1. Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari ishlab chiqarish jarayonida ishchilarni ultrabinafsha nurlari mavjud boʻlgan manbalardan himoyalash, baholash, nazorat qilish usullarini hamda ultrabinafsha nurlanishining salbiy taʼsirini oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarni oʻz ichiga oladi.

2. Ushbu sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari barcha turdagi (lazyerlar tomonidan ishlab chiqilgan ultrabinafsha nurlari (nurlanish) bundan mustasno) ultrabinafsha nurlariga (nurlanish) va ularning manbalariga taalluqlidir.

3. Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarida quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

nurning (nurlanish) intensivligi — nur tushadigan yuza maydonidagi energiya oqimining zichligi, birligi Vt/m² da;

nurlanish dozasi — maʼlum vaqti ichida tushadigan nurning miqdori (birligi mer.soat/m² da);

ruxsat etilgan nurning (nurlanish) intensivligi — butun ish kuni davomida va mehnat faoliyati jarayonida ishchilarning ishlagan davri va keyinchalik sogʻligʻining boʻzilishiga olib kelmaydigan, funksional va boshqa jarohat yetkazmaydigan nur (nurlanish) miqdori;

ultrabinafsha nurlari (ultrabinafsha nurlanish) — toʻlqin uzunligi 200 dan 400 nmgacha (chastotasi 10¹³ dan 10¹⁶ Gts) boʻlgan elektromagnit nurlanish;

UB-A — toʻlqin uzunligi 315 — 400 nm boʻlgan uzun toʻlqinli ultrabinafsha nurlari (nurlanish);

UB-B — toʻlqin uzunligi 280 — 315 nm boʻlgan oʻrta toʻlqinli ultrabinafsha nurlari (nurlanish);

UB-C — toʻlqin uzunligi 200 — 280 nm boʻlgan qisqa toʻlqinli ultrabinafsha nurlari (nurlanish);

4. Ultrabinafsha nurlarining (nurlanish) inson organizmiga taʼsiri uning meʼyoriy qiymatlari va spektral tarkibi boʻyicha aniqlanadi hamda ularga ruxsat etilgan miqdor belgilanadi.

5. Muhitni zararsizlantirish uchun yoki profilaktika maqsadida ultrabinafsha nurlanishdan foydalanganda nurlanish intensivligi xodimlar boʻlmaganda aniqlanadi.

6. Terining 0,2 m² dan koʻp boʻlmagan himoyalanmagan qismi maydoni mavjud boʻlgan taqdirda nurlanish intensivligi bir smenada 30 daqiqa toʻxtalish bilan 5 daqiqagacha nurlantirilgan holda, quyidagi sohalar:

UB-A — 50.0 Vt/m²;

UB-V — 0.05 Vt/m²;

UB-S — 0.001 Vt/m²;

uchun umumiy taʼsiri davomiyligi 60 daqiqadan oshmasligi lozim.

7. Terining 0,2 m² dan koʻp boʻlmagan himoyalanmagan qismi maydoni mavjud boʻlgan taqdirda ultrabinafsha nurlantirish intensivligi bir smenada 5 daqiqadan yuqori boʻlgan nurlanilgan holda quyidagi sohalar:

UB-A — 10.0 Vt/m²;

UB-V — 0.01 Vt/m²;

uchun umumiy taʼsiri davomiyligi toʻrt soatdan oshmasligi lozim.

UB-S — 0.001 Vt/m² sohada esa yoʻl qoʻyilmaydi.

8. UB-V va UB-S-nurlarini oʻtkazmaydigan maxsus kiyim hamda yuz va qoʻlni himoya qiluvchi vositalar ishlatilganda nurlanish intensivligi 1 Vt/m² oshmasligi kerak.

9. Ish jarayonida ultrabinafsha nurlarining juda yuqori va yuqori bosimli simob-kvarsli chiroqlari ishlatilganda, nazorat hududida ultrabinafsha nurlanishining intensivligi 65 mVt/m² dan oshmasligi kerak.

10. Ish jarayonida ultrabinafsha nurlarining yuqori va past bosimli simob-kvarsli chiroqlaridan tashqari boshqa maxsus chiroqlar ishlatilganda, nazorat hududida ultrabinafsha nurlanishini intensivligi 20 mVt/m² oshmasligi kerak.

11. Ultrabinafsha nurlanishning intensiv koʻrsatkichi oshganda mazkur Sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarining 1-ilovasiga muvofiq taʼsir vaqtini kamaytirish mumkin.

12. Ish joylarida (koʻmir va togʻ-kon sanoati ishchilari, yer osti ishlari, tabiiy yorugʻliksiz va tabiiy yorugʻlik yetarli boʻlmagan ishlab chiqarish binolari) tabiiy yoritilganlik koeffitsiyenti (TYOK) 0,1% dan kam boʻlgan tabiiy yorugʻlik bilan taʼminlanmagan yoki yetarli taʼminlanmagan binolarda ishlayotganlar uchun ultrabinafsha nurlarini nurlantiruvchi moslamalar oʻrnatiladi.

13. Ultrabinafsha nurlarini nurlantiruvchi moslamalar balandligi 3 metrdan 8 metrgacha boʻlgan hamda bir nafar xodimga 6 m² maydon toʻgʻri keladigan binolarda oʻrnatilishi koʻzda tutiladi.

