Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Bank tizimini yanada erkinlashtirish va isloh qilish borasidagi chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2000-yil 21-martdagi PF-2564-son Farmonini bajarish hamda tijorat banklarining kichik biznesni, xususiy tadbirkorlarni rivojlantirishda faol qatnashishini yanada ragʻbatlantirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

Tijorat banklari tomonidan kichik tadbirkorlik subyektlariga, dehqon va fermer xoʻjaliklariga Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasi hisobidan kredit berish tartibi toʻgʻrisidagi Nizom 2-ilovaga muvofiq;

Tijorat banklari tomonidan Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasini shakllantirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizom 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Belgilab qoʻyilsinki:

tijorat banklarining Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasi resurslarini koʻpaytirishga yoʻnaltiriladigan va Jamgʻarmaning berilgan kreditlari hisobiga olingan daromadlari daromad (foyda) soligʻidan 5 yil muddatga ozod qilinadi;

tijorat banklarining daromad (foyda) soligʻini hisoblab chiqarishda soliq solinadigan baza jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari hamda joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari hajmlarining koʻpaygan summasiga kamayadi, bunda boʻshaydigan mablagʻlar yuqorida koʻrsatilgan omonatlar boʻyicha foiz stavkalarini oshirishga maqsadli yoʻnaltirilishi shart.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Markaziy bank, Moliya vazirligi, boshqa manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda:

amaldagi qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin;

idoraviy meʼyoriy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

Pul-kredit siyosati boʻyicha Respublika komissiyasi ilgari qabul qilingan qarorlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

5. Quyidagilar:

Vazirlar Mahkamasining “Muomaladagi naqd pullarni kamaytirishga oid chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 1994-yil 11-iyuldagi 356-son qarorining 3-bandi;

Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 1997-yil 22-sentabrdagi 447-son qarori 1-bandining “a”, “b” va “v” kichik bandlari;

Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 7-avgustdagi 342-47-son qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari B.S. Hamidov va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki raisi F.M. Mullajonov zimmasiga yuklansin.

1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida”, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2000-yil 21-martdagi PF-2564-son Farmoniga muvofiq ishlab chiqilgan hamda kichik tadbirkorlik subyektlarining, dehqon va fermer xoʻjaliklarining iqtisodiyotining aniq sektori pirovard mahsulotidagi ulushini koʻpaytirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga qaratilgan.

2. Ushbu Nizom tijorat banklari tomonidan dehqon va fermer xoʻjaliklariga, kichik tadbirkorlik subyektlariga Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasi (keyingi oʻrinlarda — Jamgʻarma deb ataladi) mablagʻlari hisobidan kreditlar berish tartibini tartibga soladi.

3. Yakka tartibdagi tadbirkorlarga, dehqon va fermer xoʻjaliklariga, shuningdek kichik tadbirkorlikning boshqa subyektlariga tijorat banklari tomonidan Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan mikrokredit berish “Mikromoliyalash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga, shuningdek tijorat banklari tomonidan belgilanadigan mikromoliyaviy xizmatlar koʻrsatish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

4. Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan mikrokreditlar ushbu Nizomning 13-bandiga muvofiq belgilanadigan foiz stavkasi boʻyicha beriladi, “Mikrokreditbank” aksiyadorlik-tijorat banki tomonidan beriladigan mikrokreditlar bundan mustasno.

5. Tijorat banklari tomonidan Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan kreditlar berish, qaytarish, toʻlash, muddatli va maqsadli foydalanish shartlari bilan amalga oshiriladi.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1998-yil 9-apreldagi PF-1987-son Farmoniga, “Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisida” va “Fermer xoʻjaligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunlariga muvofiq mikrofirmalar, kichik korxonalar, dehqon va fermer xoʻjaliklari kredit oluvchi (keyingi oʻrinlarda matnda qarz oluvchi deb ataladi) subyektlar hisoblanadilar.

7. Tijorat banklari Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan kreditlar berishni shartnoma asosida amalga oshiradilar.

8. Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan kreditlar berish muddatlari kredit berilayotgan tadbirning oʻzini qoplashiga bogʻliq boʻladi, chunonchi:

xomashyo va materiallar, yarim tayyor mahsulotlar hamda boshqa ishlab chiqarish zaxiralari xarid qilish uchun zarur boʻlgan aylanma mablagʻlarni toʻldirishga kreditlar kichik tadbirkorlik subyektlariga, qoidaga koʻra, 1 yil muddatgacha beriladi;

qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini tashkil etish uchun aylanma mablagʻlarni toʻldirishga kreditlar fermer xoʻjaliklariga, shuningdek yuridik shaxs boʻlgan dehqon xoʻjaliklariga, qoidaga koʻra, kamida 2 yil muddatga beriladi;

investitsiya loyihalarini mablagʻ bilan taʼminlash uchun kreditlar kichik tadbirkorlik barcha subyektlariga, shu jumladan yuridik shaxs boʻlgan fermer va dehqon xoʻjaliklariga toʻlov muddatini kechiktirish huquqisiz 5 yilgacha muddatga berilishi mumkin.

9. Aylanma mablagʻlarni toʻldirish uchun kichik tadbirkorlik subyektlariga berilgan kreditlarni qaytarishning eng uzoq muddati, qaytarish muddatini uzaytirishni hisobga olgan holda 12 oydan oshishi mumkin emas, fors-major holatlari bundan mustasno.

10. Qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini tashkil etishga moʻljallangan aylanma mablagʻlarni toʻldirish uchun dehqon va fermer xoʻjaliklariga berilgan kreditlarni qaytarishning eng uzoq muddati, qaytarish muddatini uzaytirishni hisobga olgan holda, 30 oydan oshishi mumkin emas, fors-major holatlari bundan mustasno. Fermer va dehqon xoʻjaliklarining qishloq xoʻjaligi faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan aylanma mablagʻlari uchun berilgan boshqa kreditlar boʻyicha ulardan foydalanish muddati, qaytarish muddatini uzaytirishni hisobga olgan holda, 12 oy etib belgilanadi.

11. Banklar investitsiya maqsadlari uchun berilgan kreditlar boʻyicha kredit berish boʻyicha imtiyozli davrni belgilashi mumkin.

12. Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan kreditlar qarz oluvchilarga mahsulot yetishtirish (tamakichilik va alkogolli mahsulot ishlab chiqarishdan tashqari) bilan bogʻliq boʻlgan, amaldagi qonunchilik bilan taqiqlanmagan va quyidagilarni nazarda tutuvchi tadbirkorlik faoliyatini tashkil etish, rivojlantirish va kengaytirish uchun beriladi:

ishlab chiqarish binolarini qurish, texnika bilan jihozlash va rekonstruksiya qilish;

mashinalar, asbob-uskunalar, jihozlar, inventarlar, urugʻlik, mol va parrandalar sotib olish;

xomashyo va materiallar, shu jumladan mollar uchun yem, omixta ozuqa, veterinariya preparatlari, oʻsimliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalari, mineral oʻgʻitlar, yonilgʻi-moylash materiallari va ekin maydonlariga ishlov berish boʻyicha mexanizatsiyalashtirilgan xizmatlar sotib olish.

Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan kreditlarning ilgari olingan kreditlarni yoki boshqa har qanday qarzlarni uzishga, ishlab chiqarish maqsadida foydalanilmaydigan shaxsiy mol-mulk sotib olishga berilishi mumkin emas.

13. Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan berilgan kreditlardan foydalanganlik uchun foiz stavkasi miqdori Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalash boʻyicha kredit berilgan kundagi belgilangan stavkasining 50 foizidan ortiq boʻlmagan miqdorda belgilanadi.

14. Kreditlar mijozning talab qilib olinadigan depozit hisob raqami joylashgan joy boʻyicha beriladi.

15. Zarar koʻrib ishlayotgan, likvidsiz balansga ega boʻlgan qarz oluvchilarga Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan kredit berilmaydi, ilgari berilgan ssudalar esa belgilangan tartibda muddatidan oldin undirib olinadi. Ushbu qoida kredit shartnomasida albatta nazarda tutilishi kerak.

