132-сон 09.03.2020. Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlash tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, 09.03.2020 yildagi 132-son

Кучга кириш санаси

10.03.2020

Рус

Eng

Ўзб

O’zb

O‘zb|Рус

Hujjat 05.04.2022 sanasi holatiga

Joriy versiya

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlash tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida

Vazirlar Mahkamasining “Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlashga bosqichma-bosqich oʻtish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 8-dekabrdagi 999-son qaroriga asosan 2018/2019 oʻquv yilida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Toʻrtkoʻl tumanida, Fargʻona viloyatining Furqat tumani va Quvasoy shahrida hamda Toshkent shahrining Mirzo Ulugʻbek, Mirobod, Bektemir, Uchtepa, Yashnobod, Chilonzor, Yunusobod va Shayxontohur tumanlarida bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlash tizimi tajriba-sinov tariqasida muvaffaqiyatli amalga oshirildi.

Tajriba-sinov doirasida Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Fargʻona viloyati va Toshkent shahrida tashkil etilgan bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlarining (keyingi oʻrinlarda — tayyorlov guruhlari) 494 ta guruhida 11 103 nafar bola tayyorlovdan oʻtdi.

Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlash boʻyicha dastlabki loyihaning ijobiy tajribasini boshqa hududlarda ham tatbiq etish, maktabgacha taʼlim tizimini yanada takomillashtirish, sogʻlom, faol, barkamol, ijtimoiy moslashtirilgan bolalarni tarbiyalash, kelgusida muvaffaqiyatli oʻquv faoliyati uchun shart-sharoitlarni shakllantirish va ularni boshlangʻich taʼlimga sifatli tayyorlash hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oliy Majlisga yoʻllagan Murojaatnomasi ijrosini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklarining 2019/2020 oʻquv yilidan boshlab Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrida bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlash tizimini toʻliq joriy etish toʻgʻrisidagi taklifiga rozilik berilsin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim vazirligining bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlashni amalga oshirish borasidagi asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilansin:

2. Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlashni amalga oshirish borasidagi asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilansin:

maktabgacha taʼlim bilan qamrab olinmagan bolalar uchun tayyorlov guruhlarini shakllantirish;

tayyorlov guruhlarining oʻquv-tarbiya jarayoniga zamonaviy innovatsion pedagogik texnologiyalarni, taʼlim va tarbiyaning samarali shakllari hamda usullarini joriy etish;

tayyorlov guruhlarini milliy madaniy-tarixiy qadriyatlarni aks ettiradigan va bolalikdan kitob oʻqishga qiziqishni oshiradigan oʻquv-metodik, didaktik materiallar, rivojlantiruvchi oʻyinlar hamda oʻyinchoqlar, badiiy adabiyotlar bilan taʼminlash;

ilgʻor xorijiy tajribani hisobga olgan holda, maktabgacha taʼlim bilan qamrab olinmagan bolalarning davlat talablariga muvofiq har tomonlama aqliy, axloqiy, estetik va jismoniy kamol topishi uchun shart-sharoitlar yaratish;

tayyorlov guruhlarini tashkil etishda maktabgacha taʼlimning muqobil shakllarini keng joriy etish;

davlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari hamda maktabgacha taʼlim sohasida ham taʼlim xizmatlarini koʻrsatuvchi boshqa davlat tashkilotlarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash.

3. Belgilansinki:

tayyorlov guruhlarida oʻquv yili joriy yilning 2-sentabridan keyingi yilning 31-mayigacha boʻlgan davrni, yozgi sogʻlomlashtirish davri joriy yilning 1-iyunidan 31-avgustigacha boʻlgan davrni oʻz ichiga oladi;

davlat va nodavlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari tomonidan hamda ulardan tashqari toʻliq yoki toʻliq boʻlmagan kun (bir haftada kamida 15 soat taʼlim-tarbiya jarayoni tashkil etilgan holda) rejimida tashkil etiladigan tayyorlov guruhlari tarbiyalanuvchilari boshlangʻich taʼlimga tayyorgarlikdan oʻtgan deb hisoblanadi va majburiy bepul bir yillik tayyorlovdan ozod etiladi;

davlat va nodavlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari tomonidan hamda ulardan tashqari tashkil etilgan tayyorlov guruhlarida boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorgarlikdan oʻtgan bolalarga boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlovdan oʻtganlik toʻgʻrisida davlat namunasidagi sertifikat beriladi.

“Bolalar bogʻchasi” maktabgacha taʼlimni boshqarish axborot tizimi orqali davlat va nodavlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari maktabga tayyorlov guruhlarini tamomlagan bolalarga bir yillik maktabga tayyorlovdan oʻtganlik haqida davlat namunasidagi elektron sertifikat beriladi.

4. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari davlat maktabgacha taʼlim tashkilotlarida hamda boshqa davlat tashkilotlarida tayyorlov guruhlari uchun xonalarni tayyorlash, zarur boʻlganda, yangi binolar, xonalar qurish yoki mavjudlarini kapital taʼmirlash, suv va elektr energiyasi hajmini oʻlchaydigan hamda hisobga oladigan alohida moslamalar oʻrnatish choralarini koʻrsin.

