Oʻzbekiston Respublikasining “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi, “Oziq-ovqat mahsulotining sifati va xavfsizligi toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 25-iyuldagi PF-6035-son “Koronavirus pandemiyasini yumshatish, aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va salomatligini saqlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati qaror qiladi:

1. Umumiy ovqatlanish korxonalariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari (0027-22-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Umumiy ovqatlanish korxonalariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari (0310-14-son SanQvaN, 2014-yil 9-mart) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil, Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi va Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi bilan kelishilgan.

4. Ushbu qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) umumiy ovqatlanish korxonalarida yuqumli va yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi va ovqatdan zaharlanishlarning oldini olishga qaratilgan sanitariya-gigiyena talablarini belgilaydi.

1. Mazkur sanitariya qoidalari barcha umumiy ovqatlanish korxonalariga (restoranlar, kafelar, kafeteriylar, oshxonalar, choyxonalar, barlar, tez ovqatlanish punktlari, keytering xizmati va boshqalar) nisbatan tatbiq etiladi.

2. Ushbu sanitariya qoidalari maktabgacha taʼlim tashkilotlari, umumiy oʻrta va oʻrta maxsus taʼlim, oliy taʼlim muassasalari, shifoxonalar, sanatoriylar va boshqa ijtimoiy obyektlarga tegishli oshxonalarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

3. Umumiy ovqatlanish korxonalari (bundan buyon matnda korxona deb yuritiladi) Ushbu sanitariya qoidalarida koʻrsatilgan gigiyena talablariga muvofiq faoliyat olib borishlari lozim.

4. Korxonalarda quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi:

ishlab chiqarish, yordamchi xonalari (sexlar), mijozlar uchun xonalar va sanitariya-maishiy xonalarda odamlarning yashashiga;

ishlab chiqarish, yordamchi xonalarda hamda omborxonalarda hayvon va qushlar boqilishiga.

5. Ushbu sanitariya qoidalari umumiy ovqatlanish faoliyatini amalga oshiruvchi, shuningdek ommaviy tadbirlar, madaniy-koʻngilochar, sport va boshqa koʻpchilik yigʻiladigan tadbirlarda ovqatlanishni tashkil qiluvchi yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi shart.

6. Ushbu sanitariya qoidalariga rioya qilinishi ustidan davlat sanitariya-epidemiologik nazorati Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati va uning hududiy boʻlinmalari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.

7. Korxonalarning joylashuvi odamlarning yashash, dam olish, davolanish va mehnat sharoitlariga salbiy taʼsir koʻrsatmasligi lozim.

Korxonalar turar-joy binolarida joylashtirilganda ularning turar-joy xonalaridan alohida kirish (chiqish) eshigi boʻlishi kerak.

8. Korxonaga tegishli hudud toza, obodonlashtirilgan va sanitariya talablariga rioya qilgan holda saqlanishi lozim.

9. Chiqindi yigʻish maydonchasi va chiqindilar uchun konteynerlar soz holatda boʻlishi kerak. Chiqindilarni alohida (turiga qarab) yigʻish uchun qopqoqli, tegishli belgilar bilan tamgʻalangan alohida konteynerlardan yoki boshqa usti yopiq konstruksiyalardan foydalanish lozim.

10. Chiqindilar uchun konteynerlar toʻliq toʻlgunga qadar boʻshatilishi, yuvuvchi va dezinfeksiyalovchi vositalar bilan ishlov berilishi hamda toza holda saqlanishi lozim.

11. Korxonalarda chiqindi yigʻish maydonchasi turar-joy binolari, oʻyin va dam olish maydonchalaridan kamida 20 m uzoqda joylashtirilishi lozim.

Shuningdek, chiqindi yigʻish maydonchasini bunday masofada joylashtirish imkoni boʻlmaganda, chiqindilar korxonalarning sovitish tizimi, yuvish va dezinfeksiyalash imkoni boʻlgan alohida xonasida saqlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

12. Korxonalar hududini tozalash uchun ishlatilgan jihozlarni (inventar) saqlash uchun alohida xona yoki maxsus joy ajratilishi kerak.

13. Korxonalarni ichimlik suvi bilan taʼminlash markazlashtirilgan suv taʼminoti tizimiga ulanish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Markazlashtirilgan suv taʼminoti tizimi mavjud boʻlmagan taqdirda, ichki suv taʼminoti tizimi artezian qudugʻidan, boshqa quduqlardan yoki kaptajlardan foydalangan holda tashkil etilishi mumkin.

14. Korxonalar binolaridan tashqarida tadbirlar oʻtkazilayotganda, shuningdek dala sharoitida mahsulot isteʼmol qilinganda yetarli sovuq va/yoki issiq suv boʻlmagan taqdirda, bir martalik idishlardan foydalangan holda xizmat koʻrsatish faoliyatini olib borishlari mumkin. Bunda, tashib keltiriladigan suvdan foydalanilishi mumkin.