14. Nurlanish moslamalardan paydo boʻladigan ultrabinafsha nurlarining intensivligi gorizontal tekislikda poldan 1 metr balandlikda 7,5 Vt/m² dan, nurlanish dozasi esa 60 mer.soat/m² dan oshmasligi kerak.

Sanoat va jamoat binolarining ish joylarida, shuningdek bolalar muassasalari, shifoxona va sanatoriyalarda kunlik taʼsir qilish muddati 8 soatdan yuqori boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

15. Uzoq vaqt taʼsir etuvchi ultrabinafsha nurlantiruvchi moslama sunʼiy va umumiy yoritish tizimi QMQ : 2.1.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yoritilganlik” asosida loyihalashtiriladi.

16. Koʻzni himoya qilishda koʻndalang va boʻylama tekisliklarda kamida 25⁰ S himoya burchagi boʻlgan nurni qaytaruvchi vositalar yordamida amalga oshiriladi. Ochiq himoyalanmagan eritemik chiroqlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. Toʻgʻri vizual oqimli nurlardan himoya ekrani orqali himoyalanadi.

17. Uzoq vaqt taʼsir etuvchi ultrabinafsha nurlantiruvchi moslamalardan profilaktika maqsadida 1-dekabrdan 1-martgacha boʻlgan davrda foydalaniladi.

18. Yer osti ishlari, derazasiz (tabiiy yorugʻlik tushmaydigan) ish oʻrinlari va belgilangan xizmat koʻrsatish joylarida ishlaydiganlar uchun qisqa vaqt taʼsir etuvchi ultrabinafsha nurlarini nurlantiruvchi moslamalar (fotariya) oʻrnatish nazarda tutiladi.

19. Qisqa vaqt taʼsir etuvchi ultrabinafsha nurlarini nurlantiruvchi moslamada nurlanishning intensivligi yer sathidan 1 metr balandlikda 30 mVt/m² yuqori boʻlmasligi, nurlanish dozasi 600 mer.soat/m² boʻlishi kerak.

20. Ultrabinafsha nurlarini nurlantiruvchi moslamalar erkak va ayollar uchun alohida boʻlishi hisobga olinadi.

21. Barcha turdagi ultrabinafsha nurlarini nurlantiruvchi moslamalarda (kabinali, oʻtkazuvchi va boshqalar) nurlantirish tadbirlari yilning kuz-qish faslida har kuni 2-3 daqiqa oʻtkaziladi.

22. Kabinali ultrabinafsha nurlarini nurlantiruvchi moslamasidan nur oluvchi xodimlar soni quyidagicha aniqlandi:

Bunda: M — ish kunida roʻyxat boʻyicha ishlovchi xodimlar (erkak va ayollar alohida);

K₁- UB — nur olish uchun qarshi koʻrsatmasi mavjud boʻlganlar hisobi, bu 0,8 ga teng;

K₂- UB — nur olishga ayollar uchun qarshi koʻrsatmasi mavjud boʻlgan oyning kunlari hisobi.

23. Ultrabinafsha nurlarini nurlantiruvchi moslama alohida binoda, shuningdek xodimlarning kiyimlarini saqlash xonasida joylashtiriladi.

24. Surib-chiqaruvchi ventilatsiya tashkil etishda harorati 25 — 28⁰S oraligʻida boʻlishi hisobga olinadi.

25. Binoning yer sathida 50 lk kam boʻlmagan sunʼiy yoritish tarmogʻi orqali yoritiladi.

26. Sanoat korxonalari va yer osti konlaridagi ultrabinafsha nurlarini nurlantiruvchi moslamalar sogʻliqni saqlash punkti tasarrufida boʻladi.

27. Tibbiy xodim uchun ish kuni davomida 100 nafar nur oladiganlar xodim uchun 8 m² maydondan kam boʻlmagan xona, bir nafar xodim uchun 3,6 m² maydondan kam boʻlmagan xona ajratiladi.

28. Doimiy va doimiy boʻlmagan ish joylarida nurlanishning intensivligi yilda bir martadan kam boʻlmagan holda, yangi ish joylari tashkil etilganda, moslamaga texnik oʻzgartirish kiritilganda hamda yangi moslama va texnologiya oʻrnatilganda nazoratdan oʻtkaziladi.

29. Oʻlchash ish joyining yer sathidan 0,5 — 1,0 va 1,5 metr balandlikda, oʻlchovlarni qabul qiluvchi manbaning nurlanishiga perpendikulyar qoʻyilgan holda bajariladi. Agar bir nechta manbalar mavjud boʻlsa, bunda oʻlchovlar har birida alohida oʻtkaziladi hamda olingan natijalar umumlashtiriladi.

30. Nurlarni intensivligini oʻlchashda koʻchma raqamli radiometr, energiya xususiyatlarini oʻlchash uchun dozimetr ishlatiladi. Oʻlchov qurilmalari metrologik koʻrikdan oʻtkazilgan boʻlishi kerak.

31. Agar nurlanishning intensivligi ruxsat etilgan miqdordan yuqori boʻlsa, manbadagi nurlanish intensivligini kamaytirish yoki ishchilarni himoyalash chora-tadbirlari belgilanadi.