Terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirishga oid jinoyat ishlari bo‘yicha sud amaliyotida vujudga kelgan masalalar munosabati bilan, shuningdek, mazkur toifadagi ishlarni ko‘rib chiqishda qonun normalari to‘g‘ri va bir xilda qo‘llanilishini ta’minlash maqsadida, “Sudlar to‘g‘risida”gi Qonunning 22-moddasiga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirish bilan bog‘liq jinoyat ishlarining o‘z vaqtida va sifatli ko‘rib chiqilishi milliy xavfsizlikni ta’minlashning muhim shartlaridan biri hisoblanadi.

2. Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirish bilan bog‘liq jinoyat ishlarini ko‘rib chiqishda sudlar jinoyat va jinoyat-protsessual qonunlari bilan bir qatorda quyidagilarga amal qilishlari lozim:

O‘zbekiston Respublikasining “Terrorizmga qarshi kurash to‘g‘risida”gi Qonuniga;

O‘zbekiston Respublikasining “Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi Qonuniga;

O‘zbekiston Respublikasining terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirishga qarshi kurashishga qaratilgan boshqa normativ-huquqiy hujjatlariga;

terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish to‘g‘risidagi xalqaro konvensiyalarga;

Jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi moliyaviy choralarni ishlab chiqish guruhi (FATF) tavsiyalariga.

3. Sudlarga tushuntirilsinki, O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining (bundan buyon matnda JK deb yuritiladi) 155³-moddasida quyidagilar uchun jinoiy javobgarlik belgilangan:

terrorchilik tashkilotining mavjud bo‘lishini, faoliyat ko‘rsatishini, terrorchilik faoliyatida ishtirok etish uchun shaxslarning xorijga chiqib ketishi yoki O‘zbekiston Respublikasi hududi orqali harakatlanishini, terrorchilik harakatini tayyorlash va sodir etishni moddiy yoki moliyaviy jihatdan ta’minlash (bundan buyon matnda terrorizmni moddiy va moliyaviy ta’minlash deb yuritiladi);

terrorchilik tashkilotlariga yoxud terrorchilik faoliyatiga ko‘maklashayotgan yoki bunday faoliyatda ishtirok etayotgan shaxslarga bevosita yoki bilvosita har qanday vositalarni, resurslarni berish yoki yig‘ish, boshqa xizmatlar ko‘rsatish.

4. O‘zbekiston Respublikasining “Terrorizmga qarshi kurash to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq terrorchilik tashkiloti deganda, ikki yoki undan ortiq shaxsning yoki terrorchilik guruhlarining terrorchilik faoliyatini amalga oshirish uchun barqaror birlashuvi tushuniladi.

5. Terrorchilik tashkilotining mavjud bo‘lishini, faoliyat ko‘rsatishini moddiy va moliyaviy jihatdan ta’minlash quyidagilarda ifodalanishi mumkin:

har qanday ko‘char yoki ko‘chmas aktivlarni yoki bunday aktivlarga bo‘lgan huquqni tasdiqlovchi yuridik hujjatlarni taqdim etishda yoxud ularda ishtirok etishda (masalan, bank cheklari, pul o‘tkazmalari, bank kreditlari, qimmatli qog‘ozlar, obligatsiyalar, veksellar, aksiyalar, akkreditivlar va h.k.);

terroristik harakatlarni amalga oshirish uchun mo‘ljallangan boshqa mulklarni taqdim etishda yoki xizmatlar ko‘rsatishda.

6. Terroristik faoliyatni amalga oshirish uchun mo‘ljallangan mulkiy xarakterdagi xizmatlar quyidagilarda ifodalanishi mumkin:

terrorchilik faoliyatida ishtirok etish uchun xorijga chiqish yoki O‘zbekiston Respublikasi hududi orqali harakatlanish uchun chiptalar sotib olishda;

pul mablag‘larini, shu jumladan, xayriya niqobi ostida O‘zbekiston Respublikasidagi yoki xorijdagi hisob raqamlariga o‘tkazishda;

uchinchi shaxslar orqali pul va boshqa mablag‘larni taqdim etishda;

terrorchilik tashkilotlariga qo‘shilish uchun jo‘nab ketayotgan shaxslarga yo‘lboshchilik qilishda;

terrorchilik harakatlarini amalga oshirish uchun qurol-yaroq, o‘q-dori va boshqa asbob-uskunalar taqdim etishda;

oziq-ovqat mahsulotlari, hayotiy zarur narsalar, dori-darmonlar, kiyim-bosh, anjomlar, aloqa vositalari, transport, turar va noturar joylar pul mablag‘lari taqdim etishda va h.k.