15. Korxonalarda ishlab chiqarish va oziq-ovqat xom ashyosi uchun ishlatiladigan suv quyidagi talablarga javob berishi kerak:

doimiy ravishda yetarli miqdorda taʼminlanishi;

ichimlik suviga qoʻyiladigan gigiyena talablarga muvofiq boʻlishi lozim.

16. Ishlab chiqarishda foydalaniladigan muz toza ichimlik suvidan tayyorlanishi kerak.

17. Barcha ishlab chiqarish va sanitariya-maishiy xonalar qoʻl yuvish uchun issiq va sovuq suv tizimi mavjud boʻlgan rakovinalar, sovun va qoʻllarni dezinfeksiya qilish uchun vosita, bir martalik qogʻoz salfetka yoki qoʻl quritgich bilan jihozlanishi kerak.

18. Korxonalarning suv chiqarish (kanalizatsiya) tizimi jihozlari soz holatda boʻlishi va toza saqlanishi kerak. Suv chiqarish (kanalizatsiya) tizimlari nosoz holatda boʻlsa, ular tuzatilmagunga qadar mahsulotlarni ishlab chiqarish, sotish va isteʼmol qilishni tashkil etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

19. Turar-joy va jamoat xonalarining yuqori qavatlaridan tushayotgan maishiy chiqindi suvlarning tirgaklari korxonalarning ishlab chiqarish, yordamchi xonalari, omborxonalaridan tashqarida texnologik kanallar orqali oʻtkazilishi kerak.

20. Korxona xodimlari va mijozlar uchun hojatxonalar alohida xonalarda joylashishi kerak.

21. Pollarni yuvish uchun suv ishlab chiqarish maqsadlarida foydalanilayotgan rakovinalardan alohida boʻlgan joʻmrak orqali olinishi kerak.

22. Markazlashtirilgan oqova tizimi mavjud boʻlmagan hududlarda suv oʻtkazmaydigan chuqurli (oʻrali) yoki biohojatxona oʻrnatilishi kerak. Hojatxona yuvish va dezinfeksiyalash imkoni boʻlgan qoplamalar bilan qoplanishi, soz holatda saqlanishi va oʻrasi toʻliq toʻlgunga qadar boʻshatib turilishi lozim.

23. Ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillarining darajalari va parametrlari (mikroiqlim, ish zonasi havosidagi zararli moddalar, shovqin darajasi, tebranish, infratovush, ultratovush, elektromagnit nurlanish va boshqalar) amaldagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga muvofiq boʻlishi kerak.

24. Korxonaning xonalarini yoritish tabiiy va sunʼiy yoritishga qoʻyiladigan gigiyena normativlariga mos boʻlishi kerak.

25. Korxonalarning ishlab chiqarish xonalari harorat-namlik rejimini oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Simobli termometrlar va simob bilan toʻldirilgan qurilmalardan foydalanishga ruxsat berilmaydi.

26. Korxonalarning ishlab chiqarish, yordamchi xonalari, sanitariya-maishiy xonalari va mijozlarning ovqatlanish xonalariga ishlab chiqarish xususiyatiga muvofiq, mikroiqlim parametrlarini taʼminlovchi tabiiy yoki mexanik ventilyatsiya tizimlari oʻrnatilishi kerak.

27. Turar-joy, jamoat, maʼmuriy, ishlab chiqarish binolarida joylashgan korxonalarning oqib keluvchi va tortib oluvchi ventilyatsiya tizimi ushbu binolarning ventilyatsiya tizimidan alohida ajratilgan boʻlishi kerak.

28. Ventilyatsiya tizimining uzluksiz ishlashi va samaradorligi taʼminlanishi kerak.

29. Chekish ruxsat etilgan korxonalarda chekish uchun maxsus xonalar jihozlanishi yoki chekuvchilar va chekmaydiganlar uchun alohida joylar ajratilishi kerak. Tamaki tutunini texnologik zonaga oʻtishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

30. Chekuvchilar uchun maxsus xonalar yoki chekuvchilar hamda chekmaydiganlar uchun alohida joylari boʻlgan korxonalar havoni qayta aylanishsiz (retsirkulyatsiyasiz) tashqariga samarali chiqarib tashlaydigan alohida havo oqimini tortuvchi ventilyatsiya tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Bunda, chekmaydiganlar uchun moʻljallangan joylarga toza havo yetkazib berilishi, chekuvchilar uchun moʻljallangan joylardan esa zararlangan havoning tortib chiqarilishi nazarda tutilishi kerak.

