Oʻzbekiston Respublikasi Parvozlar xavfsizligini nazorat qilish davlat inspeksiyasi boshligʻining
buyrugʻi
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI FUQARO AVIATSIYASIDA AERONAVIGATSIYA XARITALARINI (CHIZMALARINI) TAYYORLASH QOIDALARI (OʻZR FAAXTQ 173)NI TASDIQLASH TOʻGʻRISIDA
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan, 2009-yil 25-may 20-15-194/15-son]
Mazkur instruksiya Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi fuqaro aviatsiyasi agentligining 2026-yil 17-avgustdagi 124-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining aeronavigatsiya xaritalari boʻyicha aviatsiya qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻiga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan.
Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasida qoʻllaniladigan aeronavigatsiya xaritalarini (chizmalarini) yaratishda ishlatiladigan standart va yoʻriqnomalarni tartibga soluvchi hujjatlarni IKAO standartlari va tavsiyalarini inobatga olgan holda takomillashtirish maqsadida buyuraman:
1. Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasida aeronavigatsiya xaritalarini (chizmalarini) tayyorlash qoidalari (OʻzR FAAXTQ 173), ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida huquqiy ekspertizadan oʻtkazilib, kelishilgandan keyin kuchga kiradi.
Boshliq T. OʻLJAYEV
Toshkent sh.,
2009-yil 7-may,
49-son
Parvozlar xavfsizligini nazorat qilish davlat inspeksiyasi boshligʻining 2009-yil 7-maydagi 49-son buyrugʻi bilan
“TASDIQLANGAN”
“TASDIQLANGAN”
Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasida aeronavigatsiya xaritalarini (chizmalarini) tayyorlash
qoidalari
Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 26-fevraldagi 90-son “Oʻzbekiston Respublikasi Parvozlar xavfsizligini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 8-son, 99-modda), Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkilotining standartlari va tavsiya etilgan amaliyoti (“Aeronavigatsiya xaritalari”ning 4-ilovasi va OOS 8697 “Aeronavigatsiya xaritalari boʻyicha qoʻllanma”)ga muvofiq fuqaro aviatsiyasida qoʻllaniladigan aeronavigatsiya xaritalari (chizmalari) tayyorlash tartibini belgilaydi.
I. Qisqartmalar va asosiy tushunchalar
1-§. Qisqartmalar
1. Mazkur Qoidalarda quyidagi qisqartmalardan foydalaniladi:
| AIP (AIR) | — | Aeronavigatsiya maʼlumotlar toʻplami |
| VOR (VOR) | — | Har tomonga qaratilgan radiomayoq |
| HT | — | Havo trassasi |
| DME (DME) | — | Uzoq masofani oʻlchash jihozi |
| RUUR (LOM) | — | Radiomarkerli uzoqdan uzatish radiostansiyasi |
| UCHQH | — | Uchish va qoʻnish hududi |
| SʼHFB YAT | — | Samoviy hududdan foydalanishni boshqarish yagona tizimi (Oʻzbekiston Respublikasida) |
| IKAO | — | Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti |
| KGs (KNz) | — | Kilogers |
| Km (km) | — | Kilometr |
| ANN (ARR) | — | Aerodromning nazorat nuqtasi |
| MGs (MNz) | — | Megagers |
| MYB (track) | — | Magnitli yoʻl burchagi |
| MXB | — | Minimal xatarsiz balandlik |
| PBQT | — | Priborlar boʻyicha qoʻnish tizimi |
| AHP | — | Aerodrom hududida parvozlar |
| TJ | — | Toʻxtash joyi |
| HHXK | — | Havo harakatiga xizmat koʻrsatish |
| VQKQ | — | Vizual qoʻnishga kirish qoidalari |
| PQKQ | — | Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirish qoidalari |
| AURS (NDB) | — | Alohida uzatish radiostansiyasi |
| SXEJ (NCRP) | — | Soʻrov boʻyicha xabar yetkazish joyi |
| MXEJ (SRR) | — | Majburiy xabar yetkazish joyi |
| AH (TMA) | — | Aerodrom hududi |
| RNN | — | Radionavigatsiya nuqtasi |
| RMT | — | Qoʻnish uchun radiomayoq tizimi |
| RTV | — | Radiotexnik vositalar |
| HHXKH | — | Havo harakatiga xizmat koʻrsatish hududi |
| OʻzR | — | Oʻzbekiston Respublikasi |
| SʼHFB YAT HM | — | Samoviy hududdan foydalanishni boshqarish yagona tizimining hududiy markazi |
| HHB | — | Havo harakatini boshqarish |
| ch/siz (UNL) | — | Cheklovlarsiz |
| k/k (N24) | — | Kechayu-kunduz |
| s/b (NO) | — | Soʻrov boʻyicha |
| p/v (NS) | — | Parvoz vaqtida |
| S | — | Masofa |
| UT (D) | — | Xavfli hudud (Oʻzbekiston Respublikasi hududida) |
| UT(R) | — | Parvozlar chegaralangan hudud (Oʻzbekiston Respublikasi hududida) |
| UT (P) | — | Taʼqiqlangan hudud (Oʻzbekiston Respublikasi hududida) |
| BNN (IAF) | — | Koʻnishga kirishish boshlangʻich bosqichning nazorat nuqtasi Initial approach fix |
| OHH (FAF) | — | Qoʻnishga kirishish oxirgi bosqichning nazorat nuqtasi Final approach fix |
| OBN (FAP) | — | Qoʻnishga kirishishdagi soʻnggi bosqich nuqtasi Final approach point |
| DG | — | Foizlarda koʻrsatilgan pasayish gradiyenti |
| | Descent Gradient, % | |
| W (GS) | — | Yerga nisbatan harakat tezligi k/mch |
| | | Ground speed, km/h |
| GOB (GR) | — | Glissadaning ogʻish burchagi |
| | Glide path | |
| PMNB (MDH) | — | Pasayishning minimal nisbiy balandligi |
| | | Minimum descent height |
| Lkoʻr(VIS) | — | Koʻrinish uzoqligi |
| | | Visibility |
| MAPt | — | Ikkinchi aylanishga ketish nuqtasi |
| | | Missed approach point |
| Nk.h. (MNA) | — | Kutish hududining minimal balandligi |
| | | Minimum holding altitude |
| Nb.pch (SEIL) | — | Bulutlarning pastki chegarasigacha boʻlgan balandlik |
| | | Ceiling |
| SID | — | Priborlar boʻyicha standartli uchib ketish yoʻnalishi |
| | | Standard Instrument Departure |
| STAR | — | Priborlar boʻyicha standartli uchib kelish yoʻnalishi |
| | | Standard Terminal Arrival Procedure |
| IAC | — | Qoʻnishga kirish yoʻnalishi |
| | | Instrument Approach Chart |
| RVR | — | UQY da koʻrinish uzoqligi |
| | | Runway Visual Range |
| Ntn (rdh) | — | Tayanch nuqta nisbiy balandligi |
| PB | — | Aniq boʻlmagan tizimlar boʻyicha pasayish burchagi |
| | | Descent angle for non-precision approach |
2-§. Asosiy tushunchalar
2. Mazkur Qoidalarda kuyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
Absolyut balandlik — oʻrtacha dengiz sathidan (MSL) maʼlum bir nuqta sifatida olingan obyekt yoki nuqta sathigacha boʻlgan vertikal masofa.
Absolyut oʻtish balandligi — samolyotning vertikal tekislikda egallagan holati, absolyut balandlik oʻlchamlarida beriladigan vertikal balandlik.
Toʻsiqdan oʻtish absolyut/nisbiy balandligi — belgilangan meʼyorlarga rioya qilinishini taʼminlash uchun foydalaniladigan UQY ostonasidan yoki tegishli hollarda, aerodrom sathidan oshish ustidagi minimal absolyut yoki nisbiy balandlik.
Aerodrom (gidroaerodrom) — yuzasi toʻliq yoki qisman havo kemalarining qabul qilib olinishi, joʻnatilishi va harakatlanishi uchun moʻljallangan yer yoki suv yuzasidagi maʼlum bir hudud (har qanday bino, inshoot va jihozlari bilan birgalikda).
Aeronavigatsiya maʼlumotlari — aerodromlarning xususiyatlari va haqiqiy holatiga, aerodrom hududi va havo trassalarida harakatlanish hamda ularni radiotexnik vositalar bilan jihozlash tartibiga taalluqli boʻlgan maʼlumot.
Aeroport — havo kemalarini qabul qilib olish, joʻnatish va havodagi tashishga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan, ushbu maqsadlar uchun aerodrom, aerovokzal va boshqa yer usti inshootlariga va kerakli uskunalarga ega boʻlgan inshootlar majmuasi.
Barometrik balandlik — standart atmosfera boʻyicha ushbu bosimga mos aks ettirilgan absolyut balandlik oʻlchamlaridagi atmosfera bosimi.
Xavfsiz balandlik — havo kemasi yer (suv) yuzasi yoki undagi toʻsiqlar bilan toʻqnashib ketmasligidan kafolatlangan parvozning minimal ruxsat etiladigan balandligi.
Samolyotning koʻtarilishi — parvozning samolyotning tezlik olishidan boshlab yerdan uzilishini oʻzida qamrab, parvoz qilish konfiguratsiyasiga oʻtish bilan tugaydigan bosqichi.
Koʻtarilish masofasi — samolyot gorizontal yoʻnalishda start nuqtasidan samolyot start nuqtasi sathidan 10,7 m balandlikka koʻtarilguncha bosib oʻtgan masofa.
Qoʻnishga vizual kirish (1, 2 va 3 sinf HKlari uchun) — asboblar boʻyicha qoʻnishga oʻtish tugamay turib qoʻnishga kirish uchish — koʻnish yoʻlkasi va uning oriyentirlari bilan vizual kontaktda davom etishi.
Uchish-qoʻnish yoʻlagi (UQY) — aerodromning havo kemalarining qoʻnishi va uchishi uchun moʻljallangan, quruqlikdagi maʼlum bir toʻgʻri burchakli qismi.
Havo trassasi — nazorat ostidagi, yoʻlak deb tasavvur qilingan havo hududi (yoki uning qismi).
Tayanch nuktasining balandligi — UQY ostonasida vertikal yuzadagi glissadaning yoki nominal trayektoriyaning davom etgan nisbiy balandligi.
Oʻtish balandligi — aerodrom hududida berilgan eshelonni olish vaqtida barometrik balandlik oʻlchagich (altimetr) shkalasini 760 mm s.u. (1013,2 mbar) ga oʻtkazish balandligi.
Samolyotning qoʻnishga kirishi — parvozning parvoz konfiguratsiyasi balandligidan qoʻnishga kirish konfiguratsiyasining UQY sathidan 15 m (kirish tezligi 200 k/metr soat boʻlgan samolyotlar uchun 9 m) gacha boʻlgan bosqichi.
Asboblar boʻyicha qoʻnishga kirish — oʻrnatilgan sxema va AQKQ boʻyicha, HHB dispetcheri boshqaruvi va (yoki) nazorati ostida RTV dan foydalanib bajariladigan qoʻnishga kirish.
VQKQ boʻyicha qoʻnishga kirish — parvozning VQK qoidalariga rioya qilgan holda va belgilangan VQKQ minimumlarida vizual bajariladigan bosqichi.
Koʻtarilish va qoʻnish hududi — aerodrom sathidan ikkinchi eshelon balandligigacha boʻlgan havo hududi, havo kemalarining koʻtarilish va qoʻnishdagi manevr qilishini taʼminlaydigan yondoshgan hududlari bilan.
Kutish zonasi — havo kemalari keyingi dispetcherlik ruxsatlarini kutishi uchun qoida tariqasida, aerodrom (aerouzel) RNN ustida belgilangan, maʼlum bir hajmdagi havo hududi.
Taqiqlangan zona — davlat hududi yoki hududiy suvlari ustida belgilangan, uning chegaralarida havo kemalarining parvozlarni amalga oshirishi taqiqlangan havo hududi.
Aerodromning harakatlanish zonasi — aerodromda harakatlanishni xavfsizligini taʼminlash uchun aerodrom atrofida belgilangan hajmlardagi ajratilgan havo hududi.
Parvozlarning amalga oshirilishi cheklangan zona — davlat hududi yoki hududiy suvlari ustida belgilangan, uning chegaralarida havo kemalarining parvozlarni amalga oshirishi maʼlum shartlar bilan cheklangan havo hududi.
Oʻtish zonasi (hudud) — MHI hududidagi havo hududi hamda uchish va qoʻnish zonasidan tashqari, aerodrom (aerouzel) doirasidagi havo hududi.
HHB zonasi (hududi) — SʼHB organi oʻz funksiyalarini amalga oshiradigan, belgilangan hajmdagi havo hududi.
Izogona — aniq bir davr koʻrsatkichlari boʻyicha bir xil magnitli ogʻishliklardagi barcha nuqtalarni xarita yoki chizmada birlashtiruvchi chiziq
Izogriva — xaritaning navigatsiya toʻridagi shimoliy yoʻnalishi va magnitli meridianning shimoliy yoʻnalishi oʻrtasidagi bir xil burchakli nomuvofiqlikda boʻlgan nuqtalarini xarita yoki chizmada birlashtiruvchi chiziq
HK parvozining tasniflanish tezligi — sertifikatlangan maksimal qoʻnish vaznidagi qoʻnish konfiguratsiyasida ogʻish tezligidan 1,3-marta katta tezlik.
