkur SHNQning 18-rasmning 1 va 2-grafiklaridan, x qiymatida ushbu SHNQning 23-bandiga muvofiq qabul qilingan toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishning inersion va tezlik komponentlarining mujassamlik koeffitsiyentlari.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqxi va qxv — toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanish koeffitsiyentlari boʻlib, mazkur SHNQning 19-rasmining a va b chizmalari boʻyicha nisbiy chuqurlikning 
qiymatlari boʻyicha qabul qilinadi.
qiymatlari boʻyicha qabul qilinadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18-rasm. Inersion dxi (1-chizma) va tezlik dxv (2-chizma) komponentlari toʻlqinlardan boʻladigan gorizontal chiziqli mujassamlik koeffitsiyentlari qiymatlarining chizmasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. Hisoblangan sath ustidan toʻlqinlangan sathning ortishi n, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишn = nrel h, (44)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhrel — 20-rasm boʻyicha aniqlanuvchi toʻlqinlangan sathning nisbiy ortishi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻrtacha toʻlqin chizigʻining hisoblangan sathdan Dd, m, ortishi quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (45)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhc,rel — 20-rasm boʻyicha χ = 0 qiymatda aniqlanuvchi toʻlqin choʻqqisining nisbiy ortishi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. Toʻlqin choʻqqisiga nisbatan istalgan holda joylashgan, vertikal silliqlangan toʻsiqqa
m, boʻlgan toʻlqin yuklanishlari Q va q mazkur SHNQning 36 va 41-formulalari orqali aniqlanishi kerak. Bunda, 
koeffitsiyentlari mazkur SHNQning 15-rasmining 1 va 2-grafigidan, 
ushbu SHNQning 18-rasmning 1 va 2-grafiklariga muvofiq qabul qilinishi lozim (belgilangan χ = x/λ qiymat uchun).
m, boʻlgan toʻlqin yuklanishlari Q va q mazkur SHNQning 36 va 41-formulalari orqali aniqlanishi kerak. Bunda, koeffitsiyentlari mazkur SHNQning 15-rasmining 1 va 2-grafigidan, ushbu SHNQning 18-rasmning 1 va 2-grafiklariga muvofiq qabul qilinishi lozim (belgilangan χ = x/λ qiymat uchun).Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19-rasm. qxi, qxv, qzv toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish koeffitsiyentlari grafiklari, d/l boʻlganda, 1) 0,1, 2) 0,15, 3) 0,2, 4) 0,3, 5) 0,5, 6) 1, 7) 5 va l/h = 40 — tutash chiziqlar, l/h = 8-15 — shtrixli chiziqlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. Hisobiy suv sathidan vertikal silliqlangan toʻsiqning toʻlqinlar taʼsiridagi maksimal kuch Qmax yuklanadigan nuqtasiga boʻlgan masofa ZQ,max, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi zarur:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (46)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdi va dv — ushbu SHNQning 15-rasmining 1 va 2-chizmalaridan χ ning Qmax ga muvofiq kelishidagi qabul qilinuvchi koeffitsiyentlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишZQ,i va ZQ,v — muvofiq ravishda inersion va tezlik kuchlari, m komponentlari taʼsir etuvchi nuqtalar ordinatlari boʻlib quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишzi,rel va zv,rel — inersion va tezlik kuchlari komponentlari taʼsir etuvchi nuqtalarning nisbiy ordinatlari boʻlib, mazkur SHNQning 21-rasmi grafiklari boʻyicha qabul qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmi va mv — mazkur SHNQning 22-rasmi chizmalari boʻyicha qabul qilinuvchi faza inersion va tezlik koeffitsiyentlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20-rasm. hrel koeffitsiyent qiymatlari grafigi 1 — d/l=0,5 va l/h=40 boʻlganda, 2 — d/l =0,5 va l/h =20, d/l =0,2 va l/h=40 boʻlganda, 3 — d/l =0,5 va l/h =10 boʻlganda, shuningdek d/l =0,2 va l/h=20 boʻlganda, 4 — d/l =0,2 va l/h=10 boʻlganda koeffitsiyentlar 15-rasmning 1 va 2-chizmalari boʻyicha, dxi va dxv esa 18-rasmning 1 va 2-chizmalari boʻyicha c=x/l berilgan qiymat uchun aniqlanadi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21-rasm. Nisbiy ordinatlar miqdorlari grafigi 1-zi,rel va 2-zv,rel
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22-rasm. Faza inersion mi va tezlik mv koeffitsiyenti grafigi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHisob sathidan Q kuch taʼsir etuvchi nuqtagacha x ning toʻlqin oʻrkachidan toʻsiqqacha boʻlgan masofani zQ mazkur SHNQning 46-formula boʻyicha aniqlanadi, bunda di va dv koeffitsiyentlar mazkur SHNQning 15-rasmning 1 va 2-grafiklariga muvofiq berilgan c=x/l qiymat uchun qabul qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Gorizontal silliq toʻsiqqa toʻlqinlardan boʻlgan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28. Pmax, kN/m toʻlqinlardan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanishning maksimal qiymatini, koʻndalang kesimi oʻlchamlari 
m boʻlgan va zc ≥ b, biroq 
va 
boʻlgandagi gorizontal silliq toʻsiqqa boʻlgan taʼsiri quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim. (ushbu SHNQning 14-b rasm):
m boʻlgan va zc ≥ b, biroq va boʻlgandagi gorizontal silliq toʻsiqqa boʻlgan taʼsiri quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim. (ushbu SHNQning 14-b rasm):Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(49)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишikki holatlar uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmaksimal tashkil etuvchi gorizontal chiziqli yuklanishni Px,max, kN/m, vertikal chiziqli tashkil etuvchi yuklanishning tegishli qiymatida Pz, kN/m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmaksimal vertikal tashkil etuvchi chiziqli yuklanish Pz,max, kN/m, unga muvofiq ravishdagi chiziqli yuklanishning Px, kN/m, gorizontal tashkil etuvchisi qiymatida.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻlqin choʻqqisidan toʻsiq markazigacha boʻlgan masofa x, m, maksimal chiziqli yuklanishlar taʼsirida Px,max va Pz,max, c=x/l ning nisbiy kattaligida ushbu SHNQning 18 va 23-rasmlariga muvofiq qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23-rasm. Toʻlqinlardan, vertikal chiziqli yukning inersion δzi (1-grafiklar) va toʻliq komponentlarini yigʻindisi koeffitsiyentlari qiymati grafigi δzv — (2-grafiklar)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29. Toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishning gorizontal tashkil etuvchisi maksimal qiymatining Px,max, kN/m, gorizontal silliq toʻsiqqa taʼsiri æ ning turli qiymatlarida qabul qilinuvchi bir qator kattaliklardan quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPx,max=Pxi δxi+Pxv δxv, (50)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPxi, Pxv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning gorizontal tashkil etuvchilari inersion va tezlik komponentlari boʻlib, kN/m quyidagi formulalar boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(51)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(52)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdxi va dxv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning inersion va tezlik komponentlari mujassamlik koeffitsiyentlari boʻlib, ushbu SHNQning 18-rasmining 1 va 2-chizmalari boʻyicha mos ravishda ushbu SHNQning 23-bandidagi x qiymatlarida qabul qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ifodalar ham mazkur SHNQning 24-bandi keltirilgan;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbi va bv — mazkur SHNQning 17-rasmi grafiklariga muvofiq a/b gorizontal va b/a vertikal yuklanish qiymati uchun qabul qilinadi, koʻndalang kesim aylana, ellips va toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi toʻsiqning inersion va toʻliq koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30. Gorizontal silliq toʻsiqqa Pz,max, kN/m, toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishning vertikal tashkil etuvchisi maksimal qiymatini χ ning turli qiymatlarida olinuvchi bir qator kattaliklarida, quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPz,max=Pzi δxi + Pzv δzv, (53)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPzi va Pzv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning vertikal tashkil etuvchilari inersion va tezlik komponentlari boʻlib, kN/m, quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(54)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(55)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdzi va dzv — inersion va tezlik mujassamlik koeffitsiyenti boʻlib, mazkur SHNQning 23-rasmi 1 va 2-grafiklari boʻyicha χ ning mazkur SHNQning 23-bandiga muvofiq qiymatlarida qabul qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqzi va qzv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish koeffitsiyenti boʻlib, mos ravishda mazkur SHNQning 19-rasmi v va g grafiklari boʻyicha nisbiy ordinatalar qiymatlarida qabul qilinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишβi va βv — ifodalar mazkur SHNQning 29-bandi kabi boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31. Toʻlqin choʻqqisiga nisbatan istalgan holatda x joylashgan gorizontal silliq toʻsiqqa toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishni tashkil etuvchi gorizontal Px, kN/m yoki Pz, kN/m larning qiymatlari mos ravishda mazkur SHNQning 50 yoki 53-formulalari orqali aniqlanishi, bunda, 
mujassamlik koeffitsiyentlari mazkur SHNQning 18 va 23-rasmlaridagi grafiklar boʻyicha 
berilgan qiymatlar kabi qabul qilinadi.
mujassamlik koeffitsiyentlari mazkur SHNQning 18 va 23-rasmlaridagi grafiklar boʻyicha berilgan qiymatlar kabi qabul qilinadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32. Toʻlqinlardan boʻladigan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanishlar maksimal qiymati Pmax, kN/m ning tubda yotuvchi silindrik toʻsiqqa taʼsiri mazkur SHNQning 14-b rasmiga koʻra uning diametri 
m mazkur SHNQning 49-formulasi boʻyicha mazkur SHNQning 28-bandida keltirilgan holat uchun aniqlanishi lozim.
m mazkur SHNQning 49-formulasi boʻyicha mazkur SHNQning 28-bandida keltirilgan holat uchun aniqlanishi lozim.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33. Tubda yotuvchi silindrik toʻsiqqa taʼsir etuvchi maksimal gorizontal Px,max, kN/m, va mos ravishdagi vertikal Pz, kN/m toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish proyeksiyalari quyidagi formulalar orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPx,max=Pxiδxi+Pxvδxv; (56)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(57)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPxi va Pxv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning kN/m, gorizontal tashkil etuvchisining mos ravishdagi inersion va tezlik komponentlari boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(58)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(59)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ifodalar ushbu SHNQning 29-bandi kabi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning maksimal vertikal Px,max, kN/m va mos ravishda gorizontal Px, kN/m proyeksiyalari 
teng deb olinishi lozim.
teng deb olinishi lozim.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Vertikal silliq toʻsiqqa parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34. Diametri D ≤ 0,4dcr, m boʻlgan vertikal silindrik toʻsiqqa, parchalanuvchi (buziluvchi) toʻlqinlarning taʼsiridan Qcr,max, kN, maksimal kuchini, toʻlqin oʻrkachidan bir qator holatlari uchun hosil qilingan toʻlqinlar taʼsirlari kuchining ayrim qiymatlari boʻyicha (24-a rasm) 0,1x/dt, oraliqda x/dt=0 dan boshlab aniqlanishi, bunda x — parchalanuvchi toʻlqin oʻrkachidan vertikal silindrik toʻsiq oʻqigacha boʻlgan masofa hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSilindrik toʻsiqning toʻlqin choʻqqisiga nisbatan istalgan holati uchun toʻlqinlar taʼsir kuchi Qcr, kN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQcr = Qi,cr + Qv,cr, (60)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQi,cr va Qv,cr — parchalanuvchi toʻlqinlar taʼsirida boʻlgan kuchlarning inersion va tezlik komponentlari kN boʻlib quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(61)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(62)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdt — toʻlqin etagi ostidagi suv chuqurligi m:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdt = dcr — (hsur — ηs,sur) (63)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишga teng deb olinadi (ushbu SHNQning 24-a rasmida keltirilgan);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhsur £ 0,8
shartga rioya qilinishi bilan sayoz suv doirasidagi toʻlqinning birinchi bor yopirilishidagi (shaklini oʻzgartirgan) toʻlqin balandligi, m;
shartga rioya qilinishi bilan sayoz suv doirasidagi toʻlqinning birinchi bor yopirilishidagi (shaklini oʻzgartirgan) toʻlqin balandligi, m;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишηs,sur — toʻlqin choʻqqisini suvning hisob sathidan koʻtarilishi (birinchi yopirilishida), m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdzi va dzv — inersion va tezlik koeffitsiyenti boʻlib, mazkur SHNQning 24-b rasmi grafiklari boʻyicha qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24-rasm. Parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan yuklanishlarni aniqlash grafigi va di,cr — 1-egri chiziq, dv,cr — 2-egri chiziq koeffitsiyentlar qiymatlari grafigi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35. Parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishni, qcr, kN/m, z, m chuqurlikdagi hisob sathidan mazkur SHNQning 24-a-rasmiga muvofiq toʻsiq oʻqining toʻlqin choʻqqisidan x/dt nisbiy uzoqlashuvidagi vertikal silindrik toʻsiqqa taʼsir kuchi quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqcr = qi,cr + qv,cr (64)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqi,cr va qv,cr — parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish inersion va tezlik komponentlarining, kN/m, vertikal toʻsiqqa taʼsiri quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(65)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(66)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i,cr va v,cr — inersion va tezlik koeffitsiyentlari boʻlib, mazkur SHNQning 25-rasmi a va b chizmalari boʻyicha muvofiq ravishda nisbiy chuqurlik qiymatlarida qabul qilinadi:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25-rasm. Inersion 
i,cr va tezlik v,cr koeffitsiyentlari qiymatlari grafigi
i,cr va tezlik v,cr koeffitsiyentlari qiymatlari grafigiҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишδi,cr (24-b rasm) va 
i,cr (25-a rasm) koeffitsiyentlarini x/dt >0 boʻlganda musbat va x/dt <0 boʻlganda manfiy deb olinadi.
