Sudlarda qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) 47-bobi normalarini qoʻllashda masalalar vujudga kelayotganligi, shuningdek, ushbu masala boʻyicha qonunchilikni toʻgʻri qoʻllashni taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 17-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

FPK 47-bobi qoidalaridan kelib chiqib, ish mazmunan hal etilmagan birinchi instansiya sudining boshqa hujjatlari (masalan, arizani qabul qilishni rad etish yoki daʼvo arizasini qaytarish toʻgʻrisidagi, arizani koʻrmasdan qoldirish yoki ishni ish yuritishdan tugatish toʻgʻrisidagi, protsessual muddatni tiklash yoki tiklashni rad etish toʻgʻrisidagi, sudning hal qiluv qarorini tushuntirish toʻgʻrisidagi ajrimlar, xususiy ajrim) yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrilmaydi.

Apellyatsiya, kassatsiya, taftish instansiyasi sudlari oʻzlari tomonidan chiqarilgan ajrimlarni yangi ochilgan holatlar boʻyicha ular tomonidan quyi instansiyaning sud hujjati oʻzgartirilgan yoxud yangi hal qiluv qarori qabul qilingan boʻlsa, qayta koʻrishga haqli (FPK 438-moddasi).

FPK 47-moddasiga muvofiq huquqiy vorislik fuqarolik sud ishini yuritishning har qanday bosqichida amalga oshirilishi mumkinligi sababli, qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza bilan murojaat qilish huquqiga ishda ishtirok etgan shaxslarning protsessual huquqiy vorislari ham ega.

4. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, FPK 439-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan uch oylik muddatning oʻtkazib yuborilishi, qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini FPK 47-bobi tartibida qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani qaytarish uchun yoxud uni qabul qilishni rad qilish uchun oʻz-oʻzidan asos boʻla olmaydi.

5. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza bilan sudga murojaat qilish muddatini hisoblashda, FPK 440-moddasiga asoslanish, ariza berish uchun muddat:

1) FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 1-bandida nazarda tutilgan hollarda — ish uchun jiddiy ahamiyatga ega boʻlgan holatlar ochilgan kundan eʼtiboran;

2) FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 2 va 3-bandlarida nazarda tutilgan hollarda — sudning hukmi qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran;

3) FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 4-bandida nazarda tutilgan hollarda — qayta koʻrilayotgan hal qiluv qaroriga, ajrimga yoki qarorga asos boʻlgan hukmga, hal qiluv qaroriga, ajrimga yoxud qarorga mazmunan qarama-qarshi boʻlgan sud hukmi, hal qiluv qarori, ajrimi, qarori yoxud boshqa organning qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran hisoblanishi inobatga olinishi lozim.

6. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizaning koʻrilishi FPK 47-bobi qoidalari inobatga olingan holda, tegishli sud instansiyasida ish yuritish qoidalari boʻyicha amalga oshiriladi.

FPK 442-moddasiga muvofiq sud qayd etilgan arizani sud majlisida koʻradi, ish boʻyicha yangi ochilgan holatlar mavjudligini tasdiqlash uchun taqdim etilgan dalillarni tekshiradi, ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlarini tinglaydi, sud majlisi bayonnomasida yoritilishi lozim boʻlgan boshqa zarur protsessual harakatlarni amalga oshiradi.

8. FPK 437-moddasining ikkinchi qismida mavjud boʻlgan, qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish asoslarining roʻyxati tugal hisoblanadi. Ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan qonun normasidan kelib chiqib, yangi ochilgan holatlar, ular ishni toʻgʻri hal etish uchun muhim ahamiyatga ega boʻlgan hollardagina sud hujjatini qayta koʻrish uchun asos hisoblanadi.

9. Ish koʻrilayotgan paytda obyektiv oʻringa ega boʻlgan va qabul qilingan sud hujjatining mazmuniga taʼsir koʻrsatadigan, ushbu hujjat chiqarilayotganda arizachi, shuningdek, sud bilmagan va bilishi mumkin boʻlmagan ishga taalluqli faktik holatlar, FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 1-bandida koʻrsatilgan yangi ochilgan holatlar hisoblanadi. Bunda shuni nazarda tutish lozimki, arizachi tomonidan ish boʻyicha taqdim etilgan yangi dalillar sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish uchun asos boʻla olmaydi.

10. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlangan, guvohning bila turib bergan yolgʻon koʻrsatuvi, ekspertning bila turib bergan yolgʻon xulosasi, atayin notoʻgʻri qilingan tarjima, qalbaki hujjatlar yoki dalillar, agar ular qonunga xilof, asossiz yoki adolatsiz qaror chiqarilishiga olib kelgan boʻlsa, sud hujjatini qayta koʻrishga asos boʻladi (FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 2-bandi).

Taraflar, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar, ularning vakillarining sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlangan jinoyatlari, sudyalarning ishni koʻrish va hal etishda sodir etgan jinoyatlari (FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 3-bandi), ushbu holatlar ishning natijasiga taʼsir etgan-etmaganligidan qatʼi nazar sud hujjatini qayta koʻrish uchun asos boʻladi.

Ushbu bandning birinchi va ikkinchi xatboshilarida koʻrsatilgan jinoyat ishini reabilitatsiya asoslarisiz tugatish haqidagi sudning ajrimi, surishtiruvchi, tergovchi yoki prokurorning qarori bilan aniqlangan holatlar ham, agar sud ushbu holatlarni ish uchun muhim deb topsa, sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish uchun asos boʻla oladi (FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 1-bandi).

11. Sudlar shuni inobatga olishi zarurki, sud hujjati qabul qilingandan soʻng vujudga kelgan holatlar ham sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish uchun asos boʻladi (FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 4-bandi).

12. Sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani koʻrish natijalari boʻyicha sud arizani qanoatlantirish haqida ajrim chiqaradi va sud hujjatini bekor qiladi yoxud uni qayta koʻrishni rad qiladi (FPK 443-moddasi). Ajrim nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga tilxat olib topshiriladi yoki ularga pochta orqali yoxud elektron hujjat tarzida yuboriladi.

Sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizaning qanoatlantirilishi tegishli sud tomonidan FPK bilan ushbu instansiya sudi uchun belgilangan qoidalar boʻyicha ishni qayta koʻrish uchun asos boʻladi (FPK 445-moddasi).

14. Birinchi instansiya sudining sud hujjatini yangi ochilgan holat boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani rad qilish haqidagi ajrimi ustidan berilgan xususiy shikoyat (protest) qanoatlantirilganda, apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudi FPKning 47-bobi tartibida ushbu ajrimni, shuningdek, arizachi tomonidan qayta koʻrish masalasi qoʻyilgan sud hujjatini, agar ushbu sud hujjatini qayta koʻrish uchun qonunda nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlsa, bekor qiladi. Bunday holda ish tegishli instansiya sudiga mazmunan koʻrish uchun yuboriladi.

16. Agar yangi ochilgan holatlar boʻyicha bekor qilingan sud hujjati toʻliq yoki qisman ijro etilgan, ish yangidan koʻrilganda esa, boshqa hal qiluv qarori qabul qilingan holda, sud FPK 459-moddasiga muvofiq sud hujjatining qaytarma ijrosi masalasini hal etishi shart. Sud hujjatining qaytarma ijrosi masalasi sud tomonidan FPK 461-moddasida nazarda tutilgan, alohida toifadagi ishlar boʻyicha qaytarma ijroning oʻziga xos jihatlari hisobga olingan holda hal etiladi.