Nazorat qilinuvchi hudud (NQH) — uchish maydonining UQY, uchish yoʻlkasining rejalashtirilgan qismi, tormozlanishning yakuniy yoʻlkasi va erkin zonani oʻz ichiga oluvchi qismi.
Aerodromning nazorat nuqtasi — aerodromning geografik joylashuvini anglatuvchi shartli nuqta.
Nazorat punkti (moʻljal) — havo kemasining joylashgan oʻrni unga nisbatan maʼlum qilinishi lozim boʻlgan maʼlum bir geografik moʻljal.
Tormozlanishning yakuniy yoʻlkasi (TYAY) — koʻtarilish uzilgan holatda, havo kemasining toʻxtashi uchun moʻljallangan, tezlikni olish yoʻlagining oxirida maxsus tayyorlangan toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi hudud
Yoʻnalish — havo kemasi boʻylama oʻqining holati shimoliy yoʻnalish (haqiqiy, magnit, kompas yoki shartli meridianlar)dan hisoblanadigan, odatda burchak darajalarida koʻrsatiladigan yoʻnalish.
Yoʻl chizigʻi — istalgan nuqtasidagi yoʻnalishi shimoliy yoʻnalishdan (haqiqiy, magnit, kompas yoki shartli meridian) darajalarda oʻlchanadigan burchak bilan ifodalanuvchi havo kemasi parvozi trayektoriyasining yer sathiga proyeksiyasi.
Uchish maydoni — aerodromning erkin zonalarga ega boʻlgan bir yoki bir nechta uchish yoʻlkalari, burilish yoʻlakchalari, perronlar, toʻxtash joylari va alohida maqsadlar uchun maxsus ajratilgan maydonlar joylashgan qismi.
Uchish yoʻlagi (UY) — aerodromning uchish-qoʻnish yoʻlagini va agar ular nazarda tutilgan boʻlsa, havo kemalarining uchishi va qoʻnishini, UQY tashqarisiga chiqib ketgan havo kemalari shikastlanishi riskini kamaytirishni va uchish va qoʻnish vaqtida uning ustidan uchib oʻtib ketayotgan havo kemalari xavfsizligini taʼminlashga moʻljallangan, yakuniy tormozlanish yoʻlkalarini oʻz ichiga oluvchi qismi. Uchish yoʻlagining oʻlchami har bir aerodrom uchun ushbu aerodromdagi parvozlarni amalga oshirish yoʻriqnomasida belgilab qoʻyiladi.
1-izoh. “HHXK yoʻnalishi” atamasi tegishli holatlarda havo trassasini, konsultativ yoʻnalishni, nazorat qilinadigan yoki nazorat qilinmaydigan yoʻnalishni, uchib kelish yoki uchib ketish yoʻnalishini va h.k.larni ifodalash uchun qoʻllaniladi.
2- izoh. HHXK yoʻnalishi yoʻnalish boʻyicha texnik talablar bilan aniqlanib, bu talablar HHXK yoʻnalishi indeksini, yoʻlning asosiy nuqtalar (yoʻlning nuqtalari)gacha boʻlgan yoki orqaga qaytish yoʻnalishidagi chizigʻini, asosiy nuqtalar orasidagi masofani, xabarlarni uzatishga boʻlgan talablarni, shuningdek, HHXK vakolatli organining tegishli qaroriga asosan — eng pastki xavfsiz absolyut balandlikni oʻz ichiga oladi.
Joy — togʻlar, tepaliklar, choʻqqilar, vodiylar, suv, abadiy muzlik va qor toʻplami kabi tabiiy elementlarni oʻzida qamragan yer sirti, sunʼiy toʻsiqlar bundan mustasno.
Amaliy maqsadlarda, maʼlumotlarni olish usuliga bogʻliq ravishda, joy quruq yer, qoplama sirti yoki ular orasidagi biror narsa ustidan oʻtuvchi sirtni va shuningdek, “dastlabki tayanch sirti” deb ataluvchi yuzani namoyon etadi.
Togʻli joy — notekis relyefli, 25 km radiusda nisbiy balandlik oʻzgarishi 500 m va undan ortiq boʻlgan, shuningdek dengiz sathidan 1000 metr va undan ortiq boʻlgan joy.
Qirlik joy — notekis relyefli, 25 km radiusda nisbiy balandlik oʻzgarishi 200 m dan 500 mgacha boʻlgan joy.
Tekislik joy — 25 km radiusda nisbiy balandlik oʻzgarishi 200 m gacha boʻlgan joy.
UQY oldida kutish joyi — UQYni, toʻsiqlarning chegaralanish sathi yoki RMT(ILS)MLS ning sezish/kritik hududini himoyalash uchun moʻljallangan joy boʻlib, agar aerodromning dispetcherlik punktidan boshqa koʻrsatmalar kelmasa, burilayotgan havo kemalari va transport vositalari bu yerda toʻxtab, kutib turadilar.
Izoh. Radiotelefon frazeologiyasida “kutish nuqtasi” atamasi UQY oldida kutish joyini belgilash uchun ishlatiladi.
Joylashishi (geografik jihatdan) — Yer sathida joylashishini aniqlovchi, matematik jihatdan belgilangan referens — ellipsoidga bogʻlangan koordinatalar (kenglik va uzunlik).
Minimal pastlashish balandligi (MPB) — qoʻnishga noaniq kirish yoki qoʻnishga vizual kirish sxemasida koʻrsatilgan, oriyentirlar bilan vizual kontaktsiz yanada pastlashish mumkin boʻlmagan balandlik. MPB aerodromning balandlashish nuqtasidan yoki UQY ostonasi balandlashishidan hisoblanadi, agar undagi farqlanish kamida 2 m dan kam boʻlsa. Qoʻnishga vizual kirilgan holda MPB aerodrom balandligidan hisoblanadi.
Qoʻnishga kirishish va qoʻnishning noaniq moʻljallari:
yon taraf yoʻnalishi boʻyicha harakatlanish koʻrsatkichlarini qoʻllab, ammo vertikal yoʻnalish koʻrsatkichlarini qoʻllamagan holda asboblar boʻyicha qoʻnishga kirishish va qoʻnish;
yon taraf va vertikal yoʻnalishlar boʻyicha harakatlanish koʻrsatkichlarini qoʻllagan holda, ammo qoʻnishga aniq kirishish uchun belgilangan talablarga javob bermaydigan asboblar boʻyicha qoʻnishga kirishish va qoʻnish.
Xavfli hudud — hududida maʼlum vaqt davomida havo kemalari parvozi uchun xavf tugʻdiruvchi faoliyat olib borilishi mumkin boʻlgan belgilangan oʻlchamlardagi havo hududi.
Nisbiy balandlik — maʼlum bir nuqta balandligidan boshqa bir nuqta sifatida olingan obyekt yoki nuqta balandligigacha boʻlgan vertikal masofa.
Perron — yoʻlovchilarni oʻtqazish yoki tushirish, pochta yoki yuklarni ortish yoki tushirish, yoqilgʻi quyish, havo kemalari turishi yoki texnik xizmat koʻrsatish maqsadida havo kemalarini joylashtirish uchun ajratilgan quruqlikdagi aerodromning maʼlum maydoni.
VPQ boʻyicha parvoz — vizual parvoz qoidalari asosida amalga oshiriluvchi parvoz.
Aerodromning balandligi — UQY eng baland nuktasining dengiz sathiga nisbatan balandligi. Bir qancha UQY mavjud boʻlganda koʻproq ahamiyatga molik boʻlgani tanlanadi.
Uchish-qoʻnish yoʻlagi ostonasining balandligi — UQY ostonasidagi sathning dengiz sathiga nisbatan balandligi.
Asboblar boʻyicha parvoz — havo kemasining hududiy holati va uning joylashgan oʻrni ekipaj tomonidan toʻliq yoki qisman uchuvchi va navigatsiya uskunalari asosida aniqlaniladigan holda amalga oshiriladigan parvoz.
UQY ostonasi — havo kemalarining qoʻnishi uchun foydalanilishi mumkin boʻlgan UQY uchastkasining boshi.
Qoʻnish masofasi — HK ning UQY ostonasi tepasidagi 15 metr balandlikdan to batamom toʻxtagungacha qadar gorizontal yoʻnalishdagi masofada bosgan yoʻli (pasayish gradiyenti 5 foizdan koʻp boʻlmagan va qoʻnishga kirishdagi tezligi 200 km/s dan past boʻlgan XK uchun - 9 metr).
Toʻsiqlar — havo kemalarining yer sathida harakatlanishi uchun moʻljallangan hududda joylashgan yoki havo kemalarining parvozda xavfsizligini taʼminlash uchun moʻljallangan va aniq bir sathdan koʻtarilib turgan barcha harakatsiz (vaqtincha yoki doimo) va harakatchan obyektlar yoki ularning bir qismi.
Oraliqdagi kutish joyi — burilayotgan havo kemalari va transport vositalari toʻxtab, aerodromning dispetcherlik punktidan harakatlanish mumkinligi toʻgʻrisida navbatdagi koʻrsatmalar kelishini kutib turadigan aniq bir joy.
Parvoz maʼlumotlari hududi — doirasida parvoz maʼlumotlari va avariya xabari xizmati taʼminlanadigan, maʼlum oʻlchamlardagi havo hududi.
Aerodrom hududi — gorizontal va vertikal tekisliklarda belgilangan chegaralardagi aerodrom va unga tutashgan hudud ustidagi havo hududi.
Ixtiyordagi (tasarrufdagi) uchib chiqish masofasi (IUCHM) — ixtiyordagi (tasarrufdagi) tezlikni olish masofasining va agar koʻzda tutilgan boʻlsa, erkin hudud uzunligining yigʻindisi.
Ixtiyordagi (tasarrufdagi) uzilgan uchib chiqish masofasi (IUUCHM) — ixtiyordagi (tasarrufdagi) tezlikni olish masofasining va agar koʻzda tutilgan boʻlsa, tormozlanishning oxirgi yoʻlagi uzunligining yigʻindisi.
Ixtiyordagi (tasarrufdagi) tezlikni olish masofasi (ITOM) — UQY ning ixtiyordagi (tasarrufdagi) va uchib chiqayotgan havo kemasi uchun tezlikni olishiga yaroqli deb tan olingan uzunligi.
Ixtiyordagi (tasarrufdagi) qoʻnish masofasi (IQM) — UQY ning ixtiyordagi (tasarrufdagi) va havo kemasining qoʻngandan keyin yer yuzasida yugurishi uchun yaroqli deb tan olingan uzunligi.
Yoʻnalish yoʻlaklari (YY) — quruqlikdagi aerodromda XK larning harakatlanishi uchun belgilangan va aerodromning bir qismini boshqa qismi bilan tutashtirish uchun moʻljallangan yoʻlaklar, shu jumladan:
a) Toʻxtash bekatida havo kemasini burish yoʻlagi — HK ning faqat toʻxtash joylariga harakatlanishni taʼminlash uchun moʻljallangan va perronning harakatlanish uchun belgilangan bir boʻlagi;
b) Perron yoʻnalish yoʻlakchalari — II tizimining perron orqali harakatlanish yoʻnalishini taʼminlash uchun moʻljallangan va perronda joylashgan bir boʻlagi;
v) Tezlik bilan UQY dan chiquvchi yoʻnalish yoʻlaklari — UQY bilan oʻtkir burchakda tutashgan yoʻlak boʻlib, qoʻnishni amalga oshirgan samolyotlarning boshqa UQY dan chiquvchi yoʻnalish yoʻlaklarida oshiriladigan tezliklarga nisbatan yuqori tezlidda UQY dan chiqish imkonini beradi, shu bilan birga UQY da turish vaqtini kamaytiradi.
HK ning aerodrom hududida harakatlanishi — HK ning oʻz tortish kuchi hisobiga aerodrom hududi boʻylab yer sathidagi harakati, uchib chiqish va qoʻnish bundan mustasno.
Erkin hudud (EH) — havo kemasining dastlabki balandlikni olishidan belgilangan joygacha boʻlgan balandlikni olishigacha lozim boʻlgan uchastka sifatida tanlangan yoki tayyorlangan, tezlik olishning hisobga olingan masofasi oxiriga kelib taqalgan, aeroport xizmati nazorati ostida boʻlgan yer yoki suv yuzasidagi toʻgʻri burchakli uchastka.
Aeronavigatsiya maʼlumotlari toʻplami — davlat tomonidan chiqarilgan yoki sanksiyalangan, mazkur davlat havo hududidagi aeronavigatsiya uchun muhim ahamiyatga ega boʻlgan uzoq muddatli aeronavigatsiya maʼlumotlarini oʻzida mujassamlashtirgan nashr.
Geodeziya koordinatalari tizimi — hisoblash boʻyicha mahalliy tizimning hisoblash/koordinatalarning global tizimiga nisbatan joylashishi va moʻljalini aniqlash uchun zarur boʻlgan parametrlarning minimal toʻplami.
Uchish yoʻlagining rejalashtirilgan qismi (UYRQ) — HK ni UQY dan chiqarishda unga shikast yetkazilish ehtimolini minimumga keltirish maqsadida rejalashtirilgan va tayyorlangan, UQY ning yon tarafidagi, boshi va oxiridagi chetlariga birlashgan yerli qoʻshimcha yoʻlaklar.
