Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, 5-son, 223-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-yil, 28-29-son, 234-modda) qaroriga muvofiq buyuraman:

1. Polimer materiallarni reaktor orqali olishda xavfsizligi qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 39-son, 386-modda) hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq polimer materiallarni reaktor orqali olishda xavfsizlik tartibini belgilaydi.

1. Mazkur Qoidalar polimer materiallarni reaktor orqali oluvchi tashkilotlar (bundan keyingi oʻrinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) uchun taalluqlidir.

2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim.

3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.

4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi boʻyicha ishlarni tashkil etish toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshiriladi.

5. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish Mehnat muhofazasi boʻyicha oʻqishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash haqidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.

6. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 1-son) muvofiq ishlab chiqiladi va xodimlar hamda ish joylarini shu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.

7. Tashkilot xonalaridagi harorat, nisbiy namlik, havoni harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

8. Noqulay omillar taʼsiriga qarshi himoya tadbirlarini tuzishda samarali havo almashinuvi tizimini QMQ 2.04.05-97 “Isitish, ventilatsiya va konditsiyalash” talabiga muvofiq tashkil qilish lozim.

9. Ishlab chiqarish xonalari tabiiy va sunʼiy yorugʻliligi darajasi QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va suniy yorugʻlik” talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

10. Ishlab chiqarish binolarida mikroiqlim SanQvaM 0203-06 “Ishlab chiqarish binolari mikroiqlimi sanitariya meʼyorlari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

11. Ish joylari ishlab chiqish jarayonlari xususiyatlariga muvofiq tik turib va oʻtirib ishlash uchun GOST 12.2.032-78 va GOST 12.2.033-78 talablariga muvofiq moslamalar bilan jihozlanishi lozim.

12. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talabiga mos boʻlishi lozim.

13. Yoritish vositalarida koʻzni qamashtirishdan saqlovchi choralar koʻrilgan boʻlishi kerak.

14. Yoritish vositalari uchun 220 V dan yuqori boʻlmagan kuchlanish qoʻllanishi lozim.

15. Koʻchma yoritish vositalarini ishlatishda rezina shlangli egiluvchan oʻtkazgichdan foydalanilishi lozim.

16. Yoritish vositalarini taʼmirlash va uning ichki elementlarini koʻzdan kechirish, kuygan lampa va himoya shishalarini almashtirish ishlari elektr tarmogʻidan oʻchirilgan holda bajarilishi lozim.

17. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak.

18. Yoritish vositalarini nazorat qilish va taʼmirlash ishlari shu ishlarni amalga oshirishga masʼul boʻlgan xodimlar tomonidan amalga oshirilishi lozim.

19. Elektr yoritish oʻtkazgichlari poldan 2,5 m dan past boʻlmagan balandlikda boʻlishi kerak.

20. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi lozim.

21. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalab turilishi lozim.

22. Polimer materiallarni reaktor orqali olishdagi texnologik jarayonlar GOST 12.3.002-75 talablariga muvofiq boʻlishi va xodimlarni zararli moddalar bilan bevosita munosabatda boʻlishiga yoʻl qoʻymasligi uchun zararli moddalarni ajralishini chegaralovchi yopiq siklli, zichlashtirilgan jihozlarni qoʻllanishi hisobiga, mexanizatsiyalashgan va avtomatizatsiyalashgan, bundan tashqari texnologik jarayonlar va amaliyotlari avtomatlashtirilgan yoki mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim.

23. Ishlab chiqarish texnologik jarayonlari soz uskunalarda, soz nazorat-oʻlchash asboblari, himoya toʻsiqlari, blokirovkalar, ishga tushiruvchi apparatlar, texnologik asbob va uskunalar mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshirilishi lozim.

24. Texnologik jarayonlarga qoʻyiladigan talablar texnologik hujjatlarda bayon etilgan boʻlishi shart.

25. Texnologik jarayon qatʼiy ravishda texnologik hujjatga muvofiq olib borilishi lozim.

26. Mahalliy ventilatsiya tizimlari texnologik uskunalarni ishga tushirish qurilmalari bilan blokirovka qilinib, ular yoqilishi bilan baravariga yoqilishi va texnologik uskuna toʻxtaganidan keyin 3 daqiqadan keyin oʻchishi lozim.