31. Korxonalarning ishlab chiqarish, yordamchi xonalari, jumladan omborxona, mijozlar uchun xonalar, maishiy xonalar ushbu sanitariya qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak.

32. Kundalik tozalash ishlari har kuni yoki zaruratga qarab yuvuvchi va dezinfeksiyalovchi vositalaridan foydalangan holda amalga oshirilishi kerak.

33. Korxonalarda har oyda kamida bir marta mukammal tozalash va dezinfeksiya ishlari amalga oshirilishi hamda bu boʻyicha tegishli yozuvlar qayd etib borilishi lozim.

34. Korxonalarning ishlab chiqarish va yordamchi xonalari, ishlab chiqarish quvvati hamda loyihasi uning xizmat koʻrsatish turi va shakllariga hamda ishlab chiqarishning texnologik jarayonini tashkil etilishiga mos kelishi kerak.

35. Korxonaning texnologik hududlarini oʻzaro joylashuvi texnologik jarayonlarning ketma-ketligini, mahsulotlar xavfsizligini va mahsulotlarning ikkilamchi ifloslanishini oldini olishini taʼminlashi lozim.

36. Korxonalarning barcha ishlab chiqarish, yordamchi xonalari, sanitariya-maishiy xonalari ularning qaysi maqsadda ishlatilishini koʻrsatuvchi belgilar bilan taʼminlanishi va Ushbu maqsadlarda toʻgʻri foydalanilishi kerak.

37. Texnologik jarayonlar korxonaning maxsus ajratilgan hududlarida amalga oshirilishi kerak.

38. Korxonalarda yarim tayyor mahsulotlardan xomashyo sifatida foydalanilganda texnologik jarayonlarni bitta xonada alohida ajratilgan ish stollarida, texnologik jarayonlarning ketma-ketligiga rioya qilgan holda amalga oshirilishiga ruxsat etiladi.

39. Korxonalarning ishlab chiqarish xonalari va omborxonalarida texnologik jarayonlarga bogʻliq boʻlmagan boshqa jihozlar boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

40. Ishlab chiqarish xonalari devorlari namli tozalash va dezinfeksiyaga bardosh beradigan qoplamali plitkalar yoki boshqa materiallar bilan qoplangan boʻlishi kerak.

Pol sirtlari suv oʻtkazmaydigan, yuviladigan va toksik boʻlmagan, sirgʻalib ketishni oldini oluvchi, yuvish va dezinfeksiyaga chidamli materiallar bilan qoplanishi lozim. Pol sirtlarida chuqurlik va notekisliklarga, shuningdek namlik toʻplanishiga yoʻl qoʻyilmaydi, yigʻilgan suvlarni yengil oqib ketishi uchun esa qiyaliklar boʻlishi kerak.

Xonalarning shift va devorlariga ishlov berilgan materiallarni toʻkilishiga, shuningdek shift va devorlarning mogʻorlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

41. Korxonalarning ishlab chiqarish, yordamchi, sanitariya-maishiy xonalarida va ovqatlanish zallarida taʼmirlash ishlari zaruratga qarab amalga oshirilishi kerak.

42. Korxonaning ishlab chiqarish xonalari va omborxonalarida taʼmirlash ishlarini ish faoliyatini vaqtinchalik toʻxtatmasdan olib borishga yoʻl qoʻyilmaydi.

43. Ishlab chiqarish xonalarida qurilish materiallari, taʼmirlash va ehtiyot qismlarini saqlashga ruxsat etilmaydi.

44. Korxonalarda tozalash va dezinfeksiya qilish uchun ishlatiladigan inventarlar ovqatlanish zali, ishlab chiqarish xonalari va hojatxonalar uchun alohida boʻlishi hamda foydalanishiga qarab rang yoki harf bilan belgilanishi (tamgʻalanishi) kerak.

45. Hojatxonalarni tozalash inventarlari boshqa inventarlardan alohida saqlanishi kerak.

46. Tozalash ishlari oʻtkazilgandan keyin barcha tozalash inventarlar yuvuvchi va dezinfeksiyalovchi vositalar bilan yuvilib, quritilib, maxsus ajratilgan joyda toza holda saqlanishi lozim.

47. Korxonalarda tozalash inventarlari va oziq-ovqat chiqindilari uchun idishlarni yuvish uchun issiq va sovuq suv bilan taʼminlangan, oqova suv tizimiga ega joy yoki xona ajratilishi kerak.

48. Dezinfeksiyalovchi, yuvuvchi va tozalovchi vositalarini oziq-ovqat mahsulotlari bilan birga saqlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

49. Korxonalarda hosil boʻladigan oziq-ovqat chiqindilarni yigʻish uchun ogʻzi yopiladigan ichiga polimer qop joylashtirilgan, yigʻiladigan oziq-ovqat turiga qarab alohida belgilangan idishlar oʻrnatilishi kerak.