Jiddiy toʻsiqlar — aniq ishlab chiqilgan sxemalar boʻyicha parvozlarni bajarishda havo kemalarining xavfsizligi uchun yashirin xavf tugʻdiruvchi va belgilangan hududning biriktirilgan va atrofdagi elementlarining sathidan koʻtarilib turgan har qanday tabiiy element yoki doimiy yoxud vaqtincha sunʼiy obyekt.
Asboblar boʻyicha qoʻnishga kirish sxemasi — qoʻnishga kirish boshlangʻich bosqichining nazorat nuqtasidan yoki, tegishli hollarda, belgilangan yoʻnalishning boshidan qoʻnishga kirishishni boshlash mumkin boʻlgan nuqtagacha, agar qoʻnish amalga oshirilmagan boʻlsa, kutish hududidagi yoxud yoʻnalishdagi toʻsiqlardan uchib oʻtish koʻrsatkichlari qoʻllaniladigan nuqtagacha mavjud boʻlgan toʻsiqlar bilan toʻqnashishlarning olini olish boʻyicha oʻrnatilgan talablarga rioya qilgan holda oldindan rejalashtirilgan, uchish asboblari boʻyicha bajariladigan manevrlar seriyasi.
Texnogen muhit — yer sathidagi barcha sunʼiy inshootlar, masalan, shaharlar, temir yoʻllar va kanallar.
Tuslar gipsometriyasi — hududning balandliklarini aks ettirish uchun qoʻllaniladigan ranglar va tuslarning ketma-ketlikdagi jilvasi.
Qoʻnishga kirish va qoʻnishning toʻgʻri bajarilishi — qoʻnishga kirish va qoʻnish toifalari bilan aniqlanadigan minimumlarda yon tarafni va vertikal balandlikni koʻrsatishlardan foydalangan holda asboblar boʻyicha qoʻnishga kirishish va qoʻnishdir.
Navigatsiya vositalari yordamida taʼminlanadigan yoki kompyuter orqali shakllantiriladigan navigatsiya maʼlumotlarini koʻrsatish - yon tarafni va vertikal balandlikni koʻrsatishni ifodalaydi.
Ikkinchi doiraga ketish nuqtasi — qoʻnishga kirish sxemasida ikkinchi doiraga ketishning belgilangan sxemasi boʻyicha parvoz boshlanishi kerak boʻlgan toʻsiq ustida minimal balandlik zaxirasini taʼminlash uchun moʻljallangan nuqta.
Glissadaning ogʻish burchagi — belgilangan yoʻnalishdagi UQY uchun oʻrnatilgan glissada chizigʻi va gorizontal tekislik orasidagi burchak.
Pastlashish burchagi (PB) — noaniq tizimlar boʻyicha qoʻnishga kirishishdagi qoʻnishga kirishishning oxirgi bosqichidagi pastlashish burchagi.
Element — real dunyoning hodisalarini bildiruvchi mavhum tushuncha.
Oʻtish esheloni — barometrik balandlik oʻlchash moslamasini standartli bosim (760 mm.sim.ust; 1013, 2 mbar)dan aerodrom bosim oʻlchamiga yoki dengiz sathiga keltirilgan minimal bosimga oʻtkazish uchun belgilangan eshelon. Aerodrom (aerouzel, HHK hududining bir qismi)ning eng pastki esheloni oʻtish esheloni boʻlib hisoblanadi.
II. Umumiy qoidalar
1-§. Asosiy talablar
3. Parvozlarni tashkil etish va xavfsizlikni taʼminlash maqsadlarida Oʻzbekiston Respublikasining har bir aerodromlari uchun xaritalar tuziladi.
4. Mazkur Qoidalar boʻyicha tuzilgan xaritalar Oʻzbekiston Respublikasi Aeronavigatsiya maʼlumotlari toʻplami (AIP) va Aerodrom hududi (UQH)da parvozlarni bajarish yoʻriqnomasi uchun qoʻllaniladi.
5. Ushbu Qoidalarning talablari xaritalarni ishlab chiqish va tuzish bilan mashgʻul boʻlgan mutaxassislar, shuningdek parvozlarni aeronavigatsiya maʼlumotlari bilan taʼminlashda ishtirok etuvchi mansabdor shaxslar uchun qoʻllanma sifatida foydalanish va bajarish uchun majburiydir.
6. Turli aeronavigatsiya maʼlumotlari toʻplamlarida qoʻllaniluvchi aeronavigatsiya xaritalar Aerodrom hududi (UQH)da parvozlarni bajarish yoʻriqnomasi (OʻzR ANM, RF AMM, terrezep va boshqalar) yoki Oʻzbekiston Respublikasi Aeronavigatsiya maʼlumotlari toʻplami (AIP) da nashr etilgan aeronavigatsiya maʼlumotlar asosida tuzilgan va taqdim etiluvchi maʼlumotlarning shakli boʻyicha farq qilishi mumkin.
2-§. Xaritalardan foydalanish talablari
7. Mazkur Qoidalarga muvofiq butun parvoz jarayoni quyidagi bosqichlarga boʻlinadi:
a) 1-bosqich. Havo kemasini toʻxtash joyidan uchish nuqtasigacha boshqarib borish;
b) 2-bosqich. HHXK tuzilmasi yoʻnalishlaridagi yoʻnalish boʻyicha parvoz qilish uchun uchish va balandlikni olish;
v) 3-bosqich. HHXK tuzilmasi yoʻnalishlaridagi yoʻnalish boʻyicha parvoz qilish;
g) 4-bosqich. Qoʻnishga kirishish uchun pasayish;
d) 5-bosqich. Qoʻnishga kirishish va ikkinchi doiraga ketish;
e) 6-bosqich. Havo kemasini toʻxtash joyigacha qoʻnish va boshqarib borish.
8. Har bir turdagi xarita qaysi maqsadlarga moʻljallanganligiga bogʻliq boʻlgan tegishli maʼlumotlarga ega boʻlib, undan optimal foydalanishni taʼminlovchi inson omili aspektlarini hisobga olgan holda tuziladi.
9. Har bir turdagi xarita aeronavigatsiya maʼlumotlaridan foydalanishda havo kemasining parvozlarni xavfsiz bajarishini va tezlik bilan ishlashini taʼminlash maqsadida bajariladigan parvozning bosqichi uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi.
10. Maʼlumotlar aniq, xatoliklarsiz va qisqa, ikki xil maʼnoni bildiruvchi iboralar qoʻllanilmagan holda parvozlarni bajarishning barcha normal sharoitlarida oʻqish uchun holatda berilishi zarur.
11. Tuslar gipsometriyasi qoʻllanilganda, ranglar yoki tuslarning ketma-ketligi va namunali oʻlchami shunday tanlanishi lozimki, bunda tabiiy va sunʼiy yorugʻliklardagi turli sharoitlarda oson, uchuvchi uchun oʻqishi va tushunishi taʼminlanishi kerak.
12. Xaritalardagi maʼlumotlar oʻqilishi va xaritani tushunish, parvozlarni bajarish sharoitlari va kelishilgan uchuvchi uchun oqilona vaqt ichida olishi taʼminlangan holda taqdim etilishi kerak.
13. Har bir turdagi xaritalarda maʼlumotlar berishda parvozning bosqichiga muvofiq bir xaritadan boshqa xaritaga oʻtishga yoʻl qoʻyiladi.
14. Xaritalar haqiqiy meridiandan shimol yoʻnalishidagi moʻljalga ega boʻlib, aerodromda harakat qilish, HK ning toʻxtash joylari/HK larni toʻxtash joyiga qoʻyish va aerodrom xaritalari bundan mustasno.
15. Xaritalarning asosiy oʻlchamlari:
a) xarita qogʻozining asosiy oʻlchami 297 x 210 mm (A4). Zarurat boʻlganida, 420 x 297 mm (AZ) oʻlchami qoʻllanilishi mumkin;
b) aeronavigatsiya xaritalarining ramkalari “ramka namunalari”da (2-ilova*) koʻrsatilgan.
* 2-ilova berilmaydi.
16. Xaritalarning nomlanishi mazkur Qoidalarning tegishli bobining sarlavhasiga mosdir.
17. Aniq xarita boʻyicha maxsus eslatma boʻlmagan hollarda, har bir xaritaning yuza tomonida ramka tashqarisida quyidagi tushuntirishlar yoziladi:
a) xaritaning belgilari;
b) varaqning hududga bogʻlanishi;
v) xaritaning hoshiyasida chegaradosh varaq toʻgʻrisida maʼlumot (agar u mavjud boʻlsa);
g) xaritani nashr qilgan muassasaning nomi;
d) kuchga kirgan sana va/yoki tuzatish raqami.
18. Qoʻllaniladigan shartli belgilar mazkur Qoidalarning 1-ilovada* koʻrsatilgan belgilarga mos kelishi shart.
* 1-ilova berilmaydi.
19. Xaritalarni tuzishda qoʻllaniladigan oʻlchov birliklari;
a) masofalar geodeziya masofasiga muvofiq, kilometrlarda aniqlanadi;
b) mutlaq balandliklar, tepaliklar va nisbiy balandliklar metrlarda koʻrsatiladi;
v) aerodromlardagi uzunlik oʻlchamlari va qisqa masofalar metrlarda koʻrsatiladi;
g) agar aeronavigatsiya maʼlumotlari boʻyicha hujjatning boshqa boʻlimida koʻrsatilmagan boʻlsa, masofalar, mutlaq balandliklar tepaliklar va nisbiy balandliklar har bir xaritaning yuza qismida aniq qilib koʻrsatiladi;
d) Oʻzbekiston Respublikasi AIP uchun berilgan xaritada mavjud asosiy balandliklarning metr/futlarini oʻlchov birliklariga oʻtkazish jadvali nashr qilinadi. Oʻlchov birliklarini oʻtkazish jadvali har bir xaritaning yuz tomonida joylashtiriladi.
20. Xaritalarda chiziqli masshtab koʻrsatiladi (u qoʻllaniladigan joylarda).
21. Har bir xaritaning yuz tomonida mazkur xaritaning amalga kiritish sanasi aniq koʻrsatiladi.
22. Xaritalarda yozuvlar yozishda quyidagi prinsiplar qoʻllaniladi:
a) radiotexnik vositalarning chaqiriq signalini yozishda lotin alfaviti belgilaridan foydalaniladi;
b) aniq bir xaritada “burun”, “nuqta”, “koʻrfaz”, “daryo” kabi geografik atamalarni qisqartirishda tinish belgilari qoʻyilmaydi;
v) UQY uchun xarita (chizma)lar tuzishda barcha yozuvlar va tushuntirishlar rus tilida yoziladi;
g) Oʻzbekiston Respublikasi AIP uchun xarita (chizma)lar yaratishda barcha yozuvlar va tushuntirishlar ingliz tilida yoziladi.
23. Zaruriyat boʻlganda, xaritalarda qabul qilingan kisqartmalar qoʻllaniladi.
24. Xaritalarda davlat chegaralari belgilanadi, ammo ular yanada ahamiyatliroq maʼlumotni oʻqishga qiyinchilik yaratsa, chegaralar uzilishi mumkin. Xaritada ikki yoki undan koʻp davlatlarning hududlari aks ettirilgan hollarda davlatlarning nomi yoziladi.
25. Xaritada relyef koʻrsatilgan boʻlsa, u mazkur xaritadan foydalanuvchilarning quyidagi talablarini inobatga olib aks ettirilishi zarur:
a) moʻljal olish va tanish;
b) joylarning ustidan uchib oʻtishda xavfsiz balandliklarni aniqlash;
v) aeronavigatsiya maʼlumotlari koʻrsatilgan boʻlsa, ularni aniq tushunish;
g) rejalashtirish.
Relyef, qoidaga koʻra, gorizontal masofa, vertikal balandlik belgilari va relyeflarini birga qoʻshish yordamida ask ettiriladi, shuning bilan birga uslubni tanlash xaritaning xususiyati va masshtabi hamda uning nima maqsadga moʻljallanganligiga bogʻliq boʻladi.
Xaritaga kiritilgan balandlik belgilari alohida kritik nuqtani bildiradi.
26. Agar xaritada taqiqlangan hududlar koʻrsatilgan boʻlsa, parvozlar cheklangan hududlar yoki xavfli hududlar shuningdek, xaritada bu hududlarning standartli belgilari koʻrsatiladi.
27. HHXK samoviy hududini aks ettirishda, uning vertikal chegaralari va foydalanilishi lozim boʻlgan radioaloqaning chastotalari va dispetcherlik punktining chaqiruv signallari, shuningdek gorizontal chegaralari (zarurat boʻlganda) xaritada koʻrsatiladi.
28. Xaritada magnitli ogʻishlar bir darajagacha boʻlgan aniqlikda koʻrsatiladi.
29. Xaritaga yozuvlar tushirish uchun quyidagi shriftlardan foydalaniladi:
a) ARIAL oddiy harflari;
b) ARIAL yarim qoraytirilgan harflari;
v) ARIAL qiya bosma harflari;
g) Teshnic Bold oddiy harflari;
d) Teshnic Bold yarim qoraytirilgan harflari;
e) Teshnic Bold qiya bosma harflari.
30. Xaritada nashr qilingan aeronavigatsiya maʼlumotlaridagi kenglik va uzunlikni anglatuvchi georgafiya koordinatalari 1942-yildagi Koordinatalar tizimi (SK)ning geodeziya koordinatalarida koʻrsatiladi. Xaritalardagi geografik koordinatalar darajalarda, daqiqalarda va daqiqaning oʻnlik qismida koʻrsatilgan holda nashr etiladi.