5. Quyidagilar:

2020 — 2025-yillarda bolalarni majburiy maktabgacha taʼlim bilan qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichlari 1-ilovaga muvofiq;

Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq;

Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlarini moddiy-texnik vositalar va taʼlim-didaktik materiallar bilan jihozlash normativlari 3-ilovaga muvofiq;

Boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlovdan oʻtganlik toʻgʻrisida sertifikat berish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 4-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlarini moddiy-texnik vositalar va taʼlim-didaktik materiallar bilan jihozlash normativlari 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim vazirligi:

a) tayyorlov guruhlari xonalarini ushbu qarorga 3-ilovaga muvofiq mebel, anjomlar, oʻquv-metodik, didaktik materiallar, badiiy adabiyotlar, rivojlantiruvchi oʻyinlar va oʻyinchoqlar bilan taʼminlasin;

b) bir oy muddatda:

tayyorlov guruhlarini malakali pedagog kadrlar bilan taʼminlash choralarini koʻrsin;

manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Taʼlim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi Maktabgacha taʼlim vazirligi bilan birgalikda tayyorlov guruhlaridagi taʼlim-tarbiya jarayonining sifatini nazorat qilsin hamda davlat va nodavlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari tomonidan, shuningdek, boshqa tashkilotlarda tashkil etiladigan tayyorlov guruhlari faoliyatining monitoringini olib borsin.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi tayyorlov guruhlaridagi taʼlim-tarbiya jarayonining sifatini nazorat qilsin hamda davlat va nodavlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari tomonidan, shuningdek, boshqa tashkilotlarda tashkil etiladigan tayyorlov guruhlari faoliyatini monitoring qilib borsin.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi:

8. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi:

har yili Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti xarajatlarini shakllantirishda ushbu qaror doirasidagi tadbirlarni amalga oshirish uchun zarur mablagʻlarni nazarda tutsin;

zaruratga qoʻra joriy etilayotgan shtat birliklaridan va tayyorlov guruhlarini jihozlashdan kelib chiqqan holda, “2020-yil uchun Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.

9. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining “Davlat belgisi” davlat unitar korxonasi Maktabgacha taʼlim vazirligining buyurtmasiga muvofiq har yili boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlovdan oʻtganlik toʻgʻrisida davlat namunasidagi sertifikat blankalarining belgilangan tartibda tayyorlanishini taʼminlasin.

10. Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 15-martdagi 140-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2017-yil, 3-son, 29-modda) bilan tasdiqlangan Umumiy oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi nizomning 43-bandiga quyidagi mazmundagi xatboshi qoʻshilsin:

“2027/2028 oʻquv yilidan boshlab — boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlovdan oʻtganlik toʻgʻrisida davlat namunasidagi sertifikat”.

11. Vazirlar Mahkamasining “Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlashga bosqichma-bosqich oʻtish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 8-dekabrdagi 999-son qarorining 5-bandi va ushbu qarorga 2 — 4 ilovalar oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

12. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi maktabgacha taʼlim vaziri A.V. Shin zimmasiga va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Taʼlim va sogʻliqni saqlash masalalari kotibiyatiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2020-yil 9-mart,

132-son

Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 9-martdagi 132-son qaroriga
1-ILOVA

2020 — 2025-yillarda bolalarni majburiy maktabgacha taʼlim bilan qamrab olishning

MAQSADLI KOʻRSATKICHLARI

T/r	Parametrlar	shu jumladan oʻquv yillar boʻyicha:
T/r	Parametrlar	2019/2020	2020/2021	2021/2022	2022/2023	2023/2024	2024/2025
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	630 281	658 799	691 621	709 318	726 926	744 532
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	341 816	494 069	567 129	638 386	690 580	744 532
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	54,2	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	91 243	152 253	73 060	71 257	52 194	53 952
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	266	263	128	127	94	98
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	559	768	373	365	269	278
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	2 535	4 051	1 940	1 888	1 384	1 431
1. ANDIJON VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	58 405	61 695	64 504	65 925	67 333	68 746
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	32 350	46 271	52 893	59 333	63 966	68 746
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	55,4	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	4 597	13 921	6 622	6 440	4 633	4 780
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	18	24	12	11	8	8
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	31	70	34	33	24	24
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	132	371	175	171	123	128
2. BUXORO VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	33 853	36 032	37 280	38 192	39 142	40 086
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	21 480	27 024	30 570	34 373	37 185	40 086
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	63,5	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	4 327	5 544	3 546	3 803	2 812	2 901
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	14	10	6	7	5	5
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	30	28	18	20	15	15
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	121	147	95	100	74	77
3. JIZZAX VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	25 650	26 580	28 033	28 959	29 886	30 810
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	14 417	19 935	22 987	26 063	28 392	30 810
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	56,2	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	2 479	5 518	3 052	3 076	2 329	2 418
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	13	10	6	6	4	5
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	20	28	16	16	12	13
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	72	146	80	81	62	63
4. QASHQADARYO VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	68 592	70 303	72 170	73 991	75 805	77 626
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	27 323	52 727	59 179	66 592	72 015	77 626
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	39,8	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	9 789	25 404	6 452	7 413	5 423	5 611
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	26	43	11	13	10	10
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	57	128	33	38	28	29
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	270	676	172	197	143	149
5. QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	38 426	37 643	38 778	39 461	40 143	40 826
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	24 659	28 232	31 798	35 515	38 136	40 826
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	64,2	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	6 619	3 573	3 566	3 717	2 621	2 690
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	20	6	6	7	5	5
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	43	18	18	19	14	14
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	183	96	95	98	69	71
6. NAVOIY VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	18 064	19 092	19 794	20 460	21 126	21 792
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	8 748	14 319	16 231	18 414	20 070	21 792
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	48,4	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	3 046	5 571	1 912	2 183	1 656	1 722
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	11	10	4	4	3	3
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	20	28	10	11	9	9
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	86	148	50	58	44	46
7. NAMANGAN VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	50 003	55 942	61 170	63 355	65 494	67 637
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	29 612	41 957	50 159	57 020	62 219	67 637
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	59,2	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	5 494	12 345	8 202	6 861	5 199	5 418
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	16	21	14	12	9	10
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	33	62	42	35	26	28
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	154	329	218	182	139	143
8. SAMARQAND VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	75 849	78 414	82 381	84 218	86 026	87 833
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	43 800	58 811	67 552	75 796	81 725	87 833
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	57,7	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	20 392	15 011	8 741	8 244	5 929	6 108
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	43	26	15	14	10	11
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	111	76	44	42	30	31
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	552	399	233	219	158	162
9. SIRDARYO VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	15 700	16 368	17 018	17 370	17 724	18 075
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	10 244	12 276	13 955	15 633	16 838	18 075
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	65,2	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	1 839	2 032	1 679	1 678	1 205	1 237
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	11	4	3	3	3	3
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	16	11	9	9	7	7
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	53	53	44	44	31	32
10. SURXONDARYO VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	53 795	54 071	58 070	59 806	61 541	63 275
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	23 619	40 553	45 191	53 825	58 464	63 275
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	43,9	75	78	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	8 992	16 934	4 638	8 634	4 639	4 811
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	21	29	8	15	8	9
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	52	85	24	44	24	25
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	247	451	123	229	123	127
11. FARGʻONA VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	66 537	72 095	74 904	76 719	78 536	80 347
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	34 816	54 071	60 421	69 047	74 609	80 347
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	52,3	75	81	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	6 086	19 255	6 350	8 626	5 562	5 738
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	20	33	11	15	10	10
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	40	97	32	44	28	29
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	174	512	169	229	148	153
12. XORAZM VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	34 299	37 192	39 462	40 706	41 949	43 193
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	12 526	27 894	32 359	36 635	39 852	43 193
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	36,5	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	3 923	15 368	4 465	4 276	3 217	3 341
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	13	26	8	8	6	6
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	25	77	23	22	17	17
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	109	410	118	113	85	89
13. TOSHKENT SHAHRI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	38 743	40 105	41 862	43 026	44 189	45 352
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	32 307	34 806	37 754	40 267	42 858	45 352
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	83	86,8	90,2	93,6	97	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	6 436	2 499	2 948	2 513	2 591	2 494
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	17	5	5	5	5	5
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	37	13	15	13	13	13
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	178	66	79	66	69	66
14. TOSHKENT VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	52 365	53 267	56 195	57 130	58 032	58 934
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	25 915	35 193	46 080	49 873	54 251	58 934
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	49,5	66,1	82	87,3	93	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	7 224	9 278	10 887	3 793	4 378	4 683
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	23	16	19	7	8	8
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	44	47	55	19	22	24
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	204	247	289	101	116	125

