Oʻzbekiston Respublikasining qonuni
“OLIY MAJLISNING INSON HUQUQLARI BOʻYICHA VAKILI (OMBUDSMAN) TOʻGʻRISIDA”GI OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNIGA OʻZGARTISHLAR VA QOʻSHIMCHALAR KIRITISH HAQIDA
Mazkur Qonun Oʻzbekistan Respublikasining 2024-yil 15-noyabrdagi OʻRQ-1002-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Qonuniga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan.
Oʻzbekiston Respublikasining 1997-yil 24-aprelda qabul qilingan “Oliy Majlisning Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 4-5, 102-modda) oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritilib, uning yangi tahriri tasdiqlansin (ilova qilinadi).
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV
Toshkent sh.,
2004-yil 27-avgust,
669-II-son
Oʻzbekiston Respublikasining qonuni
OLIY MAJLISNING INSON HUQUQLARI BOʻYICHA VAKILI (OMBUDSMAN) TOʻGʻRISIDA
(yangi tahriri)
Ushbu Qonun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) huquqlarini, majburiyatlarini, faoliyatining asosiy yoʻnalishlari va kafolatlarini belgilaydi.
1-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman)
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) (bundan buyon matnda Vakil deb yuritiladi) mansabdor shaxs boʻlib, unga davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va mansabdor shaxslar (bundan buyon matnda tashkilotlar va mansabdor shaxslar deb yuritiladi) tomonidan inson huquqlari hamda erkinliklari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan parlament nazoratini taʼminlash vakolatlari berilgan.
Keyingi tahrirga qarang.
Oʻzbekiston Respublikasining Inson huquqlari boʻyicha vakili instituti inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilishning mavjud shakllari hamda vositalarini toʻldiradi. Vakil Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish va ularni xalqaro huquq normalariga muvofiqlashtirishga, xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga xizmat qiladi, fuqarolarning inson huquqlari sohasidagi ijtimoiy ongini oshirishga koʻmaklashadi.
Keyingi tahrirga qarang.
2-modda. Vakil faoliyatining huquqiy asoslari
Vakil oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, qonunlari, boshqa qonun hujjatlariga, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga, shuningdek xalqaro huquqning umum eʼtirof etilgan prinsiplari va normalariga amal qiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Vakil oʻz vakolatlarini mustaqil hamda davlat organlari va mansabdor shaxslarga tobe boʻlmagan tarzda amalga oshiradi va u Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga hisobdordir.
3-modda. Vakilni saylash
Vakil Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senati tomonidan besh yil muddatga saylanadi.
Vakil lavozimiga nomzod Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining palatalari koʻrib chiqishi uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan kiritiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining va Senatining Vakilni saylash toʻgʻrisidagi qarori palatalarning majlislarida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi deputatlari hamda Senati aʼzolari umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.
Vakil nomzodi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining majlislarida koʻrib chiqilganidan keyin bu masala yuzasidan qabul qilingan uzil-kesil qaror Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga qonunda belgilangan tartibda yuboriladi.
Vakil oʻzining vakolatlari muddati tugagach, yangi Vakil saylanguniga qadar oʻz vazifasini bajarishni davom ettirib turadi.
4-modda. Vakil lavozimiga nomzodga qoʻyiladigan talablar
Saylanish kuni yigirma besh yoshga toʻlgan, kamida besh yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan Oʻzbekiston Respublikasining fuqarosi Vakil lavozimiga saylanishi mumkin.
5-modda. Vakil oʻrinbosari
Vakilning belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari tomonidan saylanadigan oʻrinbosari boʻladi.
Vakil oʻz lavozimidan muddatidan ilgari ozod qilingan taqdirda, Vakil oʻrinbosari uning vazifasini yangi Vakil saylanguniga qadar bajarib turadi va Vakil uchun belgilangan kafolatlar ana shu davrda unga nisbatan tatbiq etiladi.
6-modda. Vakil faoliyatining asosiy prinsiplari
Vakil faoliyatining asosiy prinsiplari qonuniylik, adolatparvarlik, demokratizm, insonparvarlik, oshkoralik, har bir inson uchun ochiqlikdir.
7-modda. Vakilning hisoboti
Vakilning hisoboti qonun hujjatlariga muvofiq har yili Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining majlislarida eshitiladi.
Vakilning yillik hisoboti belgilangan tartibda eʼlon qilinadi.
Vakil inson huquqlari va erkinliklari sohasidagi xalqaro shartnomalarning bajarilishi yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasining yillik maʼruzalarini tayyorlashda ishtirok etadi.
Keyingi tahrirga qarang.
8-modda. Vakil lavozimiga nomuvofiq boʻlgan faoliyat
Vakil siyosiy partiyaga aʼzolikni yoki unda ishtirok etishni oʻz vakolatlari muddatiga toʻxtatib turishi yoxud tugatishi shart. Vakil ilmiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanishi mumkin emas.