III. Aerodrom xaritasi
31. Aerodrom xaritasida uchuvchilar ekipaji uchun havo kemasini yer sathida quyidagi yoʻnalishlarda harakatlantirishda yordam beruvchi maʼlumotlar mavjud:
a) toʻxtash joyidan UQY gacha;
b) UQY dan toʻxtash joyigacha;
v) yerdagi YY boʻylab;
g) unda shuningdek, aerodromning ekspluatatsiyasi boʻyicha muhim maʼlumotlar aerodrom xaritasining namunasi 3, 3-1-sonli ilovalarda* keltirilgan.
* 3-ilova berilmaydi.
32. Aerodrom xaritasi fuqaro aviatsiyasi tomonidan muntazam foydalaniladigan barcha aerodromlarga taqdim etiladi.
33. Xaritalashtiriluvchi hududning oʻlchamlari va aerodrom xaritasining masshtabi 34-bandda sanab oʻtilgan barcha elementlarning aniq aks ettirilishini taʼminlaydi.
34. Aerodrom xaritasida quyidagilar koʻrsatiladi:
a) chiziqli masshtab;
b) mazkur aerodrom tomonidan xizmat koʻrsatiladigan shahar, aholi punkti yoki tumanning nomi va bu aerodromning nomi;
v) bir darajagacha aniqlikdagi magnitli ogʻishlar;
g) aerodromdagi nazorat nuqtasining geografik koordinatalari;
d) metrning oʻnli qismigacha boʻlgan aniqlikda aerodromning tepaliklari, ANN va UQY ostonalari;
e) raqami, butun qiymatga yaxlitlangan metr aniqligidagi uzunligi va kengligi, tutib turish layoqati, joyi oʻzgartirilgan ostonalari, tormozlanishning yakuniy yoʻlakchalari, toʻsiqlardan xolis hududlar, magnitli meridianga nisbatan darajaning butun qiymatga yaxlitlangan aniqlikdagi UQY larning yoʻnalishlari, UQY yuzasi va markirovkasining turi koʻrsatilgan qurilayotgan va boshqa barcha UQY lar. Tutib turish imkoniyati xaritaning yuzida yoki orqa tomonida jadval koʻrinishida berilishi mumkin.
j) barcha perronlar;
z) UQY ostonalarining geografik koordinatalari;
i) yorugʻlik signal vositalari, markirovka, shu jumladan UQY oldidagi kutish joyi va “stop” chizigʻi chiroqlari va boshqa vizual yoʻnaltirish va boshqarish vositalari;
k) zarurat boʻlganda, havo harakatiga dispetcherlik xizmatini koʻrsatish chegaralari;
l) koʻrinish uzoqligini oʻlchash vositalarining joylashishi;
m) yaqinlashish chiroqlari va UQY chiroqlari tizimi;
n) glissadaning vizual indikatsiyasining joylashishi va turi;
o) dispetcherlik punktining chastotasi va chaqiruv signalini koʻrsatish bilan radioaloqa vositalari;
p) zarurat boʻlganda, havo kemasini yer sathida boshqarish uchun jiddiy toʻsiqlar;
r) havo kemalariga xizmat koʻrsatish uchun maydonchalar va ekspluatatsiya maqsadlaridagi inshootlar;
s) havo kemasi tomonidan foydalanilishi uchun har doim yaroqsiz boʻlgan ishchi maydonning har qanday aks ettiriluvchi qismi aniq koʻrsatiladi;
t) uchib chiqish uchun minimumlar jadvali;
u) UQY toʻgʻrisidagi maʼlumotlar kiritilgan jadval (UQY, haqiqiy azimut, ostonalar koordinatalari, yorugʻlik jihozlari, ixtiyordagi (tasarrufdagi) IUCHM, TUUCHM, TTOM, TQM masofalari).
IV. Aerodrom sathida harakatlanish xaritasi
35. Aerodrom sathida harakatlanish xaritasi aerodrom xaritasi bilan uygʻunlashishi mumkin boʻlib, unda uchuvchilar ekipaji uchun havo kemalarining aerodrom sathida turish joylariga va turish joylaridan harakatlanishida hamda havo kemalarining turish joylarida joylashishi va turish joylariga joylashtirishda yordam beruvchi maʼlumotlar kiritiladi.
Aerodrom sathida harakatlanish xaritasining namunasi 4, 4-1-ilovalarda* keltirilgan.
* 4-ilova berilmaydi.
36. Aerodrom xaritasida koʻp hajmdagi maʼlumotlarning koʻrsatilishidan xolis boʻlish va havo kemalarining yoʻnalish yoʻlaklari boʻylab toʻxtash joylariga va toʻxtash joylaridan yerda harakatlanishi uchun zarur boʻlgan batafsil maʼlumotlarni aniq koʻrsatish maqsadida aerodrom sathida harakatlanish xaritasi taqdim etiladi.
37. Aerodrom sathida harakatlanish xaritasida koʻrsatiluvchi xaritaga tushirilayotgan hududning chiziqli masshtabi 38-bandda sanab oʻtilgan barcha elementlarning aniq aks ettirilishini taʼminlashi zarur.
38. Aerodrom sathida harakatlanish xaritasida quyidagilar koʻrsatiladi:
a) mazkur aerodrom tomonidan xizmat koʻrsatiladigan shahar, aholi punkti yoki tumanning nomi va bu aerodromning nomi;
b) bir darajagacha aniqlikdagi magnitli ogʻishlar;
v) xuddi shu tarzda, aerodrom xaritasidagi aks ettiriluvchi hududga taalluqli boʻlgan barcha maʼlumotlar, shu jumladan:
1) havo kemalarining turish joylari bilan birga barcha perronlar va tegishli holatlarda havo kemalarining turlari boʻyicha tutib turish layoqati yoki cheklovlar, yorugʻlik signal vositalari, markirovka, zarurat boʻlganda, boshqa vizual yoʻnaltirish va boshqarish vositalarining joylashishi va shu jumladan, vizual turish joyiga qoʻyish tizimlarining joylashishi va turlari;
2) butun qiymatga yaxlitlangan metr aniqligida uzunligi va kengligi koʻrsatilgan yoʻnalish yoʻlaklari, ularning qoplamlari va tutib turish layoqati (jadval koʻrinishida berilishi mumkin) yoki zarurat boʻlsa, havo kemalarining turlari boʻyicha cheklovlari, yorugʻlik signal vositalari, markirovka, shu jumladan UQY oldidagi kutish joyi va agar oʻrnatilgan boʻlsa, oraliqdagi kutish joylari, shuningdek, “stop” chizigʻi chiroqlari;
tegishlicha qoʻshimcha maʼlumotlar yozish bilan xavfli uchastkalarning joylashishi, agar bunday uchastkalar oʻrnatilgan boʻlsa;
Tutib turish imkoniyati xaritaning yuzida yoki orqa tomonida jadval koʻrinishida berilishi mumkin.
3) aerodromning yer sathida harakatlanayotgan havo kemalari uchun koʻrsatish belgilari oʻrnatilgan standartli yoʻnalishlar, agar bunday yoʻnalishlar oʻrnatilgan boʻlsa;
4) zarurat boʻlganda, havo harakatiga dispetcherlik xizmatini koʻrsatish chegaralari;
5) dispetcherlik punktining chastotasi va chaqiruv signalini koʻrsatish bilan radioaloqa vositalari;
6) zarurat boʻlganda, havo kemasini yer sathida boshqarish uchun jiddiy toʻsiqlar;
7) havo kemalariga xizmat koʻrsatish uchun maydonchalar va ekspluatatsiya maqsadlaridagi inshootlar;
8) havo kemasi tomonidan foydalanilishi uchun har doim yaroqsiz boʻlgan ishchi maydonning har qanday aks ettiriluvchi qismi aniq koʻrsatiladi;
9) havo kemalari tomonidan doimiy yaroqsiz, tasvirlangan ish maydonining har qanday qismi aniq belgilanadi.
V. Havo kemalarning turish joylari/HK larni turish joylariga joylashtirish xaritasi
39. HK larning turish joylari/HK larni turish joylariga joylashtirish xaritasiga uchuvchilar ekipaji uchun havo kemalarining aerodrom sathida turish joylariga va turish joylaridan harakatlanishida hamda havo kemalarining turish joylarida joylashishi va turish joylariga joylashtirishda yordam beruvchi maʼlumotlar kiritiladi. HK larning turish joylari/HK larni turish joylariga joylashtirish xaritasining namunasi 5, 5-1-ilovalarda keltirilgan.
40. HK larning turish joylari/HK larni turish joylariga joylashtirish xaritasi turish joylari boʻyicha maʼlumotlarni nashr etish uchun taqdim etiladi.
41. HK larning turish joylari/HK larni turish joylariga joylashtirish xaritasi, zarurat boʻlganda, aerodrom sathida harakatlanish xaritasi bilan moslashishi mumkin (5-2, 5-3-ilovalar*).
* 5-ilova berilmaydi.
42. HK larning turish joylari/HK larni turish joylariga joylashtirish xaritasida koʻrsatilgan xaritaga tushirilayotgan hududning chiziqli masshtabi 43-bandda sanab oʻtilgan barcha elementlarning aniq aks ettirilishini taʼminlashi zarur.
43. HK larning turish joylari/HK larni turish joylariga joylashtirish xaritasida quyidagilar koʻrsatiladi:
a) mazkur aerodrom tomonidan xizmat koʻrsatiladigan davlat, shahar yoki aholi punktining hamda mazkur aerodromning nomi;
b) bir darajagacha aniqlikdagi magnitli ogʻishlar;
v) xuddi shu tarzda, aerodrom xaritasida va havo kemalarining aerodrom sathida harakatlanish xaritasida aks ettiriluvchi hududga taalluqli boʻlgan barcha maʼlumotlar, shu jumladan:
1) HK larning turish joylari bilan birga barcha perronlar va tegishli holatlarda havo kemalarining turlari boʻyicha tutib turish layoqati yoki cheklovlar, yorugʻlik signal vositalari, markirovka, boshqa vizual yoʻnaltirish va boshqarish vositalarining joylashishi va shu jumladan, vizual turish joyiga qoʻyish tizimlarining joylashishi va turlari (zarurat boʻlganda alohida varaqda aks ettiriladi);
2) Toʻxtash joylarining geografik koordinatlari;
3) Foydalanish maqsadi koʻrsatilgan aylanma yoʻlaklarga kirishlar, agar oraliq kutish joy, shuningdek, “stop” chizigʻi chiroqlari oʻrnatilgan boʻlsa, koʻrsatiladi;
4) Qoʻshimcha maʼlumotlar kiritgan holda joylashgan oʻrni koʻrsatiladi, agar bunday hududlar belgilangan boʻlsa. Xavfli hududlarga oid qoʻshimcha maʼlumotlar xaritaning yuza qismiga yoki teskarisiga jadval shaklida kiritilishi mumkin;
5) Zarurat boʻlganda, havo harakatiga dispetcherlik xizmatini koʻrsatish chegaralari;
6) Dispetcherlik punktining chastotasi va chaqiruv signalini koʻrsatish bilan tegishli radioaloqa vositalari;
7) Zarurat boʻlganda, havo kemasini yer sathida boshqarish uchun jiddiy toʻsiqlar;
8) HK larga xizmat koʻrsatish uchun maydonchalar va ekspluatatsiya maqsadlaridagi inshootlar;
9) Havo kemasi tomonidan foydalanilishi uchun har doim yaroqsiz boʻlgan ishchi maydonning har qanday aks ettiriluvchi qismi aniq koʻrsatiladi.
VI. A turidagi aerodrom toʻsiqlarining xaritasi (ekspluatatsiya qilish boʻyicha cheklovlar)
44. A turidagi aerodrom toʻsiqlarining xaritasi S turidagi aerodrom toʻsiqlarining xaritasi bilan uygʻunlashgan holda ekspluatantni ekspluatatsiya qilish boʻyicha cheklovlarga rioya qilish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar bilan taʼminlaydi.
A turidagi aerodrom toʻsiqlari xaritasining namunasi 6, 6-1-ilovalarda* keltirilgan.
* 6-ilova berilmaydi.
45. A turidagi aerodrom toʻsiqlarining xaritasi Oʻzbekiston Respublikasi AIGT ga kiritilgan barcha aerodromlarga taqdim etiladi. Uchib chiqishda balandlikni olish trayektoriyasida ahamiyatli toʻsiqlar mavjud boʻlmagan aerodromlar bundan mustasno boʻlib, bu toʻgʻrida Oʻzbekiston Respublikasi AIP da maxsus bildirishnoma chop etiladi.
46. A turidagi aerodrom toʻsiqlarining xaritasida balandliklar va chiziqli oʻlchovlar metrning oʻninchi hissasigacha boʻlgan aniqlikda koʻrsatiladi.
