O‘zbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi hamda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 24-maydagi PQ-257-son “Aholining ichimlik suv ta’minoti va oqova suv xizmatlari bilan ta’minlanganlik darajasini oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qaroriga asosan buyuraman:

1. QMQ 2.04.02-19 “Suv ta’minoti. Tashqi tarmoqlar va inshootlar” qurilish me’yorlari va qoidalariga ilovaga muvofiq o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilsin.

2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat ko‘rsatish vazirligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati bilan kelishilgan.

3. Mazkur buyruq rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.

1) Muqaddima quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Mazkur qurilish me’yorlari va qoidalari (keyingi o‘rinlarda QMQ deb yuritiladi) aholi punktlari va iqtisodiyot tarmoqlari obyektlarining markazlashgan ichimlik suv ta’minoti tizimlarini loyihalashtirishda tatbiq etiladi.

Mazkur QMQ talablari portlovchi moddalar ishlab chiqaruvchi, ulardan foydalanuvchi yoki ularni saqlovchi korxonalar, yog‘och materiallari omborlari, neftgaz qazib chiqarish va neftni qayta ishlash sanoati suv quvurlariga tatbiq etilmaydi.”.

2) 13.5-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“13.5. Ichimlik suv ta’minoti tizimini avtomatlashtirish uchun sanoat usulida ishlab chiqarilgan mikroprotsessorlar, kontrollerlar, tarmoq va kommunikatsiya uskunalari, ichimlik suv sifatini nazorat qilish datchiklari va hisoblash (kompyuter) texnikalari qo‘llanilishi lozim.

Ichimlik suv ta’minoti tizimiga kiruvchi avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari ularning boshqa ichimlik suv ta’minoti tizimlari bilan o‘zaro bog‘liq holda ishlashini hisobga olib qurilishi kerak.

Suv bosimini va sarfini nazorat qilish hamda hisobga olish uchun ichimlik suv ta’minoti tizimida elektron suv hisoblagichlar o‘rnatilishi lozim.

Ichimlik suvni tayyorlash jarayonining barcha bosqichlarida (shu jumladan, yer osti va usti suv manbalaridan suv olish nuqtalaridan) suv sathi ortishi, tushishi va yer usti suv manbalaridan olinadigan suvni loyqaligi hamda ichimlik suv sifati ko‘rsatkichlarini kuzatish va hisobga olish uchun sifat ko‘rsatkichlarini doimiy nazorat qiluvchi uskunalardan yoki laboratoriya tahlillaridan foydalanish kerak.”.

3) 13.8-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“13.8. Yer usti suv olish inshootlarida panjara va to‘rlardagi suv sathining pasayishini kuzatish, shuningdek kameralarda, suv omborida yoki suv oqimida suvning sathi, loyqaligi hamda oqim va tushirish quvurlaridagi bosimni o‘lchash imkoniyatlari nazarda tutilishi lozim.”.

4) 13.10-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“13.10. Quduqlarda suvning dinamik sathi yo‘l qo‘yilgan quyi darajadan pastga tushib ketganda nasoslarning avtomatik ravishda o‘chirilishini nazarda tutish kerak.”.

5) 13.11-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“13.11. Yer osti suv olish joylarida, suv minorasi (suv to‘plash rezervuari)dagi suv sathining o‘zgarish dinamikasi hamda ishlab turgan nasoslarning maqbul sonidan (nasoslarning dinamiklik darajasi va energiya samaradorligini tahlil qilish asosida) kelib chiqib, nasoslarning avtomatik boshqaruvini nazarda tutish lozim.”.

6) 13.14-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“13.14. O‘zgaruvchan ish rejimiga ega nasos stansiyalari uchun elektr quvvatining minimal sarfini ta’minlash maqsadida suv bosimini va sarfini boshqarish imkoniyati nazarda tutilishi kerak.

Suv bosimi va sarfini bosqichma-bosqich boshqarish birgalikda ishlaydigan nasoslar sonini (umumiy quvvat sarfini kamaytirish maqsadida) o‘zgartirish va tanlash orqali ta’minlanadi. Bunda, nasoslarning barqaror (uzluksiz) ishlashini ta’minlash nasoslarning aylanish tezligini, suv bosimini va sarfini boshqarish uskunalari yordamida amalga oshirilishi mumkin.”.