T/r	Parametrlar	shu jumladan oʻquv yillar boʻyicha:
T/r	Parametrlar	2019/2020	2020/2021	2021/2022	2022/2023	2023/2024	2024/2025
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	630 281	658 799	691 621	709 318	726 926	744 532
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	341 816	494 069	567 129	638 386	690 580	744 532
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	54,2	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	91 243	152 253	73 060	71 257	52 194	53 952
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	266	263	128	127	94	98
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	559	768	373	365	269	278
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	2 535	4 051	1 940	1 888	1 384	1 431
1. ANDIJON VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	58 405	61 695	64 504	65 925	67 333	68 746
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	32 350	46 271	52 893	59 333	63 966	68 746
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	55,4	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	4 597	13 921	6 622	6 440	4 633	4 780
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	18	24	12	11	8	8
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	31	70	34	33	24	24
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	132	371	175	171	123	128
2. BUXORO VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	33 853	36 032	37 280	38 192	39 142	40 086
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	21 480	27 024	30 570	34 373	37 185	40 086
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	63,5	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	4 327	5 544	3 546	3 803	2 812	2 901
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	14	10	6	7	5	5
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	30	28	18	20	15	15
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	121	147	95	100	74	77
3. JIZZAX VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	25 650	26 580	28 033	28 959	29 886	30 810
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	14 417	19 935	22 987	26 063	28 392	30 810
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	56,2	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	2 479	5 518	3 052	3 076	2 329	2 418
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	13	10	6	6	4	5
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	20	28	16	16	12	13
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	72	146	80	81	62	63
4. QASHQADARYO VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	68 592	70 303	72 170	73 991	75 805	77 626
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	27 323	52 727	59 179	66 592	72 015	77 626
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	39,8	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	9 789	25 404	6 452	7 413	5 423	5 611
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	26	43	11	13	10	10
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	57	128	33	38	28	29
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	270	676	172	197	143	149
5. QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	38 426	37 643	38 778	39 461	40 143	40 826
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	24 659	28 232	31 798	35 515	38 136	40 826
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	64,2	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	6 619	3 573	3 566	3 717	2 621	2 690
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	20	6	6	7	5	5
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	43	18	18	19	14	14
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	183	96	95	98	69	71
6. NAVOIY VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	18 064	19 092	19 794	20 460	21 126	21 792
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	8 748	14 319	16 231	18 414	20 070	21 792
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	48,4	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	3 046	5 571	1 912	2 183	1 656	1 722
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	11	10	4	4	3	3
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	20	28	10	11	9	9
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	86	148	50	58	44	46
7. NAMANGAN VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	50 003	55 942	61 170	63 355	65 494	67 637
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	29 612	41 957	50 159	57 020	62 219	67 637
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	59,2	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	5 494	12 345	8 202	6 861	5 199	5 418
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	16	21	14	12	9	10
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	33	62	42	35	26	28
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	154	329	218	182	139	143
8. SAMARQAND VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	75 849	78 414	82 381	84 218	86 026	87 833
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	43 800	58 811	67 552	75 796	81 725	87 833
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	57,7	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	20 392	15 011	8 741	8 244	5 929	6 108
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	43	26	15	14	10	11
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	111	76	44	42	30	31
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	552	399	233	219	158	162
9. SIRDARYO VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	15 700	16 368	17 018	17 370	17 724	18 075
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	10 244	12 276	13 955	15 633	16 838	18 075
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	65,2	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	1 839	2 032	1 679	1 678	1 205	1 237
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	11	4	3	3	3	3
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	16	11	9	9	7	7
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	53	53	44	44	31	32
10. SURXONDARYO VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	53 795	54 071	58 070	59 806	61 541	63 275
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	23 619	40 553	45 191	53 825	58 464	63 275
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	43,9	75	78	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	8 992	16 934	4 638	8 634	4 639	4 811
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	21	29	8	15	8	9
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	52	85	24	44	24	25
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	247	451	123	229	123	127
11. FARGʻONA VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	66 537	72 095	74 904	76 719	78 536	80 347
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	34 816	54 071	60 421	69 047	74 609	80 347
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	52,3	75	81	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	6 086	19 255	6 350	8 626	5 562	5 738
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	20	33	11	15	10	10
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	40	97	32	44	28	29
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	174	512	169	229	148	153
12. XORAZM VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	34 299	37 192	39 462	40 706	41 949	43 193
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	12 526	27 894	32 359	36 635	39 852	43 193
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	36,5	75	82	90	95	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	3 923	15 368	4 465	4 276	3 217	3 341
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	13	26	8	8	6	6
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	25	77	23	22	17	17
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	109	410	118	113	85	89
13. TOSHKENT SHAHRI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	38 743	40 105	41 862	43 026	44 189	45 352
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	32 307	34 806	37 754	40 267	42 858	45 352
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	83	86,8	90,2	93,6	97	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	6 436	2 499	2 948	2 513	2 591	2 494
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	17	5	5	5	5	5
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	37	13	15	13	13	13
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	178	66	79	66	69	66
14. TOSHKENT VILOYATI
1.	Jami 6 yoshdagi bolalar soni	52 365	53 267	56 195	57 130	58 032	58 934
2.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (soni)	25 915	35 193	46 080	49 873	54 251	58 934
3.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning maqsadli koʻrsatkichi (%)	49,5	66,1	82	87,3	93	100
4.	6 yoshdagi bolalarni qamrab olishning oʻsishi surʼati	7 224	9 278	10 887	3 793	4 378	4 683
shu jumladan quyidagilar hisobiga:
1.	Toʻliq kunlik tayyorlov guruhlari	23	16	19	7	8	8
2.	Qisqa muddatli tayyorlov guruhlari	44	47	55	19	22	24
3.	Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari	204	247	289	101	116	125

