Sud amaliyotida jinoyat ishlari boʻyicha ashyoviy dalillarga oid qonunchilikni qoʻllash bilan bogʻliq masalalar kelib chiqqanligi munosabati bilan hamda sudlar tomonidan yoʻl qoʻyilayotgan xatolarni bartaraf etish maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

2. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining 203 va 211-moddalari mazmuniga koʻra, jinoyat ishi boʻyicha haqiqatni aniqlash uchun ahamiyatli holatlarni aniqlashga xizmat qilishi mumkin boʻlgan hamda fizikaviy alomatlar yoki belgilarga ega har qanday narsa ashyoviy dalil deb eʼtirof etiladi.

3. Shuni nazarda tutish lozimki, ashyoviy dalillarni olish usullari qonunda qatʼiy belgilangan. JPK 205-moddasiga koʻra, ashyoviy dalillar surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sud tomonidan (hodisa sodir boʻlgan yoki boshqa joylarni, binolarni koʻzdan kechirish, tanib olish uchun koʻrsatish, guvohlantirish, murdani eksgumatsiya qilish, ekspert tekshiruvi uchun namunalar olish, koʻrsatuvni hodisa sodir boʻlgan joyda tekshirish, olib qoʻyish, tintuv yoki eksperiment oʻtkazish paytida) olinishi yoinki surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sudga JPK 198 — 202-moddalarida nazarda tutilgan tartibda himoyachi yoxud boshqa shaxslar (fuqarolar, korxona, muassasa, tashkilotlar mansabdor shaxslari) tomonidan taqdim etilishi mumkin.

narsaning ishga daxldorligi toʻgʻrisida xulosaga kelish va uni individuallashtirish uchun zarur belgilarni aniqlash maqsadida uni JPK 135 — 137, 139 va 140-moddalarida nazarda tutilgan qoidalarga binoan darhol koʻzdan kechirilganidan;

Surishtiruv yoki dastlabki tergov organlari tomonidan belgilangan tartibda olib qoʻyilgan hamda ish boʻyicha haqiqatni aniqlash uchun ahamiyatli boʻlgan, biroq ashyoviy dalil deb topilmagan narsalar prokuror yoki sud tomonidan JPK 207-moddasiga muvofiq ashyoviy dalil deb eʼtirof etilishi va jinoyat ishiga qoʻshib qoʻyilishi kerak.

5. Ashyoviy dalillarning jinoyat ishini toʻgʻri hal etish uchun muhim ahamiyatga ega ekanligini inobatga olib, surishtiruv, dastlabki tergov organlari, prokuror, sud ashyoviy dalillarning yoʻqotilishi, shikastlanishi, buzilishi, bir-biriga qoʻshilib yoki aralashib ketishining oldini olish yuzasidan JPK 208, 209-moddalarida nazarda tutilgan choralarni koʻrishga majburdirlar.

Bunda, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan 2009-yil 15-iyulda 200-son bilan tasdiqlangan “Davlat daromadiga oʻtkaziladigan mol-mulkni olib qoʻyish, sotish yoki yoʻq qilib tashlash tartibi toʻgʻrisida”gi nizom hamda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2010-yil 29-dekabrda 2174-son bilan roʻyxatga olingan “Surishtiruv, dastlabki tergov va sud muhokamasi davomida ashyoviy dalillar, moddiy qimmatliklar va boshqa mol-mulkni olib qoʻyish (qabul qilish), hisobga olish, saqlash, berish, sotish, qaytarish, yoʻq qilib tashlash tartibi toʻgʻrisida”gi yoʻriqnomaga ham qatʼiy rioya etilishi lozim.

6. Ashyoviy dalillar hukm qonuniy kuchga kirgunga qadar yoki jinoyat ishini tugatish toʻgʻrisidagi ajrim yoki qaror ustidan shikoyat berish muddati oʻtgunga qadar saqlanadi. Shu bilan birga, JPK 210-moddasi birinchi qismi talabiga koʻra, surishtiruvchi, tergovchi, prokuror, sud zarur protsessual harakatlar amalga oshirilgandan soʻng ayrim ashyoviy dalillarni, jumladan, tez buziluvchi narsalar, kundalik roʻzgʻorda zarur boʻladigan narsalar, uy hayvonlari, parrandalar va boqish lozim boʻlgan boshqa hayvonlarni tegishliligi boʻyicha darhol qaytarib berish toʻgʻrisida qaror qabul qilishi shart (mazkur moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno).

Ashyoviy dalillarni baholashda sudlar JPK 95-moddasida nazarda tutilgan talablarga, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2004-yil 24-sentabrdagi “Dalillar maqbulligiga oid jinoyat protsessual qonuni normalarini qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida”gi qarorida bayon etilgan tushuntirishlarga rioya etishlari lozim.

9. Jinoyat-protsessual kodeksi 211-moddasiga muvofiq jinoyat ishini yuritish tamom boʻlganda (ishni tugatish yoki ish boʻyicha hukm chiqarishda) surishtiruvchi, tergovchi, prokuror, sud ashyoviy dalil sifatida ishga qoʻshib qoʻyilgan narsalar va hujjatlarning taqdirini belgilashi shart.