i,cr (25-a rasm) koeffitsiyentlarini x/dt >0 boʻlganda musbat va x/dt <0 boʻlganda manfiy deb olinadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Silliq elementlardan boʻlgan ikki boshi ochiq boʻlgan gidrotexnika inshootlariga toʻlqinlardan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36. Sterjen tizimi koʻrinishidagi ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootlariga toʻlqinlar yuklanishlarini har qaysi elementni hisoblanuvchi toʻlqin kesimiga nisbatan turgan holatini hisobga olgan holda mazkur SHNQning 23 — 31-bandlariga muvofiq aniqlangan yuklanishlarni jamlash orqali hosil qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишGidrotexnika inshooti elementining eng katta diametri D, m, da uni elementlar oʻqlari orasidagi masofa l, m, 3D yoki undan katta boʻlganda, alohida joylashgan silliq toʻsiq deb hisoblash lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишl<3D boʻlganda esa gidrotexnika inshootining alohida elementi uchun hosil qilingan toʻlqin yuklanishini, koʻlam boʻyicha yaqinlashish koeffitsiyentiga ψ t hamda quyidagi 16-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi toʻlqinlar nuri ψ i ga koʻpaytirish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
16-jadval |
|
Toʻsiqlar oʻqlari orasidagi nisbiy masofa l/D |
Nisbiy diametrlar D/l qiymatlaridagi yaqinlashish koeffitsiyentlari ψ t i ψ i |
|||
|
ψt |
ψl |
|||
|
0,1 |
0,05 |
0,1 |
0,05 |
|
|
3 |
1 |
1 |
1 |
1 |
|
2.5 |
1 |
1.05 |
1 |
0.98 |
|
2 |
1.04 |
1.15 |
0.97 |
0.92 |
|
1.5 |
1.2 |
1.4 |
0.87 |
0.8 |
|
1.25 |
1.4 |
1.65 |
0.72 |
0.68 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37. Ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootining qiya elementiga toʻlqinlardan yuklanishni tashkil etuvchi gorizontal va vertikal epyuralari orqali hisoblanishi, ular ordinatlari hisob sathi ostida chuqurlashish va hisobiy toʻlqin choʻqqisidan elementning alohida qismlarini uzoqlashuvini hisobga olgan holda mazkur SHNQning 31-bandiga muvofiq aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишGidrotexnika inshootining elementlariga 25° dan kichik boʻlgan burchak ostida gorizontalga yoki vertikalga ogʻma holda boʻlgan toʻlqinlar yuklanishlarini mazkur SHNQning 26 va 31-bandlariga muvofiq ham vertikal ham gorizontal silliq toʻsiqqa nisbatan aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38. Silliq elementlardan boʻlgan ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootlariga doimiy boʻlmagan shamol toʻlqinlari taʼsiridan boʻlgan dinamik yuklanishni mazkur SHNQning 36 va 37-bandlariga muvofiq olingan tizimda balandlik bilan taʼminlangan va oʻrtacha uzunlikdagi toʻlqinlardan boʻlgan statik yuklanish qiymatini mazkur SHNQning 17-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi dinamiklik koeffitsiyenti — k d ga koʻpaytirish orqali aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
17-jadval |
|
Davrlar nisbati Tc /T |
0,01 |
0,1 |
0,2 |
0,3 |
|
kd dinamiklik koeffitsiyenti |
1 |
1,15 |
1,2 |
1,3 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTc — gidrotexnika inshootining oʻz tebranish davri, s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишT — oʻrtacha toʻlqin davri, s.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDavrlar nisbati 
boʻlganda, gidrotexnika inshootining dinamik hisobi bajarilishi lozim.
boʻlganda, gidrotexnika inshootining dinamik hisobi bajarilishi lozim.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-§. Katta diametrli vertikal silindrlarga toʻlqinlardan yuklanishlar (maxsus holatlar)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39. Tosh-shagʻal yoki tosh tashlangan asos ustida joylashgan vertikal yumaloq silindrik toʻsiqning butunligicha tubiga nisbiy toʻlqin bosimidan boʻlgan tubining markaziga nisbatan maksimal agʻdaruvchi moment Mz,por, kN•m quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(67)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbpor — quyidagi 18-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi asosning oʻtkazishini hisobga olgandagi agʻdaruvchi moment koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
|
18-jadval |
|
D/λ |
0,2 |
0,3 |
0,4 |
0,5 |
0,6 |
0,7 |
0,8 |
|
βpor |
1,02 |
1,30 |
1,39 |
1,39 |
1,34 |
1,29 |
1,23 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40. Tubining markaziga nisbatan toʻsiqqa taʼsir koʻrsatuvchi toʻla maksimal agʻdaruvchi momenti ikki moment yigʻindisi Mz,por mazkur SHNQning 67-formulasi orqali va maksimal kuchdan boʻlgan moment Qmax orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(68)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCq — quyidagi 19-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
|
19-jadval |
|
D/λ |
0,2 |
0,3 |
0,4 |
0,5 |
0,6 |
0,7 |
0,8 |
|
Cq |
0,93 |
1,07 |
1,05 |
0,98 |
0,90 |
0,84 |
0,79 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41. Gorizontal kuch Qmax maksimum sarfidagi z³0 chuqurlikda boʻlgan vertikal yumaloq silindrik toʻsiq yuzasi nuqtasida boʻladigan toʻlqin bosimi r, kPa, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(69)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишχ — ushbu SHNQning 20-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi taqsimlanish koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
20-jadval |
|
θ, grad |
D/l boʻlganda c koeffitsiyenti qiymatlari |
||
|
0,2 |
0,3 |
0,4 |
|
|
0 |
0,73 |
0,85 |
0,86 |
|
15 |
0,7 |
0,83 |
0,85 |
|
30 |
0,68 |
0,81 |
0,84 |
|
45 |
0,6 |
0,74 |
0,8 |
|
60 |
0,5 |
0,65 |
0,7 |
|
75 |
0,35 |
0,51 |
0,55 |
|
90 |
0,22 |
0,34 |
0,34 |
|
105 |
0,03 |
0,11 |
0,1 |
|
120 |
-0,09 |
-0,08 |
-0,1 |
|
135 |
-0,23 |
-0,23 |
-0,23 |
|
150 |
-0,32 |
-0,36 |
-0,33 |
|
165 |
-0,37 |
-0,42 |
-0,38 |
|
180 |
-0,41 |
-0,45 |
-0,4 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzoh: q — keluvchi toʻlqin nuri bilan toʻsiq markazidan qurilayotgan nuqtaga qarab yoʻnalgan yoʻnalish orasidagi burchak (silindrning old tashkil etuvchisi uchun q = 0).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSuvning hisob sathidan yuqorisida yotgan nuqtalardagi r bosim c >0 boʻlganda (z<0) mazkur SHNQning 69-formulasi orqali aniqlanuvchi z =0 sathda chiziqli jadval r, hamda r =0 orasida z = — ch sathda, c <0 boʻlganda esa 0 < z < -ch nuqtalar uchun ham chiziqli jadval r = 0 z = 0 boʻlganda va r oraligʻida 69-formula orqali aniqlanuvchi z = -ch boʻlganda qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42. Toʻsiq doirasi aylanasida joylashgan (Ø = 90° va 270°) nuqtalardagi va toʻsiq oldida toʻsiq aylanasidan 
masofada (Ø = 0°) boʻlgan nuqtalardagi maksimal tub tezligi Vb,max, m/s, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
masofada (Ø = 0°) boʻlgan nuqtalardagi maksimal tub tezligi Vb,max, m/s, quyidagi formula orqali aniqlanadi:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(70),Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишφv koeffitsiyent mazkur SHNQning 21-jadvali boʻyicha olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
21-jadval |
|
Hisob nuqtalari holati |
φv koeffitsiyentining D/l boʻlgandagi qiymati |
||
|
0,2 |
0,3 |
0,4 |
|
|
Aylana toʻsiqlarga |
0,98 |
0,87 |
0,77 |
|
Toʻsiq oldida |
0,67 |
0,75 |
0,75 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-bob. Qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlariga shamol toʻlqinlari va kanal qirgʻoqlariga kema toʻlqinlari yuklanishlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlariga shamol toʻlqinlaridan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43. Toʻlqin yotiqligidagi undan boʻladigan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanish bilan suv osti toʻlqin sindirgichiga taʼsiri gorizontal Rx, kN/m va vertikal Pz hamda Pc, kN/m, proyeksiyalarining maksimal qiymatlarini yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimi epyuralari boʻyicha mazkur SHNQning 26-rasmiga koʻra qabul qilish lozim, bunda R, kPa qiymat, z ga bogʻliq holda tubning nishabi i hisobga olingani holda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26-rasm. Suv osti toʻlqin sindirgichga boʻlgan toʻlqin bosimi epyuralari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtub nishabi i £ 0,04 boʻlganda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz = z1 boʻlganda z < z2, p1 = pg(z1 — z4); (71)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz1 ≥ z2 boʻlganda, p1 = p2; (72)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz = z2, 
(73)
(73)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz = z3 =d, p3 = kwp2 (74)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtub nishabi i > 0,04 boʻlganda: z=z1, p1 71 va 72-formulalari orqali aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz = z2, p2 = pg(z2 — z4) (75)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz = z3 = d, p3 = p2 (76)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz1 — gidrotexnika inshooti yuqorisi ordinati, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz2 — ushbu SHNQning 22-jadvali boʻyicha toʻlqin tagi ordinati, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkw — mazkur SHNQning 23-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz4 — suv osti toʻlqin sindirgich ortidagi suv sathi ordinati, m boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz4 = — krd(z1 — z5) + z1; (77)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkrd — ushbu SHNQning 22-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz5 — mazkur SHNQning 22-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi suv osti toʻlqin sindirgichi oldidagi toʻlqin oʻrkachi ordinati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
22-jadval |
|
|
Toʻlqinning nisbiy balandligi h/d |
0,4 |
0,5 |
0,6 |
0,7 |
0,8 |
0,9 |
1 |
|
Toʻlqin tagining nisbiy pasayishi z2/d |
0,14 |
0,17 |
0,20 |
0,22 |
0,24 |
0,26 |
0,28 |
|
Toʻlqin oʻrkachining nisbiy koʻtarilishi z5/d |
-0,13 |
-0,16 |
-0,20 |
-0,24 |
-0,28 |
-0,32 |
-0,37 |
|
krd koeffitsiyenti |
0,76 |
0,73 |
0,69 |
0,66 |
0,63 |
0,60 |
0,57 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44. Qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshooti oldidagi maksimal tub tezligi Vb,max, m/s, u 12-formula orqali aniqlanadi ksl koeffitsiyenti quyidagicha qabul qilinishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишvertikal yoki katta qiyalikka ega boʻlgan devor uchun mazkur SHNQning 23-jadvali boʻyicha;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsuv osti toʻlqin sindirgich uchun mazkur SHNQning 24-jadvali boʻyicha.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
|
|
23-jadval |
|
|
Toʻlqin yotiqligi |
8 |
10 |
15 |
20 |
25 |
30 |
35 |
||
|
kw koeffitsiyenti |
0,73 |
0,75 |
0,8 |
0,85 |
0,9 |
0,95 |
1 |
||
/hҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
24-jadval |
|
Toʻlqinning nisbiy uzunligi |
≤5 |
10 |
15 |
20 va katta |
|
ksl koeffitsiyenti |
0,5 |
0,7 |
0,9 |
1,1 |
/dҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишParchalanuvchi va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlarda qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlari oldidagi suvning maksimal tub tezligi Vb,max, m/s, muvofiq ravishda 18 va 24-formulalari orqali aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYuvib ketmaydigan tub tezliklari yoʻl qoʻyilgan qiymatlari ushbu SHNQning 22-bandiga asosan qabul qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш45. Vertikal toʻlqindan himoyalash devoriga parchalanuvchi va uziluvchi toʻlqinlar teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanishlari gorizontal Px, kN/m, va vertikal Pz, kN/m, proyeksiyalari maksimal qiymatlari (qirgʻoq tomondan grunt agʻdarmasi mavjud boʻlmaganda) yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimlari epyuralari mazkur SHNQning 27-rasmi boʻyicha qabul qilinadi, bunda p, kPa, va nc m qiymatlar gidrotexnika inshooti joylashgan yerga bogʻliq holda aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишGidrotexnika inshootining suv yoʻli yopilgan oxirgi qirgʻoq toʻlqinlari bostirib keluvchi joyida joylashishida mazkur SHNQning 27-a rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(78)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(79)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишGidrotexnika inshootini urez zonasi oldida joylashishida (mazkur SHNQning 27-b rasmi) quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(80)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(81)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишGidrotexnika inshootini urez chizigʻi tashqarisida toʻlqinlarni qirgʻoqqa urilish doirasida mazkur SHNQning 27-v rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(82)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(83)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhc — toʻlqin oʻrkachini toʻlqindan himoya devori tik tekisligi hisobiy sathidan ortishi, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhbr — parchalanuvchi (buziluvchi) toʻlqinlar balandligi, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишan — toʻlqinni oxirgi bosib keluvchi tekisligidan urez chizigʻigacha boʻlgan masofa, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишai — toʻlqinni oxirgi bosib keluvchi tekisligidan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan masofa, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишal — suvning urez chizigʻidan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan masofa, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишar — suvning urez chiziqdan buzilgan toʻlqinlarni qirgʻoqqa urilish chegarasigacha boʻlgan masofa (gidrotexnika inshooti mavjud boʻlmaganida), m quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишar = h run1foiz ctgφ, (84)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhrun1foiz — qirgʻoqqa keluvchi toʻlqinlar balandligi, m boʻlib, mazkur SHNQning 17-bandi boʻyicha aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27-rasm. Vertikal toʻlqindan himoya devoriga, gidrotexnika inshootining quyidagicha joylashuvida toʻlqin bosimi epyuralari: a — qirgʻoqqa urilish toʻlqini doirasida, b — urez chizigʻi doirasida, v — urez chizigʻidan tashqarida