Izoh. Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim vazirligiga zarur hollarda mazkur ilovada belgilangan respublika maqsadli koʻrsatkichlari doirasida hududlar koʻrsatkichlariga oʻzgartirish kiritish huquqi beriladi.

Izoh. Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligiga zarur hollarda mazkur ilovada belgilangan respublika maqsadli koʻrsatkichlari doirasida hududlar koʻrsatkichlariga oʻzgartirish kiritish huquqi beriladi.

Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 9-martdagi 132-son qaroriga
2-ILOVA

Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisida

NIZOM

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlari (keyingi oʻrinlarda — tayyorlov guruhlari) faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi.

2. Tayyorlov guruhlari maktabgacha taʼlim tashkilotlari bilan qamrab olinmagan bolalarga maktabgacha taʼlim va tarbiya olishda yordam berish, buning uchun zarur shart-sharoitlar yaratish maqsadida tashkil etiladi.

3. Tayyorlov guruhlari maktabgacha taʼlim tizimining ajralmas qismi hisoblanadi va quyidagilar ularning asosiy vazifalari hisoblanadi:

bolalarni umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida oʻqishga tayyorlash;

Oʻzbekiston Respublikasidagi ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qoʻyiladigan davlat talablariga muvofiq va ilgʻor xorijiy tajribani hisobga olgan holda, bolalar har tomonlama aqliy, axloqiy, estetik va jismoniy kamol topishi uchun shart-sharoitlar yaratish;

bolalarning sogʻligʻini muhofaza qilish va mustahkamlash;

bolalarni milliy madaniyat va umuminsoniy qadriyatlar bilan tanishtirish;

oʻquv-tarbiya jarayoniga zamonaviy innovatsion pedagogik texnologiyalarni, taʼlim va tarbiyaning samarali shakllari hamda usullarini joriy etish;

bola shaxsining asoslarini shakllantirish, unda bilimga qiziqishni rivojlantirish.

2-bob. Tayyorlov guruhlarini tashkil etish va ularga bolalarni qabul qilish

4. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim vazirligi, viloyat maktabgacha taʼlim boshqarmalari, Toshkent shahar maktabgacha taʼlim bosh boshqarmasi (keyingi oʻrinlarda — hududiy boshqarmalar) tomonidan har yili may, iyun oylarida hududdagi maktabgacha taʼlim tashkilotlariga qamrab olinmagan bolalarning mavjud kontingenti oʻrganiladi.

Bunday bolalar kontingenti aniqlangan taqdirda, hududiy boshqarmalar tayyorlov guruhlarini tashkil etish toʻgʻrisida asoslangan taklif bilan Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim vazirligiga murojaat qiladi.

Maktabgacha taʼlim vazirligi taklifni oʻrganib chiqib, bir oy muddatda tayyorlov guruhlarini tashkil etishga qoʻyilgan talablarni hisobga olgan holda hududiy boshqarmalarga tegishli topshiriq beradi.

5. Tayyorlov guruhlarini tashkil etish toʻgʻrisidagi buyruq tuman (shahar) maktabgacha taʼlim boʻlimi tomonidan Maktabgacha taʼlim vazirligining tegishli topshirigʻi kelib tushgan kundan boshlab ikki hafta muddatda qabul qilinadi.

4. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, viloyat hamda Toshkent shahar maktabgacha va maktab taʼlimi boshqarmalari (keyingi oʻrinlarda — hududiy boshqarmalar) tomonidan har yili may va iyun oylarida hududdagi maktabgacha taʼlim tashkilotlariga qamrab olinmagan bolalarning mavjud kontingenti oʻrganiladi.

Majburiy tayyorlov guruhi manzili hududdagi mavjud ehtiyojdan kelib chiqib, Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi bilan kelishilgan holda oʻzgartirilishiga ruxsat beriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi taklifni oʻrganib chiqib, bir oy muddatda tayyorlov guruhlarini tashkil etishga qoʻyilgan talablarni hisobga olgan holda hududiy boshqarmalarga tegishli topshiriq beradi.

5. Tayyorlov guruhlarini tashkil etish toʻgʻrisidagi buyruq tuman (shahar) maktabgacha va maktab taʼlimi boʻlimi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining tegishli topshirigʻi kelib tushgan kundan boshlab ikki hafta muddatda qabul qilinadi.

6. Tayyorlov guruhlariga kelgusi yilda yetti yoshga toʻladigan, maktabgacha taʼlim tashkilotlariga bormayotgan bolalar ularning ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning (keyingi oʻrinlarda — ota-onalar) arizasi va bola sogʻligʻi holati toʻgʻrisidagi tibbiy xulosa asosida qabul qilinadi.