27. Texnologik uskunalar bilan blokirovka qilinmagan mahalliy ventilatsiya tizimlarini, uskunalarda ish boshlanishidan oldin yoqilishi va ish tugatilganidan keyin 3 min dan keyin oʻchirish lozim.

28. Polimer materiallarni reaktor orqali olishda toksikligi va uchuvchanligi pastroq boʻlgan xomashyo va qoʻshimchalar qoʻllanishi kerak.

29. Akril, metakril kislota va uning efirlarini oʻz holicha polimerizatsiyalanishini bartaraf etish uchun yuqori samarali ingibitorlarni qoʻllanishi nazarda tutilishi kerak.

30. Stirol polimerlar va sopolimerlar ishlab chiqarilishida polimerizatsiya massasini qizdirib blokli va qizdirmasdan emulsiya-suspenziya usulida ishlab chiqarishda avariyaviy toʻkish uchun zaxira sigʻimlar nazarda tutilishi lozim.

31. Pentanni izopentanga izomerlash jarayonida quyidagi holatlarni bildiruvchi signalizatsiyalar koʻzda tutilishi lozim:

reaktor devorlari harorati 300° S dan oshganini;

reaktorda bosimlar farqi ortganini.

32. Suyuq konsentratsiyalangan chiqindilar kanalizatsiyaga tushirilishidan oldin, vaqtincha yuk saqlanadigan joyga koʻchirilishi yoki termik, organik qoʻshimchalar bilan zararsizlantirilishi quvurlarda yoki zich yopilgan sigʻimlarda bajarilishi lozim.

33. Sex sigʻimlari va apparatlariga xomashyoni, yarim mahsulotlarni, suyuq mahsulotlarni (monomerlarni, forpolimerni, stiroldagi kauchuk eritmasini, penopoliuretan uchun A va B komponentlarni, formalinni, fenolni, epixlorgidrinni, toluolni, aldegidlarni, kislotalarni, ishqorlarni, latekslarni, eritmalarni, faollashtiruvchi aralashmalarini) berilishi yopiq quvurlar tizimi orqali amalga oshirilishi lozim.

34. Yangidan tayyorlangan polimer materiallari (penopoliuretan, polistirol va boshqa polimerlarni) pishish jarayoni ish hududi havosini ifloslantirmaydigan sharoitda oʻtkazilishi lozim.

35. Apparatlar, quvurlar va kommunikatsiyalarda flanetslarni birikmalari zichlangan boʻlishi lozim.

36. Polimerizatsiya aralashmalarini tayyorlash, dastlabki polimerizatsiya va sintez, haydash kublari, aralashtiruvchi, yuvuvchi apparatlarning lyuk va shtutserlari oson va zich yopilishi kerak.

37. Texnologik jarayon boʻyicha ingridiyentlarni aralashtirish apparatlari ekranlashtirilgan aralashtirgichlar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

38. Jihozlarni tozalash (polimerizatorlar, yuvuvchilar, tsentrifuga, quritish pechlari) qoʻl mehnatini istisno etuvchi gidravlik va mexanik usullardan foydalanish orqali, changdan tozalash esa — chang tozalovchi qurilmalarda bajarilishi lozim.

39. Polimer materiallarni reaktor orqali olishda qoldiqni bartaraf qilish, tozalash, zararsizlantirish, yuvish, bidonlarni, bochkalarni, barabanlarni, ishlab chiqarish apparatlarini va boshqa idishlarning bugʻlanishi himoyalangan binoda (maxsus yuvish boʻlimida) amalga oshirilishi lozim.

40. Oqimda mahsulotni tarkibini nazorat qilish (sanoat gazxromotografiya yordamida) avtomatik tarzda amalga oshirilishi lozim.

41. Avtomatik nazorat qilishga imkoniyat boʻlmagan uchastkalarda texnologik jarayonni nazorat qilib turish uchun namunalarni olinishi zararli moddalarni sizib chiqishini istisno etishi lozim.

42. Ishlaganda koʻp miqdorda chang hosil qiladigan materiallar, apparatlar va boshqa uskunalar yopilgan, zichlangan va ishlab chiqarish binolariga changlangan havoning kirishini yoʻqotadigan aspiratsion qurilmalar bilan taʼminlanishi shart.

