Hujjat kuchini yo‘qotgan 03.01.2024 07.12.2022 yildagi 234-son
03.01.2024
30.12.2022
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
ONLINE TRANSLATE
Oʻzbekiston Respublikasi qurilish vazirining buyrugʻi, 07.12.2022 yildagi 234-son
Кучга кириш санаси
30.12.2022
03.01.2024
30.12.2022
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
Hujjat kuchini yo‘qotgan 03.01.2024
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasi qurilish vazirining
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buyrugʻi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2022-yil 30-dekabrda hisobga olindi, hisob raqami 131]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
 LexUZ sharhi
Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2023-yil 1-dekabrdagi 404-sonli “ShNQ 2.04.15-23 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻiga (hisob raqami 228, 03.01.2024-y.) asosan oʻz kuchini yoʻqotgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasi Shaharsozlik kodeksiga asosan buyuraman:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Mazkur buyruq Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi, Energetika vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati bilan kelishilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vazir B. ZAKIROV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Toshkent sh.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2022-yil 7-dekabr,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
234-son
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kelishildi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati boshligʻi B. YuSUPALIYEV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2022-yil 16-noyabr
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDAShEV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2022-yil 26-noyabr
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vaziri Sh. XIDOYATOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2022-yil 24-noyabr
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Energetika vaziri J. MIRZAMAHMUDOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2022-yil 7-dekabr
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasi qurilish vazirining 2022-yil 7-dekabrdagi 234-son buyrugʻiga
ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ushbu shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda ShNQ deb yuritiladi) quyosh fotoelektrik modullari va batareyalaridan foydalangan holda yangi qurilayotgan hamda loyiha quvvati 10 kVt gacha boʻlgan fotoelektrik stansiyalarni loyihalashtirish qoidalarini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ushbu ShNQda quyidagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar keltirilgan:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
SanQvaN 0350-17 “Oʻzbekiston Respublikasining aholi yashash hududlarida atmosfera havosini muhofaza qilishning sanitariya meʼyorlari va qoidalari”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ShNQ 2.01.02-04 “Bino va inshootlarning yongʻin xavfsizligi”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ShNQ 3.01.04-04 “Tugallangan qurilish loyihalarini qabul qilish. Asosiy qoidalar”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
QMQ 2.01.03-96 “Seysmik hududlarda qurilish”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
QMQ 2.01.01-94 “Loyihalash uchun iqlim va fizik-geologik maʼlumotlar”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
OʻzDSt 3182:2017 “Avtonom fotoelektr tizimlari. Ishlash qobiliyatini nazorat qilish. Nazorat usullari”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
OʻzDSt 3076:2016 “Elektr tarmoqlariga ulanadigan quyosh fotoelektrik stansiyalari. Stansiyalarga, hujjatlarga, qabul qilish va tekshirish boʻyicha minimal talablar”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
OʻzDSt 3075:2016 “Fotoelektr tizimlari. Atamalar va taʼriflar”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
OʻzDSt 61853-1:2018 “Fotoelektrik modullar. Ishchi xarakteristikalarini aniqlash va energetik baholash. Ishchi xarakteristikalarini harorat va energiya yoritilganlikka bogʻliqlikda oʻlchash. Nominal quvvat”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
OʻzDSt 61215-1:2018 “Yer usti fotoelektrik modullar. Tuzilishini baholash va turini tasdiqlash. 1-qism. Sinov talablari”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
OʻzDSt 61215-2:2021 “Yer usti fotoelektrik modullar. Konstruksiyani baholash va turini tasdiqlash. 2-qism. Sinov jarayoni”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
OʻzDSt 61215-1-1:2018 “Yer usti fotoelektrik modullar. Tuzilishini baholash va turini tasdiqlash. Kristall kremniydan tayyorlangan fotoelektrik modullarini sinash uchun maxsus talablar”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IEC 61215:2005 “Kremniy kristallidan tayyorlangan yer usti fotoelektrik modullar. Tuzilishini va namunaga binoan tasdiqlash”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IEC 60364-7-712:2002 “Past kuchlanishli elektr qurilmalar. Maxsus elektr qurilmalariga yoki ularning joylashgan nuqtalariga qoʻyiladigan talablar. Fotoelektrik quyosh batareyalaridan foydalanadigan energiya tizimlar”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IEC 61683:1999 “Fotoelektrik tizimlar. Invertorlar. Samaradorlikni oʻlchash tartibi”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IEC 62109-1:2010 “Fotoelektrik energiya tizimlarida foydalanish uchun invertorlarning xavfsizligi. Umumiy talablar”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IEC/TS 62548:2013 “Fotoelektrik batareyalar. Texnik shartlar”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IEC 60364-5-54:2011 “Past kuchlanishli elektr qurilmalari. Yerga ulanuvchi himoya qurilmalari, himoya oʻtkazgichlari va potensiallarni tenglashtiruvchi himoyalovchi oʻtkazgichlar”.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Atamalar va taʼriflar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ushbu ShNQda quyidagi atama va taʼriflardan foydalanilgan:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
fotoelement (bundan buyon matnda FE deb yuritiladi) — quyosh nurlanish energiyasini elektr energiyasiga aylantiruvchi eng sodda fotoelektrik qurilma;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
fotoelektrik modul (bundan buyon matnda FEM deb yuritiladi) — maxsus tuzilishga ega boʻlgan, toblangan oynadan va ikki tomonidan plyonka yordamida germetik yopishtirilgan quyosh fotoelementlaridan tashkil topgan monolit panel;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