7. Tayyorlov guruhlariga qabul qilingan bolalar maktabgacha taʼlim tashkiloti rahbarlarining buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi.

8. Tayyorlov guruhlari maktabgacha taʼlim tashkilotlarida tashkil etiladi.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlari mavjud boʻlmagan yoki ularda tayyorlov guruhlarini tashkil etish uchun yetarli sharoit boʻlmagan taqdirda tayyorlov guruhlari umumiy oʻrta taʼlim muassasalari, kollejlar, “Barkamol avlod” markazlari, mahalla fuqarolar yigʻinlari, madaniyat markazlari, bolalar musiqa va sanʼat maktablarida, shuningdek, boshqa mos bino hamda inshootlarda tashkil etiladi.

9. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida tayyorlov guruhlari uchun alohida xonalar ajratiladi va ulardan faqat maqsadli foydalaniladi, zarur boʻlsa, ularga alohida eshikdan kirish tashkil etiladi.

10. Tayyorlov guruhlarini tashkil etish uchun ajratilgan xonalar belgilangan sanitariya-gigiyena talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

3-bob. Tayyorlov guruhlarida oʻquv-tarbiya jarayonini tashkil etish

11. Taʼlim-tarbiya jarayoni bolalarning ovqatlanishini tashkil etish shartisiz bir haftada kamida 15 soat (bir kunda 3-4 soat) oʻqitishni nazarda tutuvchi maktabgacha taʼlimning davlat taʼlim dasturiga hamda ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qoʻyiladigan davlat talablariga muvofiq ishlab chiqilgan maktabgacha taʼlim tashkiloti dasturi asosida tashkil etiladi.

12. Tayyorlov guruhlarida bolalarning boʻlish vaqti 3-4 soatni tashkil etadi va taʼlim-tarbiya jarayoni bir yoki ikki smenada tashkil etiladi.

13. Bitta tayyorlov guruhidagi bolalar soni 30 nafardan oshmasligi kerak.

14. Maktabgacha taʼlim tashkilotiga bormaydigan va oʻziga xos ehtiyojlarga ega bolalar tibbiy moneliklar mavjud boʻlmaganda, tayyorlov guruhlarida oʻqishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan tibbiy moneliklar mavjud boʻlganda, ota-onalarning hozir boʻlishi koʻrsatilgan holda bolaning yashash joyi boʻyicha davolash-profilaktika muassasasi tomonidan tayyorlov guruhlariga borish uchun ruxsat berish toʻgʻrisida xulosa beriladi.

15. Tayyorlov guruhlarida taʼlim-tarbiya jarayoni bolalarning oʻziga xos xususiyatlari hisobga olingan holda tashkil etiladi.

16. Maktabgacha taʼlim tashkilotlaridan tashqarida tashkil etilgan tayyorlov guruhlari eng yaqin joydagi maktabgacha taʼlim tashkilotlarining tarkibiy qismi hisoblanadi hamda barcha hujjatlarni rasmiylashtirish mazkur maktabgacha taʼlim tashkiloti rahbari tomonidan olib boriladi va nazorat qilinadi.

17. Tayyorlov guruhlarida pedagog kadrlar meʼyori har bir guruh uchun tarbiyachi — 0,5 shtat birligi, tarbiyachi yordamchisi — 0,5 shtat birligi hamda musiqa rahbari — 0,25 shtat birligi miqdorida belgilanadi.

4-bob. Taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari

18. Tarbiyalanuvchi, pedagog xodim, ota-onalar tayyorlov guruhlarida taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari hisoblanadi.

19. Tayyorlov guruhlari tarbiyalanuvchilari quyidagi huquqlarga ega:

davlat maktabgacha taʼlim tashkilotlarida boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorgarlikdan bepul oʻtish;

davlat tomonidan kafolatlangan hajm doirasida bepul tibbiy yordam olish;

sogʻliq uchun xavfsiz boʻlgan sharoitlarda taʼlim olish va tarbiyalanish;

sogʻlom turmush tarzini olib borish, bolalarni mehnat qilishga majburlashning har qanday shakllaridan, jismoniy va ruhiy zoʻravonlikdan, oʻz shaʼni va qadr-qimmati kamsitilishidan himoyalanish;

oʻz sogʻligʻiga zarar yetkazadigan axborotdan himoyalanish.

Tayyorlov guruhlari tarbiyalaruvchilari qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

20. Tarbiyalanuvchilarning ota-onalari quyidagi huquqlarga ega:

oʻz bolasining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish;

oʻz bolasi uchun maktabgacha taʼlim shaklini va taʼlim olish tilini tanlash;

maktabgacha taʼlim tashkilotlari maʼmuriyatidan maktabgacha taʼlim va tarbiya toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan zarur shart-sharoitlar taʼminlanishini talab qilish;

maktabgacha boʻlgan yoshdagi bolani rivojlantirish, unga maktabgacha taʼlim va tarbiya berish masalalari yuzasidan davlat organlariga murojaat qilish;

bolaga nisbatan hurmat bilan munosabatda boʻlishni talab qilish;

taʼlim-tarbiya jarayoni tashkil etilishida ishtirok etish;

tayyorlov guruhlaridagi taʼlim-tarbiya jarayoni bilan tanishish.

Tarbiyalanuvchilarning ota-onalari qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

21. Tarbiyalanuvchilarning ota-onalari:

bolaning jismoniy sogʻligʻi, ruhiy holati haqida qaygʻurishi, uning qobiliyatlari, ishtiyoqlari va isteʼdodlarini rivojlantirish uchun zarur shart-sharoitlar yaratishi;

bolaning boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorgarlikdan oʻtishini taʼminlashi;

taʼlim-tarbiya jarayoni boshqa ishtirokchilarining shaʼni, qadr-qimmati va ishchanlik obroʻsini hurmat qilishi;

oilada bolaning har tomonlama rivojlanishi, taʼlim va tarbiya olishi uchun zarur shart-sharoitlarni taʼminlashi shart.

