Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni, 22.09.2016 yildagi O‘RQ-410-son
Кучга кириш санаси
24.12.2016
Рус
Eng
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
|
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida Qonunchilik palatasi tomonidan 2016-yil 10-martda qabul qilingan Senat tomonidan 2016-yil 25-avgustda maʼqullangan 1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 6-mayda qabul qilingan “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi 839-XII-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, № 5, 223-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1998-yil, № 5-6, 102-modda; 2001-yil, № 5, 89-modda; 2002-yil, № 1, 20-modda) oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilib, uning yangi tahriri tasdiqlansin (ilova qilinadi). 2-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin; davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin. 3-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti vazifasini bajaruvchi Sh. MIRZIYOYEV Toshkent sh., 2016-yil 22-sentabr, OʻRQ-410-son Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida (yangi tahriri) 1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi Ushbu Qonunning maqsadi mehnatni muhofaza qilish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat. 2-modda. Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi. (2-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 3-modda. Ushbu Qonunning amal qilish sohasi Ushbu Qonun: korxonalar, muassasalar va tashkilotlar (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) bilan, shuningdek alohida yollovchilar bilan mehnat munosabatlarida boʻlgan xodimlarga; ishlab chiqarish amaliyotini oʻtayotgan oliy taʼlim muassasalari talabalariga, oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari oʻquvchilariga, boshqa taʼlim muassasalari tinglovchilariga; tashkilotlarda ishlash uchun jalb etiladigan harbiy xizmatchilarga; muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqarolarga; sud hukmiga koʻra jazoni oʻtayotgan shaxslarga ular jazoni ijro etish muassasalari tomonidan belgilanadigan tashkilotlarda ishlashi davrida, shuningdek maʼmuriy qamoqqa olish tarzidagi maʼmuriy jazo qoʻllanilgan shaxslarga, boshqa turdagi ishlarni bajarishga, shu jumladan jamiyat va davlat manfaatlarini koʻzlab tashkil etiladigan ishlarni bajarishga jalb etiladigan shaxslarga nisbatan tatbiq etiladi. Ushbu Qonun ish beruvchilarga nisbatan ham tatbiq etiladi. Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar bundan buyon matnda xodimlar deb ataladi. 4-modda. Asosiy tushunchalar Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: jamoaviy himoya vositalari — tuzilishi yoki vazifasi jihatidan ishlab chiqarish binosi va ishlab chiqarish jarayoni bilan bogʻliq boʻlgan, xodimlarga zararli ishlab chiqarish omili va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omili taʼsirining oldini olish yoki uni kamaytirish, shuningdek ifloslanishlardan himoya qilish uchun moʻljallangan texnik vositalar va boshqa vositalar; zararli ishlab chiqarish omili — taʼsiri xodimning kasb kasalligiga chalinishiga olib kelishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish omili; ish oʻrni — mehnat faoliyati jarayonida xodimning doimiy yoki vaqtinchalik boʻlish joyi; ishlab chiqarish faoliyati — mahsulot ishlab chiqarish, xom ashyoni qayta ishlash, ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish chogʻida amalga oshiriladigan harakatlar yigʻindisi; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa — xodimning ish beruvchining hududida ham, uning tashqarisida ham oʻz mehnat vazifalarini bajarishi bilan bogʻliq holda, shu jumladan ish beruvchi tomonidan berilgan transportda ish joyiga kelayotgan yoki ishdan qaytayotgan vaqtda mehnatda mayib boʻlishiga yoki sogʻligʻining boshqacha tarzda shikastlanishiga olib kelgan va xodimni boshqa ishga oʻtkazish zaruratiga, u kasbga oid mehnat qobiliyatini vaqtincha yoki turgʻun yoʻqotishiga yoxud vafot etishiga sabab boʻlgan hodisa; kasb kasalligi — xodimning unga zararli ishlab chiqarish omili yoki xavfli ishlab chiqarish omili taʼsiri natijasida yuzaga kelgan va uning kasbga oid mehnat qobiliyatini vaqtincha yoxud turgʻun yoʻqotishiga sabab boʻlgan oʻtkir yoki surunkali kasalligi; mehnat sharoitlari — mehnatni amalga oshirish chogʻidagi ijtimoiy va ishlab chiqarish omillari yigʻindisi; mehnatni muhofaza qilish — mehnat jarayonida insonning xavfsizligini, hayoti va sogʻligʻi, ish qobiliyati saqlanishini taʼminlashga doir huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy, tashkiliy, texnikaviy, sanitariya-gigiyena, davolash-profilaktika, reabilitatsiya tadbirlari hamda vositalari tizimi; mehnatda mayib boʻlish — ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa oqibatida xodimning kasbga oid mehnat qobiliyatini vaqtincha yoki turgʻun yoʻqotishi; noqulay ishlab chiqarish omillari — zararli ishlab chiqarish omilining va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omilining mavjudligi; xavfli ishlab chiqarish omili — taʼsiri xodimning shikastlanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish omili; shaxsiy himoya vositalari — xodimga zararli ishlab chiqarish omili va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omili taʼsirining oldini olish yoki uni kamaytirish, shuningdek ifloslanishlardan himoyalanish uchun foydalaniladigan texnik vositalar va boshqa vositalar. 5-modda. Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: xodimning hayoti va sogʻligʻi ustuvorligini taʼminlash; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi davlat dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirish; davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish; barcha tashkilotlar uchun mehnatni muhofaza qilish sohasidagi talablarni belgilash; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshirish; xodimlarni himoya qiluvchi xavfsiz texnika, texnologiya va vositalarning ishlab chiqilishi va joriy etilishini ragʻbatlantirish; fan, texnika yutuqlaridan hamda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ilgʻor milliy va xorijiy tajribadan foydalanish; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalardan jabrlangan yoki kasb kasalligiga chalingan xodimlarni ijtimoiy himoya qilish; xalqaro hamkorlikni amalga oshirish. 6-modda. Mehnatni muhofaza qilishni davlat tomonidan boshqarish Mehnatni muhofaza qilishni davlat tomonidan boshqarish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organi, shuningdek mehnatni muhofaza qilish sohasida qonunchilikka muvofiq ayrim vakolatlarga ega boʻlgan boshqa davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi. (6-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 7-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi vakolatlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: mehnatni muhofaza qilish sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi davlat dasturlarini tasdiqlaydi va amalga oshiradi; davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi faoliyati muvofiqlashtirilishini taʼminlaydi; mehnat sharoitlarining davlat ekspertizasini oʻtkazish tartibini belgilaydi; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va kasb kasalliklarini tekshirish hamda hisobga olish tartibini belgilaydi; tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish tartibini belgilaydi; mehnatni muhofaza qilish uchun ish beruvchi tomonidan mablagʻlar ajratish, shuningdek mehnatni muhofaza qilish jamgʻarmalarini tuzish va ularning mablagʻlaridan foydalanish tartibini belgilaydi; mehnatni muhofaza qilish sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. (7-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 8-modda. Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organining vakolatlari Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organidir. (8-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 3-yanvardagi OʻRQ-456-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son) Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi: (8-moddaning ikkinchi qismi birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 3-yanvardagi OʻRQ-456-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son) mehnatni muhofaza qilish sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshiradi; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi davlat dasturlari va boshqa dasturlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etadi; mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni va normativ-huquqiy hujjatlarni oʻz vakolatlari doirasida ishlab chiqadi, kelishib oladi hamda tasdiqlaydi; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi, shu jumladan noqulay va alohida mehnat sharoitlarida ishlaganlik uchun xodimlarga imtiyozlar va kompensatsiyalar berilishi yuzasidan davlat nazorati hamda tekshiruvini amalga oshiradi; mehnat sharoitlarining davlat ekspertizasi oʻtkazilishini taʼminlaydi; davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari hamda boshqa tashkilotlar bilan mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha hamkorlik qiladi; davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirib boradi; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozori professional ishtirokchilarining yagona reyestrini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda yuritadi; mehnatni muhofaza qilishning holati monitoringini oʻtkazadi; ishlab chiqarishdagi jarohatlanishlarning sabablarini tahlil qiladi hamda davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlariga, mahalliy davlat hokimiyati organlariga, yuridik va jismoniy shaxslarga bunday jarohatlanishlarning oldini olish boʻyicha takliflar kiritadi; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarning maxsus tekshiruvi oʻtkazilishini va hisobga olinishini taʼminlaydi. Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. (8-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 9-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi vakolatlari Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi: xodimlarning dastlabki tarzda (ishga kirayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻriklarini oʻtkazish tartibini belgilaydi; ishlab chiqarish muhiti omillarining zararliligi va xavfliligi, mehnat jarayonining ogʻirligi va tigʻizligi koʻrsatkichlari boʻyicha sanitariya qoidalarini, normalarini va gigiyena normativlarini belgilaydi; mehnat sharoitlari noqulay ishlarda band boʻlgan xodimlarga beriladigan sutni (shunga teng boʻlgan boshqa oziq-ovqat mahsulotlarini), davolash-profilaktika oziq-ovqatini, gazlangan tuzli suvni (issiq sexlarda ishlovchilar uchun) berish normativlarini belgilaydi; xodimni yengilroq ishga yoki noqulay ishlab chiqarish omillari taʼsirini istisno etadigan ishga oʻtkazish uchun tibbiy va boshqa koʻrsatkichlar roʻyxatini tasdiqlaydi; xodim kasb kasalligiga chalingan deb gumon qilinganda uning mehnat sharoitlarining sanitariya-gigiyena tavsifini tuzishga doir talablarni belgilaydi; kasb kasalliklarini aniqlash va xodimlarning kasbga oid mehnat qobiliyatini yoʻqotganligi darajasini aniqlash uchun yoʻllanma berish tartibini belgilaydi. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. (9-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 10-modda. Davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi vakolatlari Davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari oʻz vakolatlari doirasida: mehnatni muhofaza qilish sohasidagi davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etadi; mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni va normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqadi; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi tarmoq maqsadli va maxsus dasturlarni tasdiqlaydi hamda ularning amalga oshirilishini taʼminlaydi; tizimidagi tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshiradi; tizimidagi tashkilotlarda ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarning va xodimlar sogʻligʻiga boshqacha shikast yetkazilishining tekshiruvdan oʻtkazilishi hamda hisobga olinishini tashkil etadi va taʼminlaydi; tizimidagi tashkilotlar rahbarlari va mutaxassislarining mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha tayyorlanishi, qayta tayyorlanishi, malakasi oshirilishi va bilimlari tekshirilishini tashkil etadi. Davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. (10-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 11-modda. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi vakolatlari Mahalliy davlat hokimiyati organlari: mehnatni muhofaza qilish sohasidagi davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni amalga oshirishda ishtirok etadi; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi hududiy dasturlarni tasdiqlaydi va amalga oshiradi; davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari tegishli hududiy boʻlinmalarining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirib boradi. Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. (11-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 12-modda. Tashkilotning mehnatni muhofaza qilish xizmatlari Ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi. Mehnatni muhofaza qilish xizmati mutaxassislari mehnatni muhofaza qilish qoidalari va normalariga barcha xodimlar tomonidan rioya etilishini nazorat qilish, tarkibiy boʻlinmalarning rahbarlariga aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etish toʻgʻrisida ijro etilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar berish, shuningdek mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normativ-huquqiy hujjatlar talablarini buzayotgan shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisida tashkilot rahbariga taqdimnomalar kiritish huquqiga ega. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining vazifalari mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilari tomonidan shartnoma asosida amalga oshirilishi mumkin. 13-modda. Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilari Mehnatni muhofaza qilish sohasida shartnoma asosida xizmatlar koʻrsatuvchi yuridik shaxslar mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilaridir. Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilari: tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish xizmatining vazifalarini amalga oshirishi; ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyasini oʻtkazishi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislarni qayta tayyorlashi va ularning malakasini oshirishi; tashkilotda mehnatning muhofaza qilinishini boshqarish tizimi auditini oʻtkazishi mumkin. Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilariga va ular tomonidan xizmatlar bajarilishiga doir talablar, shuningdek ularning yagona reyestrini yuritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. 14-modda. Ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyasi Ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyasi mehnat sharoitlarining, ish oʻrinlaridagi mehnat jarayoni ogʻirligi va tigʻizligining hamda ularning jarohatlanish jihatidan xavfliligining mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligini baholash, zararli ishlab chiqarish omilini va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omilini aniqlash maqsadida oʻtkaziladigan tadbirlar majmuidir. Ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyasidan quyidagilar oʻtkazilishi kerak: mehnat sharoitlari boʻyicha xodimlarga qonunchilikda belgilangan tartibda imtiyozlar va kompensatsiyalar nazarda tutilgan ish oʻrinlari; (14-modda ikkinchi qismining ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) nogironligi boʻlgan shaxslar band boʻlgan ish oʻrinlari; (14-modda ikkinchi qismining uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 17-maydagi OʻRQ-770-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son) imtiyozli shartlarda pensiyaga chiqish huquqini beradigan ishlab chiqarishlar, muassasalar, ishlar, kasblar, lavozimlar va koʻrsatkichlar roʻyxatlarida koʻrsatilgan ish oʻrinlari; xavfli ishlab chiqarish obyektlaridagi ish oʻrinlari. Qonunchilikda, shuningdek jamoa shartnomalari va kelishuvlarida boshqa ish oʻrinlarining ham mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazilishi nazarda tutilishi mumkin. (14-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyasi belgilangan tartibda ish beruvchining oʻzi tomonidan oʻtkaziladi. Ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyasini oʻtkazish davriyligi qonunchilikda belgilanadi, biroq besh yilda kamida bir marta oʻtkaziladi. (14-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 15-modda. Tashkilotda mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimining auditi Tashkilotda mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimining auditi mehnatni muhofaza qilish tizimining holatini baholash boʻlib, ushbu audit ish beruvchining qaroriga binoan oʻtkaziladi va quyidagilarni oʻz ichiga oladi: tashkilotda mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimining mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligini aniqlash; mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimining ishlashi sifatini, ishlab chiqarishdagi jarohatlanishlar va kasb kasalliklarining oldini olishga, darajasini kamaytirishga qaratilgan tadbirlar samaradorligini baholash; aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etishga, ishlab chiqarishdagi jarohatlanishlar va kasb kasalliklarining oldini olishga qaratilgan takliflar hamda tavsiyalar ishlab chiqish. Tashkilotda mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimining auditi mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilari tomonidan shartnoma asosida amalga oshiriladi. 16-modda. Mehnatni muhofaza qilishni moliyalashtirish Mehnatni muhofaza qilishni moliyalashtirish quyidagilar hisobidan amalga oshiriladi: Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjetidan ajratiladigan budjet mablagʻlari; ish beruvchining oʻz mablagʻlari; qonunchilikda belgilangan tartibda tuzilgan mehnatni muhofaza qilish jamgʻarmalarining mablagʻlari; (16-modda birinchi qismining toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) yuridik va jismoniy shaxslarning homiylik xayriyalari; qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar. (16-modda birinchi qismining oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Mehnatni muhofaza qilish uchun budjet mablagʻlari tegishli (respublika va mahalliy) budjetlarda alohida qayd bilan ajratiladi, bu mablagʻlardan boshqaruv organlarining, nazorat qiluvchi va tekshiruvchi organlarning taʼminoti, ilmiy-tadqiqot ishlarini moliyalashtirish, mehnatni muhofaza qilishga oid davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni bajarish uchun foydalaniladi. Har bir ish beruvchi mehnatni muhofaza qilish uchun zarur boʻlgan mablagʻlarni qonunchilikda, jamoa shartnomasida, shuningdek jamoa kelishuvlarida yoki boshqa ichki normativ hujjatlarda belgilanadigan miqdorda ajratadi. Xodimlar ana shu maqsadlar uchun biror-bir chiqim qilmaydilar. Tashkilotlar mehnatni muhofaza qilish boʻyicha jamgʻarmani oʻzining tijorat faoliyati va boshqa faoliyatidan olinadigan foyda (daromadlar), shuningdek qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan tashkil etishga haqlidir. (16-moddaning uchinchi va toʻrtinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Mehnatni muhofaza qilishga moʻljallangan mablagʻlardan boshqa maqsadlar uchun foydalanilishi mumkin emas. Mehnatni muhofaza qilish uchun ish beruvchi tomonidan mablagʻlar ajratish, shuningdek mehnatni muhofaza qilish boʻyicha jamgʻarmalarni tashkil etish va ularning mablagʻlaridan foydalanish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari federatsiyasi ishtirokida belgilanadi. 17-modda. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish Oliy va oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalarida mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislarning tayyorlanishi belgilangan tartibda taʼminlanadi. Oliy va oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari iqtisodiyotning turli tarmoqlaridagi ishlab chiqarish hamda ijtimoiy soha xususiyatlari hisobga olingan holda talabalar va oʻquvchilar tomonidan mehnatni muhofaza qilish kursi majburiy oʻrganilishini tashkil etishi kerak. Davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari hamda ish beruvchilar mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislar qayta tayyorlanishini va ularning malakasi oshirilishini taʼminlaydi. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. 18-modda. Xodimlarni sut, davolash-profilaktika oziq-ovqati, gazlangan tuzli suv, shaxsiy himoya va gigiyena vositalari bilan taʼminlash Mehnat sharoitlari noqulay ishlarda band boʻlgan xodimlar belgilangan normalar boʻyicha sut (shunga teng boʻlgan boshqa oziq-ovqat mahsulotlari), davolash-profilaktika oziq-ovqati, gazlangan tuzli suv (issiq sexlarda ishlovchilar uchun), maxsus kiyim-bosh, maxsus poyabzal hamda boshqa shaxsiy himoya va gigiyena vositalari bilan bepul taʼminlanadi. Bunday ishlarning roʻyxati, ularni berish normalari, ular bilan taʼminlash tartibi va shartlari jamoa shartnomalari hamda kelishuvlarida belgilanadi, agar ular tuzilmagan boʻlsa, ish beruvchi tomonidan xodimlarning vakillik organi bilan kelishuvga koʻra, qonunchilikda belgilangan normativlarga muvofiq belgilanadi. (18-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Xodimlarning shaxsiy himoya vositalarini olish, saqlash, yuvish, tozalash, taʼmirlash, dezinfeksiya qilish va zararsizlantirish ish beruvchining mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 19-modda. Obyektlarni loyihalashtirish, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanish, ishlab chiqarish vositalarini ishlab chiqarish va taʼmirlash chogʻida mehnatni muhofaza qilishga oid talablarni taʼminlash Mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normativ-huquqiy hujjatlar talablariga javob bermaydigan obyektlarni loyihalashtirish, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanishga, ishlab chiqarish vositalarini ishlab chiqarish va taʼmirlashga, texnologiyalarni joriy etishga, shu jumladan xorijdan olinganlarini joriy etishga yoʻl qoʻyilmaydi. Yoʻl qoʻyiladigan eng yuqori normativlari (konsentratsiyalari) belgilangan tartibda ishlab chiqilmagan va tegishli ekspertizalardan oʻtkazilmagan zararli moddalarning ishlab chiqarishda qoʻllanilishi taqiqlanadi. 20-modda. Tashkilotlarning mehnatni muhofaza qilish vositalarini yaratish va ishlab chiqarish borasidagi faoliyatini ragʻbatlantirish Tashkilotlar foydasining mehnatni muhofaza etishga oid adabiyotlarni, plakatlarni, boshqa targʻibot vositalarini nashr etish hisobidan hosil boʻlgan qismiga, shuningdek ilmiy-tadqiqot va loyiha-konstruktorlik tashkilotlari foydasining jamoaviy himoya vositalari va shaxsiy himoya vositalarining, ishlab chiqarish muhitini nazorat qilish asboblari va dozimetriya vositalarining yangilarini yaratish, mavjud vositalarni ishlab chiqarish hamda realizatsiya qilish hisobidan olingan qismiga qonunchilikka muvofiq imtiyozli soliq solish belgilanishi mumkin. (20-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 21-modda. Ishga qabul qilishda va boshqa ishga oʻtkazishda mehnatni muhofaza qilishga boʻlgan huquqning kafolatlari Mehnat shartnomasining shartlari mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik, jamoa shartnomalari, shuningdek jamoa kelishuvlari va mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi boshqa ichki normativ hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi kerak. (21-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Fuqarolarni sogʻligʻining holatiga koʻra oʻziga toʻgʻri kelmaydigan ishga qabul qilish va xodimlarni boshqa shunday ishga oʻtkazish taqiqlanadi. Fuqarolarni sogʻligʻi va hayotiga yuqori darajada xavf tugʻdirishi mumkinligi oldindan ayon boʻlgan ishga qabul qilish hamda xodimlarni boshqa shunday ishga oʻtkazish chogʻida ish beruvchi ularni bu haqda ogohlantirishi shart. Sogʻligʻining holatiga koʻra yengilroq ishga yoki noqulay ishlab chiqarish omillari taʼsirini istisno etadigan ishga oʻtkazishga muhtoj xodimlarni ish beruvchi ana shunday ishga ularning roziligi bilan, tibbiy xulosaga muvofiq vaqtincha yoki muddatini cheklamay oʻtkazishi shart. Sogʻligʻining holatiga koʻra yengilroq yoki noqulay ishlab chiqarish omillarining taʼsirini istisno etadigan kam haq toʻlanadigan ishga oʻtkazishda xodimlarning avvalgi oʻrtacha oylik ish haqi Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksida belgilangan tartibda va muddatlarda saqlanib qoladi. 