fotoelektrik batareya (bundan buyon matnda FEB deb yuritiladi) — ketma-ket yoki parallel ulangan FEMlardan tashkil topgan quyosh nurlanish energiyasini elektr energiyasiga aylantiradigan qattiq tuzilishga ega qurilma;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
fotoelektrik stansiya (bundan buyon matnda FES deb yuritiladi) — quyosh nurlanishini elektr energiyasiga aylantirish orqali elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun bir yoki bir nechta FEBdan iborat energetik qurilma;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
invertor — FEB tomonidan ishlab chiqarilgan oʻzgarmas tokni oʻzgaruvchan bir fazali 220V/50 Nz yoki uch fazali 380V/50 Nz ga aylantirish uchun moʻljallangan elektron qurilma;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kontroller — akkumlyatorlarning zaryad-razryadlanishini va FEB energiya manbalarini boshqaradigan elektron qurilma;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
akkumulyator batareyasi (bundan buyon matnda AB deb yuritiladi) — energiyani jamlash va saqlash uchun moʻljallangan qayta ishlatiladigan tok manbai boʻlib, qaytariluvchi oksidlanish-qaytarilish reaksiyasiga asoslangan, parallel yoki ketma-ket ulangan ikki yoxud undan ortiq elektr galvanik elementlardan tashkil topgan qurilma.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zaryadlovchi qurilma — ABni zaryadlovchi elektron qurilma boʻlib, elektr akkumulyator batareyalarini va qayta zaryadlanuvchi batareyalarni tashqi manbadan zaryadlash uchun elektron qurilma, elektr energiya oʻzgaruvchan elektr tarmogʻidan olinadi. Avtomatik, yarim avtomatik va qoʻlda boshqariladigan turlari mavjud.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
MPPT — batareyani zaryad-razryadlash hamda quyosh panellari bilan ishlashini amalga oshiradigan qurilma.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. FESni loyihalashtirish va uning elektromexanik qismlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Yangi FESni loyihalashtirish mazkur ShNQ talablari, shuningdek qurilish hududining iqlimiy, muhandislik, geologik va boshqa shart-sharoitlarni inobatga olgan holda ishlab chiqilgan texnik-iqtisodiy asoslarga koʻra amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. FESni loyihalash zamonaviy va yuqori texnologik asbob-uskunalardan foydalangan holda yuqori ilmiy-texnik darajada amalga oshirilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. FESni loyihalashda quyidagi asosiy texnik yechimlarni eʼtiborga olish lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
dastlabki moliyalashtirilgan mablagʻlarni va ishlab chiqarish sarf-xarajatlarini maksimal tejash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uskunaning ishonchli va mustahkam ishlashini taʼminlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
material va metall sarfini kamaytirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
atrof-muhitni muhofaza qilish, shuningdek SanQM 0350 ga binoan ishlab chiqarish va texnik xodimlar uchun normal sanitariya-maishiy sharoitlar yaratish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. FESlarni loyihalashda barcha energiya yoʻqotishlar, shuningdek ularning joylashuvi, quyosh nurlanishi hamda iqlim sharoitida elektr energiyasini ishlab chiqarishda foydalaniladigan FESning maksimal imkoniyatlari hisobga olinishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. FESni loyihalashda quyidagilar eʼtiborga olinishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tokning yuqori yuklanishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qarshi himoya (izolatsiya) parchalanishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻz DSt 3182:2017 va IEC 62124:2004ga muvofiq kuchlanish ortishidan himoyalanish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. FES binolarining tomlarida oʻrnatilgan evakuatsiya yoʻllarining soni va joylashuvi ShNQ 2.01.02 ga muvofiq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. FES qurilishi uchun quyosh energiyasining zarur miqdori taʼminlanadigan tekis yoki nishab yer maydoni tanlanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. FES ni loyihalashda maydonning geografik joylashuvi hamda hududning iqlimiy xususiyati tavsifi eʼtiborga olinishi lozim (quyosh nurlanishi parametrlari, shamol esishi darajasi va mahalliy omillar, quyosh nurlari oqimiga va shamolning shakllanishiga taʼsir qiladigan relyef, oʻsimliklar, maydondagi binolar va shu kabilar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. FES joylashtirilishi mumkin boʻlgan uchastkaning chegaralarida qurilish bazasini tashkil etishdan oldin qurilish uchun sharoitlarni, belgilangan texnik parametrlarga (boʻylama hamda koʻndalang yonbagʻirlarga, oʻlchamlarga, burchak radiusiga va boshqalarga) ega boʻlgan texnologik yoʻlaklarni hamda montaj qilish maydonchalarini tashkil qilish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shuningdek, FES yer ustida joylashganida erning gidrografik xususiyatlari (er usti va yer osti suvlari, oqimlar, botqoqliklar) hamda erning oʻziga xos xususiyatlari (qiyaliklar, jarliklar va dashtlar) inobatga olingan holda maydonning yer qatlami sharoitlari hisobga olinishi lozim. Panellarning oraliq masofasida soyalanish darajasini hisoblash mazkur ShNQning 1-ilovasida keltirilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. FESni loyihalashda FEBni joylashtirish rejasi ishlab chiqilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. FESda FEBni maqbul joylashtirishda quyidagilarni eʼtiborga olish lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FESning tanlangan maydoni uchun quyosh nurlari maksimal darajada tushishi mumkin boʻlgan joy;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
quyosh insolatsiyasiga taʼsir koʻrsatuvchi tabiiy (oʻrmon, ekinzorlar, balandliklar va boshqalar) va sunʼiy (binolar, baland imoratlar va boshqalar) omillar, yer yuzasi notekisligi hamda atrof muhitning boshqa taʼsir etish xususiyatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
shamolning FES maydonida joylashgan FEBning mahkamlangan konstruksiyasiga taʼsiri;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
minimal kapital, qurilish-montaj xarajatlari va butun ish davri uchun foydalanish xarajatlari bilan elektr energiyasini maksimal darajada ishlab chiqishni taʼminlash zaruriyati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Muayyan maydoncha chegarasida zarur quvvatga ega boʻlgan FEBni joylashtirish sxemasini ishlab chiqishda quyidagi jihatlar hisobga olinishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
elektr energiyasini ishlab chiqarishni maksimal darajada koʻpaytirish va ularning oʻzaro soyalari taʼsirida yoʻqotishlarni minimallashtirish maqsadida FEB oʻrtasidagi optimal masofani aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