7. Vositalar, resurslar to‘plash deganda, terrorizmni moliyalashtirish uchun mo‘ljallangan jinoyat predmetini izlab topish yoki jamg‘arishga qaratilgan harakatlarni sodir etish tushuniladi. Vositalar, resurslar to‘plashda ifodalangan jinoyat terrorizmni moliyalashtirish uchun mo‘ljallangan predmetlarning bir qismi olingan paytdan boshlab, bunda olingan vositalarni tasarruf etish uchun real imkoniyat mavjudligidan qat’iy nazar, tugallangan hisoblanadi

8. Vositalar, resurslarni taqdim etish deganda, ilgari qonuniy yoki noqonuniy yo‘l bilan topilgan va terrorizmni moliyalashtirish uchun mo‘ljallangan jinoyat predmetini terroristik xarakterdagi jinoyatlarni sodir etishgacha yoki sodir etish jarayonida topshirish tushuniladi. Bu qilmish jinoyat predmeti amalda taqdim etilgan, shu jumladan, pochta yoki boshqa aloqa vositalari orqali jo‘natilgan paytdan boshlab, undan foydalanish uchun real imkoniyat mavjudligidan qat’iy nazar, tugallangan hisoblanadi.

9. Terroristik tashkilot a’zosi bo‘lgan shaxs tomonidan uni moliyalashtirishda ifodalangan harakatlar JK 155 va 155³-moddalari majmui bilan kvalifikatsiya qilinadi.

10. Tushuntirilsinki, shaxsni JK 155³-moddasida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etishda aybdor deb topish uchun terrorizmni moliyalashtirishning hech bo‘lmaganda bitta fakti aniqlanganligining o‘zi yetarli.

11. Dastlabki tergov organlari va sudlar aybdorning harakatlarini JK 155³-moddasi ikkinchi qismining “a” bandi bilan kvalifikatsiya qilishda JK 32 va 34-moddalarida nazarda tutilgan qoidalarga rioya etishlari lozim.

12. Mansabdor shaxslarning terrorizmni moliyalashtirishda ifodalangan harakatlari JK 155³-moddasi ikkinchi qismining “b” bandi bo‘yicha kvalifikatsiya qilinadi va JK 192¹¹, 205-moddalari bo‘yicha qo‘shimcha kvalifikatsiya qilishni talab qilmaydi.

Mansabdor shaxsning harakatlarini JK 155³-moddasi ikkinchi qismining “b” bandi bo‘yicha kvalifikatsiya qilishda, aybdor terrorizmni moliyalashtirishda o‘z mansab vakolatlaridan foydalanganligi aniqlanishi lozim.

13. Aybdorning harakatlarini JK 155³-moddasi ikkinchi qismining “v” bandi bo‘yicha kvalifikatsiya qilish uchun ikki va undan ortiq shaxslarning terrorizmni moliyalashtirish faoliyatini amalga oshirish maqsadida guruhga birlashganligi aniqlangan bo‘lishi kerak.

14. Shaxsning harakatlarida ekstremizm belgilari bor-yo‘qligi to‘g‘risidagi masalani hal etishda, sudlar O‘zbekiston Respublikasining “Ekstremizmga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi Qonunining 3-moddasiga amal qilishlari lozim.

15. Qonunga muvofiq ekstremizmni moliyalashtirish deganda, quyidagilarga qaratilgan faoliyat tushuniladi:

ekstremistik faoliyatning mavjud bo‘lishini va faoliyat ko‘rsatishini, shaxslarning ekstremistik faoliyatda ishtirok etish uchun xorijga chiqib ketishini yoki O‘zbekiston Respublikasi hududi orqali harakatlanishini ta’minlashga;

ekstremistik tashkilotlarga yoki ekstremistik faoliyatga ko‘maklashayotgan yoki bunday faoliyatda ishtirok etayotgan shaxslarga bevosita yoki bilvosita har qanday mablag‘larni, resurslarni berishga yoxud yig‘ishga, boshqa xizmatlar ko‘rsatishga.