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
25-jadval |
|
Gidrotexnika inshooti yuqorisi ordinati z1,m |
-0,3h |
0,0 |
+0,3h |
+0,65h |
|
kzd koeffitsiyenti |
0,95 |
0,85 |
0,8 |
0,5 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzohlar:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Agar gidrotexnika inshooti yuqorisi ordinati z1>> -0,3h, m, boʻlsa (78), (80) va (82) formulalar orqali aniqlanuvchi toʻlqin bosimi qiymatini ushbu SHNQning 25-jadvali boʻyicha qabul qilinadigan kzd koeffitsiyentga koʻpaytirish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqindan himoya devoriga boʻlgan yuklanish, ularni toʻlqin urilish doirasida joylashishi ushbu SHNQning 12-bandiga asosan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш46. Vertikal toʻlqindan himoya devoriga (qirgʻoq tomondan grunt agʻdarish orqali) buzilgan toʻlqinlardan teng taʼsir qiluvchi chiziqli yuklanishlar proyeksiyalari gorizontal Px, kN/m va vertikal Pz, kN/m maksimal qiymatlarini, toʻlqinlarni qaytishida yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimi mazkur SHNQning 28-rasmiga muvofiq epyuralari boʻyicha qabul qilinishi, bunda pr, kPa qiymat quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpr = pg(Δzr — 0,75hbr) (85)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишΔzr — toʻlqin qaytishida vertikal devor oldida suvning yuzasi hisob sathidan pasayishi boʻlib, suv chizigʻidan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan al masofaga bogʻliq ravishda, al ≥ 3hbr Δzr = 0 va al < 3hbr Δzr = 0,25 hbr boʻlgan holatlarda qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28-rasm. Vertikal toʻlqindan himoya devoriga toʻlqin qaytishidagi toʻlqin bosimi epyuralari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш47. Toʻlqin bosimi p, kPa, devorning egri chiziqli qismida mazkur SHNQning 44-bandiga muvofiq vertikal devorga boʻlgan toʻlqin bosimi epyurasi boʻyicha bu epyurani quyidagi 29-rasmga koʻra egri chiziqli yuzaga boʻlgan normal boʻyicha yoʻnaltirish orqali qabul qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29-rasm. Toʻlqindan himoya devorining egri chiziqli qismidagi toʻlqin bosimi epyurasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш48. Qirgʻoq himoyalagich elementiga toʻlqinlardan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanish proyeksiyalari gorizontal Px,ext, Px,int, kN va vertikal Pz, kN maksimal qiymatlari yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimi mazkur SHNQning 30-rasmiga koʻra epyuralari boʻyicha qabul qilinishi lozim, bunda qirgʻoq himoyalagich tashqi pext, kPa va soya tomon pint, kPa, qirralariga toʻlqin bosimi qiymatlari va toʻlqin oʻrkachining muvofiq holdagi koʻtarilishlari ηext, m, va ηint, m, quyidagi formulalar orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(86)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(87)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkα — mazkur SHNQning 26-jadvali orqali qabul qilinuvchi toʻlqin koʻlamini qirgʻoq himoyalagichga yaqinlashib kelish burchagiga bogʻliq boʻlgan koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30-rasm. Qirgʻoq himoyalagichga boʻlgan toʻlqin bosimi epyurasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
26-jadval |
|
Qirgʻoq himoyalagich yogʻi |
ctgα |
l/ |
|||
|
0,03 va kam |
0,05 |
0,1 |
0,2 va koʻp |
||
|
Tashqi soya yoqi |
- |
1 |
0,75 |
0,65 |
0,6 |
|
0 |
1 |
0,75 |
0,65 |
0,6 |
|
|
0,2 |
0,45 |
1,45 |
0,45 |
0,45 |
|
|
0,5 |
0,29 |
0,22 |
0,30 |
0,35 |
|
|
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
qiymatida kα
koeffitsiyentҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Kanal qirgʻoqlari mahkamlanishlariga kema toʻlqinlaridan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш49. Kema toʻlqini balandligini hsh, m quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(88)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишds va lu — kemaning oʻtirishi va uzunligi, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишδ — kemaning suv sigʻimining toʻliqlik koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVadm — kemaning foydalanish talablari boʻyicha yoʻl qoʻyiluvchi tezligi, m/s boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(89)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишka — kemaning koʻndalang kesim yuzasining kanalning tirik kesimi yuzasiga boʻlgan nisbati A, m2;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb — kanalning suv urezi boʻyicha kengligi, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50. Kema toʻlqinini qiyalikka borish balandligini hrsh mazkur SHNQning 31-rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(90)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишβsl — tekis plitalar bilan qoplangan qiyaliklar uchun 1,4 ga teng boʻlgan, tosh yotqizish bilan — 1,0 va tosh tashlash bilan — 0,8 deb qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш51. Kemalar toʻlqinidan boʻladigan chiziqli yuklanishning maksimal qiymati kanal qirgʻoqlari mahkamlanishlari uchun R, kN/m toʻlqin bosimi epyuralari boʻyicha qabul qilinishi lozim (mazkur SHNQning 31-rasmi). Bunda, p, kPa qiymatlar z ga bogʻliq holda quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишplitalar bilan mahkamlangan qiyalikka toʻlqinni urilishida (31-a rasm):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(91)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(92)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(93)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишplitalar bilan mahkamlangan qiyalikdan toʻlqin qaytishida (31-b rasm):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(94)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(95)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(96)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишvertikal devor oldidan suv toʻlqinlanib oqishida (31-v rasm):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(97)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(98)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(99)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(100)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdinf — qiyalik mahkamlanishning tag chuqurligi, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdh — qoziq qoqilish chuqurligi, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
filtratsiya oqibatida kanal qirgʻogʻining mahkamlash yerlaridan boshqa joylarda suv sathining pasayishi m quyidagilarga teng qilib qabul qilinadi:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш0,25 hsh — qiyalik boʻyicha mahkamlangan, suv hisob sathidan 4 m dan kam boʻlmagan uzunlikda suv oʻtkazmaydigan tayanch bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш0,2 hsh — qiyalik boʻyicha mahkamlangan, suv hisob sathidan 4 m dan katta uzunlikda, tosh koʻrinishidagi tayanch bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш0,1 hsh — tish-tirnoqli vertikal devor uchun.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31-rasm. Qirgʻoq kanallari mahkamlanishlariga kema toʻlqinlari bosimi epyuralari: a — qiyalikka toʻlqinni urilishida, b — qiyalikdan toʻlqin qaytishida, v-vertikal devor oldidan suv toʻlqinlanib oqishida
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6-bob. Gidrotexnika inshootlariga kemalardan (suzuvchi obyektlardan) boʻladigan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Asosiy talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш52. Gidrotexnika inshootlarini kemalardan (suzuvchi obyektlardan) boʻladigan yuklanishni hisoblashda quyidagilar aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmazkur SHNQning 49 — 51-bandlariga muvofiq suzuvchi obyektlarga shamol, oqim va toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkema bogʻlangan gidrotexnika inshootlariga shamol, oqim va toʻlqinlar taʼsirida qirgʻoq gidrotexnika inshootiga yonlari bilan tegishidan boʻladigan yuklanishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkemaning bogʻlash gidrotexnika inshootiga yoni bilan yaqinlashib kelishida boʻladigan yuklanishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkemaga shamol va oqimni taʼsir qilishida bogʻlovchi arqonni tortilish — taranglashishidan boʻladigan yuklanishlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Suzuvchi obyektlarga shamol, oqim va toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш53. Suzuvchi obyektlarga shamol taʼsiridan boʻlgan kuchlarni tashkil etuvchilari, koʻndalang Wq, kN va uzunasiga Wn, kN quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишarqondan boʻshatilgan kemalar va suzuvchi bogʻlash joylar uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишWq = 73.6 10−5 Aq V² q ξ; (101)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишWn = 49.0·10−5 An V²n ξ; (102)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsuzuvchi kema ustaxonalari uchun
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишWq = 79.5 10−5 Aq V²q (103)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишWn =79.5 10−5 An V²n, (104)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAq va An — suzuvchi obyektlarning yelkanligini (siluetlarini) muvofiq holdagi yon va old suv usti yuzalari, m2;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVq va Vn — kema qatnovi davrida 2 foiz shamol tezligi taʼminlanishining mos ravishda koʻndalang va uzunasiga tashkil etuvchilari, m/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишξ — ushbu SHNQning 27-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent boʻlib, unda ah — suzuvchi obyektning suv usti qismining koʻndalang va uzuna siluetlarining eng katta gorizontal oʻlchami.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYelkanlik yuzalari shamol kelish tomonga joylashgan ekranlashtiruvchi toʻsiqlar yuzalarini hisobga olgan holda aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
27-jadval |
|
Suzuvchi obyekt siluetining eng katta oʻlchami ah, m |
25gacha |
50 |
100 va katta |
|
ξ koeffitsiyenti |
1,00 |
0,80 |
0,65 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш54. Suzuvchi obyektga oqimni taʼsiridan boʻlgan kuchning koʻndalang Qw, kN va uzunasiga Nw, kN tashkil etuvchilari quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQw =0.59 AlV²t ; (105)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишN w =0.59 AlV²t (106)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAl va At — suzuvchi obyektlarning mos ravishdagi yon va old tomoni suv osti yelkanlik yuzalari, m
;
;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVt va Vl — kema qatnovi mavsumi davrining 2 foiz taʼminlangan koʻndalang va uzuna oqim tezligi tashkil etuvchilari, m/s.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш55. Suzuvchi obyektlarga toʻlqinlar taʼsiridan boʻladigan koʻndalang Q, kN va uzuna N, kN gorizontal kuchlarni amplitudasining maksimal qiymati boʻlib quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQ = x γ1 ρghAl, (107)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишN = x ρ ghAt, (108)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишc — mazkur SHNQning 32-rasmi boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent, unda ds — suzuvchi obyektning oʻtirishi, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγ1 — mazkur SHNQning 28-jadvali orqali qabul qilinadigan koeffitsiyent, unda al — suzuvchi obyektning suv osti qismining uzuna siluetining eng katta gorizontal oʻlchami, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишh — tizimda 5 foiz taʼminlanganlik bilan toʻlqinlar balandligi, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAl va At — belgilanishlar mazkur SHNQning 54-bandida keltirilgan kabi boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32-rasm. æ koeffitsiyentining qiymatlari grafigi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28-jadval | |||||
al/λ | 0,5 va kam | 1 | 2 | 3 | 4 va undan ortiq |