9-modda. Vakilni lavozimidan muddatidan ilgari ozod qilish
Vakil lavozimdan quyidagi hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari tomonidan muddatidan ilgari ozod qilinishi mumkin:
u oʻz vakolatlarini zimmasidan soqit qilish toʻgʻrisida ariza bergan taqdirda;
uning sogʻligʻi holati barqaror tarzda buzilgan va bu tibbiyot muassasasi tomonidan berilgan guvohnoma bilan tasdiqlangan taqdirda;
unga nisbatan sudning ayblov hukmi qonuniy kuchga kirgan taqdirda;
u qonunga koʻra Vakil faoliyatiga nomuvofiq boʻlgan lavozimga saylangan yoki tayinlangan taqdirda.
10-modda. Vakil tomonidan shikoyatlarni koʻrib chiqish
Vakil Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining hamda Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning oʻz huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini buzayotgan tashkilotlar yoki mansabdor shaxslarning harakatlari yoxud harakatsizligi ustidan bergan shikoyatlarini koʻrib chiqadi va u oʻz tekshiruvini oʻtkazish huquqiga ega.
Vakil uchinchi shaxslarning, shu jumladan nodavlat notijorat tashkilotlarining muayyan bir kishi yoki bir guruh shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi ustidan bergan shikoyatlarini koʻrib chiqish uchun, basharti ularning bunga roziligi boʻlsa, qabul qiladi.
Vakil sudning vakolat doirasiga kiradigan masalalarni koʻrib chiqmaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
11-modda. Vakil tomonidan shikoyatlarni koʻrib chiqish shartlari
Vakil arz qiluvchiga oʻz huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi maʼlum boʻlib qolgan paytdan eʼtiboran yoki arz qiluvchi, agar u huquqlari va erkinliklarini himoya qilishning boshqa vositalaridan foydalangan hamda qabul qilingan qarorlardan qanoatlanmagan boʻlsa, oʻz shikoyati boʻyicha qabul qilingan oxirgi qarordan xabar topgan paytdan eʼtiboran bir yil davomida berilgan shikoyatlarni koʻrib chiqadi.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
12-modda. Shikoyatlarning mazmuni
Vakilga berilgan shikoyatda arz qiluvchining familiyasi, ismi, otasining ismi va manzili, harakatlari yoki harakatsizligi ustidan shikoyat qilinayotgan tashkilotning nomi, mansabdor shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi koʻrsatilgan, arz qiluvchining fikricha, uning huquqlarini buzgan harakatlarning yoki harakatsizlikning mohiyati bayon etilgan boʻlishi lozim. Shikoyatga arz qiluvchining talablarini tasdiqlovchi hujjatlar va boshqa dalillar ilova qilinadi.
Vakilga berilgan shikoyat uchun davlat boji undirilmaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
13-modda. Vakilning huquqlari
Vakil quyidagi huquqlarga ega:
shikoyatni koʻrib chiqish;
arz qiluvchi oʻz huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish uchun foydalanishi mumkin boʻlgan vositalar va shakllarni koʻrsatish;
shikoyatni uning mohiyatiga koʻra hal qilishga vakolatli boʻlgan tashkilot yoki mansabdor shaxsga yuborish;
arz qiluvchini uning huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxldor hujjatlar, qarorlar va boshqa materiallar bilan tanishtirish;
sababini albatta koʻrsatgan holda shikoyatni koʻrib chiqishni rad etish;
qonun hujjatlariga zid boʻlmagan boshqa chora-tadbirlarni koʻrish.
Keyingi tahrirga qarang.
14-modda. Vakilning shikoyatlarni koʻrib chiqish chogʻidagi huquqlari
Vakil shikoyatlarni koʻrib chiqish, shuningdek fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi hollarini oʻz tashabbusi bilan tekshirish chogʻida quyidagi huquqlarga ega:
aniqlanishi lozim boʻlgan holatlarni tekshirishda koʻmaklashishni soʻrab tashkilotlar va mansabdor shaxslarga murojaat qilish;
aniqlanishi lozim boʻlgan holatlarni tekshirish uchun tashkilotlarning vakillarini va mansabdor shaxslarni taklif etish. Tekshirishni harakatlari yoki harakatsizligi ustidan shikoyat berilgan tashkilotga yoxud mansabdor shaxsga topshirish mumkin emas;
tashkilotlarga va mansabdor shaxslar huzuriga moneliksiz kirish;
tashkilotlar va mansabdor shaxslardan hujjatlar, materiallar va boshqa maʼlumotlarni soʻrash hamda olish;
mansabdor shaxslardan tushuntirishlar olish;
aniqlanishi lozim boʻlgan masalalar yuzasidan tashkilotlar va mutaxassislarga xulosalar tayyorlashni topshirish;
inson huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga daxldor masalalar yuzasidan tashkilotlar hamda mansabdor shaxslar tomonidan oʻtkazilayotgan tekshirishlarda ishtirok etish;
ushlab turilgan yoki qamoqda saqlanayotgan shaxs bilan uchrashuv va suhbatlar oʻtkazish;
harakatlarida inson huquqlari va erkinliklari buzilganligi aniqlangan shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisida tegishli organlarga iltimosnoma bilan kirish.