43. Atmosferaga chiqariladigan havo sanitar meʼyorlar talablariga javob berishi lozim.

44. Granul va kukunli toʻkiluvchi materiallar sisternadan pnevmotransport orqali omborning maxsus sigʻimlariga yoki sexning zaxiradagi sigʻimiga boʻshatilishi lozim.

45. Transportyor tasmalari materiallarni transportirovka qilish paytida toʻkilishini oldini oluvchi va tasmadan mahsulotni qoldiqlarini mexanik tozalashga imkoniyat beruvchi qurilma bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

46. Ishlab chiqarish jarayonlari yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim.

47. Evakuatsiya chiqish yoʻllarining soni, ularning joylanishi QMQ 2.09.02-85 “Ishlab chiqarish binolari” va ShNQ 2.01.02-04 “Binolar va inshootlarni yongʻin xavfsizligi” talablari boʻyicha eng uzoq ish joylaridan ulargacha boʻlgan masofa, shuningdek eng koʻp sonli smenadagi ishlovchilar soniga bogʻliq holda aniqlanadi.

48. Tashkilot rahbariyati tomonidan tayinlangan barcha ishlab chiqarish, yordamchi va maishiy xonalarda yongʻin xavfsizligiga masʼul xodim boʻlishi lozim.

49. Yongʻin xavfsizligiga masʼul xodim majburiyatlari yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnomada belgilangan boʻlishi lozim.

50. Yongʻinga qarshi asboblar toʻplami, yongʻin oʻchirish vositalari, soni va joylashtirilishi mahalliy yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishgan boʻlishi lozim.

51. Polimer materiallarni reaktor orqali olishda band boʻlgan xodimlar yongʻin xavfsizligi qoidalarini aniq va qatʼiyan bajarishi, yongʻinga olib kelishi mumkin boʻlgan harakatlarga yoʻl qoʻymasligi lozim.

52. Polimer materiallarni reaktor orqali olishdagi texnologik jarayonlarning avtomatik boshqaruv tizimi belgilangan talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

53. Ishlab chiqarishning hamma texnologik jarayonlari nazorat-oʻlchov asboblari, jarayonni tartibga soladigan avtomatika, tahlil va blokirovka tizimlari bilan jihozlanishi kerak.

54. Texnologik jarayonlar avtomatlashtirilishi, avariyali, ogohlantiruvchi va texnologik signalizatsiya va blokirovkani koʻzda tutishi, shuningdek polimer materiallarni reaktor orqali olishda texnologik parametrlar chegaraviy yoʻl qoʻyiladigan qiymatiga yetganda himoya tadbirlari va texnologik uskuna avariyali toʻxtatilishi koʻzda tutilishi kerak.

55. Texnologik jarayonlarning avtomatlashtirish sxemalari shunday bajarilishi kerakki, ayrim avtomatika vositalarning ishdan chiqishi yoki ularning nosozligi ishlab chiqarishda avariya boʻlishi sababini keltirib chiqarmasligi lozim.

56. Elektr energiyasi uzilgan yoki nazorat va boshqaruv tizimlariga siqilgan havo berilishi toʻxtatilgan taqdirda avariyaga qarshi avtomatika himoya (keyingi oʻrinlarda AQAH deb yuritiladi) tizimlari texnologik obyektni xavfsiz holatga oʻtkazishni taʼminlashi lozim.

57. Himoyalash tizimi qurilmalarining ahamiyati, oʻlchov vositalari, signalizatsiya moslamalarining ishlab ketishidagi xatoliklar, tizimning tez ishga tushishi, parametrlar oʻzgarishi mumkin boʻlgan tezlik va texnologik obyektning portlashdan xavflilik toifasi hisobga olinib aniqlanadi. Qurilmalar ahamiyati loyiha va texnologik reglamentda keltiriladi.