γ1 koeffitsiyenti | 1 | 0,73 | 0,5 | 0,42 | 0,4 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzoh. Toʻlqinli yuklanishning oʻzgarish davrini oʻrtacha toʻlqinlar davriga teng deb qabul qilinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш56. Gidrotexnika inshootlarini suzuvchi obyektlardan pallarga uzatiluvchi yuklanishlarini, kema bogʻlash joylari asosi qismlarni va ankerli tayanchlarni (qabul qilingan miqdorga, kalibrni va bogʻlanishlar uzunligini, bogʻlamlarni tarangliklarini dastlabki holati qiymatlari, osilgan yuklar massalari va ularning mahkamlangan joylari) hisoblashlarda quyidagilar aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgidrotexnika inshootiga va ankerli tayanchlarga tushadigan gorizontal va vertikal yuklanishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbogʻlangandagi eng katta kuchlanishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsuzuvchi obyektlarning harakatlanishi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSuv omborlarida mahkamlash elementlaridagi kuchlanishlarni aniqlashni suvning eng baland va past sathlarida amalga oshirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш57. Ankerli tayanchlarga boʻlgan yuklanishlar, bogʻlanganlardagi kuchlanishlar va suzuvchi obyektlarning harakatlanishini toʻlqinlar taʼsirlari dinamikasini hisobga olgan holda aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Gidrotexnika inshootiga bogʻlangan kemaning yoni bilan tegish yuklanishi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш58. Bogʻlangan kemaning shamol, suv oqimi va toʻlqinlar taʼsirida gidrotexnika inshootiga koʻrsatadigan chiziqli yuklanishini q, kN/m balandligi mazkur SHNQning 29-jadvali boʻyicha yoʻl qoʻyiladigan qiymatlardan ortiq boʻlganda quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(109)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQtot — oqimning shamolidan va toʻlqinlarning yigʻindisi taʼsiridan koʻndalang kuch, kN boʻlib mazkur SHNQning 53, 54, 55 va 57-bandlariga muvofiq aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— kemaning gidrotexnika inshooti bilan tutashish qismi uzunligi, m boʻlib, kema bogʻlash joy uzunligi L, m va kema bortining toʻgʻri chiziqli qismi l m nisbatlariga bogʻliq ravishda qabul qilinadi:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишL ≥ l boʻlganda ld = l;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишL < l boʻlganda ld = L.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBir nechta tayanchlardan yoki pallardan tashkil topgan kema bogʻlash joyi koʻlami uchun bogʻlangan kemadan boʻladigan yuklanishning taqsimlanishini, kema bortining toʻgʻri chiziqli qismiga mos keluvchi joylaridagina qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
29-jadval |
|
Toʻlqinlar koʻlami burchagini kema diametral tekisligiga yondashish burchagi a, grad |
Hisobiy suv siqib chiqarish bilan kema uchun toʻlqinlar yoʻl qoʻyiluvchi h5foiz, m, balandligi, D, ming t. |
|||
|
2 gacha |
5 |
10 |
20 |
|
|
45 gacha |
0,6 |
0,7 |
0,9 |
1,1 |
|
90 |
0,9 |
1,2 |
1,5 |
1,8 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Kemaning gidrotexnika inshootiga yaqinlashishida yon orqali beradigan yuklanishlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш59. Kemaning bandargoh bogʻlash gidrotexnika inshootiga yondashib kelishidagi, kema yon urilishi kinetik energiyasi Eq, kDj quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(110)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD — kemaning hisobiy suv siqib chiqarishi, t;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV — mazkur SHNQning 30-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi kemaning yondashib kelish tezligi (gidrotexnika inshooti yuzasiga) moʻtadil tashkil etuvchisi, m/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишΨ — ushbu SHNQning 31-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent, bunda posangi yoki boʻsh holda bogʻlanuvchi kemalar uchun y ning jadval qiymatlari 15 foizga kamaytirilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
30-jadval |
|
Hisobiy suv siqib chiqarishi, D, ming t |
2 gacha |
5 |
10 |
|
Kemaning yondashish tezligi moʻtadil tashkil etuvchisi, V, m/s |
0,2 |
0,15 |
0,1 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
31-jadval |
|
Kema bogʻlash gidrotexnika inshootlari qurilmalari |
Kemalar uchun y koeffitsiyenti |
|
Oddiy yoki shakldor massivlardan qirgʻoqboʻylar, massiv-gigantlar, katta diametrli qobiqlar va burchak turidagi qirgʻoqboʻylar, old, tish-tirnoqli qoziq tayanchlardagi qirgʻoqboʻylar |
0,30 |
|
Estakada yoki koʻprik turidagi qirgʻoqboʻylar, orqa tish-tirnoqli qoziq tayanchlardagi qirgʻoqboʻylar |
0,40 |
|
Estakada yoki koʻprik turidagi pirslar, bogʻlash pallari |
0,45 |
|
Bogʻlash pallari bosh yoki aylantirma pallar |
- |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33-rasm. Uruvchi moslamasining (va kema bogʻlash gidrotexnika inshooti) bogʻliqlik deformatsiyalari grafigini tuzish sxemasi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa — Etot energiyadan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb — Fg — yuklanishdan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60. Kemaning gidrotexnika inshootiga yondashib kelishida uning yon urilishidan boʻladigan koʻndalang gorizontal kuchni Fq, kN, kemaning yon urilishi energiyasi Eq, kDj berilgan qiymatlari uchun mazkur SHNQning 33-rasmi chizmasiga muvofiq yoʻnalish strelkalari bilan shtrix chiziqlar yoʻnalishi boʻyicha aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDeformatsiyaning jami energiyasi Etot, kJ, uruvchi moslamalarining deformatsiyasi yigʻma energiyasi Ee, kJ va kema bogʻlash gidrotexnika inshooti deformatsiyasi energiyasini Ei, kJ oʻz ichiga olishi lozim, Ee³10Ei boʻlganda, Ei ni hisobga olmaslikka yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKema bogʻlash gidrotexnika inshooti deformatsiyasi energiyasi Ei, kJ quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(111)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишki — gorizontal koʻndalang yoʻnalishdagi kema bogʻlash gidrotexnika inshooti qattiqlik koeffitsiyenti, kN/m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKemaning gidrotexnika inshootiga yondashib kelishidagi uning yon urilishidan boʻladigan koʻndalang kuch Fn, kN quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFn =µFq, (112)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишm — toʻlqin kuchini qirquvchi ust yuzasi materialiga bogʻliq holda qabul qilinuvchi ishqalanish koeffitsiyenti:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишust yuzasi beton yoki rezinadan boʻlganda m =0,5;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyogʻochdan boʻlganda esa m =0,4.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш61. Gidrotexnika inshooti yuzasiga kemaning moʻtadil yondoshib kelish tezligi Vadm, m/s miqdori quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(113)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEq — kema bogʻlash gidrotexnika inshootiga (yoki kema bortiga) taʼsir etuvchi eng kam yoʻl qoʻyiluvchi kuch Fq uchun mazkur SHNQning 33-rasmi sxemasiga muvofiq qabul qilingan, grafik boʻyicha qabul qilinuvchi kema yonini urilishi energiyasi, kJ;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишΨ va D — belgilanishlar mazkur SHNQning 58-bandida keltirilganidek boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-§. Kema bogʻlash arqonlari taranglashishidan gidrotexnika inshootlariga boʻlgan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш62. Kema bogʻlash arqonlari taranglashishidan boʻladigan yuklanishlar jami kuchi Qtot, kN koʻndalang tashkil etuvchisining bitta hisobiy kemaga taʼsir etuvchi shamol va oqim natijasidagi bogʻlash ustunlariga (yoki rimlarga) taqsimlanuvchi kuchlarni hisobga olgan holda aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQtot, kN qiymatlari mazkur SHNQning 53 va 54-bandlariga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKemalar sonidan qatʼiy nazar, ustunga bogʻlangan arqonlar, shuningdek uning koʻndalang Sq, kN, uzunasiga Sn, kN vertikal Sv, kN proyeksiyalarini, yopqich sathidagi (34-rasm) bir ustunlari tomonidan qabul qilinadigan kuch S, kN quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(114)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(115)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSn = S cosα cosβ (116)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSv =S sinβ, (117)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишn — mazkur SHNQning 32-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi ishlovchi ustunlar soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa, b — ushbu SHNQning 33-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi bogʻlash arqonlari qiyaligi burchaklari, grad.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34-rasm. Bogʻlash arqonlari taranglashishidan boʻladigan kuchlanishni bogʻlash ustuni boʻyicha taqsimlanish sxemasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
32-jadval |
|
Kemaning eng katta uzunligi lmax, m |
50 va undan kam |
150 |
250 |
300 va undan ortiq |
|
Bogʻlash ustunlari orasidagi eng koʻp masofa ls, m |
20 |
25 |
30 |
30 |
|
Ishlovchi bogʻlash ustunlari soni, n |
2 |
4 |
6 |
8 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBogʻlash arqonlarining taranglashishidan boʻlgan kuch S, kN qiymati daryo floti kemalari uchun mazkur SHNQning 34-jadvali boʻyicha qabul qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
33-jadval |
|
Kemalar |
Kema bogʻlash arqonlari qiyalik burchagi, gradus |
||
|
a |
b |
||
|
yuk ostidagi kema |
boʻsh kema |
||
|
Yoʻlovchi va yuk yoʻlovchi tashish kemasi |
45 |
0 |
0 |
|
Yuk kemasi |
30 |
0 |
0 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzoh: kema bogʻlash ustunlarini alohida boʻlgan poydevorlarda joylashishida β burchagi qiymati 30 gradusga teng qilib olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
34-jadval |
|
Yuk ostida kemaning hisobiy suv siqib chiqarishi, D, ming.t |
Kema bogʻlash arqonlari taranglashishidan boʻladigan kuch S, kN, kemalar uchun |
|
|
yoʻlovchi, yuk-yoʻlovchi, texnik flot butunligicha ust qurma bilan |
yuk va texnik floti, butunligicha ustqurmasiz |
|
|
0,1 va undan kam |
50 |
30 |
|
0,11 — 0,5 |
100 |
50 |
|
0,51 — 1 |
145 |
100 |
|
1,1 — 2 |
195 |
125 |
|
2,1 — 3 |
245 |
145 |
|
3,1 — 5 |
- |
195 |
|
5,1 — 10 |
- |
245 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7-bob. Gidrotexnika inshootlariga muzlardan boʻladigan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Asosiy talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш63. Gidrotexnika inshootlariga muzdan boʻladigan yuklanishlar muzning fizik-mexanik xususiyatlari, eng koʻp muz taʼsirlari davri vaqtlari uchun gidrotexnika inshooti joylashgan yerning gidrometeorologik sharoitlari toʻgʻrisidagi statistik maʼlumotlar asosida aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш64. Muzning siqilishdagi Rc va egilishidagi Rf, MPa mustahkamlik tavsifnomalari muz yuklanishining qiymatini aniqlovchi asosiy mustahkamlik tavsifnomalari quyidagi formula orqali hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(118)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRf =0,4(Cb +∆b ), (119)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишN — bir xil qalinlikdagi qatlamlar miqdori unga (qalinligi boʻyicha) koʻrib chiqilayotgan muz maydoni taqsimlanadi, bunda N ³ 3;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCi — plastik buzilishdan moʻrt-plastik holatga, MPa i — qatlamda tajribaviy maʼlumotlar boʻyicha aniqlanuvchi harorat ostida ti boʻlgan muzning oʻrtacha (arifmetik) mustahkamlik qiymati (bir oʻq orqali muzni siqish sinovlari oʻtkazish uslubi mazkur SHNQning 2-ilovasida berilgan);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDi — ishonchlilik ehtimolining a va parallel oʻlchashlar miqdori berilgan qiymatlaridagi matematik statistika uslublari orqali aniqlanuvchi, aniqlanishlarning tasodifiy xatoliklarning ishonchlilik chegarasi Ci, MPa, (sinalgan namunalar sonida) n;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCb va Db — plastik buzilish holatidan moʻrt — plastik holatiga oʻtishidagi, MPa, koʻrib chiqilayotgan muz maydonining pastki qatlamida muzlashning 0 °S harorati ostida va Cb, MPa ni aniqlashning tasodifiy xatoligi ishonchlilik chegarasi, qaysiki Ci va Di ni aniqlash kabi bir taraflama siqishdagi muzning mustahkamlik oʻrta (arifmetik) qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTajribaviy maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda (Ci +Di) qiymatni mazkur SHNQning 35-jadvali orqali qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
35-jadval |
|
Muzning kristall tuzilishi turi |
Muz maydonining i-qatlamidagi muzning harorati ti, °C |
||
|
0 |
-3 |
-15 |
|
|
Ci±Δi qiymati Mpa, α = 0.95, n = 5 boʻlganda |
|||
|
Donador |
1.2±0.1 |
3.1±0.2 |
4.8±0.3 |
|
Prizmatik |
1.5±0.2 |
3.5±0.3 |