16. Qarz oluvchilar kredit olish uchun bankka quyidagi hujjatlarni (kredit paketini) taqdim etadi:

kredit buyurtmanomasi;

qarz oluvchining bankdagi hisob raqamiga pul tushumlari (pul oqimi) prognozi albatta koʻrsatilgan holdagi biznes-reja;

davlat soliq xizmatining Mahalliy (tuman) organi tasdiqlangan, soʻnggi hisobot davri uchun buxgalteriya balansi (1-shakl) hamda debitorlik va kreditorlik qarzlar toʻgʻrisida maʼlumotnoma (2a-shakl), shuningdek 90 kundan ortiq vaqtdagi qarzlar boʻyicha solishtirish dalolatnomasi, moliyaviy natijalar toʻgʻrisida hisobot (2-shakl), dehqon xoʻjaliklari bundan mustasno;

ushbu Nizomning 17-bandida koʻrsatilgan kreditni qaytarishni taʼminlash shakllaridan bittasi.

17. Toʻlamaslik xavfini bartaraf etish uchun qarz oluvchi taʼminotga ega boʻlishi kerak, taʼminotga boʻlgan asosiy talab uning amalga oshiriluvchanligi hisoblanadi.

Qarz oluvchi bankka taʼminlashning quyidagi turlaridan bittasini taqdim etishga haqlidir:

mol-mulkni yoki qimmatli qogʻozni garov sifatida qoʻyish;

bank yoki sugʻurta tashkiloti kafolatnomasi;

uchinchi shaxslarning kafilligi;

sugʻurta kompaniyasining qarz oluvchining kreditni qaytarmasligi xavfini sugʻurta qilish toʻgʻrisidagi sugʻurta polisi.

18. Banklar oʻzlari bilan doimiy aloqaga, bank hisob raqamida doimiy pul oqimiga, yaxshi nufuzga va yaxshi kredit tarixiga ega boʻlgan qarz oluvchilarga, ushbu Nizomning 17-bandida koʻrsatib oʻtilgan qaytarish taʼminotini taqdim etmasdan, blankli (ishonchli) kreditlar berishga haqlidirlar.

19. Mol-mulkni garovga qoʻyish kreditning qaytarilishini taʼminlash shakllaridan biridir. “Garov toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq har qanday mol-mulk, shu jumladan buyumlar va mulkiy huquqlar (talablar), qimmatbaho boyliklar, zargarlik buyumlari, erkin almashtiriladigan valyuta va shu kabilar garov predmeti boʻlishi mumkin, (muomaladan chiqarilgan buyumlar, shuningdek qonun hujjatlariga muvofiq garov predmeti boʻla olmaydigan boshqa mol-mulk va/yoki mulkiy huquqlar (talablar) bundan mustasno).

Kredit hisobiga sotib olinadigan qiymatning 80 foizi miqdoridagi mol-mulk ham ushbu kredit boʻyicha garov predmeti boʻlib xizmat qilishi mumkin.

20. Kafolatnoma Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 299-moddasiga muvofiq garantning yozma majburiyati shaklida rasmiylashtiriladi.

21. Kafillik Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 292-moddasiga muvofiq qarzdor va kafil oʻrtasida bank-benefitsiar foydasiga yozma shakldagi kafillik shartnomasi bilan rasmiylashtiriladi.

22. Kredit paketini tahlil qilish chogʻida bank kredit bitishuvining har xil jihatlarini, qarz oluvchining kredit tarixini, uning rahbari nufuzini (oldingi ish joylari, layoqatliligi, ilgari olingan kreditlarning oʻz vaqtida qaytarilishini taʼminlay olishi va shu kabilarni) baholaydi.

23. Aylanma mablagʻlarni toʻldirishga kredit olish uchun ushbu Nizomning 16-bandida koʻrsatib oʻtilgan zarur hujjatlar ilova qilingan holdagi buyurtmanoma bankka kelib tushgan kundan boshlab ushbu kredit boʻyicha bank xulosasini berishgacha boʻlgan muddat tijorat banklari boʻlimlari va tarkibida boʻlimlari boʻlmagan tijorat banklari, shuningdek xususiy banklar uchun — 10 ish kunidan, banklarning viloyat boʻlimlari uchun — 15 ish kunidan va bosh (respublika) banklar uchun — 20 ish kunidan oshmasligi kerak.