Keyingi tahrirga qarang.
Fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi hollarini tekshirayotganda maʼlum boʻlib qolgan, arz qiluvchining va boshqa shaxslarning shaxsiy hayotiga taalluqli maʼlumotlar ularning roziligisiz oshkor qilinishi mumkin emas.
Keyingi tahrirga qarang.
15-modda. Vakilning faoliyatiga koʻmaklashish
Mansabdor shaxslar fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligiga taalluqli, Vakil soʻragan hujjatlar, materiallar hamda boshqa maʼlumotlarni taqdim etishlari shart.
Vakil oʻz faoliyatiga doir masalalar boʻyicha davlat organlarining, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari tomonidan darhol qabul qilinish huquqidan foydalanadi.
Faoliyati davlat siri va qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirlar bilan bogʻliq tashkilotlar, muassasalar va korxonalarga Vakilning kirishi tartibi, shuningdek davlat siri yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi axborotni Vakilga taqdim etish Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Vakilning vazifalarini bajarishga toʻsqinlik qilish belgilangan tartibda javobgarlikka tortishga sabab boʻladi.
Keyingi tahrirga qarang.
16-modda. Vakilning shikoyatni tekshirish natijalaridan kelib chiqadigan majburiyatlari
Vakil shikoyatni tekshirish natijalariga binoan:
arz qiluvchiga koʻrib chiqish natijalarini maʼlum qilishi;
harakatlari yoki harakatsizligida fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi aniqlangan tashkilot yoki mansabdor shaxsga buzilgan huquqlarni tiklash yuzasidan tavsiyalar boʻlgan oʻz xulosasini yuborishi shart. Bunda Vakilning xulosasini olgan tashkilot yoki mansabdor shaxs uni koʻrib chiqishi va bir oydan kechiktirmay asoslantirilgan javob yuborishi shart.
17-modda. Vakilning xulosasi
Vakilning xulosasida quyidagi tavsiyalar nazarda tutilishi mumkin:
ish tashkilot yoki mansabdor shaxs tomonidan oxiriga yetkazilishi zarurligi;
tashkilot yoki mansabdor shaxsning qarori oʻzgartirilishi yoxud bekor qilinishi kerakligi;
tashkilot yoki mansabdor shaxsning qarori asoslanishi zarurligi;
tashkilot yoki mansabdor shaxs qoʻshimcha qaror qabul qilishi lozimligi.
Vakilning xulosasida boshqa tavsiyalar ham boʻlishi mumkin.
18-modda. Vakilning daxlsizlik huquqi
Vakil daxlsizlik huquqidan foydalanadi va u Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining roziligisiz jinoiy javobgarlikka tortilishi, ushlab turilishi, qamoqqa olinishi yoki sud tartibida beriladigan maʼmuriy jazoga tortilishi mumkin emas.
Vakilga nisbatan jinoyat ishi faqat Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori tomonidan qoʻzgʻatilishi mumkin.
Vakilni majburiy keltirishga, ushlab turishga, shuningdek uning shaxsiy buyumlari, yuki, transporti, turar joyi yoki xizmat xonasini koʻzdan kechirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
19-modda. Vakil tomonidan shikoyatlar koʻrib chiqilayotganda inson huquqlari himoya qilinishining kafolatlari
Vakilga shikoyat bergan shaxs, shuningdek Vakil tomonidan axborot toʻplash va uni tahlil etish yoki ekspert bahosi berish topshirilgan shaxslar bunday harakat uchun taʼqib qilinishi yoki huquqlari boshqacha tarzda cheklanishi mumkin emas.
Keyingi tahrirga qarang.
20-modda. Insonning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklariga rioya etilishi boʻyicha komissiya
Vakilning zimmasiga yuklangan vazifalarni bajarish yuzasidan uning faoliyatiga koʻmaklashish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Kengashlari tomonidan Vakil raisligida Insonning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklariga rioya etilishi boʻyicha komissiya tuziladi.
Komissiya oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Kengashlari tomonidan tasdiqlanadigan Reglamentga amal qiladi.
Vakil Komissiya aʼzosini oʻz vakili etib tayinlashi mumkin.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
21-modda. Vakilning Kotibiyati hamda Vakil faoliyatining moddiy-texnika taʼminoti
Vakilning faoliyatini taʼminlash uchun Kotibiyat tuzilishi mumkin, mazkur Kotibiyat haqidagi nizom Vakil tomonidan tasdiqlanadi. Vakilning Kotibiyati yuridik shaxs hisoblanadi.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
Vakilning Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri tushirilgan oʻz muhri boʻladi.
Vakilning faoliyatini moddiy va boshqa jihatlardan taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.
Keyingi tahrirga qarang.
22-modda. Vakil toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik
Vakil toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.
Keyingi tahrirga qarang.
(Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 38-39-son, 420-modda; 2017-y., 35-son, 916-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 15.03.2019-y., 03/19/530/2769-son, 05.09.2019-y., 03/19/563/3685-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son; 19.02.2024-y., 03/24/909/0133-son; 21.09.2024-y., 03/24/963/0735-son)