chang, shamol esadigan yuqori intensivlik mavjud boʻlgan joylarda, shamol va havo xususiyatlarining salbiy taʼsiridan himoya qiladigan obyektlarga nisbatan FEB joylashishiga eʼtibor qaratish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FES joylashgan joylarda sanitariya qoidalari va normalariga rioya qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qurilish maydonchasini koʻrib chiqilayotgan iqlimiy sharoitda mavjud infratuzilma va cheklovlarni hisobga olgan holda tashkil etish imkoniyati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. FESni loyihalashda FEMning qiya yuzasiga tushadigan quyosh energiyasi miqdori (yoki quyosh nurlanishining intensivligi), FEMning meʼyoriy gorizontal yuzasi va janubiy yoʻnalish (FES azimuti oʻrtasidagi burchak bilan tavsiflanadigan janubga nisbatan yoʻnalishga bogʻliqligi) eʼtiborga olinishi kerak. Standart sharoitlarda quyosh nurlanishining maksimal intensivligini oʻlchash va aniqlash mazkur ShNQning 2-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. FESni loyihalashda FEB uchun massivning quyidagi turdagi uskunalarini oʻrnatish mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
burchak ostida oʻrnatiluvchi massivlar (quyosh nurlanishining maksimal miqdorini hisobga olish uchun FEMlar gorizontga nisbatan muayyan burchak ostida oʻrnatiladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bitta aylanish oʻqiga ega boʻlgan (bir koordinatli), quyoshning yoʻnalishini kuzatuvchi tizimga ega massivlar (gorizontga nisbatan maʼlum burchak bilan joy kengligini hisobga olgan holda joylashtiriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ikkita aylanish oʻqiga ega boʻlgan (ikki koordinatli), quyoshning yoʻnalishini kuzatuvchi tizimga ega massivlar (gorizontga nisbatan har xil yoʻnalishda joylashtirilgan, ikki oʻq atrofida aylanuvchi qurilmalar. Odatda, bu oʻqlar bir-biriga nisbatan perpendikulyar boʻladi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yerga nisbatan harakatsiz boʻlgan oʻq asosiy hisoblanadi. Pozitsiyasi asosiy oʻqqa nisbatan aniqlanadigan oʻq qoʻshimcha oʻq hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Quyoshning yoʻnalishini kuzatuvchi tizimlarga ega ikki oʻqli tizim gorizontga nisbatan bir yoʻnalishda harakatlanuvchi bir nechta aylanish oʻqlaridan iborat boʻlishi mumkin (qoʻshimcha oʻq yoʻnalishi boʻyicha).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. FEMning koʻtarib turuvchi konstruksiyasi va oʻrnatish mexanizmi QMQ 2.01.03 talablariga muvofiq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FEMning koʻtarib turish ustuni yuk koʻtarish xususiyatlari OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) ga muvofiq boʻlishi kerak. Fotoelektrik modullarni qurish va loyihalashda shamol yuklamalari taʼsiriga alohida eʼtibor berilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. FEMni oʻrnatishda ishlab chiqaruvchining tavsiyalariga muvofiq haroratning deformatsiyalari uchun kompensatsiya berilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. FESni loyihalash va qurishda FEMga tushadigan ogʻirlikni kamaytirish uchun shamol, qor, toshqinning seysmik taʼsiri hamda qoʻshimcha yuki hisobga olinishi va u Oʻz DSt IEC 61215-1:2018 (IEC 61215-1:2016, IDT) ga muvofiq boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shamol tezligi taʼsirini baholash uchun shamolning maksimal tezligi uzoq muddatli ob-havo maʼlumotlarini tahlil qilish asosida tanlanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. FEM tuzilmasini hisoblashda yogʻingarchilik (qor, muz va boshqa yogʻingarchiliklar) miqdori QMQ 2.01.01 ga muvofiq qabul qilinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FEMni binolarning tomlariga oʻrnatishda FESning yuk koʻtarish qobiliyati hisobga olinishi hamda OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) ga muvofiq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. FESning maʼlum bir hududida suv toshqini sodir boʻlganda yoki daryo, koʻl va suv havzasida suv sathining koʻtarilganda, FESni umumiy tarmoqdan uzish imkoniyati taʼminlanishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar FESlar avtonom boʻlsa, ularni batareyalardan uzish taʼminlangan boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Tuzilmalarni loyihalashda haroratning oʻzgarishini hisobga olish hamda OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) ga muvofiq qoʻllab-quvvatlovchi tuzilmalarga va FEMni mahkamlash mexanizmlariga eʼtibor qaratish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. FEM quyosh inshootlari korroziyaga chidamli boʻlgan alyuminiy yoki sirlangan poʻlat materiallaridan yasalishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. FEBni erga oʻtkazuvchanlik (zazemleniye) boʻyicha loyihalashda Oʻz DSt/IEC 60364-7-712: 2002 talablariga rioya etilishi hamda erga oʻtkazish tizimining toʻliq konfiguratsiyasi hisobga olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunday hollarda quyidagi vazifalar hal qilinishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspluatatsion yoki konstruktiv sabablarga koʻra zarur boʻlganda yuqori kuchlanishli kabellarni erga oʻtkazish (funksional erga oʻtkazish tizimi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
chaqmoqdan himoya qilish yoki potensialni tenglashtirish maqsadida ochiq oʻtkazuvchan qismlarni erga ulash (himoya erga oʻtkazish tizimi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Fotoelektrik stansiyalarning asosiy va yordamchi elementlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. FES qurilmalarini tanlashda OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) talablariga javob beradigan FElardan, FEM va FEBlardan foydalanish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FESning asosiy qurilmalari quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FEMlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
invertorlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nazorat qiluvchilar (kontrollerlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