16. Sudlarga tushuntirilsinki, JK 244¹-moddasining birinchi qismida quyidagilar uchun jinoiy javobgarlik belgilangan:

diniy ekstremizm, separatizm va aqidaparastlik g‘oyalari bilan yo‘g‘rilgan materiallarni tarqatish maqsadida tayyorlash yoki saqlash;

qirg‘in solishga yoki fuqarolarni zo‘rlik bilan ko‘chirib yuborishga yoxud aholi orasida vahima chiqarishga da’vat etish;

diniy-ekstremistik, terrorchilik tashkilotlarining atributlarini yoki ramziy belgilarini tarqatish maqsadida tayyorlash, saqlash yoxud namoyish etish.

17. Shuni nazarda tutish kerakki, JK 244¹-moddasining ikkinchi qismi bo‘yicha jinoiy javobgarlik quyidagi hollarda kelib chiqadi:

diniy ekstremizm, separatizm va aqidaparastlik g‘oyalari bilan yo‘g‘rilgan ma’lumotlar va materiallarni har qanday shaklda tarqatish;

qirg‘in solishga yoki fuqarolarni zo‘rlik bilan ko‘chirib yuborishga yoxud aholi orasida vahima chiqarishga da’vat etish;

fuqarolar totuvligini buzish, tuhmatona, vaziyatni beqarorlashtiruvchi uydirmalar tarqatish hamda jamiyatda qaror topgan xulq-atvor qoidalariga va jamoat xavfsizligiga qarshi qaratilgan boshqa qilmishlarni sodir etish maqsadida dindan foydalanish;

diniy-ekstremistik, terrorchilik tashkilotlarining atributlarini yoki ramziy belgilarini tarqatish yoxud namoyish etish.

18. JK 241¹-moddasida nazarda tutilgan jinoyatlar sodir etilishini moliyalashtirishda ishtirok etgan shaxsning harakatlari, jinoyatni bajaruvchining harakatlaridan kelib chiqqan holda, yordamchi sifatida kvalifikatsiya qilinadi.

19. Diniy ekstremistik, separatistik, fundamentalistik yoki boshqa taqiqlangan tashkilotlar tuzish, ularga rahbarlik qilish, ularda ishtirok etishni moliyalashtirishda ishtirok etgan shaxsning harakatlari JK 244²-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinadi.

20. Mazkur toifadagi ishlarni ko‘rib chiqishda, sudlar shaxsda terrorizmni yoki ekstremizmni moliyalashtirishga qaratilgan to‘g‘ri qasd mavjudligini aniqlashi lozim. Jumladan, sudlar tomonidan shaxsning aybini isbotlovchi dalillarga huquqiy baho berishda, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2018-yil 24-avgustdagi “Dalillar maqbulligiga oid jinoyat-protsessual qonuni normalarini qo‘llashning ayrim masalalari to‘g‘risida”gi qarorida bayon etilgan tushuntirishlarga amal qilishlari lozim.

21. Terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirishda aybdor deb topilgan shaxslarga jazo tayinlashda, har bir alohida holatda sudlar sodir etilgan jinoyatning ijtimoiy xavflilik darajasini inobatga olishlari zarur.

22. Terrorizmni, ekstremizmni moliyalashtirish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha muhokama tamomlanganda, sudlar ish bo‘yicha ashyoviy dalillar to‘g‘risidagi masalani JPK 211-moddasiga muvofiq va O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2012-yil 13-dekabrdagi “Jinoyat ishlari bo‘yicha ashyoviy dalillarga oid qonunchilikni qo‘llashning ayrim masalalari to‘g‘risida”gi qarorida berilgan tushuntirishlariga amal qilgan holda hal qilishlari shart.

23. Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va ularga tenglashtirilgan sudlar terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirish bilan bog‘liq jinoyat ishlari to‘g‘ri ko‘rib chiqilishini ta’minlasinlar, shuningdek, sud amaliyotida mavjud kamchiliklarni o‘z vaqtida bartaraf etilishi yuzasidan choralar ko‘rsinlar.