58. Nazorat oʻlchov asboblari ishga yaroqli holatda boʻlishi va grafik boʻyicha muntazam ravishda tekshirilishi kerak.

59. Texnologik jarayonlarning nazorati, boshqaruvi va avariyaga qarshi himoya (keyingi oʻrinlarda AQH deb yuritiladi) tizimida qatnashadigan tiqinlovchi va tartibga soluvchi armatura, nazorat tizimlari, ijro mexanizmlari taʼmirlanib joyiga oʻrnatilishidan oldin, ishga tushish tezligiga, mustahkamlikka va yopilish zichligiga sinovdan oʻtkazilishi hamda dalolatnoma bilan rasmiylashtirilishi yoki pasport, jurnalga yozilishi zarur. Sinovlar davriyligi reglamentlanadi.

60. Nazorat oʻlchov asboblari koʻrsatkichlar olinishi yoki asboblar almashtirilishi uchun qulay boʻlgan va xavfsiz joylarda joylashgan boʻlishi kerak.

61. Foydalanishda boʻlgan har bir asbobga pasport yoki hisobga olish jurnali yuritilishi lozim.

62. Saqlagich klapanlar soni va ularning oʻtkazuvchanlik qobiliyati GOST 12.2.085-2002 talablariga muvofiq hisob boʻyicha tanlangan, sozlangan va tartibga solingan boʻlishi kerak.

63. Avtomatik namuna olish moslamalari yoki datchiklar tashqaridan yongʻin va portlash xavfli bugʻlarning kirishi mumkin boʻlgan yertoʻla va yarim yertoʻla xonalarda oʻrnatilmasligi kerak.

64. Analizatorlarning oʻlchov asboblari, avtomatik gaz analizatorlari va ularga tegishli boshqa asboblar portlash xavfi boʻlgan xonalarda va portlash xavfli ochiq qurilmalarda joylashganda elektr qurilmalari tuzilishi qoidalari talablari hisobga olingan holda shamollatiladigan javonlar (kameralar)da joylanishi kerak.

65. Yonuvchi gazlar ajralib chiqishi ehtimoli boʻlgan ishlab chiqarish xonalarida havo tarkibida gazlarning portlash jihatidan xavfli darajalari mavjudligini nazorat qilish uchun (gazlarning ajralish ehtimoli yuqori boʻlgan joylarda) avtomatik signalizatorlar oʻrnatilgan va ular avariya ventilatsiyasiga ulangan boʻlishi lozim.

66. Signalizatsiya tizimi, xonalar havosida xavfli gazlar va bugʻlar miqdori alangalanish past chegarasining 20 foiziga yetganda va avariya tortuvchi ventilatsiya ishga tushganda, ishlab ketishi kerak.

67. Avariya yoki boshqa nosozliklar aniqlangan holda, avariya vaziyati masʼul shaxslar tomonidan baholanishi, shuningdek, sexda avariya holati eʼlon qilinishi hamda bu toʻgʻrisida tashkilotning rahbari xabardor qilinishi lozim.

68. Kimyoviy moddalar bilan ishlarni tashkillashtirish belgilangan talablarga muvofiq boʻlishi lozim.

69. Bir ishlab chiqarish xonasida har xil zararli moddalar bilan ishlovchi ishlab chiqarish uchastkalari joylashganda, ishlab chiqarish xonalariga zararli moddalarni tarqalib ketmaslik choralari nazarda tutilishi lozim.

70. Pollarni qoplovchi materiallar kimyoviy taʼsirga chidamli boʻlishi va zararli moddalarning sorbsiyasiga yoʻl qoʻymasligi lozim.

71. Havo almashinuvi tashkil qilinganida zararli moddalari koʻp boʻlgan yoki portlashga xavfli gaz, bugʻ va changi boʻlgan xonadagi havoni boshqa xonalarga chiqib ketishini bartaraf etish uchun, keyingi xonalarda havoning ortiqcha bosimini ushlab turish (berilayotgan havo hajmi chiqarib yuborilayotganidan koʻp boʻlishi) lozim.

72. Ishlab chiqarish xonalari ventilatsiyasining loyihasi eng koʻp xavfli va zararli moddalar ajraladigan, ishlarni ogʻirlik toifasini hisobga olgan holda, muayyan ishlab chiqarish uchun hisoblanishi lozim.

73. Umumiy soʻrma qurilmalariga chang va yengil kondensatsiyalanadigan bugʻlar soʻrmalari, bundan tashqari aralashganda zararli aralashmalar yoki kimyoviy birikmalarni hosil qiluvchi moddalarni birlashtirilishi man etiladi.