47. A turidagi aerodrom toʻsiqlarining xaritasi quyidagicha tuziladi:
a) gorizontal masshtab 1:10000 dan 1:30 000 gacha boʻlgan oʻlchamda tanlanadi;
b) vertikal masshtab gorizontal masshtabdan oʻn marta kattalikda qoʻllaniladi. Gorizontal va vertikal chiziqli masshtablar xaritada metrlarda koʻrsatiladi;
v) har bir UQY, uning chetidagi yoki tormozlanish yoʻlaklari, toʻsiqlardan xolis hududlar, uchib chiqish trayektoriyasi va ahamiyatli toʻsiqlar mavjud hududlarning chizmasi va yon tomonlama koʻrinishi chiziladi;
g) har bir UQY, uning chetidagi yoki tormozlanish yoʻlaklari, toʻsiqlardan xolis hududlar, uchib chiqish trayektoriyasi va ahamiyatli toʻsiqlar mavjud hududlarning yon tomonlama koʻrinishi tegishincha har bir elementning chizmasi ustida aks ettiriladi;
d) yon tomonlama koʻrinishning toʻgʻri yon tomonlama koʻrinishning butun maydoni boʻylab tushiriladi, UQY bundan mustasnodir. Vertikal balandlikni hisoblash uchun boshlangʻich koʻrsatkich, agarda koʻrsatilgan boʻlsa, UQY ning yoki erkin hududning sathidan hisoblanadi. Gorizontal kenglikni hisoblash uchun boshlangʻich koʻrsatkich, agar tegishli uchib chiqish hududining qarshi tomonida koʻrsatilgan boʻlsa, UQY ning yoki erkin hududning oxiridan hisoblanadi. Toʻrning vertikal darajalash qator oraliqlari joyning 30 metrda amalga oshiriladi, gorizontal — 300 metrda.
48. A turidagi aerodrom toʻsiqlari xaritasida quyidagilar koʻrsatiladi:
a) aerodrom joylashgan davlat nomi, shaharning nomi, aholi punkti, aerodrom nomlanishi va UQY dagi belgilar;
b) 1 gradusgacha aniqlikda boʻlgan magnitli ogʻish.
49. Uchish trayektoriyasidagi toʻsiqlar maydoni tekis yuzada amalga oshirish maydoni, 1,2% egilish mavjud va uchish maydonining boshlanish qismida mavjud muhim toʻsiq sifatida koʻriladi quyidagi holatlar mustasno bunday toʻsiqlar boshqa muhim toʻsiqlar bilan toʻldirilsa eslatilgan punkt 62 va A turidagi aerodrom toʻsiqlari xaritasida koʻrsatilmagan boʻlishi mumkin.
50. Soyaviy toʻsiqlar, gorizontal chiziqlardan boshlanadigan tekis yuzadagi toʻsiqlar, uchish trayektoriyasi maydonidan perpendikulyar oʻq chizigʻi orqali toʻsiqning yuqoridan kesishgani tushuniladi. Bu yuza uchish trayektoriya maydonining barcha kengligini oʻz ichiga olib, 61 punktda eslatilgan yoki keyingi yuqoriroq toʻsiqlargacha, agar u yaqinroq joylashgan boʻlsa, uchish trayektoriya maydonining birinchi 300 m kengligida soyaviy yuzalar gorizontal joylashadi, shuning uchun yuqori 1,2% ga qiyalangan boʻladi.
51. Agar toʻsiqlar kenglik hosil qilsa va natijada boshqa obyektlar toʻsiqlarga aylansa bartaraf etiladi va A turidagi aerodrom toʻsiqlari xaritasiga kiritiladi.
52. Uchish trayektoriya maydoni yer yuzasida toʻrt tomonlama boʻshliq hosil qiladi bevosita uchish trayektoriyasi ostida yotadi va unga simmetrik joylashadi. Bu maydon quyidagi belgilarga ega boʻladi:
a) uchish uchun yaroqli deb topilgan taqdirda maydonning oxiridan boshlanadi (vaziyatga qarab erkin zona yoki UQY ning oxiridan);
b) uning kengligi 180 m tashkil qiladi (UQY oʻqidan har tomonga 90 metrdan) va keyinchalik har tomoni 12,5% ga kengaytiriladi, 2000 m ga maksimal darajaga yetkaziladi keyin 2000 m kenglikdan 15000 m gacha olib tashlanadi;
v) toʻsiqlar yoʻq boʻlgan nuqtagacha davom ettiriladi.
53. Har bir yoʻnalishning har bir UQY uchun A turidagi aerodrom toʻsiqlari xaritasiga tegishli quyidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi:
a) kuchli yugurish uchun belgilangan masofa;
b) toʻxtatib turilgan uchish uchun belgilangan masofa;
v) uchish uchun belgilangan masofa;
g) qoʻnish uchun belgilangan masofa.
54. Agar eʼlon qilingan masofa A turidagi aerodrom toʻsiqlari xaritasida koʻrsatilmasa u holda, UQY faqat bir tomon yoʻnalishida ishlatiladi va bunday UQY ni “uchish, qoʻnish yoki shu va boshqa sabablarda qoʻllanilmaydi” deb belgilab qoʻyiladi.
55. A turidagi aerodrom toʻsiqlari xaritasining rejasi sifatida quyidagilar koʻrsatiladi:
a) UQY ning toʻgʻri chiziq konturi hamda uning uzunligi va kengligini hisobga olgan holda magnit pelengi aniq 1 gradusgacha va UQY nomeri;
b) kengligini va anglatishini hisobga olib, toʻsiqlardan holi boʻlgan holda punktir chizigʻi yoʻlkasi;
v) punktir chizigʻi — uchish maydoni va ingichka uzik-uzik chiziq hisoblanadi, oʻq chiziq — navbatma-navbat qisqa va uzun chiziqdan iborat boʻladi;
g) mavjud toʻsiqlar, ular quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
har bir toʻsiqni aniq joylashishini shartli belgi bilan belgilanadi va bu toʻsiq turini koʻrsatadi;
har bir toʻsiqning mutloq balandligi va anglatilishi;
Bu uchish hududi chegarasidagi qatʼiy balandlik nuqtalarini belgilash zaruriyatini istisno qilmaydi.
d) UQY yuzasini qoplash va tugal yoʻlaklarning toʻxtatilishi;
e) tugal yoʻlaklarning toʻxtatilishi toʻgʻri chiziq boʻlib, har bir tugal yoʻlaklarning toʻxtatilish oʻlchami aniqlanadi.
56. A turidagi aerodrom toʻsiqlari xaritasida quyidagilar koʻrsatiladi:
a) toʻgʻri chiziqlar — UQY oʻq chizigʻining profili va punktir chiziqlar — turli xil tugal yoʻlak toʻxtatilishi va toʻsiqlardan erkin maydon oʻq chiziqlari hisoblanadi;
b) UQY ning har bir oxiri 10 metr aniqlik qismida oʻq chizigʻining oshirilishi;
g) mavjud toʻsiqlar, ular quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
1) har bir toʻsiq — toʻgʻri vertikal chiziqqa tegishli chiziq toʻridan boshlab va keyingi chiziq toʻridan oʻtadigan yuqori toʻsiq nuqtasigacha tushuniladi;
2) har bir toʻsiqni nomer va nomerga tegishli reja asosida aniqlanadi;
3) katta oʻlchamli toʻsiqlar chegarasini.
Xarita oʻz ichiga toʻsiqlar profilini olishi mumkin. Har bir mavjud toʻsiqni balandligini bogʻlovchi va soya tushish maydonini hamda shu orqali mavjud toʻsiqlarni yaratishni aniqlovchi toʻsiqlar profili chiziqdan iborat boʻladi.
57. A turidagi aerodrom toʻsiqlari xaritasida gorizontal oʻlchamli tugal yoʻlakning toʻxtatilishi va toʻsiqlar maydonidan erkin tugal yoʻlakning toʻxtatilishi aniq metrgacha koʻrsatiladi.
UQY ning koʻtarilishi toʻsiqlar boʻsagʻasidan 10 metr qism aniqligida koʻrsatiladi.
VII. Qoʻnishni aniq amalga oshirish uchun joy xaritasi
58. Qoʻnishni aniq amalga oshirish uchun joy xaritasi joy profili toʻgʻrisidagi toʻliq maʼlumot qoʻnishni amalga oshirishning soʻnggi bosqichida belgilangan hududning chegarasida, uchishni amalga oshiruvchi korxonalarga mazkur joy radiobalandmetrlarni qoʻllaganda balandlikni aniqlash toʻgʻrisida qaror qabul qilishda taʼsir qilinishiga baholash imkoniyati beriladi.
Qoʻnishni aniq amalga oshirish uchun joy xaritasining namunasi mazkur Qoidalarning 7 va 7-1-ilovalarida* keltiriladi.
* 7-ilova berilmaydi.
59. Qoʻnishni aniq amalga oshirish uchun joy xaritasi barcha UQY uchun taqdim qilinadi. Sh va P minimum toifaga kiruvchi asbob-uskunalar bilan taʼminlangan. Agar biron bir oʻzgarishlar yuzaga kelgan taqdirda mazkur xarita qayta koʻrib chiqiladi.
60. Qoʻnishni aniq amalga oshirish uchun joy xaritasi uchun 1:2500 gorizontal masshtab va 1:500 vertikal masshtab qoʻllaniladi.
61. Agar qoʻnishni aniq amalga oshirish uchun joy xaritasida UQY boʻsagʻasidan 900 m profil joyi aniqlangan boʻlsa, u holda 1:5000 gorizontal masshtabni qoʻllash zarur.
62. Aerodrom joylashgan davlat nomi, shahar nomi, mazkur aerodrom xizmat qiladigan aholi punkti yoki tumani, UQY aniqlanishi va aerodromning nomlanishi qoʻnishni aniq amalga oshirish uchun joy xaritasida koʻrsatiladi.
63. Qoʻnishni aniq amalga oshirish uchun joy xaritasi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
a) har ikki tomoni 60 metrdan boʻlgan hududda 1 metrlik qator oraliqlari bilan joyning gorizontal rejasi UQY ning oʻq boʻylab yoʻllangan chiziqlari bilan davom etib, shu jumladan profilda belgilanadi, bunda gorizontallar UQY ning boshlanish darajasi bilan kiritiladi;
b) radiobalandmetr koʻrsatkichlarida koʻrinishi mumkin ±3 m oraligʻida UQY ning oʻq boʻylagan chiziqlari boʻyicha profilida joylashgan, yuqoridagi punktda nazarda tutilgan, joyning istalgan hududining balandlik joyi qayerda koʻrsatilganligi rejada belgilanadi;
v) profil joyining 900 m gacha boʻsagʻadan UQY ning oʻq chizigʻi boʻylab choʻziladi.
64. Agar joy UQY ning oʻq chizigʻi boʻsagʻasidan 900 m uzoqlikda togʻ yoki boshqa xususiyatlar bilan xarakterlangan boʻlsa, u holda qoʻnishni aniq amalga oshirish uchun joy xaritasidan foydalanuvchilar uchun profil joyi UQY boʻsagʻasidan 2000 m gacha koʻrsatilishi kerak (oshmasligi).
65. Qoʻnishni aniq amalga oshirish uchun joy xaritasi balandligi ILS tutib turadigan nuqtaning balandligi yarim metr yaqin aniqlikda koʻrsatilishi kerak.
VIII. Aerodrom joylashgan hudud xaritasi
66. Aerodrom joylashgan hudud xaritasida asbob-uskunalar bilan shugʻullanuvchi uchish ekipajiga yordam beruvchilar uchun maʼlumot quyidagi bosqichlarda belgilanadi:
a) aerodromga uchish bosqich yoʻnalishi boʻyicha to qoʻnish bosqichiga qadar oʻtish;
b) ikkinchi krug uchish yoʻnalishi boʻyicha ketish/uchishga oʻtish bosqichi.
Aerodrom joylashgan hudud xaritasining namunasi mazkur Qoidalarning 8 va 8-1 ilovalarida* keltiriladi.
* 8-ilova berilmaydi.
67. Agar qoʻnuvchi va uchuvchi havo kemasi turli OVD yoʻnalishi va havo kemasining joylashish haqidagi maʼlumot bitta aerodrom joylashgan hudud xaritasida aniq belgilana olinmasa, u holda alohida xarita koʻzda tutiladi.
68. Qoʻnish va uchish yoʻnalishlari boshidan oxirigacha nuqta bilan belgilab, har bir aerodrom joylashgan hudud xaritasida maʼlumot beriladi.
69. Aerodrom joylashgan hudud xaritasi qoida boʻyicha masshtabni tashkil qiladi. Agar xarita masshtab koʻrinishida boʻlsa, u holda masshtab chiziqlari koʻrsatiladi. Agar xarita masshtab koʻrinishida boʻlmasa, u holda “Masshtabdan holi” deb ilova qilinadi.
70. Aerodrom joylashgan hudud xaritasida quyidagilar koʻrsatiladi:
a) toʻgʻri chiziq ortodromiyaga taxminan mos keladigan toʻgʻri burchakli proyeksiya qoʻllaniladi;
b) kerakli interval bilan parallel va meridian asosida belgilash;
v) ramka ichidan chiziq boʻylab doimiy intervallar bilan darajali shtrixlar asosida koʻrsatish;
71. Aerodrom joylashgan hudud xaritasining har bir varagʻida tasvirlangan havo boʻshligʻi nomi koʻrsatiladi. Xaritada havo harakatlariga xizmat qiluvchi markaz nomi, yirik shahar nomi yoki kartografiyalangan tumanda joylashgan aholi punkti yohud shahar nomi koʻrsatilishi mumkin. Agar shahar yoki aholi punkti bir nechta aerodromlar uchun xizmat qilsa, u holda belgilangan uchish sxemasi aerodrom nomi koʻrsatilishi kerak.
72. Aerodrom joylashgan hududning xaritasiga hamma ochiq suv havzalari, yirik koʻllar va daryolar qirgʻoq chiziqlari umumiy koʻrinishi kiritiladi, agar ular belgilangan xaritadagi oʻziga xos boʻlgan maʼlumotlarni tushunishga qiyinchilik tugʻdirmasa.