7) 13.16-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“13.16. Elektryurgizgichni boshqarish tarmoqdagi bosimga, yetkazib beriladigan suv sarfiga va suv to‘plash rezervuaridagi suv sathiga qarab avtomatik ravishda amalga oshirilishi kerak.

Nasos qurilmalarida boshqariladigan elektyurgizgich sifatida chastotali yurgizgich, vintelli dvigatelga asoslangan yurgizgich va boshqa shu kabi vositalar qo‘llanilishi mumkin.

Boshqarish algoritmlari quyidagi nosozliklar yuz bergan holatlarda boshqariladigan elektryurgizgichning avariyasiz ishlashini ta’minlashi kerak:

datchiklar va nazorat-o‘lchov asboblarining (NO‘A) elektryurgizgich yoki berkitish-tartibga solish armaturasi ishdan chiqqanda;

boshqarish obyekti bilan aloqaning yo‘qligida;

fiderdagi fazalarning o‘zgarib qolishi mumkin bo‘lgan holatlarda elektr ta’minoti yo‘qolishi va keyinchalik tiklanishida.”.

8) 13.24-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“13.24. Ichimlik suv tayyorlash (tozalash) stansiyalarida quyidagilar nazorat qilinishi kerak:

manbadagi (daryo, kanal, soy, yer osti quduqlari) suv sifati;

suv sarfi (dastlabki, ishlov berilgan, yuviladigan va takroran ishlatiladigan);

reagentlar eritmalari va havo sarfi;

filtrlar, qorishtirgichlar, reagent baklari va boshqa sig‘imlardagi suv sathi;

tindirgichlar va tiniqlashtirgichlarda cho‘kindilar darajasi;

ichimlik suv rezervuaridan (idishlaridan) chiqish joylarida xlor yoki ozon qoldig‘i miqdori;

dastlabki va tozalangan (ichimlik) suvning rN qiymati;

reagent eritmalarining konsentratsiyasi (ko‘chma asboblar va laboratoriya usulida o‘lchanishi mumkin);

sulfat yoki alyuminiy oksidi asosidagi reagentlardan foydalanganda suv tarkibida tindirgichlardan chiqadigan alyuminiy konsentratsiyasi;

temir xloridi asosidagi reagentlardan foydalanganda suv tarkibida tindirgichlardan chiqadigan temir konsentratsiyasi;

stansiyaga kirishda, shuningdek tindirgichlar, filtrlar va toza suvning idishlardan chiqish joylarida suvning loyqaligi;

tindirgichdan chiqishda suvning rangliligi;

stansiyaga kirish joyidagi suv bosimi;

tezkor nazoratni talab qiladigan va tegishli texnik vositalar bilan ta’minlangan boshqa texnologik parametrlar.

Ichimlik suv sifatini nazorat qilish O‘z DSt 950 ga muvofiq amalga oshiriladi.”.

9) 13.25-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“13.25. Quyidagi jarayonlarning avtomatlashtirilishi nazarda tutilishi lozim:

dastlabki suvning loyqaligiga qarab suvni tozalash, (suvni rangsizlantirish va/yoki filtrlash) jarayonini chetlab o‘tgan holda (agar manba suvning loyqaligi normal bo‘lsa);

koagulantlar va boshqa reagentlarni rN parametri (suvdagi ishqoriylik) asosida me’yorlash;

xlor, ozon va xlor reaktivlari bilan zararsizlantirish;

reagentli usulda ftorlashtirish va ftorsizlantirish.

Suv sarfi o‘zgaruvchan bo‘lganda reagent eritmalari konsentratsiyasini avtomatlashtirilgan holda me’yorlash ishlov beriladigan suv sarfi va reagentning doimiy konsentratsiyasi nisbatiga hamda ularning sifat (loyqaligi, qattiqligi va b.) ko‘rsatkichlariga qarab joyida yoki masofadan o‘zgartirish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak.”.

