Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Tabiiy gaz yetkazib berish va uning uchun hisob-kitob qilish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida” 1999-yil 21-sentabrdagi 439-son qarorini bajarish va gaz yetkazib berishni tartibga solish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi isteʼmolchilariga gaz yetkazib berish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Bosh vazirning oʻrinbosarlari V.Y. Otayev va B.S. Hamidov zimmasiga yuklansin.

1.1. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunlariga muvofiq ishlab chiqilgan va gaz yetkazib beruvchilar, gaz bilan taʼminlovchilar va gaz sotuvchi tashkilotlar hamda gaz isteʼmolchilari oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarni tartibga soladi.

2.1. Mazkur qoidalarda quyidagi atamalar va taʼriflar qoʻllaniladi:

“gaz” — konlardan qazib olinadigan, tabiiy, neft gazi (qoʻshimcha), gaz va neftni qayta ishlovchi korxonalar tomonidan ishlab chiqariladigan va toʻplanadigan, shuningdek, “Koʻmir” aksiyadorlik birlashmasi tomonidan ishlab chiqariladigan gaz;

“gaz yetkazib beruvchi” — gaz taʼminoti tashkilotlariga yoki isteʼmolchilarga gaz yetkazib berilishini taʼminlovchi gaz va neft qazib oluvchi hamda gaz va neftni qayta ishlovchi korxonalar;

“gaz bilan taʼminlovchi tashkilot” — gaz yetkazib beruvchidan gaz xarid qiluvchi va uni qazib olish joyidan va/yoki qayta ishlash joyidan taqsimlash va isteʼmol punktlariga uzatuvchi tashkilot;

“gaz sotuvchi tashkilot” — gazning isteʼmolchilarga yetkazib berilishini taʼminlovchi tashkilot;

“gaz taqsimlovchi tashkilot” — gazning isteʼmolchilarga taqsimlanishini, uzatilishini va aholiga gaz yetkazib berilishini taʼminlovchi tashkilot;

“isteʼmolchi” — korxonalar, tashkilotlar, muassasalar, yuridik shaxs boʻlmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi, tabiiy gazdan yoqilgʻi yoki xom ashyo sifatida foydalanuvchi jismoniy shaxslar hamda aholi;

“mavsumiy isteʼmolchi” — tabiiy gazdan yilning muayyan davrida (aprel—oktabr) yoqilgʻi sifatida foydalanuvchi isteʼmolchilar;

“fond saqlovchi” — vazirliklar, idoralar, korporatsiyalar, uyushmalar va hokimliklar;

“hisob-kitob davri” — gaz sarfi aniqlanishi, yetkazib berilgan gaz uchun yetkazib beruvchi va isteʼmolchi oʻrtasidagi oʻzaro hisob-kitoblar amalga oshirilishi kerak boʻlgan davr. Tomonlar kelishib olgan hisob-kitob davri shartnomada koʻrsatiladi;

“gaz isteʼmoli broni” — zaxira yoqilgʻi turlaridan eng koʻp darajada foydalanish shartlari bilan texnologiya asbob-uskunalarining halokatsiz ishlashi uchun zarur boʻlgan gaz isteʼmol qilishning bir kecha-kunduzlik eng kam hajmi, u har bir aniq holatda isteʼmolchi tomonidan “Oʻzbekneftgaz” kompaniyasi bilan kelishgan holda aniqlanadi;

“gaz yetkazib berishning bir kecha-kunduzlik oʻrtacha normasi” — gaz yetkazib berishning bir oylik hajmini tegishli oy kunlari soniga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadigan gaz yetkazib berish hajmi.

3.1. “Oʻzbekneftgaz” milliy xolding kompaniyasi isteʼmolchilarning buyurtmanomalarini hisobga olgan holda kelgusi yilga respublika boʻyicha gaz balansini tuzadi va uni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Makroiqtisodiyot va statistika vazirligiga taqdim etadi.

Kelgusi yilga respublika boʻyicha gaz balansi Oʻzbekiston Respublikasi Makroiqtisodiyot va statistika vazirligi tomonidan tasdiqlash uchun belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritiladi.

