Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 19-yanvardagi PQ-3484-son “Yogʻ-moy tarmogʻini jadal rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi va Moliya vazirligi qaror qiladi:

1. Sanoatda qayta ishlash uchun moʻljallangan ekstraksion paxta moyini birja savdolari orqali faqat “Oʻzpaxtayogʻ” aksiyadorlik jamiyati tizimidagi korxonalariga sotilishi tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 19-yanvardagi PQ-3484-son “Yogʻ-moy tarmogʻini jadal rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq sanoatda qayta ishlash uchun moʻljallangan ekstraksiya usulida olingan paxta moyini (bundan buyon matnda ekstraksion paxta moyi deb yuritiladi) faqat “Oʻzpaxtayogʻ” AJ tizimidagi korxonalarga Oʻzbekiston Respublika Tovar-xomashyo birjasi (bundan buyon matnda birja deb yuritiladi) tomonidan tashkil etiladigan birja savdolari orqali sotish tartibini belgilaydi.

1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

mahsulot — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining farmoyishi bilan xar yili tasdiqlanadigan oʻsimlik moyi ishlab chiqarish va isteʼmolchilarga yetkazib berish parametrlariga (bundan buyon matnda parametr deb yuritiladi) muvofiq sotiladigan ekstraksion paxta moyi;

birja savdolarining elektron tizimi (bundan buyon matnda BSET deb yuritiladi) — birja aʼzolariga birja savdolarida bevosita birja savdo zalida aniq vaqt rejimida ishtirok etish imkonini beradigan dasturiy apparat vositalari majmuidan iborat axborot tizimi;

hisob-kitob-kliring palatasi (bundan buyon matnda HKKP deb yuritiladi) — kliring elektron tizimi orqali birja bitimlari boʻyicha kliring, hisob-kitob va oʻzaro hisob-kitoblarni amalga oshirishni taʼminlovchi birjaning tarkibiy boʻlinmasi;

broker — mijozning (sotuvchi yoki xaridorning) topshirigʻiga asosan va uning hisobidan birja bitimlarini tuzuvchi yuridik shaxs — birja aʼzosi;

diler — birja bitimlarini oʻz nomidan va oʻz hisobidan tuzuvchi yuridik shaxs — birja aʼzosi;

sotuvchi — birja savdolarida mahsulotni sotishni amalga oshiruvchi yogʻ-moy korxonalari;

xaridor — birja savdolarida mahsulot xarid qiluvchi “Oʻzpaxtayogʻ” AJ tizimidagi ekstraksion paxta moyini sanoatda qayta ishlash ehtiyojlari uchun ishlatadigan korxonalar (salomas, salomas yogʻi kislotalari yoki pereetrifikatsiyalangan yogʻ mahsuloti ishlab chiqaruvchilar);

avans — birjaning vositachilik yigʻimlarini, shuningdek, taraflarning zakalat pullarini oʻz ichiga oluvchi sotuvchi va xaridorlar tomonidan kiritiladigan moliyaviy mablagʻlar.

2. Birja savdolari Oʻzbekiston Respublikasining “Birjalar va birja faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga va birja savdolari qoidalariga muvofiq oʻtkaziladi.

3. Mahsulotni sotish BSETdan foydalanilgan holda amalga oshiriladi.

4. Sotuvchi va xaridorlar birja savdolarida mustaqil ravishda birja bilan tuzilgan shartnoma asosida diler sifatida yoki brokyerlar yordamida ularning treydyerlari orqali ishtirok etadilar.

5. Birja aʼzolari respublika hududining qaysi nuqtasida joylashgan boʻlishidan qatʼi nazar birja aʼzolarining elektron birja savdolarida ishtirok etishi birja tomonidan taʼminlanishi shart.

6. Parametrda belgilangan hajmlar doirasida, mahsulotni qayta ishlovchi yogʻ-moy korxonalarining mahsulotga boʻlgan talabi hamda mahsulot ishlab chiqaruvchi korxonalardagi mavjud hajmlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga asosan “Oʻzpaxtayogʻ” AJ tomonidan har bir keyingi oy boshlanishidan 5 kun oldin, keyingi oyda birja savdolariga qoʻyiladigan mahsulot hajmlari va savdo ishtirokchilari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar birjaga taqdim etiladi.

7. Xaridor va sotuvchilarni avans summasiga muvofiq birja savdosiga qoʻyish yoki ularni chetlashtirish, birja savdolarining gʻolibini aniqlash va birja bitimini roʻyxatga olish avtomatik ravishda BSET tomonidan amalga oshiriladi.