22-modda. Xodimning mehnatni muhofaza qilish sohasidagi huquqlari va majburiyatlari Xodim quyidagi huquqlarga ega: mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning va normativ-huquqiy hujjatlarning talablariga mos boʻlgan ish oʻrniga ega boʻlish; ish beruvchidan mehnat sharoitlari toʻgʻrisida, shu jumladan kasb kasalliklari va boshqa kasalliklarga chalinish ehtimoli mavjudligi, shu munosabat bilan oʻziga berilishi lozim boʻlgan imtiyozlar va kompensatsiyalar, shuningdek shaxsiy himoya vositalari va jamoaviy himoya vositalari haqida axborot olish; mehnatni muhofaza qilishga oid belgilangan normalar va talablarga muvofiq ish beruvchining mablagʻlari hisobidan shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlanish; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklaridan qonunchilikda belgilangan tartibda davlat tomonidan majburiy ijtimoiy sugʻurta qilinish; (22-modda birinchi qismining beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) mehnatni muhofaza qilishga oid talablar buzilganligi oqibatida oʻz hayoti va sogʻligʻi uchun xavf yuzaga kelgan taqdirda, agar shunday holatlar mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati hamda tekshiruvini amalga oshiruvchi organlar tomonidan tasdiqlansa, ishlarni bajarishni bunday xavf bartaraf etilguniga qadar rad etish; oʻz ish oʻrnidagi mehnat sharoitlari hamda muhofazasi mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organ tomonidan tekshirishdan oʻtkazilishi uchun soʻrovnoma berish; ish beruvchining mablagʻlari hisobidan mehnatning xavfsiz uslublari va usullari boʻyicha oʻqish; qonunchilikda belgilangan imtiyozlar va kompensatsiyalarni olish; (22-modda birinchi qismining toʻqqizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) oʻz mehnat vazifalarini bajarishi bilan bogʻliq holda mehnatda mayib boʻlishi, kasb kasalligiga chalinishi yoki sogʻligʻiga boshqacha tarzda shikast yetishi munosabati bilan hayotiga yoki sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrnini ish beruvchidan undirish; oʻz ish oʻrnida mehnat qilish uchun xavfsiz sharoitlar taʼminlanishi bilan bogʻliq masalalar koʻrib chiqilayotganda va oʻzi bilan sodir boʻlgan baxtsiz hodisa yoki uning kasb kasalligi tekshirilayotganda shaxsan oʻzi ishtirok etish yoki oʻz vakillari orqali ishtirok etish; tibbiy tavsiyalarga muvofiq navbatdan tashqari tibbiy koʻrikdan oʻtish, ushbu tibbiy koʻrikdan oʻtish vaqtida uning ish joyi (lavozimi) va ish haqi saqlanishi; mehnatni muhofaza qilishga oid talablar buzilganligi oqibatida ish oʻrni tugatilgan taqdirda ish beruvchining mablagʻlari hisobidan qayta tayyorgarlikdan oʻtish. Xodim qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. (22-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Xodim: mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normativ-huquqiy hujjatlar talablariga rioya etishi; shaxsiy himoya vositalarini toʻgʻri qoʻllashi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar olishi, mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha oʻquvdan va malaka oshirishdan oʻtishi; odamlarning hayoti va sogʻligʻiga bevosita xavf tugʻdiruvchi har qanday vaziyat toʻgʻrisida, shuningdek ish jarayonida yoki u bilan bogʻliq holda sodir boʻlgan har qanday baxtsiz hodisa haqida ish beruvchini darhol xabardor qilishi shart. Xodimning zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin. (22-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 23-modda. Ish beruvchining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi huquqlari va majburiyatlari Ish beruvchi quyidagi huquqlarga ega: xodimlardan mehnatni muhofaza qilishga hamda ishlarni xavfsiz olib borishga doir normalar, qoidalar va yoʻriqnomalarga rioya etishni talab qilish; xodimlarning alkogolli ichimlikdan, giyohvandlik moddasi yoki toksik modda taʼsiridan mast holatda ekanligini aniqlash uchun ularni tekshiruvdan oʻtkazish; xodimlar ishlab chiqarishda olgan jarohatlanishlarning ogʻirlik darajasi, xodimlarda ularning jarohatlanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan kasallik mavjudligi toʻgʻrisida, shuningdek ularning alkogolli ichimlikdan, giyohvandlik moddasi yoki toksik modda taʼsiridan mast holatda ekanligi haqida maʼlumotlar olish; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlarning qarorlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan bevosita sudga yoki boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga yoxud mansabdor shaxsga shikoyat qilish; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etganlik uchun xodimlarni taqdirlash va moddiy ragʻbatlantirish chora-tadbirlarini koʻrish; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarni buzganlikda aybdor xodimlarni intizomiy javobgarlikka tortish. Ish beruvchi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. (23-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Ish beruvchi: har bir ish oʻrnida mehnat sharoitlarining mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiq boʻlishini taʼminlashi; binolar, inshootlar, asbob-uskunalardan foydalanish, texnologik jarayonlarni amalga oshirish chogʻida, shuningdek ishlab chiqarishda xom ashyo va materiallarni qoʻllash, ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatish chogʻida xodimlarning xavfsizligini taʼminlashi; ish oʻrinlarida mehnat sharoitlarining holati, ayniqsa zararli ishlab chiqarish omillari va xavfli ishlab chiqarish omillari yuzasidan nazoratni amalga oshirishi; mehnat sharoitlari toʻgʻrisida, shu jumladan kasb kasalliklari va boshqa kasalliklar xavfi mavjudligi, muayyan ish oʻrinlarida va ishlab chiqarishda mehnatni muhofaza qilishning holati haqida, shuningdek shu munosabat bilan xodimlarga berilishi lozim boʻlgan imtiyozlar va kompensatsiyalar, shaxsiy himoya vositalari toʻgʻrisida xodimlarni oʻz vaqtida xabardor qilishi; qonunchilikda belgilangan tartibda mehnatni muhofaza qilish xizmatini va yoʻl harakati xavfsizligi xizmatini tashkil etishi; (23-modda uchinchi qismining oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) on, 1-modda)xodimlarni belgilangan normalar boʻyicha sut, davolash-profilaktika oziq-ovqati, gazlangan tuzli suv, shaxsiy himoya hamda gigiyena vositalari bilan taʼminlashi, shuningdek jamoaviy himoya vositalari qoʻllanilishini taʼminlashi; xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar olishini, mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha oʻquvdan, qayta tayyorgarlikdan oʻtishini, malaka oshirishini va bilimlari tekshirilishini taʼminlashi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻquvdan oʻtmagan, yoʻl-yoʻriqlar olmagan va bilimlari tekshirilmagan shaxslarni ishga qoʻymasligi; xodimlarga imtiyozlar va kompensatsiyalar belgilanadigan, imtiyozli shartlarda pensiyaga chiqish huquqi beriladigan, nogironligi boʻlgan shaxslar band boʻlgan zararli, xavfli va boshqacha mehnat sharoitlariga ega ish oʻrinlarida qonunchilikda belgilangan tartibda ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyasini oʻtkazishi; (23-modda uchinchi qismining oʻninchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 17-maydagi OʻRQ-770-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son) dastlabki tarzda (ishga kirayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻriklar belgilangan tartibda oʻtkazilishini tashkil etishi; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlarga, shuningdek kasaba uyushmalariga va xodimlarning boshqa vakillik organlariga ularning mehnatni muhofaza qilish holati, baxtsiz hodisalarni va kasb kasalliklarini tekshirishi yuzasidan nazoratni, tekshirishni va monitoringni amalga oshirishi uchun zarur boʻlgan axborot va materiallarni taqdim etishi; avariya vaziyatlarining oldini olish, bunday vaziyatlar yuzaga kelganda xodimlarning hayoti va sogʻligʻini saqlash, shu jumladan jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatish boʻyicha chora-tadbirlar koʻrishi; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlarning koʻrsatmalarini bajarishi hamda kasaba uyushmalarining va xodimlar boshqa vakillik organlarining taqdimnomalarini koʻrib chiqishi; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklaridan davlat tomonidan majburiy ijtimoiy sugʻurta qilinishini, shuningdek ish beruvchining fuqarolik javobgarligi majburiy sugʻurta qilinishini taʼminlashi; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va kasb kasalliklarini belgilangan tartibda tekshiruvdan oʻtkazishi, shuningdek ularning hisobini yuritishi shart. Ish beruvchining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin. (23-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 24-modda. Majburiy tibbiy koʻriklar Ish beruvchi oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning va umumiy belgilangan pensiya yoshiga yetgan shaxslarning, nogironligi boʻlgan shaxslarning, shuningdek bir qator kasblar va ishlab chiqarishlar xodimlarining Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilangan tartibda dastlabki tarzda (ishga kirayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻriklardan oʻtkazilishini tashkil etishi shart. (24-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 17-maydagi OʻRQ-770-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son) Tibbiy koʻriklar tashkilotlarga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, bunday muassasalar mavjud boʻlmagan taqdirda esa tashkilot joylashgan yerdagi hududiy davolash-profilaktika muassasasi tomonidan oʻtkaziladi. Qonunchilikka muvofiq majburiy tibbiy koʻriklardan oʻtishi lozim boʻlgan shaxslar boshqa ishga oʻtkazilgan taqdirda ham tibbiy koʻriklarni oʻtkazish majburiyati ish beruvchining zimmasiga yuklatiladi. (24-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Tibbiy koʻriklardan oʻtilishi munosabati bilan xodimlar chiqimdor boʻlmaydilar. Xodimlar tibbiy koʻriklardan oʻtishdan boʻyin tovlashga haqli emas. Xodimlar tibbiy koʻriklardan oʻtishdan boʻyin tovlagan yoki ular oʻtkazilgan tekshiruvlar natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarmagan taqdirda ish beruvchi ularni ishga qoʻymaslikka haqli. Agar xodim oʻz sogʻligʻining holati mehnat sharoitlari bilan bogʻliq holda yomonlashgan deb hisoblasa, u navbatdan tashqari tibbiy koʻrik oʻtkazilishini talab qilish huquqiga ega. Tibbiy koʻriklarni oʻtkazish vaqtida xodimning ish joyi (lavozimi) va oʻrtacha oylik ish haqi saqlanadi. 25-modda. Xodimlarga mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berish va ularni oʻqitish Ish beruvchi barcha yangi ishga kirayotgan, shuningdek boshqa ishga oʻtkazilayotgan xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berishi, ishlarni bajarishning xavfsiz uslublari va usullarini hamda baxtsiz hodisalardan jabrlanganlarga yordam koʻrsatishga oʻqitishni tashkil etishi shart. Xavfliligi yuqori boʻlgan ishlab chiqarishga ishga kirayotgan yoki kasbiy tanlov talab etiladigan ishga kirayotgan xodimlar uchun ishlarni bajarishning xavfsiz uslublari va usullariga dastlabki tarzda tayyorlash, kasb boʻyicha imtihonlar topshirgan holda bir oy mobaynida stajirovka va soʻngra mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha davriy attestatsiya oʻtkaziladi. Tashkilotlarning xodimlari, shu jumladan rahbarlari oʻz kasblari va ish turlari uchun mehnatni muhofaza qilishning davlat boshqaruvini amalga oshiruvchi davlat organlari tomonidan belgilangan tartibda hamda muddatlarda mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha oʻquvdan oʻtishi, yoʻl-yoʻriqlar olishi, bilimlari tekshirilishi va attestatsiyadan oʻtishi kerak. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha belgilangan tartibda oʻquvdan oʻtmagan, yoʻl-yoʻriqlar olmagan va bilimlari tekshirilmagan shaxslarni ishga qoʻyish taqiqlanadi. 26-modda. Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va kasb kasalliklarini tekshirish hamda hisobga olish Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va xodimlarning oʻz mehnat vazifalarini bajarishi bilan bogʻliq holda sogʻligʻining boshqacha tarzda shikastlanishi, shuningdek kasb kasalliklari belgilangan tartibda tekshirilishi hamda hisobga olinishi shart. Fuqarolik-huquqiy shartnomalar boʻyicha ishlar bajaruvchi (xizmatlar koʻrsatuvchi) shaxslarga nisbatan ham ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar hamda sogʻligʻining boshqacha tarzda shikastlanishi, kasb kasalliklari belgilangan tartibda tekshirilishi va hisobga olinishi shart. 