3.2. Kelgusi yilga respublika boʻyicha tasdiqlangan gaz balansiga muvofiq “Oʻzbekneftgaz” milliy xolding kompaniyasi mintaqalar boʻyicha isteʼmolchilarga gaz yetkazib berishning yillik va choraklik hajmlarini taqsimlaydi hamda gaz yetkazib berishning belgilangan hajmlarini gaz yetkazib beruvchilar, gaz taqsimlovchi, gaz sotuvchi tashkilotlar va fond saqlovchi tashkilotlarga yetkazadi.

3.3. Fond saqlovchilar 10 kun ichida gaz yetkazib berishning ajratilgan hajmlarini gazdan foydalanish huquqiga ega boʻlgan oʻzlariga qarashli korxonalar va tashkilotlar boʻyicha taqsimlaydilar hamda raznaryadkani gaz taqsimlovchi, gaz sotuvchi va gaz bilan taʼminlovchi tashkilotlarga yuboradilar.

3.4. Quyidagi isteʼmolchilar gaz yetkazib berishda ustunlikka ega boʻladilar:

— aholi;

— sogʻliqni saqlash va xalq taʼlimi korxonalari, shuningdek, bugʻqozonlar — issiqlik energiyasiga ehtiyojni taʼminlaydigan hajmlarda;

— Energetika va elektrlashtirish vazirligining Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 21-sentabrdagi 439-son qaroriga 4-ilovaga muvofiq korxonalari;

— gaz uchun haq toʻlash boʻyicha qarzi boʻlmagan va joriy (shartnomaviy) toʻlovlar boʻyicha oldindan haqini toʻlash shartlari bilan shartnoma tuzganlar.

4.1. Yoqilgʻi (xom ashyo) sifatida tabiiy gazdan foydalanish (korxonani gaz bilan taʼminlash tizimiga ulash) uchun isteʼmolchi (aholi bundan mustasno) Vazirlar Mahkamasining 1993-yil 2-dekabrdagi 587-son qaroriga muvofiq tartibda beriladigan ruxsatnoma (gazdan foydalanishning yoqilgʻi rejimi)ga ega boʻlishi kerak.

Tabiiy gazdan yoqilgʻi sifatida foydalanish uchun Vazirlar Mahkamasi tomonidan berilgan ruxsatnoma yangi qurilayotgan, kengaytirilayotgan, rekonstruksiya qilinayotgan va ishlab turgan ishlab chiqarish obyektlarini gaz bilan taʼminlashni loyihalash uchun asos boʻlib hisoblanadi.

4.2. Gazdan foydalanish (korxonani gaz bilan taʼminlash tizimiga ulash) uchun ruxsatnoma olinguniga qadar yuridik shaxslar, shuningdek, tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanayotgan shaxslar gaz tarmoqlari egalari bilan taqdim etilgan hisob-kitoblarga muvofiq ularga tabiiy gaz yetkazib berishning texnik imkoniyatini kelishib oladilar.

Gaz tarmoqlari egalaridan olingan ijobiy xulosa zarur hisob-kitoblar bilan birga “Oʻzbekneftgaz” milliy xolding kompaniyasiga yuboriladi, u koʻrsatib oʻtilgan hujjatlarni olishi bilan, tabiiy gaz zaxiralaridan kelib chiqqan holda, yuridik shaxslarni va yuridik shaxs boʻlmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanayotgan jismoniy shaxslarni gaz bilan taʼminlashning imkoniyat va shartlarini koʻrib chiqadi va imkoniyati boʻlgan taqdirda oʻz takliflarini tabiiy gazdan (yoqilgʻi rejimidan) foydalanish huquqini olishga ruxsatnoma berish uchun Vazirlar Mahkamasiga yuboradi.

4.3. “Oʻztransgaz” aksiyadorlik kompaniyasi tomonidan isteʼmolchilarga gaz:

“Oʻztransgaz” aksiyadorlik kompaniyasining magistral gaz quvurlariga toʻgʻridan-toʻgʻri ulangan isteʼmolchilarga — toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar boʻyicha;

“Oʻztransgaz” aksiyadorlik kompaniyasining magistral gaz quvurlariga toʻgʻridan-toʻgʻri ulanmaydigan isteʼmolchilarga — Oʻzbekiston Respublikasi Kommunal xizmat koʻrsatish vazirligining tabiiy gaz uzatuvchi xoʻjalik hisobidagi “Boshkommungaz” bosh boshqarmasining gaz tarmoqlari orqali, isteʼmolchilar, “Oʻztransgaz” aksiyadorlik kompaniyasi va xoʻjalik hisobidagi “Boshkommungaz” bosh boshqarmasining gaz sotuvchi tashkilotlari oʻrtasidagi uch tomonlama shartnomalar asosida;

Xoʻjalik hisobidagi “Boshkommungaz” bosh boshqarmasining gaz taqsimlovchi tashkilotlariga — keyinchalik chakana isteʼmolchilar (aholi)ga sotish uchun yetkazib beriladi.