8. Qarama-qarshi buyurtmalarni birlashtirish natijasi boʻyicha BSET birja bitimlarini shakllantiradi va roʻyxatga oladi, shundan soʻng amalga oshirilgan birja bitimlari reyestrini shakllantiradi.

9. Oldi-sotdi shartnomasi rasmiylashtirish uchun birja bitimi tuzilgan kunda birja savdolarining qoidalariga muvofiq birja aʼzolariga taqdim etiladi.

10. Birja bitimi roʻyxatga olingandan soʻng xaridor oldi-sotdi shartnomasida belgilangan muddatlarda birja bitimi boʻyicha moliyaviy majburiyatlarni toʻliq qoplash uchun qoʻshimcha mablagʻlarni oʻtkazishi lozim. Bunda, zakalat sifatida kiritilgan mablagʻlar hisobga olinishi mumkin.

11. Birja savdolarida sotilmagan va bekor (annulatsiya) qilingan birja bitimlardagi mahsulot hajmlari avtomatik ravishda BSET tomonidan keyingi birja savdolariga qoʻyiladi.

12. Birja tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlar uchun komission yigʻim xaridorlar va sotuvchilardan birja bitimi summasidan kelib chiqib har bir tarafdan undiriladi.

13. Mahsulotni birja savdolariga qoʻyishning boshlangʻich narxi sotuvchi tomonidan erkin sotiladigan narx darajasida belgilanadi.

14. Birja savdolarida tuzilgan bitimlar boʻyicha hisob-kitob HKKP orqali amalga oshiriladi.

15. Birja kliring natijalari va mablagʻlarining holati haqidagi maʼlumotlarni mijozlarning shaxsiy kabineti orqali oʻz vaqtida taqdim etilishini taʼminlaydi.

16. Sotuvchi va xaridorlar oʻzlarining HKKPdagi shaxsiy hisob raqamlariga birja savdosiga qoʻyilgan mahsulot umumiy qiymatining va xarid qilinishi koʻzda tutilayotgan mahsulot hajmining 2 foizi miqdordagi zakalat pul mablagʻlarini joylashtiradilar.

17. Xaridorlar avans bilan taʼminlangan hajmlarda mahsulotni xarid qilish uchun bitimlar tuzishga haqli.

18. HKKP xaridordan mablagʻlar kelib tushgan vaqtdan boshlab bir ish kuni ichida, toʻlov oʻtkazilgan bitimlar roʻyxatini sotuvchining shaxsiy kabinetiga yuborishi shart.

19. Agar sotuvchi yoki xaridor mahsulot haqini toʻlash, tanlab olish, yetkazish boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarmasa, birja bitimni bekor qiladi va jabrlangan tarafga majburiyatni bajarmagan tarafdan boʻnak mablagʻini jarima sifatida oʻtkazadi. Bunda undirilayotgan jarima summasi tuzilgan oldi-sotdi shartnomasining umumiy qiymatidan aniqlanadi.

20. HKKP taqdim etgan toʻlov oʻtkazilgan bitimlar roʻyxati sotuvchining mahsulotni xaridorga yuklab joʻnatishiga asos boʻladi.

21. Mahsulot joʻnatilganligi va olinganligi dalilini xaridor bilan sotuvchining (yoki ular vakolatli vakillarining) imzolari qoʻyilgan yuk xatining nusxasi tasdiqlaydi.

Taqdim etilgan yuk xatining nusxasi HKKP tomonidan bir ish kuni mobaynida xaridorning shaxsiy hisobvaragʻidagi mablagʻlarni sotuvchining tijorat bankidagi hisobvaragʻiga oʻtkazishga va bitimni yopishga asos boʻladi.

22. “Oʻzpaxtayogʻ” AJ Iqtisodiyot vazirligiga hisobot choragidan keyingi oyning 5-sanasidan kechiktirmay, mazkur Nizomga muvofiq yogʻ-moy korxonalari tomonidan mahsulotni birja savdolariga qoʻyish, sotish hajmlari va haqiqatda yetkazib berilgan miqdorlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim etadi.

23. Birja savdolari jarayonida vujudga keluvchi shartnomaviy majburiyatlarni bajarishga, hisob-kitob kliring xizmatiga oid nizo va kelishmovchiliklar birjaning arbitraj, intizom komissiyalari yoki shartnomaning sudga oidlilik shartlariga muvofiq hakamlik sudi yoki sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

24. Mazkur Nizom talablarini buzishda aybdor shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

25. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi, “Oʻzpaxtayogʻ” AJ hamda “Oʻzbekiston Respublikasi tovar-xomashyo birjasi” AJ bilan kelishilgan.