74. Berilayotgan havoni uzatilishi asosan sozlanadigan havo taqsimlagichlar orqali ish zonasiga, mahalliy soʻrmalarni ishiga taʼsir qilmaydigan qilib berilishi nazarda tutilishi lozim.

75. Soʻrma tizimlari joylashgan xonalar, har xil portlash va yongʻinga xavfli toifali bir nechta xonalarga xizmat koʻrsatadigan boʻlsa, nisbatan xavfliroq toifa boʻyicha hisoblash lozim.

76. Xonaning havo muhiti tavsifini hisobga olib (ishlab chiqarish xonasining havosida chang, namlik, agressiv moddalarni boʻlishi) himoyalangan (chang-nam oʻtkazmaydigan, yongʻinga va portlashga xavfsiz) yoritqichlar nazarda tutilishi kerak.

77. Akril va metakril monomerlar asosida (efirlar, aminlar) polimer va sopolimer ishlab chiqarishida boshlangʻich xomashyoni tayyorlanishi yoki ishchi eritmalarni tayyorlash, monomer, polimer va sopolimerlarni olish, quritish, qadoqlash yoki quyish va tayyor mahsulotlarni vaqtincha saqlash izolatsiyalangan xonalarda amalga oshirilishi lozim.

78. Polietilen va polipropilen ishlab chiqarganda eritmalarni regeneratsiya qilish boʻlimlarini, past bosimli polietilen va polipropilen ishlab chiqarish uchun katalizatorlarni joylash izolatsiyalangan xonalarda boʻlishi lozim.

79. Polivinilxlorid ishlab chiqarishda, vinilxloridni polimerizatsiyasi va polimerni tsentrafugalash boʻlimlari, quritish va tayyor mahsulotni elash boʻlimlari alohida joylashgan binolarda boʻlishi kerak.

80. Fenolformaldegid smolalarni ishlab chiqarishda smolani sintezi, suyuq smolani toʻkish va qattiq smolani idishlarga solish izolatsiyalangan boʻlimlarda amalga oshirilishi lozim.

81. Stirolni polimer va sopolimerlar ishlab chiqarilishida monomerlarni, ularning aralashmalarini tayyorlash, polimerizatsiya, ajratish va quritish alohida xonalarda amalga oshirilishi lozim.

82. Penopoliuretanlarni ishlab chiqarishda xomashyoni termostatlash, penopoliuretanni namunaviy koʻpiklanishi va pishirtirish, mahsulotdagi nuqsonlarni bartaraf etish, adgezivni tayyorlash, uni quritish alohida xonalarda amalga oshirilishi lozim.

83. Gaz va chang ajralib chiqadigan ishlab chiqarish xonalarida zararli moddalarni sorbsiyaga qarshi va xoʻllab tozalashga imkoniyat beruvchi qoplama devorlar boʻlishi lozim.

84. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatish va ulardan foydalanishda Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (roʻyxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 27-son, 317-modda), Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1400, 2004-yil 20-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 33-son, 379-modda) hamda mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishi kerak.

85. Omborlarning asbob va uskunasi (ombor binolari, omborlarga joylash uchun maydonlar, rezervuarli parklar) texnologik loyihalashtirish va qurilish sanitar meʼyorlari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

86. Yuk ortish va tushirish ishlari va yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

87. Yuk ortish va tushirish hamda yuklarning joyini oʻzgartirish bilan bogʻliq ishlar uchun omborlar va maydonlarda hamma operatsiyalar mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi shart.

88. Sochiladigan yuklarni yuklash va tushirish mexanizatsiyalashgan usul bilan amalga oshirilishi kerak.

89. Bunkerlar va sochiladigan yuklar boshqa idishlarning yuqori qismi, idishga xodimlarning tushishiga yoʻl qoʻymaydigan maxsus qurilmalar (panjaralar, lyuklar, toʻsiqlar) bilan jihozlanishi lozim.

90. Yordamchi materiallarni saqlash uchun omborlar moʻljallangan boʻlishi kerak.

91. Ombor yoki yuk saqlash uchun maydonchalar hududiga kirishda harakat yoʻnalishi, yuk ortish va tushirish joyi yoki transport vositalarini toʻxtab turish joyini koʻrsatuvchi chizma osilgan boʻlishi kerak.