AB;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ulash simlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqaruv panellari (qoʻshuvchi va ajratuvchi qutilarda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FESning yordamchi elementlari quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ABni mikroprotsessorli zaryad-razryadlantirish kontrolleri;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ABni zaryadlovchi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. FEM quyosh elementlar toʻplamidan (fotoelektrik oʻzgartirgichlardan) tashkil topgan boʻlib, quyosh energiyasini elektr energiyasiga toʻgʻridan-toʻgʻri oʻzgartiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Talab qilinayotgan quvvatda FEM turini tanlash konstruktiv va texnik xususiyatlar bilan belgilanadi hamda Oʻz DSt/IEC 61853-1:2018, Oʻz DSt/IEC 61215-1:2018 va Oʻz DSt/IEC 61215-1-1:2018 talablariga javob berishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. FESning asosiy qismi FEMlardan iborat boʻlib, FEMlarda oʻzaro bogʻlanganda katta quvvat olish uchun moʻjallangan FEBlar tashkil qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. FEBlar isteʼmolchi zanjir uskunasiga quyidagi usullarda ulanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FEBlarni energiyani saqlash moslamasini oʻz ichiga olgan doimiy tok kuchlanishiga ulash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FEBlarni AB qurilmasiga ulash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FEBlarni oʻzgaruvchan tok qurilmalariga (zanjiriga, elektr tarqatish tarmogʻiga) oddiy ajratgichli invertor orqali ulash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FEBlarni oʻzgaruvchan tok qurilmalariga (zanjiriga) invertor orqali ulash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aralash usulda ulash (bir nechta turdagi uskunalarga ulash).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Quyosh batareyalari tomonidan ishlab chiqariladigan energiyani oʻzgaruvchan 220 V/50 Gts yoki uch fazali 380 V/50 Gts oqimlariga aylantirish uchun turli xil invertorlar mavjud boʻlib, ular quyidagilar boʻyicha bir-biridan farqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
quvvat bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
doimiy tok tomonidagi kuchlanish bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
chiqish signali shakli bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrnatilgan zaryadlovchi qurilma va toʻgʻridan-toʻgʻri energiya taʼminoti tizimi bilan (boshqa oʻzgaruvchan tok manbasidan);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog yoki impulsli zanjir bilan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Invertorlar toʻliq avtonom tizimlarda ishlatiladi yoki elektr energiyasini toʻgʻridan-toʻgʻri tarmoqqa uzatish uchun moʻljallanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Fotoelektrik tizimlar uchun invertorni tanlashda uning quyidagi xususiyatlariga eʼtibor berish lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nominal quvvat (doimiy quvvatlash uchun invertorga ulanishi mumkin boʻlgan kuchlanishning umumiy quvvat yigʻindisi boʻlib, nominal quvvat doimiy kuchlanishdan kamida 20 — 30 foiz qoʻshimcha bilan tanlanadi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
eng yuqori quvvat (bu quvvatning maksimal qiymati boʻlib, ABda ishlaganda invertorning juda qisqa vaqt oraligʻida bardosh bera oladigan quvvati hisoblanadi, shuningdek invertorning eng yuqori quvvati ulangan qurilmalarni ishga tushirish quvvatini hisobga olgan holda tanlanadi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻzgaruvchan tok doimiy tokka oʻzgartirilganda (invertorlanganda), chiqish signalining shakli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrnatilgan zaryadlovchi qurilmaning tok kuchi (agar mavjud boʻlsa) (ABning maksimal sigʻimi qiymatini hisobga olgan holda aniqlanadi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har xil turdagi ABni zaryad qilish qobiliyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
germetik va ochiq turdagi batareyalarda zaryadning turli bosqichlari uchun kuchlanishlardagi farqlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“uyqu” rejimining mavjudligi (uyqu rejimi — bu elektr yuklamalari boʻlmagan taqdirda invertorning oʻz energiya sarfini kamaytirish qobiliyati);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrnatilgan relening mavjudligi (tashqi tarmoq yoʻqolganda, batareyadan quvvat olishga avtomatik ravishda ulanishga imkon beradi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Ulanish relesiga ega boʻlgan invertor ikkita “kirish” va “chiqish” oʻzgaruvchan tok simlari bilan ulanadi. “Kirish” simi tashqi tarmoqqa ulanib, tokni rele orqali kuchlanishga uzatadi. “Chiqish” simi inventordan chiquvchi oʻzgaruvchan tokka ulangan boʻlib, unga ABdan olinadigan oʻzgaruvchan tok kuchlanishi ulanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Atrof-muhit haroratiga qarab zaryad kuchlanishini tartibga solish uchun invertorlarni harorat datchiklari bilan qoʻllash mumkin (bunday zaryadni tartibga soluvchilarsiz kerakli zaryadlash darajasi taʼminlanmaydi, batareyalar zaryadlanmaydi yoki aksincha qayta quvvatlanadi, bu ularning ish qobiliyatiga salbiy taʼsir qiladi va ularning muddatidan oldin ishdan chiqishiga olib kelishi mumkin).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. FES ni loyihalashda AB ning chuqur quvvatsizlanishining (taxminan, har bir elementda 1,8 V) oldini oladigan, quvvatsizlanish darajasini nazorat qilish moslamasi bilan jihozlangan MPPT turi bilan hamda ABni qayta quvvatlanishiga yoʻl qoʻymaydigan, quyosh batareyalardan quvvatlanishni nazorat qiladigan moslamasi bilan jihozlangan invertorlardan foydalanish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Fotoelektrik tizim turiga muvofiq invertor ikki turga boʻlinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrnatilgan chastota generatoriga ega avtonom tizimlar uchun invertorlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tarmoqlarda foydalaniladigan invertorlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ikkala turdagi invertorning foydali ish koeffitsiyent qiymati 90 foizdan kam boʻlmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Kuchlanish invertorlari alohida qurilma sifatida qoʻllanilishi yoki oʻzgarmas tok elektr energiyasi uskunalarining uzilishlarsiz manbasi tizimiga kirishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Invertorlar IEC 61683, IEC 62109-1 talablariga muvofiq tanlanishi, shuningdek foydalanuvchining quyidagi texnik talablari inobatga olinishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sinusoidal chiqish kuchlanishini taʼminlashga qaratilgan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sinusoidal oʻrnini bosadigan oddiy signal koʻrinishadagi chiqish kuchlanishini taʼminlashga qaratilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Invertorni oʻrnatishda standart kuchlanishdagi (220 V/50 Gts) energiya isteʼmolining eng yuqori quvvati, shuningdek invertorning quyidagi ishlash rejimlari hisobga olinishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uzoq vaqt davomida ishlash rejimi (invertorning nominal quvvatiga mos keladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ortiqcha yuklanishda ishlash rejimi (aksariyat invertor modellari nominal quvvat rejimida bir necha daqiqa davomida (30 daqiqagacha) ishlashi mumkin).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. FESlar elektr tarmogʻiga quyidagi usullarda ulanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