50. Deraza va derazalar orasidagi boʻshliqlar hamda qoʻshimcha chiroqlar toza boʻlishi lozim. Hasharotlardan himoya qilish uchun ishlab chiqarish xonalari va omborxonalarda derazalar toʻr bilan jihozlangan boʻlishi va zaruratga qarab tozalanishi kerak.

51. Korxonalarning ishlab chiqarish sexlari ustida hojatxonalar joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

52. Hojatxonalar maishiy xonalarning tarkibida boʻlishi, ularning eshiklari ishlab chiqarish xonalariga chiqmasligi kerak, hojatxona dahlizida maxsus kiyimlar uchun ilgichlar, qoʻl yuvish uchun rakovinalar boʻlishi kerak.

53. Dahlizga chiqishdan oldin maxsus kiyimni yechish zarurligi toʻgʻrisida ogohlantiruvchi belgi oʻrnatilishi lozim.

54. Korxonalarda foydalaniladigan jihozlar, inventarlar, idish-tovoqlar va boshqa idishlar odamlarning hayoti va sogʻligʻi uchun xavfsiz boʻlgan materiallardan tayyorlanishi lozim.

55. Sanitariya ishlovini berish uchun uskunalar, inventarlar, idishlar, idish-tovoqlar sirtlari silliq, yoriqlarsiz, nuqsonlarsiz, tirqishlarsiz boʻlishi kerak.

Singan, sirlari koʻchgan, yorilgan idish-tovoqlar, choynak-piyola va boshqa idishlarning (inventarlar) ishlatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

56. Korxonalardan tashqarida umumiy ovqatlanish tashkil etilganda oshxona idish-tovoqlari soni taomlarning porsiyalari soniga muvofiq boʻlishi kerak.

57. Asbob-uskunalar texnologik jarayonning ketma-ketligiga rioya etgan holda joylashtiriladi va ular soz holatda boʻlishi lozim.

58. Xom va pishgan oziq-ovqat mahsulotlariga ishlov berishda texnologik jarayonlarning ketma-ketligiga rioya qilish kerak.

59. Ishlab chiqarish xonalaridagi ish stollari ishlatish maqsadiga qarab alohida belgilanishi va foydalanilishi lozim.

60. Oziq-ovqat mahsulotlariga ishlov berish uchun ishlatiladigan jihozlar har bir ishlab chiqarish xonasi yoki joyiga biriktirilgan boʻlishi va foydalanishiga qarab sabzavotlar, xom mahsulotlar, yarim pishgan mahsulotlar, pishgan mahsulotlar uchun alohida boʻlishi va rang yoki harf bilan belgilanishi (tamgʻalanishi) kerak.

61. Oshxonaning idish-tovoqlari va boshqa anjomlari idish yuvadigan mashinalarda yuvilganda, uning foydalanish yoʻriqnomasiga rioya qilinishi lozim.

62. Idishlarni va jihozlarni qoʻlda yuvishda oziq-ovqat qoldiqlaridan mexanik tozalash, ularni vannalarda yuvuvchi vositalaridan foydalangan holda yuvish, chayish va quritish imkoniyati taʼminlashi kerak.

63. Idishlarni qoʻlda yuvish uchun ikki boʻlimli vannalardan foydalaniladi.

Idishlarni qoʻlda yuvish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

oziq-ovqat qoldiqlarini mexanik ravishda tozalash;

vannaning birinchi boʻlimida kamida +40° haroratdagi issiq suv bilan yogʻli idishlarni yogʻsizlantiruvchi va dezinfeksiyalovchi vositalarini (foydalanish yoʻriqnomasiga asosan) qoʻllagan holda qoʻshib yuvish;

vannaning ikkinchi boʻlimida idishlarni kamida +65° haroratdagi issiq suv bilan chayish;

yuvilgan idishlarni panjarali javonlarda quritish.

Oshxona jihozlarini yuvish uchun alohida vanna oʻrnatilishi shart.

64. Korxonalarda (qahvaxona, kafeteriya va boshqalarda) xodimlarning qoʻllarini yuvish uchun alohida rakovina oʻrnatilgan taqdirda, bitta boʻlimli yuvish vannasiga ruxsat beriladi.

65. Idish-tovoq va jihozlarni mexanizatsiyalashgan holda yuvish uchun idish yuvish mashinalari bilan jihozlangan korxonalarda yuvish vannalari oʻrnatilmasligi mumkin.

66. Korxonalardagi toza idish-tovoqlar va inventarlar poldan kamida 0,2 m balandlikdagi tokchalarda saqlanishi kerak. Oshxona jihozlarini patnislarda sochilgan holda saqlashga ruxsat etilmaydi.