4.4. Gaz yetkazib berishning barcha shartlari shartnomalarda nazarda tutiladi.

4.5. Respublika mintaqalari boʻyicha gaz yetkazib berishning oylik hajmlari ajratilgan limitlarni hisobga olgan holda gaz uzatish tizimining texnik imkoniyatlaridan kelib chiqib gaz bilan taʼminlovchi tashkilotlar tomonidan belgilanadi.

4.6. Fond saqlovchilarning buyurtmanomalariga koʻra “Oʻzbekneftgaz” milliy xolding kompaniyasi gaz taqsimlovchi va gaz sotuvchi tashkilotlar bilan kelishgan holda bir tarmoq isteʼmolchilari oʻrtasida gaz yetkazib berish hajmlari qayta taqsimlanishiga ruxsat etadi.

4.7. Gaz yetkazib beruvchi, gaz bilan taʼminlovchi, gaz taqsimlovchi va gaz sotuvchi tashkilotlar gaz yetkazib berishga, isteʼmolchi esa oʻrtacha sutkalik meʼyorlar doirasida oy davomida bir maromda, isteʼmolchining sutkalik meʼyoridan voz kechish zarurati boʻlgan hollarda — tomonlar oʻrtasidagi dispetcherlik jadvallari boʻyicha gaz olishga majburdir.

4.8. Gaz taqsimlovchi tashkilotlar va isteʼmolchilar tomonidan gaz bilan taʼminlovchi va gaz sotuvchi tashkilotlar bilan dastlabki kelishuvsiz kelishilgan sutkalik hajmlardan ortiq gaz olinganda, harorat rejimi boʻyicha ishlaydigan isitish bugʻqozonlari, Energetika va elektrlashtirish vazirligining Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 21-sentabrdagi 439-son qaroriga 4-ilovaga muvofiq korxonalari va aholi bundan mustasno:

— isitish mavsumida umuman hisob-kitob oyida gazning ortiqcha sarflanishiga yoʻl qoʻyilishi yoki yoʻl qoʻyilmasligidan qatʼi nazar, gazning har sutkalik ortiqcha sarflangan hajmi uchun oshirilgan 6,0 koeffitsiyent bilan;

— isitilmaydigan mavsumda umuman hisob-kitob oyida ortiqcha sarflangan gaz uchun oshirilgan 6,0 koeffitsiyent bilan haq toʻlanadi.

4.9. Kommunal-maishiy isteʼmolchilar tomonidan, harorat rejimi boʻyicha ishlaydigan isitish bugʻqozonlaridan tashqari, gaz bilan taʼminlovchi, gaz taqsimlovchi va gaz sotuvchi tashkilotlar bilan dastlabki kelishuvsiz kelishilgan oylik hajmlaridan ortiqcha gaz sarflanishi kalendar yil davomida umuman har oyda ortiqcha sarflangan gaz uchun oshirilgan 6,0 koeffitsiyent bilan haq toʻlanishiga olib keladi.

Gaz sotuvchi tashkilotlar ruxsatisiz isitilmaydigan mavsumda gazdan isitish uchun foydalanayotgan sanoat isteʼmolchilari va kommunal-maishiy isteʼmolchilar sarflangan jami gaz hajmi uchun ularga oshirilgan 6,0 koeffitsiyent bilan haq toʻlaydilar.

4.10. Gaz bilan taʼminlovchi tashkilot gaz taqsimlash stansiyasidan chiqish joyida gaz bosimini shartnomada nazarda tutilgan miqdorda saqlab turadi.