92. Ishlab chiqarish uskunalari GOST 12.2.003-91 talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

93. Ishlab chiqarish uskunalarini joylashtirish va foydalanish ishlab chiqaruvchi zavodning foydalanish boʻyicha yoʻriqnomasi talabiga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

94. Kolonna va qaynatgichlarning tiqilishini, termopolimerlar hosil boʻlishini oldini olish uchun rektifikatlash kolonnalarida qoldiqlarni muntazam ravishda chiqarib turish qurilmalari nazarda tutilishi lozim.

95. Harorat, bosim va boshqa parametrlarni nazorat qilishni talab etadigan texnologik jarayonlarni olib borish uchun masofadan boshqarish va nazorat asboblari nazarda tutilishi lozim.

96. Xodimlar reaktorlarni xavfsiz ishlatish qoidalariga qatʼiy rioya qilishi va armatura, nazorat oʻlchov asboblari, saqlovchi moslamalarning texnik sozligini oʻz vaqtida tekshirib turishi kerak.

97. Uskunaning konstruksiyasi mahsulotni tushirish, butunlay chiqarish va uskunaga sanitar ishlov berishni qiyinlashtirmasligi, muammosiz yuvish va turgʻun zonalarni tozalashni taʼminlashi lozim.

98. Uskunani harakatlanadigan va aylanadigan qismlari toʻsiqlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Toʻsiqli moslamalar yetarli zich boʻlishi kerak, ishonchli mustahkamlanib, ishlab chiqarish ishlariga, uskunani sozlashga xalaqit bermasligi kerak.

99. Elektrostatik zaryadlar toʻplanishi mumkin boʻlgan uskuna va qurilmalar statik elektrdan himoyalangan boʻlishi lozim.

100. Kislotalar (azot, sera, fosfor, kremne-ftorvodorodli) va ishqorlar (kaustik va kalsiyli soda) uchun sigʻimlar va yigʻgichlar yopilgan boʻlib, sath koʻrsatgichiga hamda pol va maydonga suyuqlikni tushmasligini taʼminlovchi moslamaga ega boʻlishi lozim.

101. Porshenli havo kompressorlarni joylashtirish va foydalanish normativ texnik hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

102. Uskunalarni oʻrnatishda quyidagi talablarga rioya etish zarur:

odamlar doimo boʻladigan joylardagi asosiy oʻtish yoʻllari, shuningdek boshqarish shchitlariga xizmat koʻrsatish maydoni boʻyicha kengligi 2 m dan kam boʻlmasligi;

odamlar muntazam oʻtadigan joylarda oʻtish yoʻllari balandligi 2 m dan past boʻlmasligi;

doimiy ish oʻrinlarida, shuningdek taroqsimon boshqarish tizimlariga, mahalliy nazorat-oʻlchov asboblari va hokazolarga ega boʻlgan mashinalar (kompressor, nasos, havo purkagichlar va h.k.) va apparatlarga xizmat koʻrsatish maydonchalaridagi asosiy oʻtish yoʻllarining kengligi 1,5 m dan kam boʻlmasligi;

aylanma xizmat koʻrsatish zarur boʻlganda apparatlar, shuningdek apparatlar va bino devorlari oralaridagi oʻtish yoʻllari 1 m dan kam boʻlmasligi;

apparat va asboblarni koʻrikdan oʻtkazish, davriy tekshirish va rostlash uchun oʻtish yoʻllari 0,8 m dan kam boʻlmasligi;

alohida turgan nasoslar orasidagi oʻtish yoʻllari 0,8 m dan kam boʻlmasligi;

g) kompressorlar orasidagi oʻtish yoʻllari kompressorlar oldida boshqarish shitlari joylashgan hollarda 1,5 — 2 m dan kam boʻlmasligi lozim.

103. Quvurlarni joylash, yotqizish usullari va qurilmalar QMQ 3.05.05-97 “Texnologik moslamalar va texnologik quvurlar” va GOST 12.1.010-76 talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

104. Quvur materiallari, qismlari va armaturalarni tanlashda, quvurlar tasnifi hisobidan tashqari, ularning shartli oʻtish va transportlash parametrlari, agressiv va emirilish xususiyati hamda oddiy efirlarni kimyoviy tarkibining saqlanishini hisobga olish zarur.