67. Mijozlar uchun foydalanilgan patnislar har bir mijozdan soʻng toza salfetkalar bilan artiladi. Ish kuni oxirida patnislar yuvuvchi va dezinfeksiyalovchi vositalarini qoʻshgan holda issiq suv bilan yuvilishi, iliq oqib turgan suv bilan chayilishi va quritilishi kerak.

68. Toza patnislar ishlatilgan pantislardan alohida belgilangan joylarda saqlanishi kerak.

69. Ovqatlanish stollari har bir mijozdan soʻng tozalanishi lozim.

70. Korxonalarda qayta ishlatiladigan idishlarni yuvish vannalari yoki idish yuvish mashinalari, quritish va toza idishlarni saqlash uchun tokchalar (stellaj) bilan jihozlangan maxsus ajratilgan xonalarda (joylarda) amalga oshirilishi kerak.

71. Korxonalarga olib kiriladigan barcha oziq-ovqat mahsulotlari sifat talablariga javob berishi hamda korxonalar tomonidan isteʼmol uchun har doim xavfsiz mahsulot muomalaga chiqarilishi kerak.

72. Mahsulotlarni tashish ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan qoidalarga, ular boʻlmaganda esa ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan mahsulotlarni saqlash shartlariga rioya qilgan holda amalga oshirilishi kerak.

Tez buziluvchi mahsulotlarni tashishda maxsus transport vositalari va jihozlardan foydalaniladi.

73. Turli xil oziq-ovqat mahsulotlari va boshqa tovarlarni bir vaqtning oʻzida tashishda, ularning bir-biriga tegishi va ifloslanishini oldini olish uchun transport vositalarida tegishli shart-sharoitlar boʻlishi kerak.

74. Transport vositalari va konteynerlarning yuk boʻlimlarining ichki yuzasi ularni tozalash hamda yuvish imkoniyati mavjud, toksik boʻlmagan materiallardan tayyorlanishi va toza saqlanishi lozim.

75. Mahsulotlarni ikkilamchi ifloslanishining oldini olish maqsadida ularni saqlash qoidalariga rioya qilinishi kerak, qadoqlanmagan xom va tayyor mahsulotlarni birga saqlanishiga (tovar qoʻshnichiligi) yoʻl qoʻyilmaydi.

76. Ommaviy tadbirlarni oʻtkazish davrida, ovqatlanishni tashkil etishda ishtirok etuvchi umumiy ovqatlanish korxonalari tayyorlangan taomlarning sifati va xavfsizligi ustidan qoʻshimcha nazoratni taʼminlashi lozim. Bunda, tayyorlangan taomlarni nazorat qilish uchun sutkalik namunalar olib borilishi lozim.

Tayyor ovqatdan sutkalik namuna steril yoki qaynatilgan qoshiqlar bilan mahkam yopiladigan shisha yoki metall qopqoqli steril yoki qaynatilgan shisha idishlarga olinadi. Porsiyali taomlar toʻliq hajmda olinadi, salatlar, birinchi va uchinchi taomlar, garnirlar kamida 100 grammdan olinishi kerak.

Olingan sutkalik namunalar kamida 48 soat davomida maxsus sovutgichda yoki sovutgichning maxsus joyida +2 dan +6 °gacha haroratda saqlanadi.

77. Tayyor oziq-ovqat mahsulotlari oziq-ovqat xom ashyosi va yarim tayyor mahsulotlarning ustida joylashtirilishi kerak.

78. Oziq-ovqat mahsulotlarini ularni saqlashga moʻljallanmagan xonalarda saqlash mumkin emas.

79. Korxonalarda quyidagi oziq-ovqat xom ashyosi va mahsulotlarini qabul qilishga ruxsat etilmaydi:

muzdan eritilgan va qayta muzlatilgan oziq-ovqat mahsulotlari;

yaroqlilik muddati oʻtgan va sifatsizlik belgilari boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlari;

xavfsizligi kafolatlanmagan uyda tayyorlangan oziq-ovqat mahsulotlari;

veterinariya-sanitariya ekspertizasi xulosalari boʻlmagan barcha turdagi qishloq xoʻjaligi hayvonlarining goʻshti va sub-mahsulotlari;

tozalanmagan va ichki aʼzolari olinmagan parranda goʻshti;

veterinariya-sanitariya ekspertizasi xulosalari boʻlmagan tuxum mahsulotlari;

isteʼmol qilinishi mumkin boʻlmagan yoki isteʼmol qilinishi mumkin, lekin xoʻjaliklarda yetishtirilmagan qurtlagan, soʻligan qoʻziqorinlar (xoʻjaliklarda yetishtirilgan, sanoat usulida tuzlangan, marinadlangan yoki konservalangan qoʻziqorinlar bundan mustasno).