5.3±0.4 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишti — muz maydonining i — qatlamidagi muzning harorati, °S tajribaviy maʼlumotlar boʻyicha ular mavjud boʻlmaganda quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишti =tuzi, (120)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtu — muzning havo (yoki qor) — muz chegarasidagi harorati boʻlib, °S, havoning harorati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar boʻyicha issiqlik va massa almashinish, qor qoplamining qalinligi va shamol tezligi yoki muzning berilgan qalinliklarida: 0,5 m — 5 d, 0,75 m — 11 d, 1,0 m — 19 d, 1,5 m — 43 d da qabul qilinuvchi oʻrtacha sutkalik haroratda muzning gidrotexnika inshootiga koʻrsatadigan taʼsiri orqali aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишzi — muz — suv chegarasidan to muz maydonining qalinligi ulushlarida i — qatlami oʻrtasigacha boʻlgan masofa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBahorgi muz harakati davrida havo haroratini nol orqali muzning gidrotexnika inshootiga hisobiy taʼsirlarining muzni quyidagicha qalinliklarida 0,5 m — 1 d da; 1,0 m — 5 d da, 1,5 m — 11 d da, tu =0° S deb olinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш65. Tekis muzning hisobiy qalinligi hd, m, qish davridagi maksimal muz qalinligining 1foizli taʼminlanganlik bilan 0,8 miqdorida qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш66. Muz maydonining tuzilishi (qalinligi boʻyicha) kristallografik tadqiqotlari maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadi. Bu maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, ochiq koʻllar, suv omborlari va yirik daryolarning donador va prizmatik muzlardan tuzilgan muz qoplamini qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMuz qoplamining yuqori qismida joylashgan donador muzning qatlam qalinligi, prizmatik muz qatlami qalinligining 1:4 nisbati kabi boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRc va Rf miqdorlar ishonchlilik ehtimoli II va III sinf gidrotexnika inshootlari uchun muz yuklanishlarini hisoblashlarda α =0,95 deb, I sinf gidrotexnika inshootlari uchun muvofiq ravishdagi asoslashlar boʻlganda, katta ishonchlilik ehtimoli tayinlanishi, biroq α=0,99 dan ortiq boʻlmagan miqdorda boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDaryo muz qoplamining birinchi siljishida, mazkur SHNQning 118 va 119-formulalari orqali aniqlangan Rc va Rf qiymatlarni ularni Markaziy Osiyo daryolari uchun (α=0,95 boʻlganda) 0,45 koeffitsiyentiga koʻpaytirish yoʻli bilan kamaytirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Gidrotexnika inshootlariga muz maydonlaridan boʻladigan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш67. Harakatlanayotgan muz maydonlaridan vertikal old yoqqa ega boʻlgan gidrotexnika inshootiga yuklanishni quyidagicha aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишold yogʻi uchburchak, koʻpburchak yoki silindrik chizmaga ega boʻlgan alohida turgan tayanchga Fs.r, MN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(121)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишuzunasiga boʻlgan gidrotexnika inshootining boʻlimiga (36-rasm) Fc.w, MN, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(122)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV — kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi muz maydonining harakat tezligi, m/s ular mavjud boʻlmagan taqdirda uni quyidagilarga teng deb olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaryolar uchun — suv oqimi tezligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsuv omborlari uchun — vaqtning hisobiy davridagi 1 foiz taʼminlanganlik bilan shamol tezligining 3 foiz miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишm — mazkur SHNQning 36-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi tarxdagi tayanch shakli koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишA — kuzatishlar boʻyicha 1 foiz taʼminlanganlik bilan aniqlanuvchi muz maydonining maksimal maydoni, m2 (yoki bir-biriga bosim beruvchi bir nechta muz maydonlarining jami maydoni);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkb — mazkur SHNQning 37-jadvali orqali qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkv — mazkur SHNQning 38-jadvali orqali qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg — muz harakati sathidagi, tarxdagi tayanch old yogʻi oʻtkir burchagi yarmi, gradus (old yogʻi koʻp qirrali yoki yarimsirkul chizmali tayanch uchun g =70° deb qabul qilinadi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonidan alohida turgan vertikal tayanchga oʻtuvchi yuklanish sxemasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonidan gidrotexnika inshooti boʻlimiga tushuvchi yuklanish sxemasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
|
36-jadval |
|
Tarxdagi tayanchning shakl koeffitsiyenti |
Old yoki quyidagi koʻrinishdagi tayanchlar uchun |
||||||
|
oʻtkir burchakli uchburchak tarxda 2g, gradus |
Koʻp burchak yoki yarim sirkul chizmada |
Toʻgʻri toʻrt-burchakli |
|||||
|
45 |
60 |
75 |
90 |
120 |
|||
|
m |
0.41 |
0.47 |
0.52 |
0.58 |
0.71 |
0.83 |
1 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
37-jadval |
|
b/hd qiymati |
0,3 va undan kam |
1 |
3 |
10 |
20 |
30 va undan ortiq |
|
kb koeffitsiyenti |
5,3 |
3,1 |
2,5 |
1,9 |
1,6 |
1,3 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzoh: b — muz harakati sathidagi koʻlam boʻyicha tayanch kengligi yoki gidrotexnika inshooti boʻlimi, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
38-jadval |
|
εe, s -1 qiymati |
10-7 va undan kam |
5·10-5 |
10-4-5·10-4 |
10 |
5·10-3 |
10-2 va undan ortiq |
|
kv koeffitsiyenti |
0.1 |
0.9 |
1.0 |
0.8 |
0.5 |
0.3 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzoh: εe — muzning tayanch bilan oʻzaro taʼsiri doirasida, s-1, quyidagi formula orqali aniqlanuvchi muz deformatsiyasining samarali tezligi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишεe = V/k e b, (123)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишke b/hd< 30 boʻlganda 4 ga teng, b/hd > 30 boʻlganda 2 ga teng qilib olinuvchi koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda, Fc.p, yuklanish ushbu SHNQning 121-formulasi boʻyicha aniqlanib, Fb.p, MN yuklanishdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Bunda, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFb.p = mkb kv Rc bhd (124)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFc.w yuklanish esa mazkur SHNQning 122-formulasi orqali aniqlanuvchi boʻlib quyidagi formula orqali aniqlanuvchi Fb.w, MN yuklanishdan katta boʻlmaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFb.w =kkv Rc bhd (125)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишk — mazkur SHNQning 39-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOld yogʻi toʻgʻri toʻrtburchak koʻrinishidagi tayanchga muz maydoni taʼsiridan boʻladigan yuklanish ushbu SHNQning 124-formulasi orqali aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
39-jadval |
|
b/h (yoki nf / hd) |
0,3 va undan kam |
1 |
3 |
10 |
20 |
30 va undan ortiq |
|
k koeffitsiyenti (yoki kn) |
1 |
0,9 |
0,8 |
0,6 |
0,5 |
0,4 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRc va hd — belgilanishlar 64 va 65-bandlar kabi boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш68. Harakatlanayotgan muz maydonini alohida turgan konus koʻrinishidagi tayanchga mazkur SHNQning 37-rasmiga koʻra yoki muz bilan qoʻshilib muzlash mavjud boʻlmaganda politsirkul chizmali konusli muz kesgichga taʼsiridan boʻladigan yuklanish quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyuklanishning gorizontal tashkil etuvchisi, Fh.p, MN,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFh.p =[kh1 Rf h²d + kh2 ρghd d²+kh3 ρghd (d²-d²t )]kh4 (126)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyuklanishning vertikal tashkil etuvchisini Fv.p, MN,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFv.p =kv1Fh.p +kv2 ρghd (d²-d²t) (127)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqiya kesimli boʻlimga (38-rasm) yoki ogʻma tarzdagi old yoqli toʻgʻri toʻrtburchak kesimli alohida turgan tayanchga quyidagi formula orqali:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyuklanishning gorizontal tashkil etuvchisini Fh, MN,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFh =0.1Rf bhd tgβ; (128)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyuklanishning vertikal tashkil etuvchisini Fv, MN,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFv = Fh ctgβ, (129)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkh1, kh2 — mazkur SHNQning 40-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyentlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkh.3,kh.4,kv.1,kv.2 — ushbu SHNQning 41-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyentlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишρ — suvning zichligi, kg/m
;
;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg — 9.81 m/s
ga teng boʻlgan erkin tushish tezlanishi;
ga teng boʻlgan erkin tushish tezlanishi;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd — muz taʼsiri sathidagi konus diametri, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdt — konusning yuqori diametri, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишβ — gorizontga nisbatan konus tashkil etuvchi ogʻma burchagi (qiya kesimli gidrotexnika inshooti old yogʻi), grad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRf, hd va b — belgilanishlar 60, 61 va 63-bandlarda keltirilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37-rasm. Harakatlanuvchi muz maydonidan alohida turgan konus tarzidagi tayanchga beriladigan yuklanish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonidan qiya kesimli gidrotexnika inshootiga beriladigan yuklanish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
40-jadval |
|
|
|
0.1 |
0,5 |
1 |
5 |
10 |
25 |
50 |
100 |
||
|
kh.1 koeffitsiyentlari |
1,6 |
1,6 |
1,7 |
1,9 |
2,1 |
2,5 |
2,9 |
3,5 |
||
|
kh.2 |
0,31 |
0,24 |
0,21 |
0,11 |
0,08 |
0,05 |
0,02 |
0,02 |
||
qiymatiҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
41-jadval |
|
β, grad qiymati |
20 |
30 |
40 |
50 |
60 |
70 |
|
kh3 koeffitsiyentlari |
0.25 |
0.27 |
0.31 |
0.36 |
0.46 |
0.67 |
|
kh4 |
0.7 |
0,9 |
1.3 |
1.8 |
2.6 |
5.3 |
|
kv1 |
2.2 |
1.6 |
1.1 |
0.8 |
0.5 |
0.3 |
|
kv2 |
0.041 |
0.042 |
0.039 |
0.034 |
0.026 |
0.017 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzoh: ushbu jadvalda keltirilganlar muz va gidrotexnika inshooti orasidagi ishqalanish koeffitsiyentiga muvofiq boʻlib, 0,15 ga teng.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш69. Harakatlanuvchi muz maydoni taʼsiridan vertikal ustunlar majmuasidan iborat gidrotexnika inshootiga boʻladigan yuklanish Fp, MN (mazkur SHNQning 39-rasmi) quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFp = nt K1 K2 Fb.p, (130)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnt — gidrotexnika inshootida boʻlgan ustunlarning umumiy soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишK1 — quyidagi formula orqali aniqlanuvchi koeffitsiyent:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишK1 =0,83 + 0.17nt−1/2 ; (131)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишK2 — mazkur SHNQning 42-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhd,Fb.p,b i k — belgilanishlar mazkur SHNQning 61 va 63-bandlarida keltirilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonining vertikal ustunlar tizimidan iborat boʻlgan gidrotexnika inshootiga beriladigan yuklanishi sxemasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
42-jadval |
|
b/a qiymati |
0,1 va undan kam |
0,5 |
1 |
|
K2 koeffitsiyent |
1 |
|
|
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa — ustunlar qadami, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkn — 39-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi (nf b) / hd boʻlgandagi koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnf — gidrotexnika inshooti old koʻlami boʻylab birinchi qatordagi ustunlar soni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMazkur SHNQning 132-formulasi boʻyicha aniqlanuvchi koeffitsiyent qiymatlari K1 muzning bir oʻqi boʻyicha siqilishidagi 0,2 ga teng boʻlgan mustahkamlikka muvofiq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш70. Harakatdan toʻxtagan muz maydonining suv oqimi va shamol taʼsirida gidrotexnika inshootiga uyulib kelgan tarzda taʼsiridan boʻladigan yuklanish Fs, MN, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFs = ( pµ+ pv + pi + pµ.a )A, (132)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda, qiymatlar pµ, pv, pt i pµ.a, MPa quyidagi formulalar boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpµ =5·10−6V²max; (133)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(134)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpi = 9,2·10−3 hd i; (135)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpµ. a = 2·10−8V²w.max, (136)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVmax — 1 foiz taʼminlanganlik bilan muz ostidagi suv oqimining maksimal tezligi, m/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVw.max — 1 foiz taʼminlanganlik bilan muz siljish davridagi shamolning maksimal tezligi, m/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишLm — oqim yoʻnalishi boʻyicha muz maydonining oʻrtacha uzunligi boʻlib, amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha qabul qilinadi ular mavjud boʻlmagan taqdirda esa daryolar uchun Lm daryoning kengligini uch barobariga teng qilib olinadi, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишi — oqim yuzasining nishabi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhd va A — belgilanishlar ham mazkur SHNQning 65 va 67-bandlarida belgilanganidek boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda, mazkur SHNQning 133-formulasi orqali aniqlangan Fs yuklanish ushbu SHNQning 125-formulasi boʻyicha aniqlangan kv = 0.1 boʻlgandagi Fb.w yuklanishdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMuz maydonining hisobiy kengligi amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha qabul qilinadi hamda zatvorlar yoki shu kabi gidrotexnika inshootlari uchun inshootning ustunlar oraligʻi (qulochi) kengligidan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш71. Mazkur SHNQning 63 — 66-bandlariga muvofiq aniqlangan teng taʼsir etuvchi muz yuklanishi berilishi nuqtasini suvning hisob sathidan qish davrida 0.2hd, bahorgi muz siljish davrida esa 0.4hd miqdorga past holda qabul qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Gidrotexnika inshootlariga yalpi muz qoplamidan uning haroratli kengayishidagi boʻladigan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш72. Muz qoplamidan uning harorati ortishidan boʻladigan gorizontal chiziqli yuklanishni q, MN/m (uzunasiga ketgan gidrotexnika inshootining koʻlami boʻyicha 1 m uzunligiga) bir necha yillar davomida koʻrib chiqiluvchi maʼlumotlarning eng katta qiymatiga teng qilib olinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишq qiymat mazkur SHNQning 40-rasmi boʻyicha havo haroratining oʻzgarishlarining berilgan qiymatlarida 
Dq, °C va ularga muvofiq ravishda muzning haqiqiy va keltirilgan qalinliklari hc, m va hred, m boʻyicha aniqlanadi.