Tarbiyalanuvchilar ota-onalari zimmasida qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Bolalarning umumiy oʻrta taʼlim muassasasiga kirguniga qadar boshlangʻich taʼlimga bir yillik majburiy tayyorgarlik koʻrishi uchun javobgarlik ularning ota-onalari zimmasiga yuklatiladi.

22. Tegishli kasbiy maʼlumotga, tayyorgarlikka, yuksak axloqiy sifatlarga ega boʻlgan hamda tibbiy koʻrikdan oʻtgan shaxslar tayyorlov guruhlarida pedagogik va tibbiy faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga egadir.

5-bob. Tayyorlov guruhlari mol-mulki va moliya-xoʻjalik faoliyati

23. Tayyorlov guruhlari faoliyati bilan bogʻliq xarajatlar qonunchilik hujjatlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti hisobidan moliyalashtiriladi.

24. Tayyorlov guruhlari Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim vazirligi hamda hududiy boshqarmalar tomonidan belgilangan tartibda ularning bank hisobraqamlariga oʻtkaziladigan Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan jihozlanadi.

24. Tayyorlov guruhlari Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi hamda hududiy boshqarmalar tomonidan belgilangan tartibda ularning bank hisobraqamlariga oʻtkaziladigan Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan jihozlanadi.

25. Tayyorlov guruhlarining mol-mulki qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda mazkur guruhlar tashkil etilgan maktabgacha taʼlim tashkilotining balansiga kiritiladi.

26. Tayyorlov guruhlarining pedagog xodimlari mehnatiga davlat maktabgacha taʼlim muassasalari uchun belgilangan tartibda haq toʻlanadi.

6-bob. Yakunlovchi qoida

27. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.

Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 9-martdagi 132-son qaroriga
3-ILOVA

Bolalarni boshlangʻich taʼlimga majburiy bepul bir yillik tayyorlov guruhlarini moddiy-texnik vositalar va taʼlim-didaktik materiallar bilan jihozlash

NORMATIVLARI

T/r	Nomi	Oʻlchov birligi	Soni
I. Mebel va boshqa jihozlar
1.	Qattiq jinsli yogʻochdan yoki qatlam-qatlam yogʻochdan yasalgan 4 oʻrinli bolalar stoli (10 mm dan 18 mm gacha)	dona	8
2.	Qattiq jinsli yogʻochdan yoki qatlam-qatlam yogʻochdan yasalgan bolalar stuli (10 mm dan 18 mm gacha)	dona	30
3.	Tarbiyachi uchun bir tumbochkali stol	dona	1
4.	Tarbiyachi uchun yarim yumshoq stul	dona	2
5.	Oʻquv materiallari uchun javon	dona	1
6.	Oʻyinchoqlar uchun javon	dona	4
7.	Yashil doska	dona	1
8.	Gilam	kv.m.	60
9.	Ilgak	dona	30
II. Oʻyinchoqlar
10.	Oʻgʻil bola qoʻgʻirchoq	dona	2
11.	Qiz bola qoʻgʻirchoq	dona	2
12.	Mashinalar (yongʻin mashinasi, tez yordam mashinasi, militsiya mashinasi, yuk mashinasi, yengil mashina, ekskavator, koʻtarish krani)	komplekt	1
13.	Uy hayvonlari va ularning bolalari	toʻplam	2
14.	Yovvoyi hayvonlar va ularning bolalari	toʻplam	2
15.	Bolalar idishlari toʻplami	toʻplam	4
16.	Konstruktor	toʻplam	4
17.	Bolalar lotosi	toʻplam	2
18.	“Dorixona” toʻplami	toʻplam	2
19.	Qurilish vositalari toʻplami	toʻplam	2
20.	Topishmoqlar (pazllar)	dona	20
21.	Terma naqsh	toʻplam	4
22.	Qurilish kubiklari toʻplami	toʻplam	2
23.	Mevalar qolipi	toʻplam	2
24.	Sabzavotlar qolipi	toʻplam	2
25.	“Sartaroshxona” toʻplami	toʻplam	2
III. Mashgʻulotlarga doir didaktik materiallar
26.	Hisob choʻplari	toʻplam	30
27.	Geometrik shakllar	toʻplam	30
28.	Raqamlar toʻplami	toʻplam	30
29.	Yil fasllari tasviri tushirilgan rasmlar turkumi	toʻplam	30
30.	Uy hayvonlari va ularning bolalari tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
31.	Yovvoyi hayvonlar va ularning bolalari tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
32.	Uy parrandalari tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
33.	Qushlar tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
34.	Sabzavotlar tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
35.	Meva va rezavor mevalar tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
36.	“Alifbo” yumshoq rivojlantiruvchi kubiklar	toʻplam	1
37.	“Hayot xavfsizligi asosi” kartochkalari	toʻplam	1
38.	“Kasblar” kartochkalari	toʻplam	4
39.	“Oʻzbekiston ramzlari” toʻplami	komplekt	1
40.	Oʻzbekiston mutafakkirlari va atoqli shaxslari portretlari	toʻplam	1
41.	“Idish-tovoq” kartochkalari	toʻplam	4
42.	“Mebel” kartochkalari	toʻplam	4
43.	Soat	dona	1
44.	Didaktik oʻyinlar	komplekt	1
45.	Globus	dona	1
46.	Tangram	toʻplam	4
IV. Sport inventari
47.	Bolalar argʻamchilari	dona	10
48.	Bolalar bouling-kegli	toʻplam	2
49.	Turli kattalikdagi toʻplar	dona	6
50.	Turli hajmdagi chambaraklar	dona	6
51.	Kolsebros	dona	2
V. Bolalar adabiyotlari
52.	Jahon xalqlari ertaklari	dona	10
53.	Oʻzbek xalq ertaklari	dona	10
54.	Sheʼrlar, topishmoqlar	dona	10