27-modda. Xodimlarning ayrim toifalari uchun mehnatni muhofaza qilish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari Mehnat sharoiti ogʻir, zararli va xavfli ishlarda band boʻlgan xodimlar, shuningdek xodimlarning ayrim toifalari (ayollar, oʻn sakkiz yoshdan kichik boʻlgan shaxslar, mehnat qobiliyati cheklangan shaxslar) uchun mehnatni muhofaza qilish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari qonunchilikda belgilanadi. (27-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 28-modda. Mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvi Mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan nizomga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining mehnat boʻyicha davlat texnik inspektorlari tomonidan amalga oshiriladi. (28-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 3-yanvardagi OʻRQ-456-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son) Mehnat boʻyicha davlat texnik inspektorlari quyidagi huquqlarga ega: nazorat va tekshiruv vazifalarini bajarish uchun zarur boʻlgan hujjatlarni, tushuntirishlarni, axborotni tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslaridan soʻrash va olish; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni maxsus tekshirishlardan oʻtkazish yoki tekshirishda ishtirok etish; tashkilotlarning rahbarlariga va boshqa mansabdor shaxslariga mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik buzilishlarini bartaraf qilish haqida ijro etilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalarni taqdim etish; (28-modda ikkinchi qismining toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor mansabdor shaxslarga nisbatan qonunchilikda belgilangan tartibda choralar koʻrish haqida taqdimnomalar kiritish; (28-modda ikkinchi qismining beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga muvofiq boʻlmagan shaxsiy himoya vositalaridan va jamoaviy himoya vositalaridan foydalanishni taqiqlash; mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik talablarini buzganlikda aybdor shaxslarni belgilangan tartibda maʼmuriy javobgarlikka tortish; (28-modda ikkinchi qismining yettinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) mehnat xavfsizligi talablariga javob bermaydigan hamda xodimlarning hayoti yoki sogʻligʻiga xavf tugʻdiradigan tashkilotlarning faoliyatini yoki asbob-uskunalardan foydalanishni qonunchilikda belgilangan tartibda toʻxtatib qoʻyish; (28-modda ikkinchi qismining sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) qurilishi, rekonstruksiyasi tugallangan obyektlarni foydalanishga qabul qilish boʻyicha komissiya ishida ishtirok etish va ular mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga muvofiq boʻlmagan taqdirda tegishli xulosalar berish; mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik buzilganligi hamda ishlab chiqarishda xodimlarning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash haqidagi daʼvolar yuzasidan sudda ekspert sifatida ish yuritish. (28-modda ikkinchi qismining toʻqqizinchi va oʻninchi xatboshilari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Mehnat boʻyicha davlat texnik inspektorlari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. Mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvi qonunchilikka muvofiq boshqa davlat organlari tomonidan ham amalga oshiriladi. (28-moddaning uchinchi va toʻrtinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 29-modda. Mehnat sharoitlarining davlat ekspertizasi Mehnat sharoitlarining davlat ekspertizasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan nizomga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining mehnat sharoitlari boʻyicha davlat ekspertlari tomonidan amalga oshiriladi. (29-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 3-yanvardagi OʻRQ-456-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son) Mehnat sharoitlarining davlat ekspertizasi: ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyasini oʻtkazish sifatini; xodimlarga zararli va (yoki) xavfli mehnat sharoitlarida ishlaganlik uchun kafolatlar hamda kompensatsiyalar berilishining toʻgʻriligini; xodimlarning haqiqiy mehnat sharoitlarini baholash maqsadida amalga oshiriladi. Mehnat sharoitlari boʻyicha davlat ekspertlari quyidagi huquqlarga ega: nazorat va tekshiruv vazifalarini bajarish uchun zarur boʻlgan hujjatlarni, tushuntirishlarni, axborotni tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslaridan soʻrash va olish; tashkilotlarning rahbarlariga va boshqa mansabdor shaxslariga mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik buzilishlarini bartaraf qilish haqida ijro etilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalarni taqdim etish; mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor mansabdor shaxslarga nisbatan qonunchilikda belgilangan tartibda choralar koʻrish haqida taqdimnomalar kiritish; (29-modda uchinchi qismining uchinchi va toʻrtinchi xatboshilari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga muvofiq boʻlmagan shaxsiy himoya vositalaridan va jamoaviy himoya vositalaridan foydalanishni taqiqlash; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarni va shartlarni buzganlikda aybdor shaxslarni belgilangan tartibda maʼmuriy javobgarlikka tortish; mehnat xavfsizligi talablariga javob bermaydigan va xodimlarning hayoti yoki sogʻligʻiga xavf tugʻdiradigan tashkilotlarning faoliyatini yoki asbob-uskunalardan foydalanishni qonunchilikda belgilangan tartibda toʻxtatib qoʻyish; mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik buzilganligi hamda ishlab chiqarishda xodimlarning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash haqidagi daʼvolar yuzasidan sudda ekspert sifatida ishtirok etish. (29-modda uchinchi qismining yettinchi va sakkizinchi xatboshisilari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Mehnat sharoitlari boʻyicha davlat ekspertlari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. (29-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Mehnat sharoitlarining davlat ekspertizasini oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. 30-modda. Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, nodavlat notijorat tashkilotlarining va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining mehnatni muhofaza qilishni taʼminlashdagi ishtiroki Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari mehnatni muhofaza qilish sohasidagi davlat dasturlarini, hududiy dasturlarni va boshqa dasturlarni amalga oshirishda ishtirok etishi, mehnatni muhofaza qilishni taʼminlashda ishtirok etuvchi davlat organlariga va boshqa organlarga koʻmaklashishi, shuningdek qonunchilikka muvofiq boshqa tadbirlarda ishtirok etishi mumkin. (30-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 31-modda. Kasaba uyushmalarining, xodimlar boshqa vakillik organlarining mehnatni muhofaza qilishni taʼminlash borasidagi huquqlari Kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlari mehnatni muhofaza qilish sohasida vakillikni, shuningdek xodimlarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishni amalga oshiradi. Kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlari, shuningdek xodimlarning oʻzi mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakil etgan shaxslar quyidagi huquqlarga ega: tashkilotlarning rahbarlaridan va boshqa mansabdor shaxslaridan mehnat sharoitlari va muhofazasi toʻgʻrisida, shuningdek ishlab chiqarishdagi barcha baxtsiz hodisalar hamda kasb kasalliklari haqida axborot olish; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va kasb kasalliklarini tekshirishda ishtirok etish; xodimlarning hayoti va sogʻligʻiga xavf tugʻilgan hollarda ishlarni toʻxtatib turish, shuningdek mehnatni muhofaza qilishga oid talablarning buzilishlarini bartaraf etish toʻgʻrisida ish beruvchiga takliflar kiritish; mehnatni muhofaza qilish holatini oʻrganish, ish beruvchilarning jamoa shartnomalari va kelishuvlarida nazarda tutilgan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha majburiyatlari bajarilishini nazorat qilish; ishlab chiqarish obyektlarini va ishlab chiqarish vositalarini sinash hamda foydalanishga qabul qilish boʻyicha komissiyalar ishida mustaqil ekspert sifatida ishtirok etish, tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi majlislarida ishtirok etish; (31-modda ikkinchi qismining oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 17-maydagi OʻRQ-770-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son) mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok etish; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarni buzganlikda, ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar faktlarini yashirganlikda aybdor shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi talablar bilan tegishli organlarga murojaat qilish; mehnat vazifalarini bajarishi bilan bogʻliq holda mayib boʻlishi yoki sogʻligʻining boshqacha tarzda shikastlanishi tufayli yetkazilgan zararning oʻrni qoplanishi uchun hamda xodimlarning sogʻligʻi va mehnati muhofaza qilinishiga boʻlgan huquqlari cheklangan boshqa hollarda xodimning huquqlarini himoya qilib sudga murojaat etish; mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik, jamoa shartnomalarida va kelishuvlarida nazarda tutilgan majburiyatlar buzilganligi, shuningdek mehnat sharoitlarining oʻzgarishi bilan bogʻliq mehnat nizolarini koʻrib chiqishda ishtirok etish. (31-modda ikkinchi qismining oʻninchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakil etilgan shaxsga oʻz zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarishi uchun har haftada kamida ikki soat ish vaqti ajratiladi va bu vaqt uchun ish joyi (lavozimi) boʻyicha oʻrtacha oylik ish haqi saqlanadi. Kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlari mehnatni muhofaza qilish sohasida ijtimoiy sheriklikni amalga oshiradi, bosh kelishuvlar, tarmoq va hududiy (mintaqaviy) jamoa kelishuvlari, jamoa shartnomalari tuzishi mumkin. Kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlari, shuningdek xodimlarning oʻzi mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakil etgan shaxslar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. (31-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 32-modda. Mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga javob bermaydigan, ishlab chiqarish uchun moʻljallangan mahsulotni ishlab chiqarganlik va sotganlik uchun javobgarlik Mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga javob bermaydigan, ishlab chiqarish uchun moʻljallangan mahsulotni ishlab chiqarganlik va yetkazib berganlik isteʼmolchilarga yetkazilgan zararning oʻrni qonunchilikda belgilangan tartibda qoplanishiga sabab boʻladi. (32-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Oʻzbekiston Respublikasida belgilangan mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga muvofiq boʻlmagan ishlab chiqarish vositalarini, shaxsiy himoya vositalarini va jamoaviy himoya vositalarini, shu jumladan chet ellardan olingan shunday vositalarni sotish, tarqatish va reklama qilish taqiqlanadi hamda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab boʻladi. 33-modda. Xodimning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zarar uchun ish beruvchining moddiy javobgarligi Ish beruvchi xodimning oʻz mehnat vazifalarini bajarishi bilan bogʻliq holda mayib boʻlishi, kasb kasalligiga chalinishi yoki sogʻligʻining boshqacha tarzda shikastlanishi tufayli uning hayoti va sogʻligʻiga oʻzi yetkazgan zararning oʻrnini qonunchilikda belgilangan tartibda toʻliq hajmda qoplashi shart. (33-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Xodimning sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash jabrlanuvchining mehnatda mayib boʻlishiga qadar boʻlgan oʻrtacha oylik ish haqiga nisbatan jabrlanuvchi tomonidan kasbga oid mehnat qobiliyatini yoʻqotish darajasiga muvofiq boʻlgan foizlardagi har oylik toʻlovdan, shuningdek xodimning bir yillik ish haqidan kam boʻlmagan miqdorda bir yoʻla beriladigan nafaqa toʻlovidan hamda xodimning sogʻligʻi shikastlanishidan kelib chiqqan qoʻshimcha xarajatlarni (agar u davolanish, protez qoʻydirish va tibbiy hamda ijtimoiy yordamning boshqa turlariga muhtoj deb topilgan boʻlsa, ushbu tadbirlar bilan bogʻliq xarajatlar, shuningdek jabrlanuvchining qayta tayyorgarligi va tibbiy xulosaga muvofiq ishga joylashishi uchun xarajatlar va boshqa xarajatlar) kompensatsiya qilishdan iboratdir. Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa yoki kasb kasalligi oqibatida xodim vafot etgan taqdirda, zararning oʻrni qoplanishi huquqiga ega boʻlgan shaxslarga boquvchining vafoti bilan bogʻliq holda yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash uchun qonunchilikda belgilangan tartibda har oylik toʻlovlar amalga oshiriladi, shuningdek vafot etgan xodimning oʻrtacha yillik ish haqining olti baravaridan kam boʻlmagan miqdorda bir yoʻla beriladigan nafaqa toʻlanadi va dafn etish xarajatlarining oʻrni qoplanadi. (33-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Voyaga yetmagan xodimning sogʻligʻiga zarar yetkazilgan taqdirda zararning oʻrnini qoplash uning avvalgi ish haqidan kelib chiqqan holda, ammo qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining besh baravaridan kam boʻlmagan miqdorda hisoblab chiqariladi. (33-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 34-modda. Xodimning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrnini yuridik shaxs qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan taqdirda qoplash Xodimning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zarar uchun belgilangan tartibda javobgar deb topilgan yuridik shaxs qayta tashkil etilgan taqdirda zararning oʻrnini qoplash boʻyicha tegishli toʻlovlarni toʻlash majburiyati uning huquqiy vorisi zimmasida boʻladi. Zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi talablar ham unga taqdim etiladi. Xodimning mehnat vazifalarini bajarishi bilan bogʻliq holda hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zarar uchun javobgar boʻlgan, qayta tashkil etilayotgan yuridik shaxsning mablagʻlari mavjud boʻlmagan yoki yetarli boʻlmagan taqdirda tegishli summalar qonunchilikda belgilangan tartibda davlat tomonidan toʻlanadi. Mazkur summalar qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ham davlat tomonidan toʻlanadi. Xodimning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zarar uchun belgilangan tartibda javobgar deb topilgan yuridik shaxs tugatilgan taqdirda tegishli toʻlovlar ularni jabrlanuvchiga toʻlash uchun qonunchilikda belgilangan tartibda kapitallashtirilishi kerak. Tugatilayotgan yuridik shaxsning mol-mulki mavjud boʻlmaganligi yoki yetarli boʻlmaganligi sababli toʻlovlarni kapitallashtirish mumkin boʻlmagan hollarda tegishli summalar jabrlanuvchiga qonunchilikda belgilangan tartibda davlat tomonidan toʻlanadi. (34-moddaning ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 35-modda. Nizolarni hal etish Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi. (35-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) 36-modda. Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi. (36-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2016-y., 38-son, 441-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son; 04.12.2019-y., 03/19/586/4106-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son; 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son) |
Закон Республики Узбекистан О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «Об охране труда» Принят Законодательной палатой 10 марта 2016 года Одобрен Сенатом 25 августа 2016 года Статья 1. Внести в Закон Республики Узбекистан от 6 мая 1993 года № 839-XII «Об охране труда» (Ведомости Верховного Совета Республики Узбекистан, 1993 г., № 5, ст. 223; Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1998 г., № 5-6, ст. 102; 2001 г., № 5, ст. 89; 2002 г., № 1, ст. 20) изменения и дополнения, утвердив его новую редакцию (прилагается). Статья 2. Кабинету Министров Республики Узбекистан: привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом; обеспечить пересмотр и отмену органами государственного управления их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону. Статья 3. Настоящий Закон вступает в силу по истечении трех месяцев со дня его официального опубликования. Исполняющий обязанности Президента Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ г. Ташкент, 22 сентября 2016 г., № ЗРУ-410 Закон Республики Узбекистан Об охране труда (новая редакция) Статья 1. Цель настоящего Закона Целью настоящего Закона является регулирование отношений в области охраны труда. Статья 2. Законодательство об охране труда Законодательство об охране труда состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства. Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые предусмотрены законодательством Республики Узбекистан об охране труда, то применяются правила международного договора. Статья 3. Сфера действия настоящего Закона Действие настоящего Закона распространяется на: работников, состоящих в трудовых отношениях с предприятиями, учреждениями и организациями (далее — организации), а также с отдельными нанимателями; студентов высших образовательных учреждений, учащихся средних специальных, профессиональных образовательных учреждений, слушателей других образовательных учреждений, проходящих производственную практику; военнослужащих, привлекаемых для работы в организациях; граждан, проходящих альтернативную службу; лиц, отбывающих наказание по приговору суда, в период их работы в организациях, определяемых учреждениями по исполнению наказания, а также лиц, к которым применено административное взыскание в виде административного ареста, лиц, привлекаемых на выполнение других видов работ, в том числе организуемых в интересах общества и государства. Действие настоящего Закона распространяется и на работодателей. Лица, указанные в части первой настоящей статьи, далее именуются работниками. Статья 4. Основные понятия В настоящем Законе применяются следующие основные понятия: средства коллективной защиты — технические и иные средства, конструктивно или функционально связанные с производственным помещением и производственным процессом, предназначенные для предотвращения или уменьшения воздействия на работников вредного производственного фактора и (или) опасного производственного фактора, а также для защиты от загрязнений; вредный производственный фактор — производственный фактор, воздействие которого на работника может привести к его профессиональному заболеванию; рабочее место — место постоянного или временного пребывания работника в процессе трудовой деятельности; производственная деятельность — совокупность действий, осуществляемых при производстве продукции, переработке сырья, выполнении работ, оказании услуг; несчастный случай на производстве — происшествие, в результате которого работник получил трудовое увечье или иное повреждение здоровья, связанное с исполнением им трудовых обязанностей, как на территории работодателя, так и за ее пределами, в том числе во время следования к месту работы либо с работы на транспорте, предоставленном работодателем, и которое повлекло необходимость перевода работника на другую работу, временную или стойкую утрату им профессиональной трудоспособности либо его смерть; профессиональное заболевание — острое или хроническое заболевание работника, являющееся результатом воздействия на него вредного производственного фактора или опасного производственного фактора и повлекшее временную или стойкую утрату им профессиональной трудоспособности; условия труда — совокупность социальных и производственных факторов, при которых осуществляется труд; охрана труда — система правовых, социально-экономических, организационных, технических, санитарно-гигиенических, лечебно-профилактических, реабилитационных мероприятий и средств по обеспечению безопасности, сохранения жизни и здоровья, работоспособности человека в процессе труда; трудовое увечье — временная или стойкая утрата работником профессиональной трудоспособности вследствие несчастного случая на производстве; неблагоприятные производственные факторы — наличие вредного производственного фактора и (или) опасного производственного фактора; опасный производственный фактор — производственный фактор, воздействие которого на работника может привести к его травме; средства индивидуальной защиты — технические и иные средства, используемые для предотвращения или уменьшения воздействия на работника вредного производственного фактора и (или) опасного производственного фактора, а также для защиты от загрязнений. Статья 5. Основные направления государственной политики в области охраны труда Основными направлениями государственной политики в области охраны труда являются: обеспечение приоритета жизни и здоровья работника; разработка и реализация государственных программ в области охраны труда; координация деятельности органов государственного и хозяйственного управления, органов государственной власти на местах в области охраны труда; установление требований в области охраны труда для всех организаций; осуществление государственного надзора и контроля за соблюдением требований охраны труда; стимулирование разработки и внедрения безопасной техники, технологии и средств защиты работников; использование достижений науки, техники и передового национального и зарубежного опыта по охране труда; социальная защита работников, пострадавших от несчастных случаев на производстве или получивших профессиональные заболевания; осуществление международного сотрудничества. Статья 6. Государственное управление охраной труда Государственное управление охраной труда осуществляется Кабинетом Министров Республики Узбекистан, специально уполномоченным государственным органом в области охраны труда, а также иными государственными органами, которые в соответствии с законодательством имеют отдельные полномочия в области охраны труда. Статья 7. Полномочия Кабинета Министров Республики Узбекистан в области охраны труда Кабинет Министров Республики Узбекистан: обеспечивает реализацию единой государственной политики в области охраны труда; утверждает и реализует государственные программы в области охраны труда; обеспечивает координацию деятельности органов государственного и хозяйственного управления, органов государственной власти на местах в области охраны труда; устанавливает порядок проведения государственной экспертизы условий труда; устанавливает порядок расследования и учета несчастных случаев на производстве и профессиональных заболеваний; определяет порядок создания службы охраны труда в организациях; определяет порядок выделения средств на охрану труда работодателем, а также образования фондов по охране труда и использования их средств; осуществляет международное сотрудничество в области охраны труда. Кабинет Министров Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством. Статья 8. Полномочия специально уполномоченного государственного органа в области охраны труда Специально уполномоченным государственным органом в области охраны труда является Министерство занятости и трудовых отношений Республики Узбекистан. (часть первая статьи 8 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 января 2018 года № ЗРУ-456 — Национальная база данных законодательства, 05.01.2018 г., № 03/18/456/0512) Министерство занятости и трудовых отношений Республики Узбекистан: (абзац первый части второй статьи 8 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 января 2018 года № ЗРУ-456 — Национальная база данных законодательства, 05.01.2018 г., № 03/18/456/0512) реализует единую государственную политику в области охраны труда; участвует в разработке и реализации государственных и иных программ в области охраны труда; в пределах своих полномочий разрабатывает, согласовывает и утверждает нормативные документы в области технического регулирования и нормативно-правовые акты по вопросам охраны труда; осуществляет государственный надзор и контроль за соблюдением требований охраны труда, в том числе за предоставлением льгот и компенсаций работникам за работу в неблагоприятных и особых условиях труда; обеспечивает проведение государственной экспертизы условий труда; взаимодействует с органами государственного и хозяйственного управления, органами государственной власти на местах и другими организациями по вопросам охраны труда; координирует деятельность органов государственного и хозяйственного управления, органов государственной власти на местах в области охраны труда; ведет единый реестр профессиональных участников рынка услуг в области охраны труда в порядке, установленном Кабинетом Министров Республики Узбекистан; проводит мониторинг состояния охраны труда; анализирует причины производственного травматизма и вносит в органы государственного и хозяйственного управления, органы государственной власти на местах, юридическим и физическим лицам предложения по их предупреждению; обеспечивает проведение