73. Foydalanish nuqtai-nazaridan ahamiyatli boʻlgan hududlardagi holatlar toʻgʻrisida maʼlumotlilikni oshirish uchun, toʻgʻrilangan gorizontallarning tasviri bilan priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasi masshtab gorizontallar toʻgʻrilangan tasvirlarda koʻrsatiladi. Aerodromdan 300 m dan oshgan balandliklar relyefining barcha elementlari va tegishli balandliklar belgilari qora rangda koʻrsatiladi. Bundan tashqari ahamiyatli toʻsiqlar koʻrsatiladi.
74. Aerodrom joylashgan hudud xaritasida quyidagilar koʻrsatadi:
a) aniq yaqin darajagacha magnit ogʻish;
b) magnit pelengi, kesishgan burchaklar va radiuslar;
v) mazkur aerodrom hududidagi yoʻnalishlar tizimiga taʼsir qiluvchi barcha aerodromlar;
75. Vertikal chegaralar va ularni qoʻllanilishiga qarab xavfli hududlar hamda uchish uchun taʼqiqlangan hudud aerodrom joylashgan hududning xaritasida taʼqiqlangan hudud sifatida belgilanadi.
76. Havo harakati xizmati belgilangan tizim komponentlar belgilangan.
Mazkur komponentlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
a) minutlar va 10 hissa minutda hamda geografik daraja koordinatlari va chastotalari radionavigatsiyaga oid omillar havo harakati tizimi bilan bogʻliq ularning nomi koʻrsatilishi;
b) uchish va qoʻnish hamda uchish uchun kutish joyiga kerak boʻlgan aerodrom radio omillar;
v) havo boʻshligʻidagi klassning hamda havo boʻshligʻida barcha belgilangan yon chegaralar boʻlishi;
g) havo yoʻlagida koʻrsatilgan aniq yaqin darajagacha aerodrom joylashgan hududda har bir uchastka yoʻlagi boʻylab, yoʻnalishlar va kutish joyi yoʻnalish indeks chizmasi koʻrsatilinishi;
d) minutlar va 10 hissa minutda geografik koordinatlari daraja hisobida kodlangan nomlari koʻrsatilishi hamda joylashgan oʻrni boʻyicha moʻljallanmagan radionavigatsiyaviy omillar aerodrom joylashgan hududni aniqlovchi barcha asosiy nuqtalar;
e) barcha majburiy va majbur boʻlmagan bandlarining qoidalarini kiritish;
j) takrorlovchi va nazorat qiluvchi bandlarni asosiy nuqtalar va kilometr aniqligigacha uzoqlikni oʻz ichiga oladi. Xaritada radionavigatsiyaviy omillar oʻrtasidagi umumiy uzoqlik koʻrsatilishi mumkin;
z) tezlik boʻyicha va eshelon boʻylab uchish hududining cheklanganligi (mutloq/nisbiy balandlik), agar ular oʻrganilgan boʻlsa;
i) ularning chastotalari va dispetcher bandlari bilan koʻrsatilgan radio aloqa vositalari;
k) minimal xavfli balandliklarni jadval shaklida koʻrsatilishi mumkin (AMT koʻrsatilmaydi).
IX. Priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasi (STAR)
77. Priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasi uchish ekipajni qoʻnish uchun kirish bosqichigacha, priborlar boʻyicha parvoz bosqichiga kelish belgilangan standartning qoidalarini bajarishga imkon tugʻdiradigan darajada maʼlumot bilan taʼminlaydi.
Priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritalarining namunalari mazkur Qoidalarning 9, 9-1-sonli ilovalarida* keltirilgan.
* 9-ilova berilmaydi.
78. Priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasi priborlar boʻyicha standart qoʻnish belgilangan hamma hollarda beriladi.
79. Priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritalarida xaritalashtiriladigan hudud belgilangan nuqtalarni koʻrsatishga yetarli boʻlishi kerak, ularda marshrut boʻyicha parvozning yakunlanishi va qoʻnishga kirish bosqichini boshlanishi koʻrsatiladi.
80. Qoida tariqasida priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasi masshtab boʻyicha tuziladi. Agar xarita masshtab boʻyicha tuzilsa, chiziqli masshtab koʻrsatiladi. Agar xarita masshtab boʻyicha tuzilmagan boʻlsa, “masshtab boʻyicha emas” degan izoh keltiriladi.
81. Priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasi teng burchakli proyeksiya boʻyicha tuziladi, unda toʻgʻri chiziq ortodromiyaga yaqinroq boʻladi.
82. Priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasi masshtab boʻyicha tuzilgan boʻlsa, kartaga parallellar va meridianlar qator oraligʻiga rioya qilgan holda kiritiladi. Darajaviy chiziqlar ichki ramkaning tegishli joylaridagi chiziqlarga, doimiy qator oraliqlari bilan kiritiladi”.
83. Priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasining har bir sahifasida priborlar boʻyicha qoʻnishning standart marshrutlari indekslari, UQY ning belgilanishi, aerodromning nomi, mazkur aerodromga xizmat koʻrsatuvchi shahar, aholi punkti va tumanning nomi koʻrsatiladi.
84. Agar priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasi masshtab boʻyicha tuzilgan boʻlsa, hamma ochiq suv havzalari, yirik koʻllar va daryolar qirgʻoq chiziqlari umumiy koʻrinishi kiritiladi, agarki ular belgilangan xaritadagi oʻziga xos boʻlgan maʼlumotlarni tushunishga qiyinchilik tugʻdirmasa.
85. Foydalanish nuqtai-nazaridan ahamiyatli boʻlgan hududlardagi holatlar toʻgʻrisida maʼlumotlilikni oshirish uchun, toʻgʻrilangan gorizontallarning tasviri bilan priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasi masshtab aerodromdan 300 m dan oshgan balandliklar relyefining barcha elementlari va tegishli balandliklar belgilari qora rangda koʻrsatiladi. Bundan tashqari ahamiyatli toʻsiqlar koʻrsatiladi.
86. Priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasida quyidagilar koʻrsatilinadi:
a) yaqin darajagacha boʻlgan aniq magnitli ogʻishlar;
b) magnitli boʻlgan yoʻl burchaklari va radiallar, pelenglar;
v) UQY ning joylashgan sxemasi tasvirlangan qoʻnish aerodromi;
g) yoki barcha aerodromlar koʻrsatilishi, priborlar boʻyicha qoʻnishning standart yoʻnalishida belgilanadi. Agar kerak boʻlsa, aerodromda UQY joylashishi koʻrsatilinadi.
87. Priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasida taʼqiqlangan joylar, uchishni cheklovchi joylar yoki uchish sxemasiga taʼsir qiluvchi xavfli joylar vertikal chegaralar bilan koʻrsatiladi.
88. Minimal (mutloq/nisbatan) xatarsiz balandlik sektorida aniq koʻrsatilgan sektor priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasida koʻrsatilinadi.
89. Priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasida OVD tizimida belgilangan komponentlar koʻrsatilinadi:
a) har bir standart marshrutning grafik tasviri priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasida koʻrsatilinadi va quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
1) marshrut indeksi;
2) marshrutni belgilovchi asosiy nuqtalar;
3) yaqin darajadagi aniqlikda marshrutning har bir joyi yoʻnalish burchagi yoki radial boʻylab;
4) yaqin kilometr aniqligidagi asosiy nuqtalar oʻrtasidagi masofa;
b) marshrut bilan bogʻliq radionavigatsion omillar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
1) ochiq matnda nomlanilishi;
2) anglatilinishi;
3) chastota;
4) minutlar va minutning 10 qismidagi geografik koordinatlari darajasi;
v) radionavigatsion vositada joyi boʻyicha belgilanmagan, ularning geografik joylashishi minutlar va minutning 10 qismidagi va pelengda 1 darajagacha boʻlgan aniqlikda, masofasi esa 0,1 km aniqligida tayanch radionavigatsiyaviy vositada asosiy nuqtalarning kodli nomlanilishi;
g) kutish joyida uchish sxemasining qoʻllanilishi;
d) oʻtish joyining balandligi;
e) oʻtish esheloni;
j) tezlik boʻyicha cheklovlar, agar ular oʻrnatilgan boʻlsa;
z) barcha majburiy va majbur boʻlmagan maʼlumotlarning bandlar;
i) radio aloqa qoidalari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
1) OVD ning xabar beruvchi idoralari;
2) chastota;
3) agar kerak boʻlsa qabul qiluvchining maʼlumot kiritilinishi;
4) radio aloqasining nosozligi holatida ekipaj aʼzolarining harakatlanishi;
X. Priborlar boʻyicha standart uchish xaritasi (SID)
90. Priborlar boʻyicha uchishning standart marshrutida belgilangan tartibda marshrut boʻyicha koʻtarilish bosqichidan to uchish bosqichigacha boʻlgan vazifalarning bajarilish imkonini beradi. Priborlar boʻyicha standart uchish xaritasi uchish ekipajini maʼlumot bilan taʼminlaydi.
Priborlar boʻyicha standart uchish xaritasining namunalari mazkur Qoidalarning 10, 10-1, 10-2, 10-3- ilovalarida* keltirilgan.
* 10-ilova berilmaydi.
91. Agar priborlar boʻyicha uchishning standart marshruti belgilangan boʻlsa, u holda priborlar boʻyicha standart uchish xaritasi barcha holatlarda taqdim etiladi.
92. Koʻtarilish marshrutidan boshlab, marshrut boʻyicha uchish bosqichidan kelishilgan asosiy nuqta priborlar boʻyicha standart uchish xaritasida xaritaga olingan joylar nuqtani koʻrsatish uchun aniq boʻlishi kerak. Uchish marshruti odatda UQY ning oxiridan boshlanadi.
93. Qoidaga binoan, priborlar boʻyicha standart uchish xaritasi masshtabga muvofiq amalga oshiriladi. Agar xarita masshtab boʻyicha amalga oshirilgan boʻlsa, u holda chiziqli masshtab koʻrsatilinadi. Agar masshtab boʻyicha amalga oshirilmagan boʻlsa, u holda “masshtabdan tashqari” deb izoh keltiriladi va yoʻl chiziqlarida masshtab mavjud emasligining shartli belgisi hamda masshtabda katta hajmlar xaritaning boshqa qismlarida koʻrsatilinadi.
94. Priborlar boʻyicha standart uchish xaritasi toʻgʻri burchakli proyeksiyada tuziladi, unda yaqinidagi ortodromiya toʻgʻri chiziq bilan koʻrsatiladi.
95. Priborlar boʻyicha standart uchish xaritasi masshtabga binoan tuzilgan boʻlsa, paralellar va meridianlar xaritaga maqbul intervalda belgilanadi. Ichki ramka chiziqlari boʻylab darajali shtrixlar doimiy interval bilan munosib joylarga joylashtiriladi.
96. Priborlar boʻyicha standart uchish xaritasining har bir varagʻida shahar nomi, mazkur aerodrom xizmat qiladigan joy yoki aholi punkti, aerodrom nomi, zarurat boʻlsa UQY va priborlar boʻyicha standart uchish marshrut indekslari aniqlanadi.
97. Agar priborlar boʻyicha standart uchish xaritasi masshtab koʻrinishida boʻlsa, barcha ochiq suv joylari, yirik koʻllar va daryolar, agar ular shunga oʻxshash maʼlumotlarni tushunishni qiyinlashtirmasa, umumiy kontur qirgʻoq chizigʻi bilan belgilanadi.
98. Foydalanish nuqtai-nazaridan ahamiyatli boʻlgan hududlardagi holatlar toʻgʻrisida maʼlumotlilikni oshirish uchun, toʻgʻrilangan gorizontallarning tasviri bilan priborlar boʻyicha standart uchish xaritasi masshtab aerodromdan 300 m dan oshgan balandliklar relyefining barcha elementlari va tegishli balandliklar belgilari qora rangda koʻrsatiladi. Bundan tashqari ahamiyatli toʻsiqlar koʻrsatiladi.
99. Priborlar boʻyicha standart uchish xaritasida quyidagilar koʻrsatilinadi:
a) yaqin darajagacha boʻlgan aniq magnitli ogʻishlar;
b) magnitli boʻlgan yoʻl burchaklari va radiallar, pelenglar;
v) UQY tasvirini anglatuvchi uchish aerodromi.
Priborlar boʻyicha uchishning koʻrsatilgan standart marshrutiga taʼsir etuvchi barcha aerodromlar koʻrsatilinadi yoki aniqlanadi. Zarurat tugʻilsa, aerodromda UQY ning joylashishi ham koʻrsatilinadi.
100. Priborlar boʻyicha standart uchish xaritasida taʼqiqlangan joylar, uchishni cheklovchi joylar yoki uchish sxemasiga taʼsir qiluvchi xavfli joylar vertikal chegaralar bilan koʻrsatiladi.
101. Minimal (mutloq/nisbatan) xatarsiz balandlik sektorida (MXB) ANN (yoki navigatsion vositalar) ga nisbatan aniq koʻrsatilgan sektor priborlar boʻyicha standart uchish xaritasida koʻrsatilinadi.