80. Oziq-ovqat mahsulotlari korxonada ishlab chiqaruvchining qadoqlarida saqlanishi, zarur hollarda, yorligʻini mahsulot ishlatib boʻlingunga qadar saqlagan holda, boshqa toza idishga oʻtkazilishi mumkin.

81. Oziq-ovqat qoʻshimchalari ushbu sanitariya qoidalariga, shuningdek oziq-ovqat qoʻshimchalarining xavfsizligiga doir gigiyenik talablarga muvofiq qoʻllanilishi kerak.

82. Oziq-ovqat qoʻshimchalarini ifloslanishi va buzilish xavfining oldini olish maqsadida ishlab chiqaruvchining idishida saqlanishi kerak, ularni saqlash uchun boshqa idishlarga solishga ruxsat etilmaydi.

83. Buzilish belgilari mavjud, sifati boʻyicha shubhali, yaroqlilik muddati oʻtgan muomaladan chiqarilgan oziq-ovqat mahsulotlarini sifatli mahsulotlar bilan birgalikda saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

84. Sovutgichlar haroratni nazorat qilish moslamasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Sovutgichda oʻrnatilgan termometr boʻlsa, qoʻshimcha haroratni nazorat qilish moslamasi talab qilinmaydi.

85. Tayyor mahsulotlarni tarqatish zonasidan tashqarida saqlashda mahsulot solingan idishlarda inventarlarni (qoshiqlar, kuraklar, choʻmich va boshqa inventarlar) qoldirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

86. Oziq-ovqat mahsulotlari poldan kamida 0,15 m balandlikda saqlanishi lozim.

87. Mikroiqlimga maxsus talablar qoʻyiladigan omborxonalarning harorati va namligini nazorat qilish vositalari (psixrometr) bilan jihozlanadi.

88. Texnologik jarayonlarning barcha bosqichlari korxona tomonidan ishlab chiqilgan va tasdiqlangan texnologik yoʻriqnomalarga muvofiq hamda ushbu sanitariya qoidalari talablariga rioya qilgan holda amalga oshirilishi kerak.

89. Qandolat va non mahsulotlarini, pazandachilik mahsulotlarini, shu jumladan yarim tayyor mahsulotlarni, ularni keyinchalik savdo tarmogʻi orqali sotish ushbu sanitariya qoidalari talablariga, shuningdek ishlab chiqarish va ishlab chiqarilgan mahsulotlarning muayyan turlari boʻyicha sanitariya qoidalari talablariga rioya qilgan holda amalga oshirilishi lozim.

90. Korxona masʼul xodimlari ularga yetkazib berilgan oziq-ovqat mahsulotlarining turi va miqdori hamda yetkazib berish sanalarini kuzatib (qayd etib) borishlari kerak.

91. Pazandachilik mahsulotlari talabga va sotilishiga qarab tayyorlanishi kerak. Yangi tayyorlangan oziq-ovqat mahsulotlarni oldingi kundan qolgan mahsulotlar bilan aralashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

92. Pazandachilik termik ishlov berilmaydigan taomlarni tayyorlash, bezatish, porsiyalarga boʻlish va tarqatish korxona xodimlari tomonidan bir martalik qoʻlqoplardan foydalangan holda amalga oshiriladi.

93. Korxonalarda goʻsht uchun moʻljallangan stolda parranda goʻshtiga ishlov berishda alohida kesuvchi jihozdan foydalaniladi, parranda goʻshtiga ishlov berish tugagandan soʻng stol yuzasini dezinfeksiya qilinishiga ruxsat beriladi.

94. Mahsulotlarni qizigan yogʻda qovurishda maxsus jihozlardan foydalanish kerak. Shu bilan birga, qovurilgan yogʻlarning ishlab chiqarish sifatini nazorat qilish lozim.

95. Frityurda oziq-ovqat mahsulotlarini plyus 160°S haroratda qovurishda yogʻning bir porsiyasini uzluksiz ishlatishning umumiy davomiyligi 12 soatdan oshmasligi kerak.

96. Qovurish boshlanganidan 6 soat oʻtgach, yogʻning sifati nazorat qilinadi. Oʻzgargan organoleptik koʻrsatkichli (taʼm, rang, hid) belgilar aniqlansa, yogʻdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

97. Taom tayyorlashda yuvilgan va dezinfeksiyalangan tuxumlardan foydalanish kerak.

98. Tuxumlarga (qaynatilgan tuxumdan tashqari) quyidagi ketma-ketlikda ishlov beriladi:

iliq 1-2 foizli ichimlik yoki sodali suv eritmasida;

dezinfeksiyalovchi vosita eritmasida, uning foydalanish boʻyicha yoʻriqnomasiga muvofiq.