elektr energiyasini umumiy tarmoqqa uzatish imkoniyatiga ega boʻlmagan (avtonom ravishda ishlaydigan);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarilgan elektr energiyasini umumiy tarmoqqa uzatish imkoniyatiga ega boʻlgan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarilgan elektr energiyasi quvvatni umumiy tarmoqqa toʻgʻridan-toʻgʻri uzatish hamda energiyani ABlarda saqlash imkoniyatiga ega boʻlgan (kombinatsiyalashtirilgan (gibrid);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻp rejimli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. Fotoelektrik energiya tizimlarini ishlab chiqishda energiyani toʻplash va saqlash uchun ABlar qoʻllanilishi kerak. Bunda, ABlar turli ekspluatatsiya rejimlarida elektr energiyasining manbadan isteʼmolchiga yetib kelish vaqti va koʻrsatkichlari mutanosibligini, chiqish kuchlanishining barqarorligini taʼminlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. FESlar uchun ABlar alohida yoki nominal kuchlanishga (12 yoki 24 V) ega boʻlgan monobloklar (batareyalar toʻplami)dan iborat boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. ABlar bir xil sigʻimga ega boʻlishi hamda bir vaqtda ishlab chiqilgan va bitta partiyada yetkazib berilgan boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. Maʼlum bir FESlar uchun ABlarni tanlashda quyidagilar hisobga olinishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻz-oʻzidan quvvatsizlanish darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tokning past quvvatida ham ishlash qobiliyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ancha quvvatsizlangan holda ham ishlash qobiliyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
past haroratlarda ham ishlash qobiliyati (yil boʻyi foydalaniladigan tizimlar uchun).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-bob. FESlarning yordamchi uskunalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
43. ABlarning quvvatlanishi (quvvatsizlanishi)ni nazorat qiluvchi mikroprotsessorli kontrollerlar va ABni quvvatlantiruvchi uskunalar avtonom FESlarning yordamchi uskunalari hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
44. Mikroprotsessorli kontrollerlar quyosh batareyasining maksimal darajada quvvatlanishi va tok zaryadining kenglik-impuls modulatsiyasini (KIM) kuzatish hisobiga ABni 100 foizgacha quvvatlanishini taʼminlash maqsadida qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45. FES larda “shuntli” va “ketma-ket” tipiga mansub boʻlgan kontrollerlar qoʻllanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
46. ABning xizmat davrini oshirish va FESning energiyasidan samarali foydalanish maqsadida quvvatlantirish kontrolleri qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
47. Yirik FESlarda ABning quvvatlanishi va quvvatsizlanishi darajasini nazorat qilish funksiyalari bilan bir qatorda butun tizimni boshqaradigan tizimli kontrollerlardan foydalanish kerak. Nazorat yoritilganlik, harorat, tok, kuchlanish va tizimning boshqa koʻrsatkichlarini qayd etish hamda tahlil qilish yoʻli bilan kompyuterlar yordamida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
48. Har bir FES uchun kontrollerlar FEMning quvvati va yuklanish quvvatiga qarab individual ravishda tanlab olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
49. Zaryadlovchi qurilma germetiklangan, texnik xizmat koʻrsatilmaydigan, qoʻrgʻoshin-kislotali ABlarni avtomatik ravishda quvvatlantirish uchun moʻljallangan boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
50. Zaryadlovchi qurilma talab etilgan tok zaryadi, ABning turi, quvvatlantirish tezligi va avtomatlashtirilganlik darajasiga qarab tanlab olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
51. AB maksimal tok kuchlanishida quvvatlantirilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tok quvvati oshishi va birxillashishi uchun hamda quvvatlash jarayonini tezlashtirish maqsadida bir nechta quvvatlovchi uskunalar parallel ravishda ulanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-bob. FESlar qoʻllanishini iqtisodiy asoslash va ularning ekspluatatsion koʻrsatkichlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
52. FESning loyihasida keltirilgan texnik yechimlarning sifati texnik va iqtisodiy hisob-kitoblar koʻrsatkichlari bilan belgilanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
53. FES samaradorligini baholashning asosiy koʻrsatkichlari quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yillik elektr energiyani ishlab chiqarish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qabul qilingan FEB turlari uchun nominal quvvatdan foydalanish koeffitsiyenti (FES uchun oʻrtachasi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yetkazib berilgan elektr energiyaning tannarxi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
54. Elektr energiyani ishlab chiqarishni hisoblash uchun dastlabki maʼlumotlar sifatida QMQ 2.01.01 boʻyicha ushbu hududning iqlim parametrlari, shuningdek ishlab chiqaruvchilardan olingan FEMning chiqish parametrlari qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
55. Ishlab chiqariladigan elektr energiyasi hajmini hisoblashda FEMni FES hududida joylashtirganda bir-birining yuzasiga soya tushirishdan vujudga keladigan yoʻqotishlar, FESning ichki elektr tizimidagi yoʻqotishlar, FE va FEM yuzalari degradatsiyasi (buzilishi)dan kelib chiqadigan boshqa yoʻqotishlar baholanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
56. Elektr energiyasini ishlab chiqarishni hisoblash natijalariga koʻra hamda tizimdagi yoʻqotishlarni kamaytirish va elektr energiyasini ishlab chiqarishni koʻpaytirish maqsadida FEMlarning muayyan burchagi, shuningdek FE va FEM turlari aniqlashtirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
57. FESning bir yilda nominal quvvat bilan ishlab chiqaradigan energiya hajmining oʻrtacha qiymati quyidagi (1) formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1) WFES = Pfm(Eumum. / Isin)K0(1-Kyoʻq), kW•h,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bu erda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rfm — quyosh FEMlarining umumiy quvvati, kW;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Eumum. — gorizontal tekislikda yer yuzasiga tushayotgan umumiy quyosh energiyasi, kW•h/m2;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Isin — FEMlarni sinovdan oʻtkazgandagi quyosh nurlanishining intensivligi, Isin = 1,0 kW•h/m2;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K0 — quyosh energiyasining umumiy oqimini gorizontal tekislikdan FEMlar yuzasiga oʻtkazish uchun tuzatish koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kyoʻq — elektr energiyasini transformatsiya qilish va uzatish jarayonida quyosh batareyasining yoʻqotishlarini hisobga olish koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FESlar ishlab chiqaradigan elektr energiyasi hajmini hisoblash misoli mazkur ShNQning 3-ilovasida keltirilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