Investitsiya loyihasini mablagʻ bilan taʼminlash uchun kredit olishga kredit buyurtmanomalarini banklar tomonidan koʻrib chiqish muddati tegishli ravishda uzaytirilishi, biroq koʻpi bilan ikki baravar uzaytirilishi mumkin.

24. Kredit shartnomasi tuzilgandan keyin bank boʻlimi rahbari yoki u vaqtincha boʻlmagan taqdirda uning oʻrinbosari oʻz vakolati doirasida muddati va foiz stavkasi koʻrsatilgan holdagi ssuda hisob raqami ochish toʻgʻrisida buxgalteriyaga buyruq beradi.

25. Kredit berish toʻgʻrisida qaror qabul qilinishi bilan qarz oluvchiga kredit kartochkasi ochiladi, kredit shu kartochka boʻyicha nazorat qilib boriladi.

26. Qurilish, texnika bilan jihozlash va rekonstruksiya qilishga berilgan kreditlar hisobiga moliyalash faqat barcha zarur loyiha-smeta hujjatlari va boshqa hujjatlar amaldagi qonunchilikka muvofiq bankka taqdim etilgandan keyingina ochiladi.

27. Kreditlar alohida ssuda hisob raqami ochish va qarz oluvchining tovar-moddiy boyliklar uchun toʻlov topshiriqnomasini ushbu hisob raqamidan naqd pulsiz toʻlash yoʻli bilan beriladi.

28. Kredit xodimining farmoyishiga binoan alohida ssuda hisob raqamlari boʻyicha berilgan kreditlar muddatli majburiyatlar bilan rasmiylashtiriladi, ular, kredit berish muddatlariga koʻra, kredit toʻliq qaytarilgungacha koʻzda tutilmagan holatlar hisob raqamlarida hisobga olib boriladi.

Kreditni qaytarish muddatlari jadval holida taqdim etilishi mumkin, u kreditning pul oqimlari tushishi istiqbollariga koʻra bir necha bosqichda qaytarilishini nazarda tutadi.

Qaytarish muddati yetib kelganda va qarz oluvchida pul boʻlmaganda kredit muddati oʻtgan ssudalar hisob raqami orqali undiriladi, uning boʻyicha muddatli majburiyatlar esa 2-kartotekaga joylashtiriladi va qonun hujjatlarida belgilangan navbatli tartibda toʻlanadi. Bunda foizlar kredit qarzidan oldin toʻlanadi.

29. Mikrofirmalarga, kichik korxonalarga, dehqon va fermer xoʻjaliklariga berilgan kreditlar, kredit berish muddatiga koʻra, tijorat bankining tegishli balans hisob raqamlarida Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banka tomonidan tasdiqlangan Tijorat banklari hisob raqamlari rejasiga muvofiq hisobga olinadi.

30. Tijorat banklari kreditdan foydalanishning butun muddati davomida doimiy monitoring olib boradi. Monitoring qarz oluvchining buyurtmanomasini va kredit shartnomasi shartlarini amalga oshirishga har tomonlama koʻmaklashishga yoʻnaltirilishi kerak.

31. Monitoring jarayonida mijozning xoʻjalik-moliyaviy faoliyati, uning tuzilgan shartnomalarga (buyurtmanomalarga) muvofiq mahsulot yetkazib berish majburiyatlarini bajarishi, ishlab chiqarish, noishlab chiqarish xarajatlari va yoʻqotishlar, muomala chiqishlari, foyda hajmlari, oʻz aylanma mablagʻlari mavjud boʻlishi dinamikasi, tovar-moddiy boyliklar zaxiralari ahvoli, aylanma mablagʻlarning muomalada boʻlishi tahlil qilinadi. Bank, qarz oluvchining kredit ishidagi koʻrsatkichlarni turkumlagan holda, kreditga qodirlik boʻyicha doimiy monitoringni amalga oshiradi.