10) Quyidagi mazmundagi 13.25.1 va 13.25.2-bandlar bilan to‘ldirilsin:

“13.25.1. Kimyoviy natriy gipoxlorit idishlari quyidagilar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak:

boshqaruv xonasida va joyida ushbu idishlarni to‘ldirish va bo‘shatish jarayonlarining belgilangan me’yorlariga erishilganligi haqida ovoz va yorug‘lik signallarining avtomatik ravishda yoqiladigan natriy gipoxlorit darajasini o‘lchash va nazorat qilish tizimi bilan;

natriy gipoxloritning tovaga oqib ketishini kuzatish tizimi bilan;

Kimyoviy natriy gipoxlorit ishlatiladigan xonalar havodagi xlor tarkibini aniqlash va nazorat qilish uchun avtomatik tizimlar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.

Xlorning yo‘l qo‘yiladigan eng ko‘p darajasi (YQD) me’yordan (1 mg/m³) oshib ketganda, boshqaruv xonasida va natriy gipoxlorit eritmalarini saqlash joyida ovoz va yorug‘lik signallari hamda so‘rib oluvchi ventilatsiyasi (agar u o‘chirilgan bo‘lsa) avtomatik ravishda ishga tushishi kerak.

Xlor detektorlari 0,5 YQDda yondosh komponentlar mavjudligida xlor uchun sezgirlikka ega bo‘lishi va xlor konsentratsiyasini o‘lchashda umumiy xatoligi ±25% dan oshmasligi kerak.

13.25.2. Koagulantlar, reagentlar va natriy gipoxlorit eritmalari statsionar va transport yordamida tashish uchun mo‘ljallangan idishlardan olinganda ularning sarfi nazorat qilinishi lozim.

Elektroliz xonalari, natriy gipoxlorit elektrolitlarini saqlash idishlari avtomatik gaz analizatorlari bilan jihozlanishi kerak.

Portlashdan oldingi konsentratsiyali gaz analizatorlari vodorod konsentratsiyasi 10% bo‘lganda hamda avariya holatida alangalanish (portlash) konsentratsiyasining pastki darajasi 21% bo‘lganda ogohlantiruvchi ovoz va yorug‘lik signallarni ta’minlashi kerak.

Xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar doimiy bo‘ladigan xonalarda ogohlantiruvchi va avariyaviy signallarni beruvchi uskunalar boshqaruv panelida va xonadan chiqish joyida ichkaridan, xodimlarning vaqti-vaqti bilan bo‘ladigan hamda datchiklar o‘rnatilgan xonaga kirish joyida tashqaridan joylashtirilishi kerak. Ovozli signal faqat xonalarda qo‘llanilishi mumkin.

Texnologik parametrlarni (suv sarfi, bosimi, harorati, konsentratsiyasi va b.) o‘lchash va boshqarish natriy gipoxlorit elektroliti va osh tuzi eritmalarida korroziyaga chidamli bo‘lgan nazorat-o‘lchash hamda parametrlarni boshqarish uskunalari va moslamalari yordamida amalga oshirilishi kerak.”.

11) 13.35-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“13.35. Suv oqib ketishini nazorat qilish uchun tarmoqdagi bosimni nazorat qilish nuqtalarida boshqaruv punktlariga ulangan datchiklarni nazarda tutish kerak.”.

12) 13.36-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“13.36. Nasos stansiyalari va boshqaruv punktlariga ogohlantirish signallarini uzatish maqsadida avtomatlashgan tizimlardan foydalanish uchun barcha turdagi suv idishlari va rezervuarlarda suv sathini o‘lchash va nazorat qilishni nazarda tutish zarur.

Bunda quyidagilar nazorat qilinishi lozim:

suvning idishdagi sathi va hajmi;

suvning idishdan oqish tezligi;

yong‘inni o‘chirish uchun zarur bo‘lgan suv zaxirasi hajmi;

suvning avariyaviy holatdagi hajmi;

suvning nasoslar avariyasiz ishlashi uchun zarur bo‘lgan eng kichik hajmi.

Suvni uzatish va chiqarib yuborish uchun alohida liniyalar bilan jihozlangan suv idishlari hamda rezervuarlarida har bir uzatish va chiqarib yuborish liniyalarida suv sarfi hisoblagichi o‘rnatilishi lozim.”.