Dq, °C va ularga muvofiq ravishda muzning haqiqiy va keltirilgan qalinliklari hc, m va hred, m boʻyicha aniqlanadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40-rasm. Chiziqli yuklanish q qiymatlari grafigi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD q qiymat har qaysi yil uchun koʻrib chiqilayotgan qator yillar (30 yil va undan ortiq) oʻzgarishlarning 5 h dan 2,0 d gacha boʻlgan muzlab turgan davrlarni kuzatish maʼlumotlari boʻyicha haroratlar borishi grafigi boʻyicha tanlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhc qiymatlar harorat oʻzgarishi vaqti mobaynidagi muzning oʻrtacha qalinligiga teng qilib olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhred, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhred =hc +1,43hs +hr, (137)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhs — harorat oʻzgarishi vaqtidagi qorning oʻrtacha qalinligi, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhr — muzning qoʻshimcha qalinligi, m mazkur SHNQning 43-jadvali boʻyicha qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
43-jadval |
|
Harorat oʻzgarishi paytidagi shamolning oʻrtacha tezligi Vw,m/s |
Oʻzgarish vaqti mobaynidagi havoning oʻrtacha haroratidagi qd, °C muzning qoʻshimcha qalinligi hr, m |
||
|
0 |
-10 |
-20 |
|
|
0 |
0.57 |
0.46 |
0.39 |
|
2.5 |
0.32 |
0.26 |
0.22 |
|
5 |
0.16 |
0.14 |
0.12 |
|
10 |
0.05 |
0.05 |
0.05 |
|
20 |
0.01 |
0.01 |
0.01 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш73. Muz qoplami taʼsiridan boʻladigan yuklanish alohida turgan gidrotexnika inshooti uchun Ft, MN quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFt =kl qb, (138)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkl — 44-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb va q — belgilanishlar mazkur SHNQning 64 va 69-bandlari kabi boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda, mazkur SHNQning 138-formulasi boʻyicha aniqlangan Ft yuklanish, quyidagi formula orqali aniqlanuvchi Ft.b, MN yuklanishdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFt.b =Rc bhc, (139)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRc — belgilanish mazkur SHNQning 60-bandi kabi boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
44-jadval |
|
|
L/b qiymat |
1 |
5 |
15 |
25 |
50 |
75 |
100 |
|
kl koeffitsiyenti |
1 |
2 |
4 |
6 |
10 |
14 |
17 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишL — alohida turgan gidrotexnika inshootidan qirgʻoqqacha yoki uzunasiga ketgan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan masofa, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш74. Mazkur SHNQning 71 va 72-bandlariga muvofiq aniqlangan muzning teng taʼsir etuvchi yuklanishi berilish nuqtasini suvning hisob sathidan 0.25hc miqdorga past qilib qabul qilish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Muz va qorlarning toʻplanib qolishidagi muz massalaridan gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanishlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш75. Toʻplangan harakatdagi muz massalaridan alohida turgan tayanchga boʻladigan yuklanishni
, MN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
, MN quyidagi formula orqali aniqlanadi:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFb.i = 0.5mRb.i bhb.i, (140)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRb.i — amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi toʻplanib kelgan muz massasi ezilishga boʻlgan meʼyoriy qarshiligi ular mavjud boʻlmagan taqdirda 0,25 MPa ga teng qilib olinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhb.i — amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi toʻplanib qolgan muz massasi hisobiy qalinligi, ular mavjud boʻlmagan taqdirda quyidagi formula orqali:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhb.i = ai Nb.i, (141)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ushbu SHNQning 45-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNb.i — muzlarni toʻplanib yurish davri suvning maksimal sarfidagi muz toʻplamlari usti boʻyicha daryoning oʻrtacha chuqurligi, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишm, b — belgilanish mazkur SHNQning 63-bandi kabi boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
45-jadval |
|
Nb.i qiymat |
3 |
5 |
10 |
15 |
20 |
25 |
|
ai koeffitsiyenti |
0.85 |
0.75 |
0.45 |
0.40 |
0.35 |
0.28 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш76. Toʻplangan harakatdagi muz va muzlab ulgurmagan qor massalarining alohida turgan tayanchga boʻladigan yuklanishlari Fb.j, MN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFb.j =m Rb.j bhj, (142)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRb.j — muz va qor toʻplamining ezilishga boʻlgan meʼyoriy qarshiligi MPa boʻlib, amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanishi, ular mavjud boʻlmagan taqdirda 0,12 MPa ga teng qilib olinishiga yoʻl qoʻyiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhj — amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi, muz-qor toʻplamining hisobiy qalinligi, m ular mavjud boʻlmagan taqdirda muz-qor toʻplanishi davri suv sarfidagi oqimning oʻrtacha chuqurligining 0,8 ga teng qilib olishga yoʻl qoʻyiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишm, b — belgilanishi 67-bandi kabi boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-§. Gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamining suv sathi oʻzgarishidagi yuklanishi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш77. Gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamining suv sathi oʻzgarishidagi keltiradigan vertikal chiziqli yuklanishini (gidrotexnika inshooti koʻlami boʻyicha 1 m uzunlikka)fd, MN/m (mazkur SHNQning 41-rasmi) quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(143)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишho — suv sathining oʻzgarishi, m bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhmax — 1 foiz taʼminlanganlik bilan muz qoplamining maksimal qalinligi, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41-rasm. Gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan qoplamning, suv sathini oʻzgarishidagi (UV), gidrotexnika inshootiga beradigan yuklanish sxemasi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa — UV — suv sathining pasayishida; b — UV — suv sathining koʻtarilishida; UVL — batamom muzlashdagi suv sathi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda, mazkur SHNQning 143-formulasi boʻyicha aniqlangan yuklanish fd, quyidagi formula orqali aniqlanuvchi fd.lim, MN/m yuklanishdan katta boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(144)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишσs.lim — egiluvchi muz qoplamining siqilgan qatlamidagi chegaraviy kuchlanish MPa boʻlib, muz qoplamining pastki qatlami uchun 0 °S harorat ostida suv sathini pasayishi yoki muz qoplamining ustki qatlami uchun tu harorat ostida suv sathining koʻtarilishi holatlarida (ci + Δi) kabi aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишσt.lim — egilayotgan muz qoplamining choʻzilgan qatlamidagi chegaraviy kuchlanish MPa boʻlib, muz qatlamining yuqori qatlami uchun suv sathining pasayishi taqdirda tu harorat ostida σ yoki muz qatlamining pastki qatlami uchun 0 °S harorat ostida suv sathining koʻtarilishda) 0.3 (ci + Δi) kabi aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишci, Δi, tu va tb — belgilanishlar mazkur SHNQning 64-bandi kabi boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш78. Suv sathining oʻzgarishida muzlab yopishgan muz qoplamidan uzunasiga ketgan gidrotexnika inshootining 1 m qismidan qabul qilingan kuch momenti Ml, MN×m/m mazkur SHNQning 41-rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(145)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишho, hmax — belgilashlar mazkur SHNQning 73-bandi kabi boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda, mazkur SHNQning 145-formulasi boʻyicha aniqlangan kuch momenti Ml quyidagi formula orqali aniqlanuvchi Ml.lim, MN×m/m momentdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(146)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишσs.lim, σt.lim — belgilashlar mazkur SHNQning 73-bandi kabi boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш79. Suv sathining oʻzgarishidagi alohida turgan tayanchga yoki qoqilgan qoziq ustunlar dastasiga gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamidan boʻladigan yuklanish Fd.p mazkur SHNQning 42-rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFd.p =kf Rf h²max, (147)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkf — quyidagi formula orqali aniqlanuvchi koeffitsiyent:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkf =0.6 +0,15D/hmax, (148)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD — tayanch yoki qoqilgan qoziq ustunlarning koʻndalang kesimi (diametri), m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRf va hmax — belgilanishlar mazkur SHNQning 64 va 77-bandlari kabi boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTayanchning tarxdagi b va c, m tomonlar asosidagi toʻgʻri toʻrtburchak shaklida yoki ustunlar tizimidan tashkil topgan gidrotexnika inshooti uchun yoki tayanch qismi tashqi qamrovlari b va c, m muz taʼsir sathida boʻlgan qoqilgan qoziq ustunlar dastagi uchun (m) deb qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42-rasm. Alohida turgan tayanchga muzlab yopishgan qoplamning suv sathi oʻzgarishidagi koʻrsatadigan yuklanishi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa — suv sathi kamayishida; b — suv sathi ortishida
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш80. Vertikal ustunlar majmuasidan tuzilgan gidrotexnika inshooti tayanchlariga muzlab yopishgan muz qoplamining suv sathi oʻzgarishidagi yuklanishi Fd.f, MN (43-rasm) quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFd.f =K Fd.p, (149)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишk — ustunlar uchun Kk koeffitsiyentlari hosilasi sifatida aniqlanuvchi koeffitsiyent mazkur SHNQning 44-rasmi grafigi boʻyicha ak,b va hmax berilgan qiymatlarida qabul qilinuvchi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишak — erkin tanlangan asosiy ustunining oʻqigacha boʻlgan masofa (43-rasmda keltirilgan), m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb, nt, hmax va Fd.p — belgilashlar mazkur SHNQning 67, 69, 77 va 79-bandlari kabi belgilanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43-rasm. Vertikal ustunlar majmuasidan iborat gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamini suv sathi koʻtarilishidagi yuklanishi sxemasi (suv sathi pasayishida kuch pastga qaragan boʻladi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44-rasm. Kk koeffitsiyentining qiymatlari chizmasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
1-ILOVA
1-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOchiq va oʻralgan akvatoriyalarda toʻlqin elementlarini aniqlash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Ochiq va oʻralgan akvatoriyalarda toʻlqin elementlarini aniqlashda toʻlqin vujudga keltiruvchi omillar hisobga olinishi (shamol tezligi uning qiymati va yoʻnalishi, suv yuzasida shamolning uzluksiz harakatining davomiyligi, shamol qamrovidagi akvatoriyaning oʻlchami va shakllari, suv sathini oʻzgarib turishi, suv ombori tubining tuzilishi va chuqurligi) lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Suvning hisob sathi va shamolning tavsiflari bir qator koʻp yillik muzsiz mavsumlardagi kuzatuvlarga statistik ishlov berish natijalari boʻyicha aniqlanishi lozim (kamida 25 yil), bunda suvning hisobiy sathlari haydalish, mavsumiy va sathlarning yillik oʻzgarishini hisobga olingani holda aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Toʻlqin elementlari hisoblari suv omborining quyidagi chuqurliklar boʻyicha doiralarga boʻlinishini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишchuqur suv — 
chuqurlikda. Bunda, suv tubi toʻlqinlarning asosiy tavsifnomalariga taʼsir koʻrsatmaydi;
chuqurlikda. Bunda, suv tubi toʻlqinlarning asosiy tavsifnomalariga taʼsir koʻrsatmaydi;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsayoz suv — 
chuqurlikda. Bunda, suv tubi toʻlqinlar rivojiga va asosiy tavsifnomalariga taʼsir etadi;
chuqurlikda. Bunda, suv tubi toʻlqinlar rivojiga va asosiy tavsifnomalariga taʼsir etadi;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqirgʻoqqa uriluvchi — dcr dan dcr.u gacha boʻlgan chuqurlik, suv toʻlqinlari buzilishi boshlanish va tugallanish doirasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsuv gorizont sathi — dcr.u dan kam chuqurlik. Bunda, parchalangan toʻlqinlardan boʻlgan oqim davriy ravishda qirgʻoqqa urilib turadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Gidrotexnika inshootlari va ular elementlarining turgʻunligi va mustahkamligini majmuadagi toʻlqinlar balandliklarining hisobiy taʼminlanganligi quyidagi 1-jadval orqali aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
1-jadval |
|
Gidrotexnik inshootlari |
Majmuadagi toʻlqin balandligi hisobiy taʼminlanganligi, foiz |
|
Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlari |
|
|
Ikki yoki ochiq va quyidagi sinfga mansub toʻsiqlar |
1 |
|
I |
1 |
|
II |
5 |
|
III, IV |
13 |
|
Quyidagi sinfga mansub qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlari: |
|
|
I, II |
1 |
|
III, IV |
5 |
|
Qiya kesimli mahkamlanishlar bilan boʻlgan chegaralovchi gidrotexnika inshootlari: |
|
|
Beton plitalar bilan |
1 |
|
Tosh yotqizilgan oddiy yoki shakldor massivlar bilan |
2 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIzohlar:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanishlarini aniqlashda 
majmuadagi berilgan taʼminlangan toʻlqin balandligini hi va oʻrtacha toʻlqin uzunligini 
deb olinishi, ikki yogʻi ochiq qurilmalar uchun hisobiy toʻlqin uzunligining 0,8 dan chegaralarda oʻzgarishidagi toʻlqin maksimal taʼsiri aniqlanadi.
majmuadagi berilgan taʼminlangan toʻlqin balandligini hi va oʻrtacha toʻlqin uzunligini deb olinishi, ikki yogʻi ochiq qurilmalar uchun hisobiy toʻlqin uzunligining 0,8 dan chegaralarda oʻzgarishidagi toʻlqin maksimal taʼsiri aniqlanadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Tizimdagi toʻlqinlar hisobiy balandligini taʼminlanishi quyidagicha qabul qilinishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbandargoh akvatoriyalarining himoyalanganligini aniqlashda ...... 5 foiz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻlqinlar qirgʻoqqa kelishini aniqlashda ......... 1 foiz.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Ochiq akvatoriyalarda quriluvchi ikki yogʻi ochiq gidrotexnika inshootlarining balandlik belgilarini tayinlanishida, tizimda toʻlqinlar balandliklarini hisobiy taʼminlanishini tegishli asoslash bilan 0,1 foiz deb qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSuvning hisobiy sathlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Sathlarning hisobiy taʼminlanganligi kunidagi yillar muzsiz davri eng yuqori sathlaridan ortiq boʻlmasligi (1 foiz 100 yilda 1-marta, II va III sinf uchun — 5 foiz 20 yilda 1-marta, IV sinf uchun esa 10 foiz 10 yilda 1-marta) lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Shamol bosib kelish balandligi Δhset, m amaliy kuzatishlar maʼlumotlari asosida, ular mavjud boʻlmagan taqdirda esa (tubning doimiy chuqurligidagi d qirgʻoq chizigʻi shaklini hisobga olmagan holda) ketma-ketlikda yaqinlashish uslubi orqali quyidagi formula orqali aniqlashga yoʻl qoʻyiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(150)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишaw — suv omborining uzunasiga boʻlgan oʻqi bilan shamol yoʻnalishi orasidagi burchak, gradus;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVw — shamolning hisobiy tezligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишL — quvish, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkw — 2-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
2-jadval |
|
Shamol tezligi Vw, m/s |
20 |
30 |
40 |
50 |
|
kw·106 |
2,1 |
3 |
3,9 |
4,8 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишShamolning hisobiy tavsifnomalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Shamol toʻlqinlari elementlari va shamol bosib kelishini aniqlashda gidrotexnika inshootlarining quyidagi sinflari uchun hisobiy boʻron taʼminlanishlari I, II sinf uchun — 2 foiz (50 yilda 1-marta) va III, IV sinf uchun — 4 foiz (25 yilda 1-marta) qilib olinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI va II sinf gidrotexnika inshootlari uchun hisobiy boʻron taʼminlanishlari 1 foiz (100 yilda 1-marta) asoslashlar bilan qabul qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Suv sathi taʼminlanishi bilan shamol tezligini taʼminlanishi bir turdaligi, I va II sinf inshootlari uchun suv omborlarining moʻtadil toʻgʻonli bosimda (MTB) 5 va 7-bandlarga muvofiq qabul qilinishi va amaliy kuzatishlar maʼlumotlari asosida aniqlanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Suv omborining yuzasi ustidagi 10 m balandlikdagi shamolning hisobiy tezligi Vw, m/s, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVw=kflklVl, (151)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVl — Vl — yer yuzasidan 10 m balandlikdagi shamol tezligi (suv omborining) boʻlib, oʻrtacha qiymatga keltirish va taʼminlashning 10-minutli oraligʻiga muvofiq ravishda 7-band boʻyicha qabul qilinadi, kfl — flyuger boʻyicha oʻlchangan shamol tezliklari boʻyicha berilganlarni hisoblash koeffitsiyenti boʻlib quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbiroq, 1 dan ortiq emas;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkl — xos boʻlgan 20 km gacha masofaga choʻzilgan suv omborlari uchun (shu jumladan loyihalashtiriluvchi) tezlikni suv yuzasi sharoitlariga keltirish koeffitsiyenti boʻlib, quyidagicha qabul qilinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtekis suv yuzasi, tekis qumli (qirgʻoq boʻylari qum tepalari va boshqalar) yoki qor bilan qoplangan yerlar ustidagi shamol tezligi oʻzgarishida Vl birga teng qilib;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишshamol yuklanishlari va ularga qoʻshimchalar bilan oʻrnatiluvchi A, V yoki S turidagi joylar ustidagi shamol tezligini oʻzgarishida 3-jadval boʻyicha aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
3-jadval |
|
Shamol tezligi, Vl, m/s |
Joy turlaridagi kl koeffitsiyenti qiymati |
||
|
A |
V |
S |
|
|
10 |
1.1 |
1.3 |
1.47 |
|
15 |
1.1 |
1.28 |
1.44 |
|
20 |
1.09 |
1.26 |
1.42 |
|
25 |
1.09 |
1.25 |
1.39 |
|
30 |
1.09 |
1.24 |
1.38 |
|
35 |
1.09 |
1.22 |
1.36 |
|
40 |
1.08 |
1.21 |
1.34 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Toʻlqin elementlarini avvaldan aniqlashda, shamolning berilgan hisobiy tezligi Vw, m/s uchun tezlashish oʻrtacha qiymatini, m, quyidagi formula orqali aniqlashga yoʻl qoʻyiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkvis — 5·1011 ga teng qilib olinuvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишv — 10-5 m2/s ga teng qilib olinuvchi, havoning kinematik qovushqoqlik koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишChegaraviy tezlashish qiymatini Lu, m, shamolning berilgan hisobiy tezligi uchun Vw, m/s quyidagi 4-jadval boʻyicha qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
4-jadval |
|
Shamol tezligi Vw, m/s |
20 |
25 |
30 |
40 |
50 |
|
Chegaraviy tezlashish qiymati Lu·10-3, m/s |
1600 |
1200 |
600 |
200 |
100 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. 100 km dan kam boʻlgan tezlashishlardagi shamolning hisobiy tezliklarini, shamol tezliklarini har yilgi maksimal tezliklarini, ular davomiyligini hisobga olmagan holdagi kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. 100 km dan ortiq boʻlgan tezlashishlardagi shamolning hisobiy tezliklari, ularni fazoviy taqsimlanishlarini hisobga olgan holda mazkur SHNQning 2-ilovasiga asosan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишChuqur suv doirasidagi toʻlqin elementlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. Chuqur suv doirasidagi oʻrtacha balandlik
, m va oʻrtacha toʻlqin davri 
, 1-rasmdagi yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha aniqlanadi.