58. Isteʼmolchiga bir yilda yetkazib beriladigan elektr energiyasi hajmi quyidagi (2) formula yordamida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2) Web = WFEC — Wty — Weh — Wyou
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bu erda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
WFEC — FESda bir yilda ishlab chiqarilgan elektr energiyasi, kW•h/yil;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Wty — transformatsiya qilish va uzatish jarayonida elektr energiyasining texnologik yoʻqotishlari, kW•h/yil;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Weh — FES (asosiy uskunalari)ning oʻz ehtiyojlari uchun isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi, kW•h/yil;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Wyou — yordamchi uskunalarning ehtiyojlari uchun isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi, kW•h/yil.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7-bob. Fotoelektrik stansiyalarda texnika xavfsizlik qoidalari va yongʻin xavfsizligi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
59. Quyosh FEBlarining juda past kuchlanishli xavfsizlik tizimidan (JPKX) himoyalanishi IEC/TS 62548:2013 talablariga muvofiq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Boshqa tizimlarda, tok oʻtkazuvchilarning biri oʻzgarmas tok tomonidan erga ulangan hamda doimiy va oʻzgaruvchan toklar oʻzaro ajratilgan hollarda tok oʻtkazuvchilar hamda tok oʻtkazuvchining erga ulangan yoki ularning ochiq qismlari ikki qoplamali yoki kuchaytirilgan izolatsiya bilan himoyalanishi talab etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Elektr toki urishidan himoyalash OʻzDSt/IEC 60364-5-54:2011 talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60. Modullarda, tarqatish qutilarida va FEM oʻtkazgichlarida haddan tashqari yuqori kuchlanishli tok oqimi vujudga kelganda yoki quyosh FEBning erga ulangan oʻtkazgichlarida qisqa tutashuvlar hosil boʻlganda, uskunalar yuqori kuchlanishli tok oqimidan himoyalangan boʻlishi lozim. Fotoelektrik zanjirlarda maksimal tokdan himoyalanish talablari quyidagi rasmda koʻrsatilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rasm. Fotoelektrik zanjirlarda maksimal tokdan himoyalanish talablari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
61. FEMlar tok kuchlanishi boʻyicha chegaralangan boʻlsada, tashqi manbalarga (masalan, batareya) parallel ravishda ulanishi yoki qoʻshilishi mumkinligini inobatga olib, bir necha parallel ulangan zanjirlardan yoki tashqi manbalardan yoxud har ikkala usul qoʻllanilganda vujudga keladigan ortiqcha tok oqimlarga duchor boʻlishi mumkinligini hisobga olish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
62. FEMlarning tokdan maksimal himoyalanishi quyosh FEBlari qismlaridan kelib chiqadigan qisqa tutashuv toklari yuzaga kelganda, dastlab himoyaning pastki darajasida oʻchirilishiga qarab tavsiflanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
63. Agar parallel zanjirlar soni ikkitadan ortiq boʻlsa, qisqa tutashuvning maksimal toki biror bir zanjir sxemasida (zanjirlar soni bitta boʻlganda) oʻtishi mumkin boʻlgan qisqa tutashuv tokiga teng boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Parallel zanjirlar soni bir yoki ikkita boʻlganda va hech qanday ABlar boʻlmaganda hamda FEMlar qisqa tutashuv tokiga teng boʻlgan teskari tok oqimiga bardoshli boʻlganda, maksimal tokdan himoyalash tizimining nosozligi ahamiyat kasb etmasligi inobatga olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
64. Kristalli kremniydan tayyorlangan FEMlar uchun parallel zanjirlar soni uchtadan oshmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Boshqa FEMlar uchun zanjirlar soni ishlab chiqaruvchining qoʻllash yoʻriqnomalariga muvofiq boʻlishi lozim. Qoʻllash yoʻriqnomalari boʻlmaganda, har bir zanjirga himoya qurilmalari (predoxranitel) oʻrnatilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
65. Quyosh modullariga ulanadigan kabellar izolatsiyasini tanlashda atrof-muhitning ehtimoli boʻlgan eng yuqori harorat darajasi hisobga olinishi kerak. Atrof-muhit taʼsiri ostida boʻlganda, kabellar ultrabinafsha nurlanishiga chidamli boʻlishi yoki ultrabinafsha nuridan yongʻinga qarshi himoya vositalari bilan taʼminlanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
66. FESni yuqori kuchlanishdan himoya qilish Elektr uskunalarining tuzilishi qoidalariga (IV boʻlim) (2006-yil 2-noyabr, 20-15-232/11-son) muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8-bob. FESni chaqmoqdan himoya qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
67. Chaqmoqdan kelib chiqadigan xavf darajasini hisobga olgan holda FEB va meteorologik machtalar chaqmoqdan himoya qilish boʻyicha uchinchi toifaga mansub boʻlib, FESlarni loyihalash Elektr uskunalarining tuzilishi qoidalariga (VII boʻlim) (2006-yil 18-iyul 20-15-143/14-son) muvofiq amalga oshirilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
68. Toʻgʻridan-toʻgʻri chaqmoq urishidan himoya qilishda chaqmoq toki FEB (meteomachta) konstruksiyasi va jihozlarini buzmagan hamda boshqarish va tartibga solish elektronika uskunalariga zarar yetkazmagan holda oʻtishi kafolatlanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
69. Tok oʻtkazgichlar ustun minorasining konstruksiyasi boʻylab yotqizilishi va impuls qarshiligi bilan erga oʻtkazgichga ulanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
70. FEBning erga oʻtkazgichining, meteorologik machtaning va transformator stansiyasining konturlarini birlashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalariga
1-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzaro soyalanishni hisobga olgan holda panellarni joylashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FEB panellarining oʻzaro soyalanishini hisobga olgan holda joylashtirishni hisoblash sxemasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bu erda: a — yon tomondan koʻrinish; b — yuqoridan koʻrinish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Uzlukli chiziqlar bilan L masofadan kam boʻlgan oraliqda joylashgan soyalangan modullar koʻrsatilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalariga
2-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Quyosh nurlanishining intensivligini aniqlash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FEMlarni pasport xususiyatlari quyosh nurlanishining intensivligida standart sinovlari natijalari asosida oʻtkaziladi, Iisp = 1000 Vt/m2.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FESni loyihalashda oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushuvchi quyosh nurlanish intensivligining maksimal va jami oʻrtacha kunlik darajasi toʻgʻrisida maʼlumotga ega boʻlish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Texnik-iqtisodiy hisob-kitoblarni oʻtkazishda oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushuvchi quyosh nurlanish intensivligining oylik va yillik oʻrtacha koʻrsatkichi inobatga olinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Gorizontal yuzaga tushadigan quyosh nurlanishining maksimal intensivligi toʻgʻri va tarqoq nurlanishning yigʻindisi sifatida quyosh vaqtining 11-12 soatlik intervalda FES qurilish maydonining tegishli kengliklari uchun QMQ 2.01.01 ning 7-jadvali asosida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I0 = Ismax+ Idmax, W/m2
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Muayyan oy uchun oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushadigan toʻgʻri va tarqoq quyosh nurlanishining kunlik oʻrtacha miqdori FES qurilish maydonchasiga eng yaqin joylashgan aholi punkti uchun maʼlumotlar asosida QMQ 2.01.01 ning 10-jadvali boʻyicha olinadi. Ushbu qiymat tegishli oydagi kunlar soniga koʻpaytirilganda, quyosh nurlanishining gorizontal yuzaga tushadigan oʻrtacha oylik yigʻindisi aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻrtacha bulutli sharoitda gorizont yuzaga tushadigan toʻgʻri va tarqoq quyosh nurlanishining kunlik oʻrtacha miqdori QMQ 2.01.01 ning 10-jadvali boʻyicha olinadi. Ushbu qiymatni yilning kunlari soniga koʻpaytirilganda, quyosh nurlanishining gorizontal yuzasiga tushadigan oʻrtacha yillik yigʻindisi aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(Misol: 41° shimoliy kenglikda joylashgan Toshkent shahri uchun iyul oyi davomida gorizontal yuzaga tushadigan quyosh nurlanishining maksimal intensivligi QMQ 2.01.01 ning 7-jadvaliga muvofiq quyidagiga teng:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I0= Is+ Id= 782+140 = 922, W/m2.)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
QMQ 2.01.01-94 ning 10-jadvaliga muvofiq, Toshkent shahri uchun iyul oyi davomida oʻrtacha bulutli kunlar sharoitida gorizontal yuzaga tushayotgan quyosh nurlanishining oʻrtacha kunlik miqdori quyidagiga teng:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Eoʻr.sutiyul= 21,27+6,92 =28,19MDj/(m2*sut) =7,83 kW•h/(m2•d).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Toshkent shahri uchun oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushayotgan quyosh nurlanishining oʻrtacha kunlik miqdori quyidagiga teng:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Eoʻr.sutyil= 10,77+5,84=16,61MDj/(m2*sut) =4,61 kW•h/(m2•d).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Toshkent shahri uchun oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushayotgan quyosh nurlanishining oʻrtacha yillik miqdori quyidagiga teng:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Eyil = 16,61 ∙ 365 = 6 062,65 MDj/(m2*yil) = 1 684 kW•h/(m2•yil).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalariga
3-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Fotoelektrik stansiyalar ishlab chiqaradigan elektr energiya miqdorini hisoblash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FESning pasportdagi xususiyatlari quyosh nurlanishining intensivligi boʻyicha oʻtkazilgan standart sinov natijalari asosida, odatda Isin = 1000 kW/m2 ga teng boʻlgan miqdorda keltiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Quyosh fotoelektrik modullari tomonidan hosil qilinadigan energiya miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
WFES = PFM (Eumum. / Isin) K0 (1-Kyoʻq), kW•h,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
RFM — quyosh fotoelektrik modullarining umumiy quvvati, kW;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Eumum. — gorizontal tekislikda yer yuzasiga tushayotgan umumiy quyosh energiyasi miqdori, kW•h/m2. FESning asosiy va yordamchi uskunalarini tanlashda, hisoblangan jami quyosh energiyasi miqdori quyosh nurlanishining (I0, kW•h/m2) maksimal intensivligiga teng ravishda, mazkur ShNQning 2-ilovasiga muvofiq aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Hsin — fotoelektrik modullar sinovdan oʻtkaziladigan quyosh nurlanishining intensivligi, Iisp = 1,0 kW/m2;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K0 — quyosh energiyasining umumiy oqimini gorizontal tekislikdan FEMlar yuzasiga oʻtkazish uchun tuzatish koeffitsiyenti; mazkur ShNQning 3-ilovasi 3.1-jadvaliga muvofiq, FEM yoʻnalishi va qiyalik burchagiga qarab qabul qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kyoʻq — elektr energiyasini oʻtkazish va uzatish paytida quyosh batareyasining yoʻqotishlarini hisobga oladigan koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FESlar elektr energiyasini ishlab chiqarishi mumkin boʻlgan maksimal quvvati quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
RFEB = Pfm (I0 / Isin) K0 , kW,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Quyosh fotoelektrik modullarining umumiy quvvati (RFM, kW) ularning pasport xususiyatlarida keltirilgan umumiy quvvatini qabul qilish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kyoʻq koeffitsiyenti fotoelektrik tizimda quyosh nurlanishini elektr energiyaga aylantirish jarayonidagi quyidagi umumiy yoʻqotishlarni hisobga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻtkazgichlardagi yoʻqotish koeffitsiyenti, 1%, Koʻt= 0,01;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
invertorlardagi yoʻqotish koeffitsiyenti. Quvvatga qarab 3 — 7% oraligʻida oʻzgarib turadi, Kinv= 0,03 ÷ 0,07;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
modulning harorati oshishi bilan bogʻliq yoʻqotish koeffitsiyenti 4 — 8% oraligʻida oʻzgarib turadi Ktem= 0,04 ÷ 0,08;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
quyosh nurlanishining qiymati kam boʻlganda quyosh batareyasi ishlash jarayoni davomida yoʻqotish koeffitsiyenti — 1 — 3%, Kkam.hol = 0,01 ÷ 0,03;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
quyosh panellarining soyalanishi va ifloslanishi bilan bogʻliq boʻlgan yoʻqotish koeffitsiyenti — 1 — 3% , Kz= 0,01 ÷ 0,03;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
chetlab oʻtuvchi diodlarda yoʻqotish koeffitsiyenti — 0,5%, Kd =0,005.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kyoʻq= Koʻt+ Kinv+ Ktem+ Kkam.xol+ Kz+ Kd .