T/r	Nomi	Oʻlchov birligi	Soni
I. Mebel va boshqa jihozlar
1.	Qattiq jinsli yogʻochdan yoki qatlam-qatlam yogʻochdan yasalgan 4 oʻrinli bolalar stoli (10 mm dan 18 mm gacha)	dona	8
2.	Qattiq jinsli yogʻochdan yoki qatlam-qatlam yogʻochdan yasalgan bolalar stuli (10 mm dan 18 mm gacha)	dona	30
3.	Tarbiyachi uchun bir tumbochkali stol	dona	1
4.	Tarbiyachi uchun yarim yumshoq stul	dona	2
5.	Oʻquv materiallari uchun javon	dona	1
6.	Oʻyinchoqlar uchun javon	dona	4
7.	Yashil doska	dona	1
8.	Gilam	kv.m.	60
9.	Ilgak	dona	30
II. Oʻyinchoqlar
10.	Oʻgʻil bola qoʻgʻirchoq	dona	2
11.	Qiz bola qoʻgʻirchoq	dona	2
12.	Mashinalar (yongʻin mashinasi, tez yordam mashinasi, militsiya mashinasi, yuk mashinasi, yengil mashina, ekskavator, koʻtarish krani)	komplekt	1
13.	Uy hayvonlari va ularning bolalari	toʻplam	2
14.	Yovvoyi hayvonlar va ularning bolalari	toʻplam	2
15.	Bolalar idishlari toʻplami	toʻplam	4
16.	Konstruktor	toʻplam	4
17.	Bolalar lotosi	toʻplam	2
18.	“Dorixona” toʻplami	toʻplam	2
19.	Qurilish vositalari toʻplami	toʻplam	2
20.	Topishmoqlar (pazllar)	dona	20
21.	Terma naqsh	toʻplam	4
22.	Qurilish kubiklari toʻplami	toʻplam	2
23.	Mevalar qolipi	toʻplam	2
24.	Sabzavotlar qolipi	toʻplam	2
25.	“Sartaroshxona” toʻplami	toʻplam	2
III. Mashgʻulotlarga doir didaktik materiallar
26.	Hisob choʻplari	toʻplam	30
27.	Geometrik shakllar	toʻplam	30
28.	Raqamlar toʻplami	toʻplam	30
29.	Yil fasllari tasviri tushirilgan rasmlar turkumi	toʻplam	30
30.	Uy hayvonlari va ularning bolalari tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
31.	Yovvoyi hayvonlar va ularning bolalari tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
32.	Uy parrandalari tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
33.	Qushlar tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
34.	Sabzavotlar tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
35.	Meva va rezavor mevalar tasviri tushirilgan kartochkalar	toʻplam	4
36.	“Alifbo” yumshoq rivojlantiruvchi kubiklar	toʻplam	1
37.	“Hayot xavfsizligi asosi” kartochkalari	toʻplam	1
38.	“Kasblar” kartochkalari	toʻplam	4
39.	“Oʻzbekiston ramzlari” toʻplami	komplekt	1
40.	Oʻzbekiston mutafakkirlari va atoqli shaxslari portretlari	toʻplam	1
41.	“Idish-tovoq” kartochkalari	toʻplam	4
42.	“Mebel” kartochkalari	toʻplam	4
43.	Soat	dona	1
44.	Didaktik oʻyinlar	komplekt	1
45.	Globus	dona	1
46.	Tangram	toʻplam	4
IV. Sport inventari
47.	Bolalar argʻamchilari	dona	10
48.	Bolalar bouling-kegli	toʻplam	2
49.	Turli kattalikdagi toʻplar	dona	6
50.	Turli hajmdagi chambaraklar	dona	6
51.	Kolsebros	dona	2
V. Bolalar adabiyotlari
52.	Jahon xalqlari ertaklari	dona	10
53.	Oʻzbek xalq ertaklari	dona	10
54.	Sheʼrlar, topishmoqlar	dona	10

Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 9-martdagi 132-son qaroriga
4-ILOVA

Boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlovdan oʻtganlik toʻgʻrisida sertifikat berish tartibi toʻgʻrisida

NIZOM

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlovdan oʻtganlik toʻgʻrisida davlat namunasidagi sertifikat berish tartibini belgilaydi.

2-bob. Sertifikat blankalariga buyurtma berish, ularni saqlash, hisobga olish va joylarga yetkazish

2. Sertifikat blankalari Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlimi vazirligining buyurtmanomasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining “Davlat belgisi” davlat unitar korxonasi tomonidan muhofazalangan qogʻozda chop etiladi.

3. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Maktabgacha taʼlimi vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar maktabgacha taʼlimi boshqarmalari (keyingi oʻrinlarda — hududiy boshqarmalarga), tuman (shahar) maktabgacha taʼlim boʻlimlarida sertifikat blankalarini saqlash, hisobga olish va joylarga yetkazish boʻyicha masʼul xodimlar (keyingi oʻrinlarda — masʼul shaxslar) belgilanadi.

4. Sertifikat blankalari hududiy boshqarmalarga har yili 1-iyunga qadar yetkaziladi.

5. Hududiy boshqarmalar sertifikat blankalarini olganlaridan soʻng ularning sonini va tartib raqamlarini yuk xati boʻyicha tekshiradi. Tekshirish yakuniga koʻra sertifikat blankalarining qabul qilib olinganligi toʻgʻrisida dalolatnoma tuziladi. Dalolatnoma hududiy boshqarma boshligʻi hamda masʼul shaxs tomonidan imzolanadi va muhr bilan tasdiqlanadi.

6. Hududiy boshqarmalarga olib kelingan sertifikat blankalari sertifikatni hisobga olish va tarqatish daftarida hisobga olinadi hamda seyfda saqlanadi.

7. Hududiy boshqarmalar sertifikat blankalarini har yili 5-iyunga qadar tuman (shahar) maktabgacha taʼlimi boʻlimi masʼul shaxsiga ishonchnoma asosida beradi.

Tuman (shahar) maktabgacha taʼlimi boʻlimlaridan har yili 8-iyunga qadar sertifikat blankalari maktabgacha taʼlim tashkilotlari rahbarlariga beriladi va bu haqida dalolatnoma tuziladi.