99. Qaynatilgan tuxumni tayyorlashda unga faqat birinchi idishda ishlov beriladi, shundan soʻng suv bilan yuviladi.

100. Ishlab chiqarish sexlarida ishlov berilmagan tuxumlarni fileyka va boshqa idishlarda saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

101. Qovurilgan tuxumni tayyorlash uchun parhez tuxumidan foydalanish kerak (saqlash muddati ishlab chiqarilgan kundan boshlab yetti kundan ortiq boʻlmasligi kerak).

102. Korxonada shok muzlatish texnologiyasidan foydalangan holda ikkinchi taomlarni, garnirlarni, pazandachilik mahsulotlarini va yarim tayyor mahsulotlarni muzlatishga ruxsat beriladi.

103. Muzlatilgan mahsulotlardan foydalanadigan korxonalar muzdan eritish (tushirish) uchun sex va (yoki) jihozlarga (inventarlarga) ega boʻlishi kerak.

104. Tayyor shoʻrvalar va issiq taomlar tayyorlangan paytdan eʼtiboran 3 soatdan koʻp boʻlmagan muddatda marmit yoki issiq plitada turishi mumkin. Gazaklar, sut, nordon sut mahsulotlari va ichimliklar sovutkichli vitrinaga qoʻyilishi va belgilangan yaroqlilik muddati davomida sotilishi lozim.

105. Korxonada tayyor ovqatlarni tarqatish va isteʼmol qilishni tashkil qilish uchun toza, quruq idishlar va ovqatlanish anjomlari (shu jumladan bir martalik idishlar)dan foydalanilishi lozim. Bir marta ishlatiladigan idishlar va ovqatlanish anjomlaridan qayta foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

106. Korxonada quyidagilarga ruxsat berilmaydi:

texnologik jarayon talablariga rioya qilishni taʼminlash imkoniyati mavjud boʻlmaganda mahsulot tayyorlash;

yaroqlilik muddati oʻtgan, sifatsiz yoki sifati boʻyicha shubhali, buzilish belgilari boʻlgan mahsulotlardan foydalanish;

germetik idishlarda sabzavotli, goʻshtli, baliqli, qoʻziqorinli konservalar tayyorlash;

quritilgan va dudlangan baliq tayyorlash;

quritilgan qoʻziqorinlar tayyorlash.

Polga tushgan yoki boshqa sabablarga koʻra ifloslangan mahsulotlarni maxsus, germetik belgili idishda toʻplanishi kerak.

107. Dam olish maskanlari va koʻchalarda mangal, qoʻra, panjara, qozonlarda ovqat tayyorlashga korxonada yarim tayyor mahsulotlar tayyorlanib, quyidagi talablar bajarilgan taqdirda ruxsat etiladi:

suv taʼminoti va oqova tarmoqlariga ulangan xona, shuningdek yarim tayyor mahsulotlarni saqlash uchun sovutgich uskunalari mavjud boʻlsa (agar xizmat koʻrsatish bir marotabalik yoki mavsumiy boʻlganda, unda tashib keltiriladigan ichimlik suvidan foydalanishga ruxsat beriladi);

jihozlar va idishlarni yuvish uchun sharoit mavjud boʻlsa;

oziq-ovqat mahsulotlarini pishirish uchun elektr jihoz yoki gaz taʼminoti, ular boʻlmaganda yogʻoch yoki tayyor koʻmir mavjud boʻlsa;

metall sixlar, oziq-ovqat mahsulotlarini tarqatish uchun bir marta ishlatiladigan idishlar va oshxona anjomlar mavjud boʻlsa;

oziq-ovqat mahsulotlari bevosita sotishdan oldin pishirilgan boʻlsa;

xodimlarning shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilishlari uchun sharoitlar mavjud boʻlsa.

108. Korxonadan tashqarida umumiy ovqatlanishni tashkil etish boʻyicha xizmat koʻrsatuvchi korxonalar oziq-ovqatlar va ichimliklar qadoqlangan idishlarni ochish, oziq-ovqatlarni qismlarga (porsiyalarga) ajratish, pazandachilik mahsulotlarini tarqatish uchun tayyorlash ishlarini bevosita tadbir oʻtkaziladigan joyga yaqin boʻlgan alohida maxsus ajratilgan xonada yoki joyda amalga oshiriladi.

109. Ovqatlanish dala sharoitida tashkil etilganda taomlarni isteʼmol qilish va shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya etish uchun (qoʻl yuvish uchun ichimlik suvi, sovun, bir marotaba ishlatiladigan sochiqlar va hokazolar) sharoit yaratilishi kerak.

110. Yetkazib berish xizmatlari bilan shugʻullanadigan korxonalar tayyor ovqatlarni konteynerlar, bokslar, termokonteynerlar va shunga oʻxshash boshqa idishlarda mahsulotlarning saqlash va transportirovka qilish sharoitlariga rioya qilgan holda yetkazib berishi kerak.