Bankka berilgan garovning holati, kreditdan kredit shartnomasida qayd etilgan shartlarda samarali va maqsadli foydalanilishi joyida oʻrganiladi.

Bank qurilishni mablagʻ bilan taʼminlashga berilgan kreditlar boʻyicha, monitoring jarayonida kreditlangan obyektda kredit shartnomasida qayd etilgan muddat va shartlarda bajarilgan ishlar hajmini nazorat tartibida oʻlchab chiqadi.

32. Berilgan kreditlardan maqsadli foydalanmaganlik aniqlangan taqdirda bank kreditning belgilangan maqsadda foydalanilmagan qismini kredit shartnomasida belgilangan tartibda Qarz oluvchining talab qilib olinadigan depozit hisob raqamidan muddatidan oldin undirish huquqiga egadir.

33. Qarz oluvchi asosiy qarzni va uning boʻyicha foizlarni kredit shartnomasida qayd etilgan muddatda toʻlanmagan taqdirda bank, sudga murojaat qilmasdan, oʻz talablarini qoʻyilgan mol-mulk hisobidan Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi 280-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq qondirishga haqlidir.

34. Tavakkalchiliklarning yoʻl qoʻyiladigan darajalarini aniqlash Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining “Tijorat banklari sarmoyasi adekvatliligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisida”gi Nizomiga muvofiq amalga oshiriladi.

35. Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan beriladigan kreditlar boʻyicha mumkin boʻlgan yoʻqotishlarga zaxiralarni shakllantirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan tasdiqlangan Aktivlar sifatini tasniflash, ular boʻyicha mumkin boʻlgan yoʻqotishlarni qoplash uchun tijorat banklari tomonidan yaratiladigan zaxiralarni shakllantirish va ulardan foydalanish tartibiga muvofiq amalga oshiriladi.

1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Bank tizimini yanada erkinlashtirish va isloh qilish borasidagi chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2000-yil 21-martdagi PF-2564-son Farmoniga muvofiq ishlab chiqilgan hamda tijorat banklari tomonidan Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasini shakllantirish tartibini va bu Jamgʻarmaga banklar foydasidan ajratmalar normalarini belgilaydi.

2. Tijorat banklari Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasini dehqon va fermer xoʻjaliklariga, tovarlar (ishlar, xizmatlar) ishlab chiqarish bilan band boʻlgan kichik tadbirkorlik subyektlariga, shuningdek yuqori texnologiyali va innovatsiya loyihalarini amalga oshirish uchun imtiyozli kredit va mikrokreditlar berish uchun tashkil etadi.

Jamgʻarma mablagʻlari banklar foydasining 25 foizgacha miqdorini ajratish hisobiga shakllantiriladi.

3. Tijorat banklari tomonidan Jamgʻarma mablagʻlari hisobiga kredit berishdan olingan daromadlar, koʻrsatib oʻtilgan mablagʻlar ushbu Jamgʻarma resurslarini koʻpaytirishga maqsadli yoʻnaltirilgan taqdirda, 5 yil muddatga daromad soligʻidan ozod qilinadi.

4. Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasiga ajratmalar har chorakda bankning biznes-rejasida nazarda tutilgan soliqlar toʻlangandan soʻng har chorakdagi sof foydaning prognoz summasidan kelib chiqqan holda ajratiladi.

Chorak mobaynida amalda ajratilgan ajratmalar miqdori har chorak soliqlar toʻlangandan soʻng amalda olingan foydadan kelib chiqqan holda, foyda va zararlar toʻgʻrisidagi hisobotga muvofiq qayta hisoblab chiqariladi.

Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasiga ajratmalar normalari Markaziy bankning meʼyoriy hujjatlariga muvofiq tasdiqlangan bank faoliyatining moliyaviy koʻrsatkichlaridan kelib chiqqan holda har chorakda Bank Kengashi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki bilan kelishgan holda tasdiqlanadi.

5. Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasiga ajratilgan mablagʻlar harakati Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan tasdiqlangan Tijorat banklari hisob raqamlari rejasiga muvofiq tijorat bankining alohida balans hisob raqamida hisobga olinadi.