специального расследования и учет несчастных случаев на производстве. Министерство занятости и трудовых отношений Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством. (часть третья статьи 8 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 января 2018 года № ЗРУ-456 — Национальная база данных законодательства, 05.01.2018 г., № 03/18/456/0512) Статья 9. Полномочия Министерства здравоохранения Республики Узбекистан в области охраны труда Министерство здравоохранения Республики Узбекистан: определяет порядок проведения обязательных предварительных (при поступлении на работу) и периодических (в течение трудовой деятельности) медицинских осмотров работников; устанавливает санитарные правила, нормы и гигиенические нормативы по показателям вредности и опасности факторов производственной среды, тяжести и напряженности трудового процесса; устанавливает нормативы выдачи молока (других равноценных пищевых продуктов), лечебно-профилактического питания, газированной соленой воды (работающим в горячих цехах), предоставляемых работникам, занятым на работах с неблагоприятными условиями труда; утверждает перечень медицинских и иных показаний для перевода работника на более легкую или исключающую воздействие неблагоприятных производственных факторов работу; определяет требования к составлению санитарно-гигиенической характеристики условий труда работника при подозрении у работника профессионального заболевания; устанавливает порядок определения профессиональных заболеваний и выдачи направления для определения степени утраты профессиональной трудоспособности работников. Министерство здравоохранения Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством. Статья 10. Полномочия органов государственного и хозяйственного управления в области охраны труда Органы государственного и хозяйственного управления в пределах своих полномочий: участвуют в разработке и реализации государственных и иных программ в области охраны труда; разрабатывают нормативные документы в области технического регулирования и нормативно-правовые акты по вопросам охраны труда; утверждают и обеспечивают реализацию отраслевых целевых и специальных программ в области охраны труда; осуществляют меры по обеспечению соблюдения требований охраны труда в подведомственных организациях; организуют и обеспечивают проведение расследования и учета несчастных случаев на производстве и иных повреждений здоровья работников в подведомственных организациях; организуют подготовку, переподготовку, повышение квалификации и проверку знаний по вопросам охраны труда руководителей и специалистов подведомственных организаций. Органы государственного и хозяйственного управления могут осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством. Статья 11. Полномочия органов государственной власти на местах в области охраны труда Органы государственной власти на местах: участвуют в реализации государственных и иных программ в области охраны труда; утверждают и реализуют территориальные программы в области охраны труда; координируют деятельность соответствующих территориальных подразделений органов государственного и хозяйственного управления в области охраны труда. Органы государственной власти на местах могут осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством. Статья 12. Службы охраны труда организации В целях обеспечения соблюдения требований охраны труда, осуществления контроля за их выполнением в каждой организации, осуществляющей производственную деятельность с численностью пятьдесят и более работников, создается служба охраны труда или вводится должность специалиста по охране труда, имеющего соответствующую подготовку. В организации, насчитывающей пятьдесят и более транспортных средств, также создается служба по безопасности дорожного движения или вводится должность специалиста по безопасности дорожного движения. В организации с численностью менее пятидесяти работников решение о создании службы охраны труда или введении должности специалиста по охране труда принимается работодателем с учетом специфики деятельности данной организации. Служба охраны труда и служба по безопасности дорожного движения являются самостоятельными структурными подразделениями организации и подчиняются непосредственно ее руководителю. Специалисты службы охраны труда имеют право контролировать соблюдение всеми работниками требований правил и норм по охране труда, выдавать руководителям структурных подразделений обязательные для исполнения предписания об устранении выявленных нарушений, а также вносить представления руководителю организации о привлечении к ответственности лиц, нарушающих требования нормативных документов в области технического регулирования и нормативно-правовых актов по вопросам охраны труда. Функции службы охраны труда могут осуществляться профессиональными участниками рынка услуг в области охраны труда на договорной основе. Статья 13. Профессиональные участники рынка услуг в области охраны труда Профессиональными участниками рынка услуг в области охраны труда являются юридические лица, оказывающие услуги в области охраны труда на договорной основе. Профессиональные участники рынка услуг в области охраны труда могут: осуществлять функции службы охраны труда в организациях; проводить аттестацию рабочих мест по условиям труда; осуществлять переподготовку и повышение квалификации специалистов по охране труда; проводить аудит системы управления охраной труда в организации. Требования к профессиональным участникам рынка услуг в области охраны труда и выполнению ими услуг, а также порядок ведения их единого реестра устанавливаются Кабинетом Министров Республики Узбекистан. Статья 14. Аттестация рабочих мест по условиям труда Аттестацией рабочих мест по условиям труда является комплекс мероприятий, проводимых с целью оценки соответствия условий труда, тяжести и напряженности трудового процесса на рабочих местах и их травмоопасности требованиям нормативных документов в области технического регулирования и нормативно-правовых актов по вопросам охраны труда, выявления вредного производственного фактора и (или) опасного производственного фактора. Аттестации рабочих мест по условиям труда подлежат: рабочие места, на которых работникам по условиям труда предусмотрены льготы и компенсации в порядке, установленном законодательством; рабочие места, на которых заняты лица с инвалидностью; (абзац третий части второй статьи 14 в редакции Закона Республики Узбекистан от 17 мая 2022 года № ЗРУ-770 — Национальная база данных законодательства, 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424) рабочие места, указанные в списках производств, учреждений, работ, профессий, должностей и показателей, дающих право на пенсию на льготных условиях; рабочие места на опасных производственных объектах. Законодательством, а также коллективными договорами и соглашениями может предусматриваться аттестация и других рабочих мест по условиям труда. Аттестация рабочих мест по условиям труда проводится самим работодателем в установленном порядке. Периодичность проведения аттестации рабочих мест по условиям труда устанавливается законодательством, но не реже одного раза в пять лет. Статья 15. Аудит системы управления охраной труда в организации Аудитом системы управления охраной труда в организации является оценка состояния системы охраны труда, который проводится по решению работодателя и включает в себя: определение соответствия системы управления охраной труда в организации требованиям нормативных документов в области технического регулирования и нормативно-правовых актов по вопросам охраны труда; оценку качества функционирования системы управления охраной труда, эффективности проводимых мероприятий, направленных на предупреждение, снижение уровня производственного травматизма и профессиональных заболеваний; разработку предложений и рекомендаций, направленных на устранение выявленных недостатков, предупреждение производственного травматизма и профессиональной заболеваемости. Аудит системы управления охраной труда в организации осуществляется профессиональными участниками рынка услуг в области охраны труда на договорной основе. Статья 16. Финансирование охраны труда Финансирование охраны труда осуществляется за счет: бюджетных ассигнований, выделяемых из Государственного бюджета Республики Узбекистан; собственных средств работодателя; средств фондов охраны труда, образованных в порядке, установленном законодательством; благотворительных пожертвований юридических и физических лиц; других источников, не запрещенных законодательством. Бюджетные ассигнования на охрану труда выделяются в соответствующих бюджетах (республиканские и местные) отдельной строкой, используются для содержания органов управления, надзора и контроля, финансирования научно-исследовательских работ, выполнения государственных и иных программ по охране труда. Каждый работодатель выделяет на охрану труда необходимые средства в размере, определяемом законодательством, коллективным договором, а также коллективными соглашениями или иными локальными нормативными актами. Работники не несут каких-либо расходов на эти цели. Организации вправе создавать фонд по охране труда за счет прибыли (доходов) от их коммерческой и иной деятельности, а также других источников, не запрещенных законодательством. Средства на охрану труда не могут быть использованы на иные цели. Порядок выделения средств на охрану труда работодателем, а также образования фондов по охране труда и использования их средств определяется Кабинетом Министров Республики Узбекистан с участием Федерации профсоюзов Узбекистана. Статья 17. Подготовка, переподготовка и повышение квалификации специалистов по охране труда В высших и средних специальных, профессиональных образовательных учреждениях в установленном порядке обеспечивается подготовка специалистов по охране труда. Высшие и средние специальные, профессиональные образовательные учреждения должны организовать обязательное изучение студентами и учащимися курса по охране труда с учетом особенностей производства различных отраслей экономики и социальной сферы. Органы государственного и хозяйственного управления и работодатели обеспечивают переподготовку и повышение квалификации специалистов по охране труда. Порядок переподготовки и повышения квалификации специалистов по охране труда устанавливается Кабинетом Министров Республики Узбекистан. Статья 18. Обеспечение работников молоком, лечебно-профилактическим питанием, газированной соленой водой, средствами индивидуальной защиты и гигиены Работники, занятые на работах с неблагоприятными условиями труда, обеспечиваются бесплатно молоком (другими равноценными пищевыми продуктами), лечебно-профилактическим питанием, газированной соленой водой (работающие в горячих цехах), специальной одеждой, специальной обувью и другими средствами индивидуальной защиты и гигиены по установленным нормам. Перечень таких работ, нормы выдачи, порядок и условия обеспечения ими устанавливаются коллективными договорами и соглашениями, а если они не заключены, определяются работодателем по соглашению с представительным органом работников в соответствии с нормативами, установленными законодательством. Приобретение, хранение, стирка, чистка, ремонт, дезинфекция и обезвреживание средств индивидуальной защиты работников осуществляются за счет средств работодателя. Статья 19. Обеспечение требований охраны труда при проектировании, строительстве, реконструкции и эксплуатации объектов, выпуске и ремонте средств производства Проектирование, строительство, реконструкция и эксплуатация объектов, выпуск и ремонт средств производства, внедрение технологий, в том числе приобретенных за рубежом, не отвечающих требованиям нормативных документов в области технического регулирования и нормативно-правовых актов по вопросам охраны труда, не допускается. Запрещается применение на производстве вредных веществ, на которые не разработаны предельно допустимые нормативы (концентрации) и которые не прошли соответствующие экспертизы в установленном порядке. Статья 20. Стимулирование деятельности организаций в создании и выпуске средств охраны труда В соответствии с законодательством может быть установлено льготное налогообложение части прибыли организаций, образуемой за счет издания литературы, плакатов, других средств пропаганды охраны труда, а также научно-исследовательских и