4.11. Sovuq tushgan davrda aholini va kommunal-maishiy isteʼmolchilarni gaz bilan uzluksiz taʼminlash uchun Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan “Oʻzneftgaznazorat” inspeksiyasi, gaz yetkazib beruvchilar, gaz bilan taʼminlovchilar, gaz taqsimlovchilar va gaz sotuvchi tashkilotlar hamda isteʼmolchilar ishtirokida korxonalarni yoqilgʻining zaxira turlariga oʻtkazish jadvallari tuziladi, jadvallar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

Tasdiqlangan jadvallar barcha manfaatdor tashkilotlarga joʻnatiladi. Jadvallar gaz yetkazib berishning rejalashtirilgan hajmlari aholi va kommunal-maishiy isteʼmolchilarning meʼyordagi gaz isteʼmolini taʼminlamagan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ruxsati bilan gaz sotuvchi tashkilot tomonidan amalga kiritiladi.

Jadvalga kiritilgan korxonalar va tashkilotlar yoqilgʻining kamaymaydigan zaxirasiga ega boʻlishi va sovuq tushgan davrda undan foydalanishga oʻtishi kerak.

4.12. Isitish mavsumi boshlanganda mavsumiy isteʼmolchilar gaz taʼminoti tizimidan uzib qoʻyiladi.

4.13. Gaz bilan taʼminlovchi tashkilot taqdimnomasiga koʻra Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari isteʼmolchilarni gaz bilan taʼminlash jadvalini va avariya paytida magistral gaz quvurlarining texnologik ish tartibi buzilgan taqdirda ularni gaz tarmoqlaridan qisman yoki toʻliq uzish navbatini tasdiqlaydilar.

Tasdiqlangan jadvallar barcha manfaatdor tashkilotlarga joʻnatiladi va gaz bilan taʼminlovchi tashkilotlar tomonidan amalga kiritiladi.

4.14. Gaz qazib olish, uni qayta ishlash, uzatish va isteʼmol qilishning yagona uzluksiz texnologik jarayonini hisobga olgan holda, “Oʻzbekneftgaz” milliy xolding kompaniyasining gaz qazib olish, uzatish, gaz yetkazib berish va isteʼmol qilish tartibi toʻgʻrisidagi koʻrsatmalari gaz yetkazib beruvchilar, gaz bilan taʼminlovchi, gaz taqsimlovchi va gaz sotuvchi tashkilotlar tomonidan bajarilishi majburiy hisoblanadi.

4.15. Gaz yetkazib beruvchilar, gaz bilan taʼminlovchi, gaz sotuvchi tashkilotlar va isteʼmolchilar gaz berilganda gaz konlari, gazni qayta ishlovchi zavodlar, magistral gaz quvurlari, shuningdek, turar joylarda, aholi yashash punktlarida va korxonalarda asbob-uskunalar va gaz tarmoqlarining texnik xavfsizligi va texnik foydalanish qoidalariga qatʼiy rioya qilishlari shart.

5.1. Gazning hisobga olmasdan yetkazib berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

5.2. Gaz yetkazib beruvchi (gaz bilan taʼminlovchi tashkilot) tomonidan gaz taqsimlovchi, gaz sotuvchi tashkilotlarga va isteʼmolchiga beriladigan gaz miqdori isteʼmolchining hisobga olish priborlari boʻyicha aniqlanadi, ularda hisobga olish priborlari boʻlmagan taqdirda esa, qoidaga koʻra gaz tarmoqlarining boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan gaz yetkazib beruvchi (gaz bilan taʼminlovchi tashkilotning nazorat-oʻlchov priborlari boʻyicha aniqlanadi va ikki tomonlama imzolangan hujjat bilan rasmiylashtiriladi.

5.3. Isteʼmolchidagi asosiy gazni hisobga olish priborlari nosoz boʻlganda va ular gaz yetkazib beruvchida mavjud boʻlmaganda gaz sotuvchi tashkilot tomonidan yetkazib berilgan gaz miqdori plombalanmagan uskunalarning loyihadagi quvvati va gaz sarfini hisobga olish priborlari nosoz boʻlgan vaqtda korxona ishlagan soatlar boʻyicha yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa usul bilan aniqlanadi.

5.4. Aholi foydalanadigan gaz hajmi aholi xonadonlarida oʻrnatilgan hisobga olish priborlari boʻyicha, ular boʻlmaganda — tasdiqlangan normalar boʻyicha aniqlanadi.