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Misol: NFES = 5 kW boʻlgan quyosh FEMdan iborat FESni umumiy quvvatini hisoblash. FES Toshkent shahrida joylashtirilmoqda. FEBlarni joylashtirish azimuti — 15º. Joylashtiriladigan FEBning gorizontga nisbatan qiyalik burchagi — 40º.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bitta FEMning oʻrnatilgan quvvati — 250 W = 0, 250 kW.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Umumiy statsionar modullar soni quyidagiga teng:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
NFM.stats = 5 kW / 0, 25 kW = 20 dona
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FES jihozlarining xususiyatlaridan kelib chiqib, quyosh stansiyasini bajarish sxemasi qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Stansiya 2 qatordan iborat boʻlib, ularning har bir qatorida 10 donadan FEM joylashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Fotoelektrik tizimda quyosh nurlanishini elektr energiyaga aylantirishdagi energiyaning yoʻqotilishi quyidagicha qabul qilinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻtkazgichlarda yoʻqotish koeffitsiyenti — Koʻt= 0,01;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
invertorlarda yoʻqotish koeffitsiyenti — Kinv= 0,05;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
modulning harorati oshishi bilan bogʻliq yoʻqotish koeffitsiyenti — Ktem = 0,06;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
quyosh nurlanishining qiymati kam boʻlganda quyosh batareyasi ishlash jarayoni davomida yoʻqotish koeffitsiyenti — Kkam.xol = 0,02;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
quyosh panellarining soyalanishi va ifloslanishi bilan bogʻliq boʻlgan yoʻqotish koeffitsiyenti — Kz= 0,02;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
chetlab oʻtuvchi diodlarda yoʻqotish koeffitsiyenti — Kd =0,005.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Fotoelektrik tizimda quyosh nurlanishining elektr energiyasiga aylanishi davomida energiya yoʻqotishning umumiy miqdorini hisobga oladigan Kyoʻq koeffitsiyenti quyidagiga teng:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kyoʻq= Koʻt + Kinv + Ktem + Kkam.xol + Kz + Kd;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kyoʻq = 0,01 + 0,05 + 0,06 + 0,02+ 0,02 + 0,005 = 0,165
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41° shimoliy kenglikda joylashgan Toshkent shahri uchun, iyul oyida, soat 11-12 oraligʻida gorizontal yuzaga tushadigan quyosh nurlanishining maksimal intensivligi QMQ 2.01.01 ga muvofiq quyidagiga teng boʻladi (mazkur ShNQning 2-ilovasiga qarang):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I0 = Is+ Id = 782+140 = 922 W/m2
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Quyosh energiyasining umumiy oqimini gorizontal tekislikdan FEMlar yuzasiga oʻtkazish uchun K0 tuzatish koeffitsiyenti ShNQning 3-ilovasi 3.1-jadvaliga muvofiq, FEBlarni joylashish azimuti — 15º va FEBning gorizontga nisbatan qiyalik burchagi — 40ºga teng. K0 = 1,12.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Iyul oyi davomida FEBning elektr energiyasini ishlab chiqarishi mumkin boʻlgan maksimal quvvati quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
RFEB = PFM(I0 / Isin)K0 = 5000 *(922 /1000) • 1,12 = 5163 W = 5,16 kW
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Iyul oyida Toshkent shahri uchun oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushayotgan quyosh nurlanishining oʻrtacha sutkalik miqdori quyidagiga teng:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Eoʻrt.sut.iyul = 7,83 kW•h/(m2•d) (mazkur ShNQning 2-ilovasiga qarang). Bunday holda, oʻrtacha sutkalik elektr energiyasini ishlab chiqish quyidagiga teng:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
WFES = PFM • (Eoʻr.sut/iyul / Isin) K0 (1-Kyoʻq) =5,0 • (7,83 / 1,0) • 1,12 • (1 — 0,165) = 36,61, kW•h/d.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Toshkent shahri uchun oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushayotgan quyosh nurlanishining oʻrtacha yillik miqdori 1684 kW•h/(m2•yil) (mazkur ShNQning 2-ilovasiga qarang).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunday holda, oʻrtacha yillik elektr energiyasini ishlab chiqish quyidagicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
WFES = PFM • (Eyil / Isin ) K0 (1-Kyoʻq) = 5,0 • (1684 / 1,0) • 1,12 • (1 — 0,165) = 7874, kW•h/yil
Марказ ҳақида
Сайт янгиликлари
Сайтда реклама
RSS
© Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қошидаги “Адолат” миллий ҳуқуқий ахборот маркази давлат муассасаси