, m va oʻrtacha toʻlqin davri , 1-rasmdagi yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha aniqlanadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻlchamsiz kattaliklar qiymatlari gt/Vw va gL/
va yuqori aylanib oʻtish egri chizigʻi boʻyicha 
va 
qiymatlarini aniqlash va ularning kichik miqdorlari boʻyicha toʻlqinlarning oʻrtacha balandligini aniqlanishi va oʻrtacha toʻlqin davri qabul qilinnishi lozim. 
ning maʼlum qiymatida toʻlqinning oʻrtacha uzunligi 
m quyidagi formula orqali aniqlanadi:
va yuqori aylanib oʻtish egri chizigʻi boʻyicha va qiymatlarini aniqlash va ularning kichik miqdorlari boʻyicha toʻlqinlarning oʻrtacha balandligini aniqlanishi va oʻrtacha toʻlqin davri qabul qilinnishi lozim. ning maʼlum qiymatida toʻlqinning oʻrtacha uzunligi m quyidagi formula orqali aniqlanadi:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(153)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻlqinlar tezlashishi boʻyicha shamolning oʻzgaruvchan tezliklarida, 
ni shamol tezligining doimiy qiymatlari bilan boʻlgan qismlar uchun toʻlqin balandliklarini ketma-ketlikda aniqlash natijalari boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.
ni shamol tezligining doimiy qiymatlari bilan boʻlgan qismlar uchun toʻlqin balandliklarini ketma-ketlikda aniqlash natijalari boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. Qirgʻoq chizigʻining murakkab shakllarida oʻrtacha toʻlqin balandligi , m quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
, m quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(154)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda, hn, m (n=1; ±2; ±3; ±4 boʻlganda) toʻlqinlar oʻrtacha balandligi 1-rasmga muvofiq shamol yoʻnalishiga mos tushuvchi asosiy nur yoʻnalishiga boʻlgan shamolning hisobiy tezligi va Ln, m, nurlar proyeksiyalari boʻyicha qabul qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNurlar hisobiy nuqtadan qirgʻoq chizigʻi bilan kesishguncha asosiy nurdan ±22,5 oraliq bilan oʻtkaziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHisobiy toʻgʻon chizigʻi oldida 22,5 gradusdan kam burchak oʻlchamlariga ega boʻlgan hamda burchak oʻlchamlari yigʻindisi 22,5 gradusdan katta boʻlgan orolchalar koʻrinishidagi koʻp sonli toʻsiqlar mavjud boʻlganda, n boʻlimdagi oʻrtacha toʻlqin balandligi 
, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(155)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbunda, 
, 
— nur yoʻnalishidan ±11,25 gradus oraliqda tayinlanuvchi n — boʻlim doiralarida 22,5 gradus (i=1,2,3....kn; j=1,2,3,.....ln), burchakka taalluqli boʻlgan qoʻshni toʻsiqlar j — oraligʻi va i — toʻsiqlarning muvofiq ravishdagi burchakli oʻlchamlari;
, — nur yoʻnalishidan ±11,25 gradus oraliqda tayinlanuvchi n — boʻlim doiralarida 22,5 gradus (i=1,2,3....kn; j=1,2,3,.....ln), burchakka taalluqli boʻlgan qoʻshni toʻsiqlar j — oraligʻi va i — toʻsiqlarning muvofiq ravishdagi burchakli oʻlchamlari;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, 
m oʻrtacha toʻlqin balandliklari shamolning hisobiy tezligi va shamol yoʻnalishi Lni, Lnj, m nurlar proyeksiyasiga teng boʻlgan tezlashish L boʻyicha 1-rasmga binoan aniqlanadi. Lni va Lnj nurlar muvofiq ravishda hisobiy nuqtadan i — toʻsiq yoki j — oraliqdagi shamol ostidagi qirgʻoqni kesishishigacha boʻlgan masofaga teng.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻlqinlarning oʻrtacha davri oʻlchamsiz maʼlum kattalikda 
1-rasmga muvofiq qabul qilinuvchi 
oʻlchamsiz miqdor boʻyicha aniqlanadi.
1-rasmga muvofiq qabul qilinuvchi oʻlchamsiz miqdor boʻyicha aniqlanadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻlqinlarning oʻrtacha uzunliklari (153) formula orqali aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar miqdor Lmax / Lmin ³ 2 boʻlsa, qirgʻoq chizigʻi shakli murakkab deb qabul qilinishi, bunda Lmax va Lmin — muvofiq ravishda ±45 gradusdagi boʻlimda hisobiy nuqtali shamol yoʻnalishidan shamol ostidagi qirgʻoq bilan kesishguncha oʻtkazilgan mos ravishdagi eng katta va eng kichik nurlar aniqlanishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. hd.i, m majmuada 1 foiz taʼminlangan toʻlqin balandligi mazkur ilovaning 2-rasm grafiklari orqali gL/
oʻlchamsiz kattalik uchun qabul qilinuvchi ki koeffitsiyentga oʻrtacha toʻlqin balandligini koʻpaytirish orqali aniqlanadi. Qirgʻoq chizigʻining murakkab shakllarida gL/
qiymat 
va 1-rasmdagi yuqori bukuvchi egri chiziq boʻyicha qabul qilinishi lozim.
oʻlchamsiz kattalik uchun qabul qilinuvchi ki koeffitsiyentga oʻrtacha toʻlqin balandligini koʻpaytirish orqali aniqlanadi. Qirgʻoq chizigʻining murakkab shakllarida gL/ qiymat va 1-rasmdagi yuqori bukuvchi egri chiziq boʻyicha qabul qilinishi lozim.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1, 2, 4 foiz tartib boʻyicha taʼminlanganlik bilan toʻlqin elementlari amaliy maʼlumotlar boʻyicha aniqlangan taqsimlanish funksiyalari boʻyicha qabul boʻlmagan yoki yetarli boʻlmagan taqdirda esa sinoptik xaritalarni tahlil qilish natijalari boʻyicha qabul qilinishi lozim (mazkur SHNQning 2-ilovasida keltirgan).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-rasm. ki koeffitsiyenti qiymatlari grafiklari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Toʻlqin oʻrkachini hisobiy sathdan ηc, m ortishi, ηc/hi (mazkur ilovaning 3-rasm) oʻlchamsiz kattalik boʻyicha berilgan ushbu 
uchun, 
ga teng deb qabul qilgan holda aniqlanadi.
uchun, ga teng deb qabul qilgan holda aniqlanadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-rasm. ηc/hi sayoz suv va ηc,sur/hi qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doiralarida qiymatlarni aniqlash uchun grafiklar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSayoz suv doiralarida toʻlqin elementlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. i foiz taʼminlangan toʻlqin balandliklari hi, m sayoz suv doirasida tubning 0,002 va undan ortiq nishabligida quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhi=ktkrklkihd (156)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkt — transformatsiya koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkr — refraksiya koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkl — yoʻqotishlarning yigʻilgan koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkt, kr va kl koeffitsiyentlar ushbu SHNQning 18-bandi boʻyicha aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишChuqur suv doirasidan sayoz suv doirasiga oʻtuvchi toʻlqin uzunligi 4-rasm boʻyicha berilgan 
va 
, oʻlchamsiz kattaliklarda aniqlanadi. Bunda, toʻlqinlar davri chuqur suv doirasidagi toʻlqinlar davriga teng qilib olinadi.
va , oʻlchamsiz kattaliklarda aniqlanadi. Bunda, toʻlqinlar davri chuqur suv doirasidagi toʻlqinlar davriga teng qilib olinadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-rasm. 
qiymatlarini sayoz suv va 
qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doiralarida aniqlash grafigi
qiymatlarini sayoz suv va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doiralarida aniqlash grafigiҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻlqin oʻrkachini 
, m hisob sathidan ortishi 
va 
oʻlchamsiz miqdorlar uchun, 3-rasm boʻyicha aniqlanadi.
, m hisob sathidan ortishi va oʻlchamsiz miqdorlar uchun, 3-rasm boʻyicha aniqlanadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Transformatsiya koeffitsiyenti 1-rasm grafigi boʻyicha aniqlanadi. Refraksiya koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(157)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишad — chuqur suv doirasida, yonma-yon toʻlqin nurlari orasidagi masofa, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa — sayoz suv doirasida berilgan nuqta orqali oʻtuvchi chiziq boʻyicha xuddi oʻsha nurlar orasidagi masofa, m
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-rasm. Aniqlash uchun grafiklar: 1 — kt koeffitsiyentni, 2, 3 va 4 — 
miqdorni
miqdorniҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишChuqur suv doirasida refraksiya tarxida toʻlqinlar nurlari toʻlqinlar tarqalishi berilgan yoʻnalishi boʻyicha qabul qilinadi, sayoz suv doirasida esa ularni 6-rasm grafiklariga muvofiq sxema bilan davom ettiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишUmumlashtirilgan yoʻqotishlar koeffitsiyenti kl 
miqdorni berilgan qiymatlari boʻyicha va i tubning nishabning berilgan qiymatlarida aniqlanishi lozim (5-jadval), tubning 0,03 va undan ortiq nishabligida yoʻqotishlar umumlashtirilgan koeffitsiyentini bir butunga teng deb qabul qilinadi.
miqdorni berilgan qiymatlari boʻyicha va i tubning nishabning berilgan qiymatlarida aniqlanishi lozim (5-jadval), tubning 0,03 va undan ortiq nishabligida yoʻqotishlar umumlashtirilgan koeffitsiyentini bir butunga teng deb qabul qilinadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
5-jadval |
|
|
ki koeffitsiyentining i tubning nishabligidagi qiymatlari |
|
|
0,025 |
0,02 — 0,002 |
|
|
0,01 |
0,82 |
0,66 |
|
0,02 |
0,85 |
0,72 |
|
0,03 |
0,87 |
0,76 |
|
0,04 |
0,89 |
0,78 |
|
0,06 |
0,9 |
0,81 |
|
0,08 |
0,92 |
0,84 |
|
0,1 |
0,93 |
0,86 |
|
0,2 |
0,96 |
0,92 |
|
0,3 |
0,98 |
0,95 |
|
0,4 |
0,99 |
0,98 |
|
0,5 va undan ortiq |
1 |
1 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkr koeffitsiyenti qiymatini toʻlqin nurlari uchun hisob nuqtasidan bosh nurdan 22,5 gradus oraliqda oʻtkaziluvchi refraksiya koeffitsiyentlarni aniqlash natijalari boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6-rasm. Refraksiya tarxini tuzish uchun (a) sxema va (b) grafiklar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Tub nishabligi 0,001 va undan oz boʻlgan sayoz suv doiralarida toʻlqinlar oʻrtacha balandligi va oʻrtacha toʻlqin davri 1-rasm grafiklari boʻyicha aniqlanadi. gL/ 
va gd/ 
oʻlchamsiz kattaliklar boʻyicha 
va 
qiymatlar qabul qilinib, ular boʻyicha 
va 
aniqlanadi.
va gd/ oʻlchamsiz kattaliklar boʻyicha va qiymatlar qabul qilinib, ular boʻyicha va aniqlanadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTizimda 1 foiz taʼminlangan toʻlqin balandligini 2-rasm grafiklari boʻyicha qabul qilinuvchi ki koeffitsiyentga oʻrtacha toʻlqin balandligini koʻpaytirish orqali aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
va 
oʻlchovsiz kattaliklar boʻyicha ki koeffitsiyenti qiymatlari aniqlanadi,ulardan eng kami qabul qilinadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻlqinlar oʻrtacha uzunligi oʻrtacha davr qiymati maʼlum boʻlgan holda mazkur SHNQning 13-bandiga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻlqin choʻqqisining hisoblangan sathdan ortishi 3-rasm boʻyicha aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTubining nishabligi 0,001 va undan kam boʻlgandagi sayoz suv doirasidan tubining nishabligi 0,002 va undan ortiq boʻlgan doiraga oʻtuvchi toʻlqinlar elementini dastlabki oʻrtacha balandlik 
qiymati olinadi.
qiymati olinadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doirasidagi toʻlqin elementlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. Qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doirasidagi toʻlqin balandligi hsur1foiz, m tubning berilgan i nishablari uchun 5-rasmning 2, 3 va 4-grafiklari boʻyicha aniqlanadi, bunda 
oʻlchamsiz kattalik boʻyicha 
qiymat aniqlanishi lozim va muvofiq ravishda hsur1foiz aniqlanadi.
oʻlchamsiz kattalik boʻyicha qiymat aniqlanishi lozim va muvofiq ravishda hsur1foiz aniqlanadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻlqin uriluvchi qirgʻoq doirasida 
, m, 4-a rasmning yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha toʻlqin uzunligi, toʻlqin oʻrkachining hisob sathidan ortishi ηc,sur, m esa 3-rasmning yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha aniqlanadi.