8. Hududiy boshqarmalar, tuman (shahar) maktabgacha taʼlimi boʻlimlari har bir maktabgacha taʼlim tashkilotlariga berilayotgan sertifikat blankalarining soni, ularning tartib raqamlari sertifikatni hisobga olish va tarqatish daftarida qayd etilishini nazoratga oladilar.

9. Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim vazirligi sertifikatlar reyestrini yuritadi.

Sertifikatlar reyestrida quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

tarbiyalanuvchi familiyasi, ismi, otasining ismi;

tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma maʼlumotlari (guvohnoma raqami, kim tomonidan va qachon berilgani);

maktabgacha taʼlim tashkilotlarining tarbiyalanuvchilarga sertifikat berish toʻgʻrisidagi buyrugʻi sanasi va raqami;

sertifikat hisob seriyasi va raqami;

sertifikat berilgan sana.

3-bob. Sertifikat blankalarini toʻldirish va bitiruvchilarga topshirish

10. Sertifikat blankalari tarbiyalanuvchining tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma va guruh jurnallaridagi maʼlumotlar asosida toʻldiriladi.

11. Sertifikat rahbarning imzosi hamda maktabgacha taʼlim tashkiloti muhri bilan (muhri boʻlgan taqdirda) tasdiqlanadi. Muhr aniq va oʻqilishi oson boʻladigan holda tushiriladi.

12. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida bitiruvchilarga sertifikat har yili 20-iyunga qadar tantanali ravishda topshiriladi.

Bitiruvchilarning ota-onalari yoki ularning qonuniy vakillari (keyingi oʻrinlarda ota-onalar) sertifikatni olgani haqida sertifikatni hisobga olish va tarqatish daftariga imzo qoʻyadi.

4-bob. Sertifikat dublikatini berish

13. Sertifikat yoʻqotilgan yoki yaroqsiz holga kelgan, buzilgan holarda dublikat beriladi.

14. Dublikat olish uchun bitiruvchining ota-onasi (ulardan biri) maktabgacha taʼlim tashkiloti rahbariga sertifikatning yoʻqotilishi, yaroqsiz holatga kelishi yoki buzilishi holati toʻliq bayon etilgan yozma ariza beradilar.

Arizaga bolaning tugʻilganlik toʻgʻrisida guvohnoma nusxasi ilova qilinadi.

15. Bitiruvchining maktabgacha taʼlim tashkilotida oʻqiganligini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda, 5 kun muddatda maktabgacha taʼlim tashkiloti rahbari dublikat berish masalasida tuman (shahar) maktabgacha taʼlim boʻlimiga murojaat qiladi va uning murojaati hududiy boshqarmaga yuboriladi.

16. Dublikatlar hududiy boshqarmalar tomonidan beriladi. Dublikatni berish muddati maktabgacha taʼlim tashkilotiga ariza kelib tushgan kundan boshlab bir oydan oshib ketmasligi kerak.

17. Yaroqsiz holga kelgan sertifikat maktabgacha taʼlim tashkilotiga qaytarilishi lozim.

4-bob. Yakunlovchi qoida

18. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.

Boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlovdan oʻtganlik toʻgʻrisida sertifikat berish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
ILOVA

Bolalar boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlovdan oʻtganligi toʻgʻrisidagi sertifikatning

DAVLAT NAMUNASI

(Sertifikat tavsifi)

Boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlovdan oʻtganlik toʻgʻrisidagi sertifikat A5 formatidagi oq qogʻozga ofset usulida, quyidagi beshta boʻyoqdan foydalangan holda bosib chiqariladi: qora — matn uchun, yashil, koʻk, qizil — rasmlar tasviri uchun, och jigar rang — fon uchun. Tasmaning yuqori qismiga diametri 30 mm boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri joylashtirilgan.

Varaqning yuqori qolgan qismiga lotin yozuvida davlat tilida “O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI MAKTABGACHA TA`LIM VAZIRLIGI. MAKTABGACHA TAʻLIM TOʻGʻRISIDA SERTIFIKAT” soʻzlari bosiladi. Sertifikat MT harflaridan iborat tartib raqamga ega va yetti xonali sondan iborat. Sertifikat matni naqshli rastrdan iborat och jigarrang fonda qora rangda oʻzbek tilida yoziladi.

Sertifikat:

bosib chiqarishning ikki usuli — ofset va yuqori usuli;

yorugʻlik vositasida nusxa koʻchirishni qiyinlashtirish uchun ochiq ranglar;

naqshli rastr;

har xil rangli rastrlardan foydalanish yoʻli bilan turli ranglarni tashkil etish;

maxsus qogʻozlar;

oʻzgaradigan raqamlardan iborat tartib raqami qoʻllangan holda oltita himoyaga ega.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri ‎ ‎OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI ‎ MAKTABGACHA TAʻLIM TOʻGʻRISIDA ‎‎ SERTIFIKAT ‎ ‎ MT № 0000000
‎Ushbu sertifikat 20 ____ ___________ da _________________________________________________________
‎	‎	‎	‎	(tugʻilgan joyi)
‎‎tugʻilgan ______________________________________________________________________ga 20 _____ yilda
‎	‎(familiyasi, ismi, otasining ismi)								‎
‎‎_________________________________________________________________________________________da‎
(muassasa nomi)‎
boshangʻich taʻlimga bir yillik tayyorlov dasturini bitirganligi toʻgʻrisida berildi.‎
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
M.Oʻ.‎	Rahbar ________________________________________________________________________‎‎
‎	‎	‎	‎	(F.I.O.)			‎	‎	‎
‎	___________ ‎(imzo) ‎‎ ‎		‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
‎‎Guruh rahbari _______________			‎‎______________________________________________________
‎	(imzo)‎‎		‎	‎	(F.I.O.)‎‎		‎	‎	‎
Qayd qilingan raqami _________			‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
‎	‎	‎	‎	‎‎20___ yil ______________ da berildi.‎ ‎				‎	‎

Кўриниш

Кўриниш