проектно-конструкторских организаций, полученной за счет создания новых, выпуска и реализации существующих средств коллективной защиты и средств индивидуальной защиты, приборов контроля производственной среды и средств дозиметрии. Статья 21. Гарантии права на охрану труда при приеме на работу и переводе на другую работу Условия трудового договора должны соответствовать требованиям законодательства о труде, коллективных договоров, а также коллективных соглашений и иных локальных нормативных актов об охране труда. Прием граждан на работу и перевод работников на другую работу, противопоказанную им по состоянию здоровья, запрещается. При приеме граждан на работу и переводе работников на другую работу с заведомо высоким уровнем возможной угрозы здоровью и жизни работодатель обязан предупредить их об этом. Работников, нуждающихся по состоянию здоровья в предоставлении более легкой или исключающей воздействие неблагоприятных производственных факторов работы, работодатель обязан перевести с их согласия на такую работу в соответствии с медицинским заключением временно или без ограничения срока. При переводе по состоянию здоровья на более легкую или исключающую воздействие неблагоприятных производственных факторов нижеоплачиваемую работу за работниками сохраняется прежний средний месячный заработок в порядке и сроках, установленных Трудовым кодексом Республики Узбекистан. Статья 22. Права и обязанности работника в области охраны труда Работник имеет право: на рабочее место, соответствующее требованиям нормативных документов в области технического регулирования и нормативно-правовых актов по вопросам охраны труда; на получение информации от работодателя об условиях труда, в том числе о наличии риска профессиональных и иных заболеваний, полагающихся ему в связи с этим льготах и компенсациях, а также средствах индивидуальной защиты и средствах коллективной защиты; на обеспечение средствами индивидуальной защиты за счет средств работодателя в соответствии с установленными нормами и требованиями охраны труда; на обязательное государственное социальное страхование от несчастных случаев на производстве и профессиональных заболеваний в порядке, установленном законодательством; на отказ от выполнения работ в случае возникновения опасности для его жизни и здоровья вследствие нарушения требований охраны труда до устранения такой опасности при подтверждении этих обстоятельств органами, осуществляющими государственный надзор и контроль за соблюдением требований охраны труда; на запрос на проведение проверки условий и охраны труда на его рабочем месте органом, осуществляющим государственный надзор и контроль за соблюдением требований охраны труда; на обучение безопасным методам и приемам труда за счет средств работодателя; на льготы и компенсации, установленные законодательством; на возмещение работодателем вреда, причиненного жизни или здоровью в связи с трудовым увечьем, профессиональным заболеванием или иным повреждением здоровья, связанным с исполнением им трудовых обязанностей; на личное участие или участие через своих представителей в рассмотрении вопросов, связанных с обеспечением безопасных условий труда на его рабочем месте, и в расследовании происшедшего с ним несчастного случая или его профессионального заболевания; на внеочередной медицинский осмотр в соответствии с медицинскими рекомендациями с сохранением за ним места работы (должности) и заработка на время прохождения указанного медицинского осмотра; на переподготовку за счет средств работодателя в случае ликвидации рабочего места вследствие нарушения требований охраны труда. Работник может иметь и иные права в соответствии с законодательством. Работник обязан: соблюдать требования нормативных документов в области технического регулирования и нормативно-правовых актов по вопросам охраны труда; правильно применять средства индивидуальной защиты; проходить инструктаж по охране труда, обучение и повышение квалификации по вопросам охраны труда; немедленно извещать работодателя о любой ситуации, которая создает непосредственную угрозу жизни и здоровью людей, а также о любом несчастном случае, происшедшем в ходе работы или в связи с ней. Работник может нести и иные обязанности в соответствии с законодательством. Статья 23. Права и обязанности работодателя в области охраны труда Работодатель имеет право: требовать от работников соблюдения норм, правил и инструкций по охране труда и безопасному ведению работ; проводить освидетельствование работников на предмет нахождения в состоянии алкогольного, наркотического или токсического опьянения; получать сведения о тяжести полученных работниками производственных травм, наличии у них заболевания, которое могло привести к получению травмы, а также об их нахождении в состоянии алкогольного, наркотического или токсического опьянения; обжаловать решения органов, осуществляющих государственный надзор и контроль за соблюдением требований охраны труда, действия (бездействие) их должностных лиц непосредственно в суд или в вышестоящий в порядке подчиненности орган либо должностному лицу; применять меры поощрения и материального стимулирования работников за соблюдение требований охраны труда; привлекать к дисциплинарной ответственности работников, виновных в нарушении требований охраны труда. Работодатель может иметь и иные права в соответствии с законодательством. Работодатель обязан: обеспечить соответствие условий труда на каждом рабочем месте требованиям охраны труда; обеспечить безопасность работников при эксплуатации зданий, сооружений, оборудования, осуществлении технологических процессов, а также при применении в производстве сырья и материалов, выполнении работ и оказании услуг; осуществлять контроль за состоянием условий труда на рабочих местах, особенно за вредными производственными факторами и опасными производственными факторами; своевременно информировать работников об условиях труда, в том числе о наличии риска профессиональных и иных заболеваний, состоянии охраны труда на конкретных рабочих местах и производстве, а также полагающихся им в связи с этим льготах и компенсациях, средствах индивидуальной защиты; создать службу охраны труда и службу по безопасности дорожного движения в порядке, установленном законодательством; обеспечить по установленным нормам работников молоком, лечебно-профилактическим питанием, газированной соленой водой, средствами индивидуальной защиты и гигиены, а также применение средств коллективной защиты; обеспечить прохождение работников инструктажа по охране труда, обучение, переподготовку, повышение квалификации и проверку их знаний по вопросам охраны труда; не допускать к работе лиц, не прошедших обучение, инструктаж и проверку знаний по охране труда; проводить аттестацию рабочих мест по условиям труда на рабочих местах с вредными, опасными и иными условиями труда, на которых работникам устанавливаются льготы и компенсации, предоставляется право выхода на пенсию на льготных условиях, на которых заняты лица с инвалидностью, в порядке, установленном законодательством; (абзац десятый части третьей статьи 23 в редакции Закона Республики Узбекистан от 17 мая 2022 года № ЗРУ-770 — Национальная база данных законодательства, 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424) организовать проведение в установленном порядке обязательных предварительных (при поступлении на работу) и периодических (в течение трудовой деятельности) медицинских осмотров; предоставлять органам, осуществляющим государственный надзор и контроль за соблюдением требований охраны труда, а также профессиональным союзам и другим представительным органам работников информацию и материалы, необходимые для осуществления ими контроля, надзора и мониторинга за состоянием охраны труда, расследованием несчастных случаев и профессиональных заболеваний; принять меры по предотвращению аварийных ситуаций, сохранению жизни и здоровья работников при возникновении таких ситуаций, в том числе по оказанию пострадавшим первой помощи; исполнять предписания органов, осуществляющих государственный надзор и контроль за соблюдением требований охраны труда, и рассматривать представления профессиональных союзов и других представительных органов работников; обеспечить обязательное государственное социальное страхование от несчастных случаев на производстве и профессиональных заболеваний, а также обязательное страхование гражданской ответственности работодателя; проводить в установленном порядке расследование несчастных случаев на производстве и профессиональных заболеваний, а также вести их учет. Работодатель может нести и иные обязанности в соответствии с законодательством. Статья 24. Обязательные медицинские осмотры Работодатель обязан организовывать проведение обязательных предварительных (при поступлении на работу) и периодических (в течение трудовой деятельности) медицинских осмотров лиц, не достигших восемнадцати лет, и лиц, достигших общеустановленного пенсионного возраста, лиц с инвалидностью, а также работников ряда профессий и производств, в порядке, установленном Министерством здравоохранения Республики Узбекистан. (часть первая статьи 24 в редакции Закона Республики Узбекистан от 17 мая 2022 года № ЗРУ-770 — Национальная база данных законодательства, 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424) Медицинские осмотры проводятся лечебно-профилактическими учреждениями, оказывающими медицинские услуги организациям, а в случае их отсутствия — территориальным лечебно-профилактическим учреждением по месту расположения организации. Обязанность проводить медицинские осмотры возлагается на работодателя и в случае перевода на другую работу лиц, которые в соответствии с законодательством подлежат обязательным медицинским осмотрам. Работники не несут расходов в связи с прохождением медицинских осмотров. Работники не вправе уклоняться от прохождения медицинских осмотров. При уклонении работников от прохождения медицинских осмотров или невыполнении ими рекомендаций, выдаваемых врачебными комиссиями по результатам проведенных обследований, работодатель вправе не допускать их к работе. Работник имеет право потребовать проведения внеочередного медицинского осмотра, если он полагает, что ухудшение состояния его здоровья связано с условиями труда. На время проведения медицинских осмотров за работником сохраняется место работы (должность) и среднемесячная заработная плата. Статья 25. Проведение инструктажа и обучения работников по охране труда Для всех вновь поступающих, а также переводимых на другую работу работников работодатель обязан проводить инструктаж по охране труда, организовывать обучение безопасным методам и приемам выполнения работ и оказанию помощи пострадавшим от несчастных случаев. Для работников, поступающих на работу в производства с повышенной опасностью, или на работу, где требуется профессиональный отбор, проводится предварительная подготовка безопасным методам и приемам выполнения работ, стажировка в течение одного месяца по профессии со сдачей экзаменов и последующей периодической аттестацией по вопросам охраны труда. Работники организаций, включая руководителей, должны проходить обучение, инструктаж, проверку знаний и аттестацию по вопросам охраны труда в порядке и сроки, установленные для их профессий и видов работ государственными органами, осуществляющими государственное управление охраной труда. Допуск к работе лиц, не прошедших в установленном порядке обучение, инструктаж и проверку знаний по охране труда, запрещается. Статья 26. Расследование и учет несчастных случаев на производстве и профессиональных заболеваний Подлежат обязательному расследованию и учету в установленном порядке несчастные случаи на производстве и иные повреждения здоровья работников, связанные с исполнением ими трудовых обязанностей, а также профессиональные заболевания. Подлежат также обязательному расследованию и учету в установленном порядке несчастные случаи на производстве и иные повреждения здоровья, профессиональные заболевания в отношении лиц, выполняющих работы (оказывающих услуги) по гражданско-правовым договорам. Статья 27. Особенности регулирования отношений в области охраны труда для отдельных категорий работников Особенности регулирования отношений в области охраны труда работников, занятых на работах с тяжелыми, вредными и опасными условиями труда, а также для отдельных категорий работников (женщин, лиц