105. Quvurlar tayanchi orasiga zanglamaydigan poʻlat qistirgich joylashtirish tavsiya etiladi.

106. Tashqi material oʻtkazgichlar — payvandlangan boʻlishi kerak, ularni yonmaydigan materiallardan tayyorlangan estakadalarda oʻtkazish mumkin.

107. Tashqi quvurlarini oʻz ishlab chiqarish binolarini korpus devorlari boʻyicha kronshteynlarga yotqizish mumkin, quvurlar deraza oʻrnini kesib oʻtmasligi lozim.

108. Quvurlarni idish yoki sex apparatiga toʻliq boʻshatish imkoniyati taʼminlanadigan, qiyalik bilan joylashtirish lozim.

109. Sexlarda kirish quvurlariga texnologik tugunlar va toʻsiqli armatura oʻrnatilishi kerak.

110. Quvurlardan foydalanishda, ularning tashqi yuzasining ahvoliga va uning detallari (armatura, krepej, gardish ulamalari, payvand choklari) korroziyaga qarshi himoya va izolatsiyasi, drenajli moslamalar, moslashtirgichlar, tirgovuch qurilmalar va boshqalar holati yuzasidan nazorat amalga oshirilishi zarur. Nazorat natijalari jurnalda qayd qilinishi har smenada bir martadan kam boʻlmasligi kerak.

111. Portlash xavfi boʻlgan texnologik tizimlarda, qoidaga koʻra, egiluvchan shlanglarni qoʻllash man etiladi, toʻkish-quyish hollarida egiluvchan shlanglarni qoʻllash mumkin.

112. Shovqin darajasi ish joylarida, xonalarda va tashkilot hududida SanQvaM 0120-01 “Ish joylarida shovqinning yoʻl qoʻyilgan darajasining sanitariya meʼyorlari” va SanQvaM 0122-01 “Ish joylarida umumiy va lokal tebranishning sanitariya meʼyorlari” talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

113. GOST 12.1.003-83 talablariga koʻra, shovqin ish joylarida, xonalarda va tashkilot hududida ruxsat etilgan meʼyorlardan oshmasligi lozim, tebranish darajasi esa GOST 12.1.012-90 talablarigi muvofiq boʻlishi kerak.

114. Ish joylarida tebranish parametrlarini oʻlchash kamida bir yilda bir marta, xodimlarni qoʻliga uzatiladigan lokal tebranishlarni bir yilda kamida ikki marotaba nazoratdan oʻtkazish kerak.

115. Shovqin va tebranmaning ruxsat etilgan chegara bosqichidan oshishi noqulay taʼsirini bartaraf etish maqsadida, xodimlar GOST 12.4.002-97, GOST 12.4.024-76, GOST 12.4.051-87 talablariga muvofiq shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

116. Shovqin darajasi 80 dBA dan ortiq boʻlgan hududlarda GOST 12.4.026-76 talablariga asosan xavfsizlik belgilari bilan belgilangan boʻlishi kerak.

117. Tovush bosimining oktava darajasi har qanday oktava chizigʻida 135 dBA dan yuqori boʻlgan zonalarda, qisqa vaqt davomida ham boʻlish taqiqlanadi.

118. Ishlayotgan tashkilot hududida ishlab chiqarish (sex)ni yoki ishlayotgan sexda qurilma, agregat, ayrim asbob va uskunalarni taʼmirlashga toʻxtatish uchun tashkilot (sex) boʻyicha chiqarilgan buyruq (farmoyish) asosida amalga oshiriladi.

119. Barcha asbob va uskunalarda tashkilot bosh muhandisi tasdiqlagan jadval boʻyicha belgilangan muddatlarda rejali-ehtiyot taʼmirlash ishlari oʻtkaziladi.

120. Taʼmirlash ishlarini olib boruvchi pudratchi tashkilotning xodimlari ishni boshlashidan oldin, ushbu sexning xavfsizlik texnikasi, ishlab chiqarish sanitariyasi va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma talablari boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtishlari kerak. Yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish buyurtmachi tomonidan amalga oshiriladi va yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish jurnaliga qayd etiladi.

121. Buyurtmachi tomonidan pudratchi ishlayotgan zonada zararli va portlash xavfi boʻlgan moddalarni paydo boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan meʼyoriy sanitariya-gigiyenik sharoitlar yaratilishi lozim.

122. Asbob va uskunani taʼmirga tayyorlashda quyidagi ishlar bajarilishi kerak:

elektr energiya oʻchirilishi, yigʻma va shchitlardagi kuchlanishni uzish, taʼmirlanadigan obyektni tiqinlar yordamida obyektga barcha kelayotgan va undan ketayotgan kommunikatsiyalardan uzish;

asbob va uskuna va kommunikatsiyalarni texnologik muhit qoldiqlaridan, asbob va uskunani zararli, zaharli va yonuvchi gaz va mahsulotlaridan (yuvish, bugʻlash, puflash va shamollatish) boʻshatish;

taʼmirlanadigan asbob va uskuna, kommunikatsiya, quduq va oʻralardagi inert, yonuvchi zaharli gazlar va kislorod miqdorini tegishli tahlillar oʻtkazish yoʻli bilan tekshirish;

tiqin oʻrnatiladigan joylarni tayyorlash va ularni oʻrnatish.

123. Gaz xavfi boʻlgan ishlarni oʻtkazish zarur boʻlganda, ishlar boshlangunga qadar pudratchining xodimi nafas olish yoʻllarining shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish qoidalariga oʻqitilgan boʻlishi, zaharli va zararli omillar va ularni belgilarini, evakuatsiya tartibi va yoʻli hamda jabrlanuvchiga shifokor kelguncha birinchi yordam koʻrsatishni bilishi lozim.

124. Balandlikdagi ishlarda faqat tayanch yoki rezinali qoplamalar bilan taʼminlangan soz narvonlardan foydalanish kerak. Narvonlar xavfsizlik texnikasi talablariga mos sinalgan, soz boʻlishi lozim.

125. Maydonchalar va zinalardagi toʻsiqlarni soz holatda ushlab turish zarur. Xavfli joylarda ogohlantiruvchi plakatlar mavjudligi koʻzda tutilishi kerak.

126. Pudratchilar ish bajarishda, qazilgan kotlovan va chuqurliklari xavfsizlik toʻsiqlari bilan toʻsiladi, sexda va tashkilot hududida qazilgan transheyalar orqali odamlar oʻtadigan joylarga panjarali koʻprikchalar oʻrnatiladi. Toʻsiqlarga ogohlantiruvchi yozuv va belgilar, tungi vaqtda maxsus chiroqlar oʻrnatiladi.

127. Taʼmirlash ishlarini bajarish uchun statsionar yuk koʻtaradigan — transport vositalari va amaldagi siqilgan havo, bugʻ, suv va kislorod tarmoqlaridan foydalanish naryad-ruxsatnomada tegishli yozuv bilan bevosita pudratchining ishlar boʻyicha rahbarining buyurtmasiga binoan taʼmir oʻtkazilayotgan sex boshligʻining ruxsati bilan amalga oshiriladi.

128. Pudratchining ehtiyojlari uchun elektr energiyani ulash, shuningdek ish tugaganidan keyin uzish buyurtmachining bosh energetik xizmati tomonidan bajariladi.

129. Agarda sinov oʻtkazilgandan soʻng, taʼmirlash jarayonida meʼyoriy hujjatlarning barcha talablariga rioya etilganligi tasdiqlanganda va koʻrsatkichlari pasport maʼlumotlariga mos kelsa, asbob va uskunalarni qabul qilish dalolatnomasi ikki tomonlama imzolanib, ushbu asbob va uskunalar uchun ish rejimi belgilanib, asbob va uskuna va kommunikatsiyalarni ishga tushirish haqida farmoyish chiqqanidan soʻng, taʼmirlangan asbob va uskunalar ishlatishga qoʻyiladi.

130. Mazkur Qoidalarni buzgan aybdor mansabdor shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti va “Oʻzkimyosanoat” Davlat aksiyadorlik kompaniyasi bilan kelishilgan.