102. Priborlar boʻyicha standart uchish xaritasida OVD tizimida belgilangan komponentlar koʻrsatilinadi:
a) har bir standart marshrutning grafik tasviri priborlar boʻyicha standart uchish xaritasida koʻrsatilinadi va quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
1) marshrut indeksi;
2) marshrutni belgilovchi asosiy nuqtalar;
3) yaqin darajadagi aniqlikda marshrutning har bir joyi yoʻnalish burchagi yoki radial boʻylab;
4) yaqin kilometr aniqligidagi asosiy nuqtalar oʻrtasidagi masofa;
b) marshrut bilan bogʻliq radionavigatsion omillar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
1) ochiq matnda nomlanilishi;
2) anglatilinishi;
3) chastota;
4) minutlar va minutning 10 qismidagi geografik koordinatlari darajasi;
v) radionavigatsion vositada joyi boʻyicha belgilanmagan, ularning geografik joylashishi minutlar va minutning 10 qismidagi va pelengda 1 darajagacha boʻlgan aniqlikda, masofasi esa 0,1 km aniqligida tayanch radionavigatsiyaviy vositada asosiy nuqtalarning kodli nomlanilishi;
g) kutish joyida uchish sxemasining qoʻllanilishi;
d) oʻtish joyining balandligi;
e) oʻtish esheloni;
j) toʻsiqlarni hisobga olish yuzasiga kiradigan, yaqin joylashgan toʻsiqning nisbiy balandligi va joylashgan joyi;
z) agar oʻrnatilingan boʻlsa, tezlik boʻyicha cheklash joyi;
i) barcha majburiy va majbur boʻlmagan maʼlumotlarning bandlari;
k) radio aloqa qoidalari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
1) OVD ning xabar beruvchi idoralari;
2) chastota;
l) radio aloqasining nosozligi yoki dvigatelning ishlamasligi holatida ekipaj aʼzolarining harakatlanishi.
103. Priborlar boʻyicha standart uchish xaritasi priborlar boʻyicha uchishning standart marshrutini (SID) matn shaklida taʼminlashi mumkin.
XI. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasi
104. UQY boʻyicha tasdiqlangan priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish sxemasiga binoan parvozni amalga oshirib, ikkinchi aylanishga ketishni hamda belgilangan hollarda kutish joyidagi parvoz sxemasini va uchish ekipajini priborlar boʻyicha standart qoʻnishga kirishish xaritasi maʼlumot bilan taʼminlaydi.
Priborlar boʻyicha standart qoʻnishga kirishish xaritasining namunalari mazkur Qoidalarning 11, 11-1, 11-2, 11-3,11-4, 11-5-ilovalarida* keltirilgan.
* 11-ilova berilmaydi.
105. Fuqaro aviatsiyasini qoʻllaydigan hamda priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish oʻrnatilgan barcha aerodromlar uchun Priborlar boʻyicha standart qoʻnishga kirishish xaritasi taqdim etiladi.
106. Har bir aniq qoʻnishga kirishish sxemasi uchun priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish alohida xaritasi nazarda tutiladi.
Aniq yoki noaniq qoʻnishga kirishishning bitta xarita sxemasida birdan ortiq sxemalar boʻlishi mumkin, bunda qoʻnishga oraliqda kirishish uchun parvoz yoʻnalishi koʻrsatiladi, bunda qoʻnishga oxirgi kirishish va ikkinchi aylanma parvozga joʻnash bir xilda boʻladi.
107. Qoidaga muvofiq, turli kategoriyadagi havo kemalari uchun qoʻnishga kirishishning alohida xaritalari tuziladi.
108. Xavfsiz parvozni taʼminlash maqsadida maʼlumot eskirgan taqdirda, priborlar boʻyicha standart qoʻnishga kirishish xaritasi har bir holatda yangilanib turiladi.
109. Priborlar boʻyicha standart qoʻnishga kirishish xaritasida xaritalashtiriladigan hudud oʻz ichiga qoʻnishga kirishishning barcha hududlari va priborlar boʻyicha ikkinchi aylanmaga ketishni oladi.
110. Priborlar boʻyicha standart qoʻnishga kirishish xaritasining tanlangan masshtabi xaritaning optimal oʻqilish darajasini taʼminlaydi.
111.Taxminan ortodromga mos keladigan toʻgʻri chiziq toʻgʻriburchak proyeksiyasi priborlar boʻyicha standart qoʻnishga kirishish xaritasining tuzish vaqtida qoʻllaniladi.
112. Darajalangan chiziqlar priborlar boʻyicha standart qoʻnishga kirishish xaritasida doimiy qator oraliqlari ramkaning ichki chiziqlari boʻylab kiritiladi.
113. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida mazkur aerodrom tomonidan xizmat koʻrsatiluvchi shahar, aholi punkti yoki tumanning nomi, aerodrom nomi, qoʻnishga kirishish tipi, oʻtish balandligi, oʻtish esheloni va radionavigatsiyaviy vositaning qisqartirilgan nomi, uni hisobga olgan holda priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishishi sxemasi oʻrnatiladi.
114. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish sxemasi maʼlum bir turdagi havo kemalari toifalari bilan cheklangan hollarda, ular koʻrsatiladi.
115. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida agar koʻrsatilgan boʻlsa vizual manevrlash (aylana boʻyicha parvoz) sxemasi va tegishli kutish sxemasi boʻyicha parvoz, ikkinchi aylanishni oʻz ichiga olgan holda priborlar boʻyicha standart qoʻnishga kirishish sxemasini xavfsiz bajarish uchun zarur boʻlgan sunʼiy qurilmalar va topografiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar kiritiladi. Topografik maʼlumotlarga faqat zarurat boʻlganda va tushunishni osonlashtirish uchun tushuntiruvchi yozuvlar kiritiladi, eng kamida yer usti uchastkalarining chegaralari va yirik koʻl va daryolarning konturlari koʻrsatiladi.
116. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida koʻrsatiladi:
a) yaqin darajadagi aniqlikda magnitli ogʻish;
b) magnitli pelenglar, yoʻlli burchaklar va radiallar.
117. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida VPP sxemasi (yetarli katta masshtabda koʻrsatish uchun) quyidagilar uchun keltiriladi:
a) Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishishning mazkur tartibi qoʻllaniladigan aerodrom;
b) havo harakatiga taʼsir qiluvchi yoki shunday joylashtirilishi kerakki, noqulay ob-havo sharoitlarida qoʻnish aerodromi sifatida qabul qilinadigan aerodromlar boʻlsin.
118. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida aerodromning oshishi va VPP ning boshlanishlari metrning oʻndan bir aniqligida koʻrinadigan joyda koʻrsatiladi.
119. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasi rejasida ahamiyatga molik toʻsiqlar koʻrsatiladi.
120. Agar bir yoki bir nechta toʻsiqlar mutloq/nisbiy balandlikdagi uchish toʻsigʻini aniqlashtiruvchi tanlash omili boʻlsa, ushbu toʻsiqlar priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida koʻrsatilishi shart.
121. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida toʻsiqlarning balandligi bir metr aniqligida koʻrsatiladi (yiriklashtirish oshish hisobiga amalga oshiriladi).
122. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida toʻsiqlarning balandligi VPP ning qoʻnishga boʻlgan darajasiga nisbatan belgilanadi. Toʻsiqlarning balandligini belgilashda ularning hajmi qavs ichida koʻrsatiladi.
123. Parvozlar sxemasini bajarishga taʼsir qiladigan taʼqiqlangan hududlar, parvoz cheklangan hududlar va xavfli hududlar, priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida oʻzining xususiyatiga qarab, vertikal chegaralari bilan koʻrsatiladi.
124. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida xususiyatlari va chastotalari koʻrsatilgan holda priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishishga zarur boʻlgan radionavigatsiyaviy vositalari koʻrsatiladi. Sxema holatida, qoʻnishga kirishish oxirgi uchastkasi yoʻl chizigʻida bir nechta stansiyalar joylashganda, xaritada yoʻl chizigʻi boʻylash yoʻnaltirishda foydalaniladigan vositalar aniq koʻrsatiladi. Bundan tashqari, imkoniyatga qarab qoʻnish uchun kirishish xaritasidan sxema uchun foydalanilmaydigan vositalar chiqarilib tashlanadi.
125. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida qoʻnishga kirishishning soʻnggi bosqichini nazorat nuqtasi (yoki ILS boʻyicha qoʻnishga kirishish sxemasi uchun qoʻnishga kirishishning soʻngi bosqichini nuqtasi) hamda boshqa kerakli nazorat nuqtalari yoki sxemaga kiruvchi nuqta koʻrsatiladi va kiritiladi.
126. Qoʻnishga kirishishning soʻnggi bosqichini nazorat nuqtasi (yoki ILS boʻyicha qoʻnishga kirishish sxemasi uchun qoʻnishga kirishishning soʻnggi bosqichini nuqtasi)da uning geografik koordinatlari darajalarda, minutlarda, minutning oʻndan bir qismida koʻrsatilishi lozim.
127. Vidionavigatsiyaviy vositalar ikkinchi aylanishda yoki agar mavjud boʻlsa zaxiradagi aerodromga qoʻllanilishida kerak boʻlsa, priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida koʻrsatiladi va kiritiladi.
128. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida koʻrsatiladi:
a) priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishishga kerak boʻladigan chastotalar va chaqiruv radioaloqa vositalari;
b) Sektordagi minimal xavfsiz (nisbiy/mutlaq) balandlik u tegishli boʻlgan aniq sektor koʻrsatilgan holda;
129. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xarita koʻrinishida quyidagi usullarni oʻz ichiga oladi:
a) qoʻnishga kirishish yoʻllari strelkalar bilan belgilangan toʻgʻri chiziq orqali uchish yoʻnalishini koʻrsatish;
b) ikkinchi aylanishga ketish vaqtidagi yoʻl chiziqlari strelkali punktir chiziq yordamida belgilash;
v) har qanday qoʻshimcha yoʻl sxemasini strelkalar va nuqtali punktir yordamida belgilash;
g) pelenglar, yoʻl burchaklari, yaqin aniq darajadagi radiallar va aniq pelengi, yaqin kilometrning oʻndan bir aniqligida koʻrsatish;
d) manyovr qilish cheklangan va taʼqiqlangan har qanday sektor chegarasi;
e) zarurat tugʻilsa, qoʻnishga kirishish va ikkinchi aylanaga ketish bilan bogʻliq kutish joyidagi uchish sxemasini va kutish joyidagi uchishning mutloq minimal balandligini;
j) zarurat tugʻilsa, xaritaning koʻrinarli yuza qismida belgilangan ogohlantiruv koʻrsatiladi.
130. Qoʻnishga kirishishning soʻnggi bosqichida qoʻllaniladigan har bir radionavigatsion vositadan aerodromgacha boʻlgan masofa priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritada maʼlumotlar bilan toʻldiriladi.
131. Qoida tariqasida, priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasining profil koʻrinishi rejadan kam boʻlmagan tasvirda, quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan holda koʻrsatiladi:
a) aerodrom- aerodrom darajasidan oshgan aerodrom tekis toʻgʻri uchburchak shaklida;
b) qoʻnishga kirishish sxemasining joy profili — uchish yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelkalar bilan toʻgʻri chiziqlar yordamida belgilash;
v) ikkinchi aylanaga ketish sxemasining joy profili — sxemani tasvirlash va strelkalar yordamida punktir chiziqlar orqali belgilash;
g) yaqindagi kilometrning oʻnda bir qismi aniqligida pelenglar, yoʻl chiziqlari, radiallar yaqin daraja aniqligida koʻrsatish;
d) mazkur sxemalar uchun kerakli balandliklar;
e) zarurat tugʻilganda, yaqin aniqlikdagi kilometrgacha standart qayrilishni amalga oshirish vaqtidagi masofa koʻrsatilishi;
j) chiziqlar, belgilangan hollarda aks etadigan aerodromdan koʻtarilish yoki UQYning boʻsagʻasidan koʻtarilish xaritaning butun kengligi boʻyicha kesib oʻtadigan masshtab uzunligining boshlangʻich nuqtasidan UQY boʻsagʻasigacha joylashish.
132. Priborlar boʻyicha uchish sxemasi uchun zarur deb belgilangan nisbat balandliklar qavs ichida koʻrsatiladi. Mazkur balandliklar UQY boʻsagʻasidan boshlab hisobga olinadi.
133. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida aerodromning davlat ekspluatatsion minimumlari koʻrsatiladi.
134. Mutlaq (nisbiy) parvoz balandligi toʻsiqlari priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida koʻrsatiladi.
135. Ikkinchi aylanishga ketish nuqtasi boshlanishi belgilanishi holatida qoʻnishga oxirgi kirishish bosqichining nazorat nuqtasigacha boʻlgan masofa yoki vosita yoki nazorat nuqtasi va tegishli qoʻnishga oxirgi kirishish bosqichining nazorat nuqtasigacha boʻlgan masofa — priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida masofa kilometrning oʻndan bir aniqligida koʻrsatiladi.
136. Priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida qoʻnishga kirishishning oxirgi joyida UMUJ qoʻllaniladi. Har bir 2 km ga nisbiy balandliklar jadvali keltiriladi. OSA/N dan kam boʻlgan mutlaq/nisbiy balandliklarga muvofiq boʻlgan masofalar jadvalga kiritilmaydi.
137. Qoʻnishga kirishishning soʻnggi bosqich nazorat nuqtasida yaqin foiz aniqligi gradiyent pasayish va yaqin darajaning 10 dan bir qismi aniqligidagi burchak pastligi aniq boʻlmagan qoʻnishga kirishish sxemasida koʻrsatiladi.