, m, 4-a rasmning yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha toʻlqin uzunligi, toʻlqin oʻrkachining hisob sathidan ortishi ηc,sur, m esa 3-rasmning yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha aniqlanadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Toʻlqinning birinchi bosib kelishidagi dcr, m kritik chuqurlik, tubning berilgan i nishablari uchun 5-rasmning 2, 3 va 4-grafiklari boʻyicha ketma-ket yaqinlashishlar uslubi bilan aniqlanishi lozim. d chuqurlikning berilgan bir qator qiymatlari boʻyicha 17 va 18-bandlariga muvofiq 
kattalik aniqlanadi hamda 5-rasmning 2, 3 va 4-grafiklari boʻyicha ularga mos holdagi 
qiymatlardan berilgan d chuqurliklarning soniy biriga mos keluvchi dcr qabul qilinadi.
kattalik aniqlanadi hamda 5-rasmning 2, 3 va 4-grafiklari boʻyicha ularga mos holdagi qiymatlardan berilgan d chuqurliklarning soniy biriga mos keluvchi dcr qabul qilinadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Tubning doimiy nishabligidagi oxirgi toʻlqin bosib kelishiga dcr,u muvofiq keluvchi kritik chuqurlikni quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(158)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишku — 6-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишn — bosib kelish (shu jumladan birinchisi) 
va 
tengsizliklar bajarilgandagi n=2-, 3- va 4-tengsizliklardan qabul qilinadi: 
va 
.
va tengsizliklar bajarilgandagi n=2-, 3- va 4-tengsizliklardan qabul qilinadi: va .Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
|
|
|
|
6-jadval |
|
|
|
0,01 |
0,015 |
0,02 |
0,025 |
0,03 |
0,035 |
0,04 |
0,045 |
0,05 |
|
ku koeffitsiyenti |
0,75 |
0,63 |
0,56 |
0,5 |
0,45 |
0,42 |
0,4 |
0,37 |
0,35 |
tub
nishablariҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOxirgi bosib kelish chuqurligini aniqlashda dcr,u, ku koeffitsiyent yoki koeffitsiyentlar koʻpaytmasi 0,35 dan kam qabul qilinmasligi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTubning 0,35 dan kam boʻlgan nishabliklarida kritik chuqurlik qiymati dcr = dcr,u deb olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTubning oʻzgaruvchan nishabliklarida dcr,u doimiy nishabli tub qismlari uchun kritik chuqurliklarni ketma-ket aniqlashlar natijalari boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻralgan akvatoriyadagi toʻlqin elementlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. Oʻralgan akvatoriyadagi difraksiyalangan toʻlqin balandligi hdif, m quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNdif=kdifhi (159)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkdif — a toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhi — 1foiz taʼminlanganlikni dastlabki toʻlqin balandligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHisobiy uzunlik sifatida akvatoriyaga kirishdagi dastlabki uzunlik olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. Toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyenti 
kdif,s yolgʻiz holdagi toʻlqin qaytargich orqali oʻralgan akvatoriya uchun (φ burchakning berilgan qiymatida, gradus, toʻlqin qaytargichning boshidan hisobiy toʻgʻon toʻsigʻida r/ va φ burchak qiymatida, gradus), 7-rasm sxema va grafiklariga muvofiq ravishda strelkalar bilan shtrixli chiziqlarga binoan qabul qilinadi.
kdif,s yolgʻiz holdagi toʻlqin qaytargich orqali oʻralgan akvatoriya uchun (φ burchakning berilgan qiymatida, gradus, toʻlqin qaytargichning boshidan hisobiy toʻgʻon toʻsigʻida r/ va φ burchak qiymatida, gradus), 7-rasm sxema va grafiklariga muvofiq ravishda strelkalar bilan shtrixli chiziqlarga binoan qabul qilinadi.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7-rasm. kdif koeffitsiyenti qiymatlarini aniqlash grafiklari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. Mos holdagi toʻlqin qaytargichlar orqali oʻralgan akvatoriyada toʻlqinlar difraksiya koeffitsiyenti kdif,s quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkdif,s = kdif,s ψc, (160)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишψc — dc va kdif,cp qiymatlari uchun 8-rasm boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent, dc qiymat quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишl1 va l2 — toʻlqin soyasi chegarasidan (TSCH) toʻlqin difraksiyasi chegarasigacha (TDCH) boʻlgan masofa boʻlib, mazkur ilovaning 9-rasmi va grafiklar bilan strelkalar bilan shtrixli chiziqlarga binoan qabul qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb — toʻlqin qaytargich boshlari orasidagi dastlabki toʻlqin koʻlami proyeksiyalari masofalariga teng qilib qabul qilinuvchi bandargohga chiqish kengligi, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8-rasm. y koeffitsiyenti qiymatlari grafiklari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-rasm. l va la qiymatlarini aniqlash sxemasi (a) va grafiklari (b)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkdif,cp koeffitsiyentining qiymati xuddi kdif,s kabi hisobiy ustunida toʻlqinlar koʻlami bilan bosh nurning kesishish nuqtasi uchun ushbu ilovaning 24-bandiga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMazkur ilovaning 9-a rasmdagi sxemadagi bosh nurning holati, toʻlqin qaytargichning toʻlqin soyasi chegarasidan (TSCH) kichik burchak ostida φi gradus x, m, masofalarda joylashgan nuqtalar boʻyicha, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишla1 va la2 — ushbu ilovaning 9-rasm sxema va grafiklarga muvofiq qabul qilinuvchi qiymatlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. Toʻlqin qaytargich bilan oʻralgan akvatoriya uchun toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyenti kdif,b quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(163)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkdif,s1 va kdif,s2 — toʻlqin qaytargich bosh qismlari uchun mazkur ilovaning 24-bandiga muvofiq aniqlanuvchi toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyentlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. Difraksiyalangan toʻlqin balandligi oʻralgan akvatoriyaning berilgan nuqtasida uning gidrotexnika inshooti va toʻsiqlardan kdif,r, m qaytarilishini hisobga olgan holda quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhdif,r=(kdif+kref)hi (164)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(165)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkdif,s — qaytaruvchi yuza toʻsiq chizigʻidagi difraksiya koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkr va kp — 14-bandga muvofiq aniqlanuvchi koeffitsiyentlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишΘr — toʻlqin koʻlami va qaytaruvchi yuza orasidagi burchak, gradus;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишr/
— qaytaruvchi yuzadan qaytarilgan toʻlqin nuri boʻyicha hisobiy nuqtagacha boʻlgan masofa; bunda qaytarilgan toʻlqin nuri yoʻnalishi toʻlqinlarni kelish va qaytarilish burchaklari tengligi lozimlaridan kelib chiqqan holda qabul qilinishi lozim;
— qaytaruvchi yuzadan qaytarilgan toʻlqin nuri boʻyicha hisobiy nuqtagacha boʻlgan masofa; bunda qaytarilgan toʻlqin nuri yoʻnalishi toʻlqinlarni kelish va qaytarilish burchaklari tengligi lozimlaridan kelib chiqqan holda qabul qilinishi lozim;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkref,i — qaytarish koeffitsiyenti boʻlib, 7-jadval boʻyicha qabul qilinadi; qaytarish yuzasining gorizontga nisbatan 45 gradusdan ortiq boʻlgan ogʻish burchagida, qaytarish koeffitsiyentini kref,i =1 deb olishini lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
7-jadval |
|
|
Qaytaruvchi yuza i nishabligidagi kref,i qiymatlari |
||
|
1 |
0,5 |
0,25 |
|
|
10 |
0,5 |
0,02 |
0,0 |
|
15 |
0,8 |
0,15 |
0,0 |
|
20 |
1 |
0,5 |
0,0 |
|
30 |
1 |
0,7 |
0,05 |
|
40 |
1 |
0,9 |
0,18 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
2-ILOVA
2-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMuzni bir oʻqli siqish bilan sinash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Namunalarini tanlash, yasash va sinovga tayyorlash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMuz namunalarini muz maydonining N qatlamlaridan ularning uzun oʻqlari kristallar oʻsish yoʻnalishiga tik yoʻnalgan boʻlishi, bunda N≥3 boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMuz namunalari kvadrat kesimli prizmalar yoki balandligini kengligiga nisbati (diametri) 2,5 ga teng boʻlgan yumaloq kesimli silindr koʻrinishida yasaladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNamuna kengligi kristallografiya tadqiqotlari maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi kristallning oʻrtacha koʻndalang kesimidan kamida 10-marta ortiq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNamunalar oʻlchamlarini ogʻishi oʻrtachadan farqi ±1 foizdan ortishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNamunalar silliq va tekis boʻlib, ularda yoriqsiz, siniqsiz, teshikliksiz, gʻadir-gʻudurliklarsiz boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSilindrik namunalarni tokar dastgohida, prizmatik namunalarni esa gorizontal — frezer dastgohida yasalishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPrizmatik namunalar yon yoqlarini juftlashtirilgan holda ular orasidagi masofa yon qirralarini ishlanayotganda namuna eniga, tayanch yoqlarini ishlanayotganda esa namuna balandligiga teng boʻlgan holda bir oʻqqa oʻrnatilgan holda ishlov berish zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTadqiqot qilinayotgan qatlam namunalarini sinashdan oldin tajribaviy maʼlumotlar boʻyicha aniqlanuvchi qatlam harorati ti, ostida eng kamida 1 h tutib turiladi, bular mavjud boʻlmagan taqdirda esa mazkur SHNQning 120 va 121-formulalari orqali aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Asbob-uskunalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSinov mashinalari deformatsiya tezligini boshqariladigan mashinalar turi boʻyicha tuzilgan boʻlishlari lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMashina orqali tuziladigan eng katta yuklanish sinalayotgan namunalar uchun buziladigan yuklanishidan kamida ikki marta ortiq boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSinash mashinalari “yuklanish-deformatsiya” egri chizigʻini avtomatik tarzda qayd qilinishini va yuklanishni koʻpi bilan ±5 foiz xatolikda oʻlchashni taʼminlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Sinovlarni oʻtkazish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNamunalar uzun oʻqlar atrofida siqilishi, tadqiqot qilinuvchi qatlam namunalari ti harorat ostida va εc = 3·10-4, c-1 ga teng qilib olinuvchi deformatsiya doimiy tezligida sinalishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Natijalarni tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBuzuvchi yuklanish (bir oʻqli siqishga boʻlgan mustahkamlik) har bir namuna uchun Cj, MPa quyidagi formula orqali hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш(Pmax)j — “yuklanish-deformatsiya” diagrammasi boʻyicha aniqlanuvchi, j — namuna uchun buzuvchi (eng yuqori) yuklanish, MN;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишf — namunaning dastlabki koʻndalang kesimi yuzasi, m2.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTadqiqot qilinayotgan qatlam namunalari seriyalarini sinov natijalari sifatida Ci ± Δi qabul qilinadi, bunda Ci — muzning bir oʻqqa siqishga mustahkamligini parallel aniqlashlar oʻrtacha (arifmetik) qiymati boʻlib MPa quyidagi formula orqali hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(167)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишΔi va n — belgilanish mazkur SHNQning 60-bandi kabi boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTadqiqot qilinayotgan qatlam namunalar seriyalarini sinash natijalari grafik tarzda nuqta va bu nuqtadan yuqoriga va pastga ikkita teng kesmalar holida ajratiladi, nuqta, muzning mustahkamlik chegarasi oʻrta (arifmetik) qiymatiga, kesma esa, oʻlchovlar tasodifiy xatoligi oʻrtacha kvadratik ogʻishiga muvofiq kelishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишChuchuk suv muzining bir oʻq boʻyicha siqilishdagi mustahkamligining (plastik buzilish holatidan moʻrt — plastik holatga oʻtishdagi) haroratga bogʻliqligi (n=5)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишprizmatik muz (namuna oʻlchamlari 25x25x50sm);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdonador (qorlik) muz (15x15x30 sm)