моложе восемнадцати лет, лиц с ограниченной трудоспособностью) устанавливаются законодательством. Статья 28. Государственный надзор и контроль за соблюдением требований охраны труда Государственный надзор и контроль за соблюдением требований охраны труда осуществляются государственными техническими инспекторами труда Министерства занятости и трудовых отношений Республики Узбекистан в соответствии с положением, утверждаемым Кабинетом Министров Республики Узбекистан. (часть первая статьи 28 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 января 2018 года № ЗРУ-456 — Национальная база данных законодательства, 05.01.2018 г., № 03/18/456/0512) Государственные технические инспекторы труда имеют право: запрашивать и получать от руководителей и иных должностных лиц организаций документы, объяснения, информацию, необходимые для выполнения надзорных и контрольных функций; проводить специальные расследования или участвовать в расследовании несчастных случаев на производстве; предъявлять руководителям и иным должностным лицам организаций обязательные для исполнения предписания об устранении нарушений законодательства об охране труда; вносить представления о принятии в установленном законодательством порядке мер в отношении должностных лиц, виновных в нарушении законодательства об охране труда; запрещать использование не соответствующих требованиям охраны труда средств индивидуальной защиты и средств коллективной защиты; привлекать в установленном порядке к административной ответственности лиц, виновных в нарушении требований законодательства об охране труда; приостанавливать деятельность организаций или эксплуатацию оборудования, не отвечающих требованиям безопасности труда и создающих угрозу жизни или здоровью работников, в порядке, установленном законодательством; участвовать в работе комиссии по приемке в эксплуатацию завершенных строительством, реконструкцией объектов и в случае их не соответствия требованиям законодательства об охране труда выдавать соответствующие заключения; выступать в качестве экспертов в суде по искам о нарушении законодательства об охране труда и возмещении вреда, причиненного жизни и здоровью работников на производстве. Государственные технические инспекторы труда могут иметь и иные права в соответствии с законодательством. Государственный надзор и контроль за соблюдением требований охраны труда осуществляются и иными государственными органами в соответствии с законодательством. Статья 29. Государственная экспертиза условий труда Государственная экспертиза условий труда осуществляется государственными экспертами по условиям труда Министерства занятости и трудовых отношений Республики Узбекистан в соответствии с положением, утверждаемым Кабинетом Министров Республики Узбекистан. (часть первая статьи 29 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 января 2018 года № ЗРУ-456 — Национальная база данных законодательства, 05.01.2018 г., № 03/18/456/0512) Государственная экспертиза условий труда осуществляется в целях оценки: качества проведения аттестации рабочих мест по условиям труда; правильности предоставления работникам гарантий и компенсаций за работу с вредными и (или) опасными условиями труда; фактических условий труда работников. Государственные эксперты по условиям труда имеют право: запрашивать и получать от руководителей и иных должностных лиц организаций документы, объяснения, информацию, необходимые для выполнения надзорных и контрольных функций; предъявлять руководителям и иным должностным лицам организаций обязательные для исполнения предписания об устранении нарушений законодательства об охране труда; вносить представления о принятии в установленном законодательством порядке мер в отношении должностных лиц, виновных в нарушении законодательства об охране труда; запрещать использование не соответствующих требованиям охраны труда средств индивидуальной защиты и средств коллективной защиты; привлекать в установленном порядке к административной ответственности лиц, виновных в нарушении требований и условий охраны труда; приостанавливать деятельность организаций или эксплуатацию оборудования, не отвечающих требованиям безопасности труда и создающих угрозу жизни или здоровью работников, в порядке, установленном законодательством; выступать в качестве экспертов в суде по искам о нарушении законодательства об охране труда и возмещении вреда, причиненного жизни и здоровью работников на производстве. Государственные эксперты по условиям труда могут иметь и иные права в соответствии с законодательством. Порядок проведения государственной экспертизы условий труда устанавливается Кабинетом Министров Республики Узбекистан. Статья 30. Участие органов самоуправления граждан, негосударственных некоммерческих организаций и других институтов гражданского общества в обеспечении охраны труда Органы самоуправления граждан, негосударственные некоммерческие организации и другие институты гражданского общества могут участвовать в реализации государственных, территориальных и иных программ в области охраны труда, оказывать содействие государственным и иным органам, участвующим в обеспечении охраны труда, а также участвовать в иных мероприятиях в соответствии с законодательством. Статья 31. Права профессиональных союзов, иных представительных органов работников в обеспечении охраны труда Профессиональные союзы и иные представительные органы работников осуществляют представительство, а также защиту прав и законных интересов работников в области охраны труда. Профессиональные союзы и иные представительные органы работников, а также уполномоченные ими лица по охране труда имеют право: получать информацию от руководителей и иных должностных лиц организаций об условиях и охране труда, а также обо всех несчастных случаях на производстве и профессиональных заболеваниях; принимать участие в расследовании несчастных случаев на производстве и профессиональных заболеваний; вносить предложения работодателю о приостановлении работ в случаях угрозы жизни и здоровью работников, а также об устранении нарушений требований охраны труда; изучать состояние охраны труда, контролировать выполнение обязательств работодателей по охране труда, предусмотренных коллективными договорами и соглашениями; принимать участие в работе комиссий по испытаниям и приемке в эксплуатацию производственных объектов и средств производства в качестве независимых экспертов, на заседаниях медико-социальной экспертной комиссии; (абзац шестой части второй статьи 31 в редакции Закона Республики Узбекистан от 17 мая 2022 года № ЗРУ-770 — Национальная база данных законодательства, 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424) принимать участие в разработке проектов нормативных документов в области технического регулирования и нормативно-правовых актов по вопросам охраны труда; обращаться в соответствующие органы с требованиями о привлечении к ответственности лиц, виновных в нарушении требований охраны труда, сокрытии фактов несчастных случаев на производстве; обращаться в суд в защиту прав работника на возмещение вреда, причиненного увечьем или иным повреждением здоровья, связанным с исполнением трудовых обязанностей, и в других случаях ущемления права работников на охрану здоровья и труда; принимать участие в рассмотрении трудовых споров, связанных с нарушением законодательства об охране труда, обязательств, предусмотренных коллективными договорами и соглашениями, а также с изменениями условий труда. Уполномоченному лицу по охране труда для выполнения возложенных на него функций еженедельно представляется рабочее время не менее двух часов с сохранением за это время среднего заработка по месту работы (должности). Профессиональные союзы и иные представительные органы работников осуществляют социальное партнерство в области охраны труда, могут заключать генеральные, отраслевые и территориальные (региональные) коллективные соглашения, коллективные договоры. Профессиональные союзы и иные представительные органы работников, а также уполномоченные ими лица по охране труда могут иметь и иные права в соответствии с законодательством. Статья 32. Ответственность за выпуск и сбыт продукции производственного назначения, не отвечающей требованиям охраны труда Выпуск и поставка продукции производственного назначения, не отвечающей требованиям охраны труда, влечет возмещение потребителям нанесенного им ущерба в порядке, определенном законодательством. Продажа, распространение и реклама средств производства, средств индивидуальной защиты и средств коллективной защиты, в том числе приобретенных за границей, не соответствующих установленным в Республике Узбекистан требованиям охраны труда, запрещается и влечет ответственность в установленном порядке. Статья 33. Материальная ответственность работодателя за вред, причиненный жизни и здоровью работника Работодатель обязан возместить в полном объеме вред, причиненный им жизни и здоровью работника увечьем, профессиональным заболеванием или иным повреждением здоровья, связанным с исполнением работником трудовых обязанностей, в порядке, установленном законодательством. Возмещение вреда, причиненного здоровью работника, состоит в ежемесячной выплате в процентах к среднему месячному заработку потерпевшего до трудового увечья, соответствующих степени утраты им профессиональной трудоспособности, а также в выплате единовременного пособия в размере не менее годового заработка работника и в компенсации дополнительных расходов, вызванных повреждением здоровья работника (расходы на лечение, протезирование и другие виды медицинской и социальной помощи, если он признан нуждающимся в них, а также расходы на переподготовку и трудоустройство потерпевшего в соответствии с медицинским заключением и другие). В случае смерти работника, наступившей в результате несчастного случая на производстве либо профессионального заболевания, лицам, имеющим право на возмещение вреда, в установленном законодательством порядке производятся ежемесячные выплаты в возмещении причиненного вреда в связи со смертью кормильца, а также выплачивается единовременное пособие в размере не менее шести средних годовых заработков умершего и возмещаются расходы на погребение. В случае причинения вреда здоровью несовершеннолетнего работника возмещение вреда исчисляется исходя из его прежнего заработка, но не ниже пятикратного размера базовой расчетной величины, установленного законодательством. (часть четвертая статьи 33 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106) Статья 34. Возмещение вреда, причиненного жизни и здоровью работника, в случае реорганизации или ликвидации юридического лица В случае реорганизации юридического лица, признанного в установленном порядке ответственным за вред, причиненный жизни и здоровью работника, обязанность по выплате соответствующих платежей по возмещению вреда несет его правопреемник. К нему же предъявляются требования по возмещению вреда. При отсутствии или недостаточности средств у реорганизуемого юридического лица, ответственного за вред, причиненный жизни и здоровью работника в связи с исполнением им трудовых обязанностей, присужденные суммы выплачиваются государством в порядке, установленном законодательством. Указанные суммы выплачиваются государством и в иных случаях, предусмотренных законом. В случае ликвидации юридического лица, признанного в установленном порядке ответственным за вред, причиненный жизни и здоровью работника, соответствующие платежи должны быть капитализированы для выплаты их потерпевшему в порядке, установленном законодательством. В случаях, когда капитализация платежей не может быть произведена ввиду отсутствия или недостаточности имущества у ликвидируемого юридического лица, присужденные суммы выплачиваются потерпевшему государством в порядке, установленном законодательством. Статья 35. Разрешение споров Споры в области охраны труда разрешаются в порядке, установленном законодательством. Статья 36. Ответственность за нарушение законодательства об охране труда Лица, виновные в нарушении законодательства об охране труда, несут ответственность в установленном порядке. (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2016 г., № 38, ст. 441; Национальная база данных законодательства, 05.01.2018 г., № 03/18/456/0512; 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106; 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424) |