138. Yaqin yarim metr aniqligidagi balandlik tayanch nuktasi hamda glissadlarning vertikal yuzasi yaqin darajaning 10 dan bir qismi aniqligidagi ogʻish burchagi priborlar boʻyicha aniq qoʻnishga kirishish sxemasida koʻrsatiladi.
139. Yaqin yarim metr aniqligidagi balandlik tayanch nuqtasi hamda glissadlarning ogʻish burchagi ILS ni ishlatgan holda priborlar boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritalarida koʻrsatilinadi. Ushbu holatlarda glissadlarning ogʻish burchagi ILS 3,5° dan oshganda, belgilangan glissadlarning ogʻish burchagiga qaraladi va ilova qilinadi.
XII. Qoʻnishga vizual kirishish xaritasi
140. Qoʻnishga vizual kirishish xaritasida uchuvchi ekipajiga yordamlashadigan parvoz bosqichidan topshirilgan qoʻnish UQY vizual moʻljal boʻyicha marshrutdan (pasayish) qoʻnishga oʻtish kirishish bosqichigacha boʻlgan maʼlumotlar boʻladi.
Qoʻnishga vizual kirishish xaritasining namunalari mazkur Qoidalarning 12, 12-1-ilovalarida* keltirilgan.
* 12-ilova berilmaydi.
141. Qoʻnishga vizual kirishish xaritasida mazkur turdagi koʻnishga kirishish turi ruxsat berilgan, fuqaro aviatsiyasida qoʻllaniladigan barcha aerodromlar koʻrsatiladi.
142. Qoʻnishga vizual kirishish xaritasiga tavsiya qilinadigan masshtab 1:250 000 yoki 1:200000, 1:500 000 da kichik boʻlgan masshtabni ishlatish mumkin emas.
143. Mazkur aerodrom uchun priborlar boʻyicha standart qoʻnish xaritasi mavjud boʻlsa, qoʻnishga vizual kirishish xaritasi ham oʻsha masshtabda tuziladi.
144. Qoʻnishga vizual kirishish xaritasini ishlab chiqishda toʻgʻri burchakli proyeksiya qoʻllaniladi, unda toʻgʻri chiziq taxminan ortodromiyaga mos boʻladi. Darajalangan chiziqlar ichki ramkaning chiziqlari boʻylab doimiy intervallar bilan kiritiladi.
145. Qoʻnishga vizual kirishish xaritasida:
a) yaqin darajadagi aniqlikdagi magnitli ogʻish;
b) aerodrom xizmat koʻrsatadigan aholi punkti va shaharning nomi va ushbu aerodromning nomi;
v) joyning tabiiy va sunʼiy obyektlari (masalan, qiyaliklar, choʻqqilar, qum barxanlari, shaharlar, aholi punktlari, yoʻllar, temir yoʻllar, alohida mayoqlar va boshqalar);
g) koʻllar, daryolar va irmoqlarning qirgʻoq chizigʻi;
d) tegishli VPP boshlanishidagi oshishlar boʻyicha toʻsiqlarning nisbiy balandligi;
e) ahamiyatli toʻsiqlar;
j) vizual manyovr qilish hududi;
z) agar qoʻllansa qoʻnishga kirishishining vizual sxemalari;
i) qaysi sektorga tegishliligi aniq koʻrsatilgan sektordagi (MBV) minimal xavfsiz (mutlak/nisbiy) balandlik koʻrsatiladi.
146. Qoʻnishga vizual kirishish xaritasida geografik punktning nomi tushunmovchilikni va koʻp maʼnolikni bartaraf qilish maqsadida koʻrsatiladi.
147. Qoʻnishga vizual kirishish xaritasida relyef shunday koʻrsatiladiki, bunda xaritalashgan hududdagi toʻsiqlar va balandliklarning oʻziga xos tasnifi yaxshiroq tarzda aks ettiriladi.
148. Qoʻnishga vizual kirishish xaritasida:
a) tegishli UQY boshlanishidagi oshishlar boʻyicha ayrim toʻsiqlarning nisbiy balandligini ahamiyati koʻrsatilishi mumkin;
b) radiallar, yoʻlli burchaklar va magnitli pelenglar belgilanadi;
v) aerodromdan balandlik koʻrinadigan joyda belgilanadi;
g) zarur boʻlganda vizual navigatsiyaviy vositalar koʻrsatiladi.
149. Qoʻnishga vizual kirishish xaritasida toʻsiqlarning nisbiy balandligini aniq joyda belgilashda balandlikning hisoblash nuktasi koʻrsatiladi, nisbiy balandlikning ahamiyati xaritadagi qavsning ichida koʻrsatiladi.
150. Qoʻnishga vizual kirishish xaritasida toʻsiqlarning balandligi yaqindagi metr aniqligida koʻrsatiladi.
151. Taʼqiqlangan hududlar, parvozlar cheklangan hududlar va xavfli hududlar qoʻnishga vizual kirishish xaritasida vertikal chegaralar va oʻzlarining xususiyatlari bilan koʻrsatiladi.
152. Zarur boʻlganda, qoʻnishga vizual kirishish xaritasida radionavigatsiyaviy vositalar, shuningdek ularning chastotalari va qoʻllanilishi doirasi koʻrsatiladi.
153. Zarur boʻlganda, qoʻnishga vizual kirishish xaritasida radioaloqa vositalari, ularning chastotalari va chaqiruvlari koʻrsatiladi.
XIII. VPQ boʻyicha uchib chiqish xaritasi
154. VPQ boʻyicha uchib chiqish xaritasida uchish ekipajlariga koʻmaklashadigan uchishdan keyin marshrut boʻylab uchib ketish haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi (MHY yoki belgilangan marshrut).
VPQ boʻyicha uchib chiqish xaritasining namunalari mazkur Qoidalarning 13-ilovasida* keltirilgan.
* 13-ilova berilmaydi.
155. VPQ boʻyicha uchib chiqish parvoz turi qoʻllaniladigan hamma qoʻnish maydonchalari va aerodromlar uchun VPQ boʻyicha uchib chiqish xaritasi qoʻllaniladi.
156. VPQ boʻyicha uchib chiqish xaritasi ishlab chiqarish ehtiyojiga qarab, masshtabli va masshtabsiz tuzilishi mumkin.
Masshtabli xaritani tuzishda chiziqli masshtabning darajasi koʻrsatiladi.
Xaritalar shunday tuziladiki, ularda VPQ boʻyicha HK (MHY yoki belgilangan marshrut) marshrut boʻylab uchib ketish, parvozni xavfsizligini taʼminlash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarning hajmini toʻliq boʻlishi koʻrsatiladi.
157. VPQ boʻyicha uchib chiqish xaritasida:
a) davlat, shahar yoki aholi punktining nomi, aerodromning nomi, UQY boʻyicha parvozda qoʻllaniladigan raqam;
b) mazkur xarita qoʻllaniladigan aerodrom balandliklari va UQY boshlanishlari (agar mavjud boʻlsa), oʻtish esheloni, oʻtish balandligi, HK toifasi va turi. Aerodrom balandliklari va UQY boshlanishlari metrning oʻndan bir aniqligida koʻrsatiladi;
v) agar mavjud boʻlsa, xaritada radionavigatsiya vositalari, radioaloqa vositalari, ularning chastotalari va chaqiruvlari koʻrsatiladi;
g) yaqin darajadagi aniqlikdagi magnitli ogʻish;
d) qaysi sektorga tegishliligi aniq koʻrsatilgan sektordagi (MXB) minimal xavfsiz (mutlaq/nisbiy) balandlik koʻrsatiladi;
e) ANN boʻyicha geografik koordinatlari koʻrsatgan holda uchish va qoʻnish yoʻlagi yoki markazlar (agar mavjud boʻlsa) va parvozning magnit kurslari;
j) vizual moʻljalni olish uchun qoʻllash imkoni boʻladigan joyning tabiiy va sunʼiy moʻljallari;
z) koʻllar va daryolarning qirgʻoq chizigʻi;
i) balandligi koʻrsatilgan holda ahamiyatli tabiiy va sunʼiy toʻsiqlar. Toʻsiqlarning balandligi bir metr aniqligida koʻrsatiladi (jamlash koʻp tomoniga qarab amalga oshiriladi).
Aerodrom darajasida berilgan balandliklar qavs ichida koʻrsatiladi;
k) birinchi aylanish balandligi;
l) standart parvozning punktli trayektoriyasi, magnitli-yoʻlli burchaklar va masofalar;
m) chiqish punktining nomi, uning koordinatlari, “Ne nije Nbez.” yozuvi yoki agar buni marshrutning xususiyati talab qilsa — uchib oʻtishning xavfsiz balandligi;
n) taʼqiqlangan hududlar, parvozlar cheklangan hududlar va xavfli hududlar xaritada vertikal chegaralarini koʻrsatgan holda nomlari berilgan koʻrsatiladi;
o) cheklangan pelenglar, agar ular mazkur aerodromda (qoʻnish maydonida) oʻrnatilgan boʻlsa.
XIV. UQY boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasi
158. UQY boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasida uchish ekipajlariga koʻmaklashadigan marshrut boʻyicha parvoz qilish bosqichidan aerodromga (qoʻnish maydonchasiga) borish bosqichiga oʻtish va qoʻnishga kirishishni amalga oshirish haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. UQY boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasining namunalari mazkur Qoidalarning 13-1-ilovasida keltirilgan.
159. Qoʻnishga kirishining. mazkur turi qoʻllaniladigan hamma aerodromlar (qoʻnish maydonchalari) uchun UQY boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasi qoʻllaniladi.
160. UQY boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasi ishlab chiqarish ehtiyojiga qarab, masshtabli va masshtabsiz tuzilishi mumkin.
Masshtabli xaritani tuzishda chiziqli masshtabning darajasi koʻrsatiladi.
Xaritalar shunday tuziladiki, ularda UQY boʻyicha koʻnishga kirishish va aerodromga kirishni xavfsizligini taʼminlash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarning hajmini toʻliq boʻlishi koʻrsatiladi.
161. UQY boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasi:
a) davlat, shahar yoki aholi punktining nomi, aerodromning nomi, UQY boʻyicha parvozda qoʻllaniladigan raqam;
b) mazkur xarita qoʻllaniladigan aerodrom balandliklari va UQY boshlanishlari (agar mavjud boʻlsa), oʻtish esheloni, oʻtish balandligi, HK toifasi va turi. Aerodrom balandliklari va UQY boshlanishlari metrning oʻndan bir aniqligida koʻrsatiladi;
v) agar mavjud boʻlsa, xaritada radionavigatsiya vositalari, radioaloqa vositalari, ularning chastotalari va chaqiruvlari koʻrsatiladi;
g) yaqin darajadagi aniqlikdagi magnitli ogʻish;
d) qaysi sektorga tegishliligi aniq koʻrsatilgan sektordagi (MXB) minimal xavfsiz (mutloq/nisbiy) balandlik koʻrsatiladi;
e) aerodrom (qoʻnish maydoni) ustidan aylanish balandligi va qoʻnish kursiga chiqish balandligi koʻrsatiladi, agar u aylanish balandligidan farq qilsa;
j) ANN boʻyicha geografik koordinatlari koʻrsatgan holda uchish va qoʻnish yoʻlagi yoki markazlar (agar mavjud boʻlsa) va parvozning magnit kurslari;
z) vizual moʻljalni olish uchun qoʻllash imkoni boʻladigan joyning tabiiy va sunʼiy moʻljallari;
i) koʻllar va daryolarning qirgʻoq chizigʻi;
k) balandligi koʻrsatilgan holda ahamiyatli tabiiy va sunʼiy toʻsiqlar. Toʻsiqlarning balandligi bir metr aniqligida koʻrsatiladi (jamlash koʻp tomoniga qarab amalga oshiriladi).
Aerodrom darajasida berilgan balandliklar qavs ichida koʻrsatiladi;
l) standart parvozning punktli trayektoriyasi, magnitli-yoʻlli burchaklar va masofalar;
m) aerodromga (qoʻnish maydoniga) chiqish boshlanadigan punktning nomi, qoʻnishga kirishish, uning koordinatlari, “Ne nije Nbez.” yozuvi yoki agar buni parvozning xususiyati talab qilsa-uchib oʻtishning xavfsiz balandligi;
n) taʼqiqlangan hududlar, parvozlar cheklangan hududlar va xavfli hududlar xaritada vertikal chegaralarini koʻrsatgan holda nomlari berilgan koʻrsatiladi;
o) cheklangan pelenglar, agar ular mazkur aerodromda (koʻnish maydonida) oʻrnatilgan boʻlsa koʻrsatiladi.
162. UQY boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasi profili sxemasida:
a) qoʻnishga kirishning shartli trayektoriyasi va qoʻnishdagi magnitli-yoʻlli burchaklar;
b) Masofasini koʻrsatgan holda UCHRM, YACHRM va ACHRM shartli belgilari, ularning UQYga yoniga nisbatan joylashishi;
v) ikkinchi aylanishga ketish boʻyicha manyovrni bajarish tartibi koʻrsatiladi.
163. UQY boʻyicha qoʻnishga kirishish xaritasi ichki ramkasi qismining pastida UQY boʻyicha qoʻnishga kirishish minimumlarini koʻrsatgan holda minimumlar boʻyicha jadval koʻrsatiladi.