111. Sanitariya qoidalari talablariga javob bermaydigan muomaladan chiqarilgan mahsulotlar hisobga olinishi va qayta ishlanishi yoki yoʻq qilinguniga qadar alohida saqlanishi kerak.

112. Korxona xodimlari Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida tibbiy koʻrikdan oʻtishlari lozim.

113. Korxona maʼmuriyati xodimlar tanasining ochiq yuzalarida yiringli yaralar bor-yoʻqligini tekshirishlari va biror-bir kasallik alomatlari aniqlanganda, ushbu xodimlarni tibbiy xulosa olgunga qadar ishga qoʻymasligi lozim.

114. Agar ish davomida korxona xodimlarida oshqozon-ichak kasalliklari, isitma koʻtarilishi va boshqa kasallik belgilari paydo boʻlsa, ular bu haqda darhol korxona maʼmuriyatiga xabar berishlari va tibbiy yordam olish uchun tibbiy muassasaga murojaat qilishlari shart.

115. Korxona maʼmuriyati korxona xodimlarining mehnat faoliyatini boshlashlaridan oldin va ish vaqtida shaxsiy gigiyena talablariga rioya etilishi ustidan nazoratni taʼminlaydi.

116. Ishlab chiqarish jarayonida bevosita ishtirok etuvchi xodimlar ish boshlashdan oldin quyidagilarni amalga oshirishlari shart:

zargarlik buyumlarini, soatlarni yechish;

sochlarni roʻmol yoki qalpoq ostiga yigʻish;

toza sanitariya kiyimlarini kiyish;

qoʻllarni iliq suvda sovun bilan yuvish va dezinfeksiyalovchi vositalar bilan ishlov berish, tirnoqlar olingan va lak surilmagan boʻlishi kerak.

117. Qoʻllar quyidagi holatlarda ham yuviladi:

ishdagi har bir tanaffusdan keyin;

birinchi ish jarayonidan ikkinchi ish jarayoniga oʻtishda;

ifloslangan narsalarga qoʻl tekkanda;

hojatxonaga borganda ikki marta (hojatxonaga borgandan soʻng va ish joyida bevosita ish boshlashdan avval).

118. Korxonaning ishlab chiqarish xonalariga sanitariya kiyimisiz kirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

119. Ishlab chiqarish jarayonida bevosita ishtirok etuvchi korxonaning har bir xodimi maxsus kiyim va sanitariya vositalari (xalat, kurtka, qalpoq, qoʻlqop, sochiq) bilan taʼminlanishi kerak. Sanitariya kiyimlari har smenada va ifloslanishi bilan almashtiriladi.

120. Xizmat koʻrsatuvchi xodimlar toza maxsus kiyimda yoki sanitariya kiyimda ishlashi kerak.

121. Sanitariya kiyimlari ustidan ustki shaxsiy kiyimlarni kiyishga, sanitariya kiyimlarini shaxsiy ustki kiyimlar, buyumlar bilan birga saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

122. Mazkur sanitariya qoidalarini ishlab chiquvchilar roʻyxati ilovada keltirilgan.

Ishlab chiquvchilar roʻyxati:

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati (Sanitariya-epidemiologiya xizmati).

A.N. Shukurov Sanitariya-epidemiologiya xizmatining Sanitariya-gigiyena boshqarmasi boshligʻi, t.f.n.;

N.J. Ermatov Toshkent tibbiyot akademiyasi, “Bolalar, oʻsmirlar gigiyenasi va ovqatlanish gigiyenasi” kafedrasi mudiri, SSVning ovqatlanish gigiyenasi boʻyicha bosh mutaxassisi, t.f.d., professor;

O.L. Elinska Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Tibbiyot bosh boshqarmasi Sanitariya-epidemiologik nazorati boshqarmasining profilaktik toksiko-gigiyenik laboratoriyasi mudiri, t.f.d., katta ilmiy xodim;

A.D. Ismailov Sanitariya-epidemiologiya xizmatining Sanitariya-gigiyena boshqarmasi bosh mutaxassisi, t.f.n.;

K.T. Bokiyev Sanitariya-epidemiologiya xizmatining Sanitariya-gigiyena boshqarmasi bosh mutaxassisi, t.f.n.

D.A. Zaredinov Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining Gigiyena kafedrasi mudiri, t.f.d., professor;

D.Sh. AlimuxamedovToshkent Tibbiyot akademiyasi bolalar, oʻsmirlar gigiyenasi va ovqatlanish gigiyenasi kafedrasining dotsenti, t.f.d.;

O.P. Mirshina Sanitariya-epidemiologiya xizmatining Sanitariya-gigiyena boshqarmasi bosh mutaxassisi, t.f.n.