5.5. Gaz sarfini hisobga olish priborlarini oʻrnatish, ishlatish va tekshirish amaldagi normalar va qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi.

5.6. Gaz sarfini hisobga olish priborlarining texnik holati va ularning tekshirilishi uchun balansida ushbu priborlar boʻlgan tashkilotlar va korxonalar rahbarlari javob beradilar.

5.7. Shartnoma tomonlaridan har biri ikkinchi tomon vakiliga isteʼmolchilar tomonidan gazdan foydalanishni hisobga olish priborlarini va hujjatlarini tekshirish imkoniyatini yaratishga majburdir.

5.8. Gazning ulgurji narxlarini davlat tomonidan tartibga solish va ularni qoʻllash amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

5.9. Tomonlar berilgan — qabul qilingan gaz toʻgʻrisida har oyda, oyning 3-kunidan kechikmay dalolatnoma tuzadilar.

Berilgan gaz miqdorini aniqlashdan norozi boʻlgan tomon bu haqda oʻzining alohida fikrini dalolatnomada aks ettirish yoʻli bilan ikkinchi tomonga maʼlum qiladi. Kelishuvga erishilmagan taqdirda kelishmovchilik Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudida koʻrib chiqiladi.

5.10. Isteʼmolchi foydalangan gaz uchun hisob-kitoblar tartibi, toʻlov muddati va shakllari gaz yetkazib berish shartnomasida belgilanadi.

6.1. Isteʼmolchilarning gaz qurilmalari qoniqarsiz, avariya vaziyatini keltirib chiqaruvchi va xizmat koʻrsatuvchi xodim hamda aholi hayoti uchun xavfli holatda boʻlgan taqdirda gaz yetkazib beruvchi, gazdan foydalanish xavfsizligini nazorat qilish organlari taqdimnomasiga koʻra, isteʼmolchini xabardor qilgan holda, gaz yetkazib berishni zudlik bilan toʻxtatib qoʻyishga majburdir.

6.2. Gaz yetkazib beruvchi:

gaz yetkazib beruvchi tomonidan koʻrsatilgan vaqt mobaynida fors-major holatlari boʻlganda;

yetkazib berilgan gaz uchun haq toʻlash boʻyicha qarz mavjud boʻlganda;

gazdan foydalanishdagi kamchiliklar vakolatli nazorat organlari belgilagan muddatlarda bartaraf etilmaganda gaz yetkazib berishni qisman kamaytirish yoki batamom toʻxtatib qoʻyish huquqiga ega.

6.3. Gaz yetkazib beruvchi gazning sifati meʼyoriy talablarga muvofiq boʻlishini taʼminlashga majburdir.

6.4. Gazga hid qoʻshish gaz bilan taʼminlovchi tashkilotlar tomonidan, gaz hidi intensivligini nazorat qilish esa gaz tarmoqlari egalari tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

6.5. Gaz yetkazib beruvchi, gaz bilan taʼminlovchi, gaz taqsimlovchi, gaz sotuvchi tashkilot va isteʼmolchi gaz bilan taʼminlash obyektlarini ishlatishning texnik holati hamda tezkor-dispetcherlik intizomiga rioya qilinishi uchun javob beradilar.

6.6. Gaz yetkazib beruvchi, gaz bilan taʼminlovchi, gaz taqsimlovchi, gaz sotuvchi tashkilot va isteʼmolchi obyektlarda gaz yetkazib berishni yoki qabul qilib olishni kamaytiruvchi avariyalar va nosozliklar toʻgʻrisida gaz yetkazib berish shartnomalarida belgilangan tartibda bir-birlarini xabardor qilishga majburdirlar.

6.7. Gaz sotuvchi va gaz taqsimlovchi tashkilot, gaz bilan taʼminlovchi tashkilot talabiga binoan, gazdan foydalanish tartibi hamda isteʼmolchilarga yetkazib berilgan gaz uchun toʻlovlar holati toʻgʻrisida tezkor axborot taqdim etadilar.

7.1. Gaz yetkazib beruvchi, gaz bilan taʼminlovchi, gaz taqsimlovchi va gaz sotuvchi tashkilot va isteʼmolchi ushbu qoidalarni buzganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar.