22.05.2009 yildagi 111-son
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
ONLINE TRANSLATE
Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi “Sanoatkontexnazorat” boshligʻining buyrugʻi, 22.05.2009 yildagi 111-son
Кучга кириш санаси
08.06.2009
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi “Sanoatkontexnazorat” Boshligʻining
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Buyrugʻi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“XAVFLI IShLAB ChIQARISh OBYEKTLARINI NAZORATI UChUN QOʻLLANILADIGAN AKUSTIK - EMISSIYANI OʻZGARTIRGIChLARIGA TALABLAR”NI TASDIQLASh HAQIDA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan, 2009-yil 25-may 20-15-216/13-son]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyul 323-sonli “Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi qaroriga va Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari E. Shoismatov tomonidan 2007-yil 21 mayda tasdiqlangan Sanoat xavfsizligi sohasidagi meʼyoriy-huquqiy va meʼyoriy texnik hujjatlarni tayyorlash jadvaliga asosan, buyuraman:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini nazorati uchun qoʻllaniladigan akustik emissiyani oʻzgartirgichlariga talablar” tasdiqlansin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ushbu Talablar Oʻzbekiston Respublikasi adliya vazirligi bilan kelishilib, normativ texnik hujjatlar jumlasiga kiritilgach kuchga kiritilsin va koʻpaytirilsin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Inspeksiya boshligʻi I. XOLMATOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Toshkent sh.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2009-yil 22-may,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
111-son
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻining 2009-yil 22-maydagi 111-sonli buyrugʻi bilan
“TASDIQLANGAN”
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
XAVFLI IShLAB ChIQARISh OBYEKTLARINI NAZORATI UChUN QOʻLLANILADIGAN AKUSTIK-EMISSIYANI OʻZGARTIRGIChLARGA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
TALABLAR
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini nazorati uchun qoʻllaniladigan akustik-emissiyani oʻzgartirgichlarga talablar” Oʻzbekiston Respublikasining 2006-yil 28-sentabrdagi 57-sonli “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyuldagi 323-sonli “Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq ishlab chiqildi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ushbu talablar sanoat obyektlarini nazorat qilishda, shuningdek laboratoriya sharoitlarida akustik emissiya (AE)ni oʻrganishda ishlatiladigan kontaktli, bevosita, pyezoelektr akustik emissiya oʻzgartirgichlari (AEOʻ)ga joriy etiladi va AE oʻzgartirgichlarining asosiy parametrlarini aniqlash usullarini belgilab beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Talablar AEOʻ parametrlarini aniqlash uchun ham analitik, ham eksperimental usullardan foydalanish tartibini belgilab beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Parametrlarni aniqlashning eksperimental usullari asosini AEOʻ oʻrnatiladigan kalibrlovchi blok (obyekt) yuzasida sodir boʻladigan dinamik qoʻzgʻalishga AEOʻning taʼsiri tashkil etadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Talablarda AEOʻning yoʻnaltirilganlik tavsiflarini aniqlash va har xil turdagi toʻlqinlardan foydalanish tartibi belgilanmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Akustik emissiya oʻzgartirgichi akustik-emissiyaviy buzmaydigan nazorat asbobi (tizimi)ning muhim elementi hisoblanadi. AEOʻ akustik-emissiya jarayonidagi akustik signalni parametrlari AE manbalarini baholashda foydalaniladigan elektr signaliga oʻzgartiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Akustik emissiya parametrlarini nisbiy oʻlchash va AE signallari parametrlarining yuklanish parametrlariga bogʻliqligini aniqlash sanoat obyektlarini nazorat qilishda AEOʻdan foydalanishning oʻziga xos jihatlari hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. AEOʻning asosiy parametrlari va texnik tavsiflari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Akustik emissiya oʻzgartirgichlarining pasportida ishlab chiqaruvchi tomonidan koʻrsatilgan asosiy parametrlar (1-ilova):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) AE oʻzgartirgichining oʻzgartirish koeffitsiyenti – s (V/m). Mazkur koeffitsiyent oʻtuvchi AEOʻ impuls xarakteristikasi (keyingi oʻrinlarda — impuls xarakteristika) maksimal miqdori um(V) ning bevosita AE oʻzgartirgichi ostida yoki uning yaqinida joylashgan etalon manbadan chiqayotgan akustik signalning maksimal qiymati u1{m)ga nisbati sifatida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) n +0,1um — musbat qutblarga ega impuls xarakteristikalarning 0,1 um darajasidan ortiq chiqishlari soni, chiqishlar soni bilan oʻlchanadi. AE oʻzgartirgichining oʻlchanadigan asosiy parametrlari koʻrsatilgan tipik impuls xarakteristikasi 1-rasmda keltirilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Izoh: Yozuvni soddalashtirish uchun n + 0,1um ishorasidagi (+0,1 um) indeksi tushirib qoldiriladi va nu ishora qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-rasm. Akustik emissiya oʻzgartirgichi (AEOʻ)ning tipik impuls xarakteristikasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) T0 – impuls xarakteristikaning asosiy tebranishlar davri davomiyligi, sekundlarda oʻlchanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) Eu – impuls xarakteristikaning energiyasi, joul (J)da baholanadi. Energiya quyidagi integral yordamida hisoblash orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bu yerda Z — AE signali energiyasi hisoblanadigan zanjir impedansi, i — AEOʻ impuls xarakteristikasi (signali)ning lahzaviy qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Akustik emissiya oʻzgartirgichlarining umumiy parametrlari:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) impuls xarakteristikaning energiya parametrlari — talay hollarda aniq formula (1) boʻyicha hisoblanadigan energiya oʻrnida ishlatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Impuls xarakteristikaning nisbiy energiyasi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(2)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Impuls xarakteristikaning xos energiyasi: E = u2k,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bu yerda k = e2 /8b, e — natural logarifmlar asosi, b — AEOʻ impuls xarakteristikasining soʻnishi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Amplituda-sanoq energiyasi: E = u2m · nu
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) xususiy tebranishlar davri — T0; aniqlikni oshirish uchun quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi: T0 = tu/nu.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rezonansli AEOʻ uchun xususiy tebranishlar davri aynan rezonans chastotasiga bogʻliq:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) rezonans chastotasi (*): Gʻ0 =1/T0;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) AEOʻ sifatliligi (*): Q = 1,37nu;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) ishchi chastota mintaqalari ƒ,(*): ƒ= 1/1,37nuT0;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e) AEOʻ elektr impedansi (toʻliq qarshilik): Z = 1/2 ƒS, bu yerda ƒ = F0 rezonansli AEOʻ uchun, ƒ = (Gʻmax + Gʻmin)/2 chiziqli yoki keng tasmali AEOʻ uchun, bu yerda Gʻmax,min— AEOʻ oʻtkazish mintaqasining maksimal va minimal chastotalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
j) impuls xarakteristikaning oʻsish vaqti (*): tn;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
z) impuls xarakteristikaning tushish vaqti (*):ts;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i) impuls xarakteristikaning soʻnish koeffitsiyenti (*):δ = 2,3/nuT0;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
k) chastotalar mintaqasidagi rezonans chastotada xususiy issiqlik shovqinlarining oʻrtacha kvadrat qiymati ƒ = 10 kHz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
l) ishchi chastotalar mintaqasidagi xususiy issiqlik shovqinlarining oʻrtacha kvadrat qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
* Izoh: (*) — rezonansli AEOʻ uchun.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Akustik emissiya oʻzgartirgichlarining AE oʻzgartirgichlarini ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan keltiriladigan va AEOʻ pasportida koʻrsatiladigan asosiy texnik tavsiflari:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1) Oʻzgartirgichning turi (konstruktiv): bir qutbli yoki differensial; rezonansli, keng tasmali yoki chiziqli; oldindan kuchaytirgich (peredatchik)ga ulangan yoki ulanmagan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2) Amplituda-chastota xarakteristikasi (AChX).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3) Massasi (kg).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4) Ishchi haroratlar diapazoni (°S).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5) Kabelning uzunligi, agar kabel AEOʻ bilan qattiq ulangan boʻlsa (telemetriya chogʻida ishonchli qabul qilish masofasi, m).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6) AEOʻning fizik sigʻimi (Gʻ).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7) Izolatsiyaning qarshiligi (Ω).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8) Gabarit oʻlchamlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9) Ishonchlilik (buzilmasligi, mustahkamligi, saqlanishi) boʻyicha talablar; kafolatli muddat (yil).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10) Tashish va saqlash sharoitlariga qoʻyiladigan talablar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Akustik emissiya oʻzgartirgichlarining umumiy texnik tavsiflari:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) pyezoelektr elementning turi va oʻlchamlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) himoya plastinkasi va korpus materiali;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) tashqi atrof-muhit taʼsirlaridan, vibratsiyalar, zarblardan standartlarga muvofiq himoyalanganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) portlash va yongʻindan himoyalanganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) xalaqit qiluvchi toʻsqinliklardan himoyalanganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e) obyektga mahkamlanishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
j) AEOʻ ning yoʻnalganlik diagrammasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
II bob. Akustik emissiya oʻzgartirgichlari tasnifi va parametrlarga qoʻyiladigan talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Oʻzgartirish koeffitsiyenti boʻyicha AEOʻ toʻrtta sinfga ajratiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
birinchi sinf AEOʻ — sezgirligi 50 ·10 V/m kam boʻlgan oʻzgartirgichlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ikkinchi sinf AEOʻ — sezgirligi (50...100) · 106 V/m doirasida boʻlgan oʻzgartirgichlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uchinchi sinf AEOʻ — sezgirligi (100...200) · 106 V/m doirasida boʻlgan oʻzgartirgichlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻrtinchi sinf AEOʻ — sezgirligi 200·10 V/m dan yuqori boʻlgan oʻzgartirgichlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Birinchi sinf AEOʻ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Birinchi sinf AEOʻga kondensatorli oʻzgartirgichlar va lazer interferometrlarga asoslangan oʻzgartirgichlar kiradi. Koʻrsatilgan oʻzgartirgichlardan etalon va ishchi AEOʻ ni kalibrlashda foydalanish tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ikkinchi sinf AEOʻ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Ikkinchi sinf AEOʻga pyezoelektr faol element qoʻllaniladigan keng tasmali oʻzgartirgichlar kiradi. Ulardan etalon va ishchi AEOʻni kalibrlashda foydalanish tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Uchinchi sinf AEOʻ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Uchinchi sinf AEOʻga pyezoelektr faol element qoʻllaniladigan chiziqli va rezonansli oʻzgartirgichlar kiradi. Ulardan laboratoriya tadqiqotlarida foydalanish tavsiya etiladi. Agar AEOʻ oʻrtasidagi masofa 0,5 — 1,0 t dan oshmasa, kichik va oʻrta oʻlchamdagi sanoat obyektlarini nazorat qilishda ulardan foydalanish ruxsat etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Toʻrtinchi sinf AEOʻ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Toʻrtinchi sinf AEOʻga pyezoelektr faol element qoʻllaniladigan rezonansli oʻzgartirgichlar kiradi. Ulardan sanoat obyektlarini nazorat qilishda foydalanish tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Chastota diapazoni boʻyicha AEOʻ quyidagi turlarga ajratiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
past chastotali AEOʻ — ishchi chastota 50 kNz gacha — katta koʻlamdagi va tovush soʻnishi yuqori boʻlgan obyektlarni nazorat qilishda foydalanish tavsiya etiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
standart sanoat AEOʻ — 50 — 200 kHz — sanoat obyektlarini nazorat qilishda foydalanish tavsiya etiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maxsus sanoat AEOʻ — 200 — 500 kHz — kichik oʻlchamdagi (uzunligi 1m dan oshmaydigan) sanoat obyektlarini nazorat qilishda foydalanish tavsiya etiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yuqori chastotali — ishchi chastota 500 kNz dan yuqori — kichik oʻlchamdagi (uzunligi 1 m dan oshmaydigan) sanoat obyektlarini nazorat qilishda va laboratoriya tadqiqotlarida foydalanish tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Ishlab chiqarish obyektlarini nazorat qilishda asosan pyezoelektr faol element qoʻllaniladigan rezonansli AE oʻzgartirgichlaridan foydalanish tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Chastotalarni oʻtkazish tasmasi boʻyicha AE oʻzgartirgichlari uchta turga (amplituda-chastota xarakteristikasi turi bilan bogʻliq holda) ajratiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rezonansli AE oʻzgartirgichlari — oʻtkazish tasmasi 0,2 Gʻp ga teng, bu yerda Gʻp — AEOʻ ning ishchi chastotasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Chiziqli AE oʻzgartirgichlari — oʻtkazish tasmasi (0,8 ... 0,2) Gʻp, bu yerda Gʻp — AEOʻ ning ishchi chastotasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Keng tasmali AE oʻzgartirgichlari — oʻtkazish tasmasi 0,8 Fp dan ortiq.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Chiziqli va keng tasmali oʻzgartirgichlar uchun ishchi chastota oʻtkazish tasmasining yuqori — Gʻyu va quyi — Gʻq chastotalari bilan bogʻliqligi quyidagi ifoda yordamida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
va u AEOʻ ning oʻrtacha geometrik chastotasi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
III bob. Oʻlchovlarni oʻtkazish sharoitlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. AEOʻ parametrlarini oʻlchash ishlari quyidagi sharoitlarda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) atrof-muhit va elektr energiyasi taʼminoti sharoitlari:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
havo harorati 20 ± 5 °S;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
havoning nisbiy namligi 65 ± 15 %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
atmosfera bosimi 100 ± 4 kRa (750 ± 30 sht Ng.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
elektr tarmogʻi kuchlanishi 220 ± 4,4 V;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
elektr tarmogʻi chastotasi 50 ± 0,5 Nz.;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) vibratsiya, tashqi elektr yoki magnit maydonlari darajasi oʻlchash ishlarida qoʻllaniladigan apparatlarning hujjatlarida koʻrsatilgan doirada boʻlishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) apparatlarning qizish vaqti AEOʻ parametrlarini oʻlchashda qoʻllaniladigan apparatlarning texnik tavsifiga muvofiq belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ІV bob. Akustik emissiya oʻzgartirgichlarining asosiy parametrlarini aniqlash usullari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. AEOʻ ning asosiy parametrlarini aniqlash AEOʻ ning impuls xarakteristikasini qayd etish, uning quyidagi parametrlarini oʻlchash va aniqlashga asoslangan:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
impuls xarakteristikaning maksimal qiymati — im;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
AEOʻ oʻrnatilgan obyekt yuzasida zarralarning normal qoʻzgʻalishining maksimal qiymati — i1;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oldindan belgilangan darajadan, masalan— 0,1 um dan ortiq chiqishlar soni — n (yoki impuls xarakteristika davomiyligi — tu). AEOʻ ning amplituda va faza-chastota xarakteristikalari majmui AEOʻ impuls xarakteristikasining Furye-oʻzgarishi yordamida hisob-kitob yoʻli bilan aniqlanadi. AChX ni Oʻzstandart bilan kelishilgan boshqa usullar yordamida aniqlash ruxsat etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Absolyut oʻlchov usullari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Absolyut oʻlchov usullari quyidagilarni aniqlash uchun qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
AEOʻ ning oʻzgartirish koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
chiqishlar soni (impuls xarakteristika davomiyligi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
impuls xarakteristika asosiy tebranishlari davrining davomiyligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Solishtirish usuli yordamida oʻzgartirish koeffitsiyentini aniqlash uchun kalibrlovchi delta impuls manbai yoki pogʻonali qoʻzgʻatish manbai tomonidan qoʻzgʻatiladigan blok yuzasining absolyut dinamik normal qoʻzgʻalishlarini oʻlchash lozim. Oʻzstandart bilan kelishilgan usullar boʻyicha garmonik signaldan (masalan, MI 1786-87 dan) foydalanish ruxsat etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻlchovlar akustik-elektron oʻzgartirish koeffitsiyenti aniq boʻlgan namunaviy akustik-elektron oʻlchash vositalari (namunaviy oʻzgartirgichlar) yordamida amalga oshiriladi. Namunaviy oʻzgartirgich (NOʻ) sifatida kondensatorli yoki lazerli oʻzgartirgichlardan, yoki ishlatilayotgan chastotalar diapazonida parametrlari boʻyicha ularga tenglasha oladigan oʻzgartirgichdan (pyezoelektr, maxsus konstruksiyali) foydalaniladi. AEOʻ ning oʻzgartirish koeffitsiyenti namunaviy oʻzgartirgichning oʻzgartirish koeffitsiyenti bilan solishtirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Namunali oʻzgartirgichning pasporti boʻlishi, unda oʻzgartirgichning Oʻzstandartda akkreditatsiyadan oʻtkazilgan ixtisoslashgan sinov laboratoriyasida oʻlchangan yoki nazariy (hisob-kitob) usul yordamida baholangan oʻzgartirish koeffitsiyenti koʻrsatilgan boʻlishi kerak. Kalibrlash natijalari V/m fizik kattalik birliklarida ifodalanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Kalibrlash chogʻida namunaviy oʻzgartirgich va kalibrlanayotgan AEOʻ blokning bitta yuzasida manbadan bir xil masofada va unga simmetrik ravishda joylashtiriladi. Kalibrlovchi blokda qoʻzgʻatish impulsi yuboriladi. Kalibrlanayotgan AEOʻ va namunaviy oʻzgartirgich bilan impuls signali qabul qilinadi. Quyidagi ifoda yordamida oʻzgartirish koeffitsiyenti sk aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bu yerda so — namunaviy oʻzgartirgichning oʻzgartirish koeffitsiyenti, uk — kalibrlanayotgan AEOʻ ning chiqishidagi kuchlanishning maksimal qiymati, uo — namunaviy oʻzgartirgichning chiqishidagi kuchlanishning maksimal qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shuningdek, kalibrlanayotgan AEOʻ va namunaviy oʻzgartirgichni blokning signal tarqatuvchi oʻzgartirgich (manba) joylashgan yuzasiga qarama-qarshi yuzada joylashtirish ruxsat etiladi. Bunday hollarda kalibrlash hajmiy toʻlqinlar yordamida amalga oshiriladi. Hajmiy toʻlqinlar taʼsirida kalibrlash natijalari qoʻshimcha maʼlumot hisoblanadi va yuza boʻylab tarqaladigan toʻlqinlar yordamida kalibrlash natijalarining oʻrnini bosmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. 17-bandda koʻrsatilgan sxema boʻyicha ishlab chiqarish obyektlari, ishlab chiqarish obyektlarining maketlari (modellari)ni AE nazoratida va material namunalarini sinovdan oʻtkazishda qoʻllaniladigan etalon AEOʻ va ishchi AEOʻ kalibrlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
AE ishchi oʻzgartirgichini kalibrlashda kalibrlanayotgan ishchi oʻzgartirgichga oʻxshash turdagi AE etalon oʻzgartirgichidan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Impuls xarakteristikasining chiqishlari soni AEOʻ ning raqamli ossillograf ekranida qayd etilgan impuls xarakteristikasidan foydalangan holda 0,1 um darajadan yuqori musbat qutbli chiqishlar sonini sanash yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. Impuls xarakteristikaning davomiyligi tu impuls xarakteristika koʻtarilish va tushishda 0,1 um ga teng boʻlgan daraja bilan kesishadigan momentlar oʻrtasidagi vaqt oraligʻini oʻlchash yoʻli bilan aniqlanadi. Oʻlchov xotirali raqamli ossillograf ekranida amalga oshiriladi. Natija sekundlarda beriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Xususiy tebranishlar davri — To ossillograf ekranida impuls xarakteristika maksimumida uning lahzaviy qiymatlarining takrorlanishi oʻrtasidagi vaqt oraligʻini oʻlchash yoʻli bilan aniqlanadi. Aniqlik darajasini oshirish uchun davr davomiyligi quyidagi formula yordamida hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
To = tu / nu
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rezonansli AEOʻ uchun Xususiy tebranishlari davri rezonans chastotasi bilan quyidagi ifoda yordamida bogʻlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ƒo = 1 / To
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Nisbiy oʻlchovlar usuli
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Nisbiy oʻlchovlar usulidan laboratoriya sharoitlarida ham, dala sharoitlarida ham foydalaniladi. Laboratoriya sharoitlarida nisbiy oʻlchovlar kalibrlovchi bloklar yordamida, dala sharoitlarida esa ham kalibrlovchi bloklar, ham natura obyektlari yordamida amalga oshiriladi. Oʻlchovlar 16-18-bandlarda koʻrsatilgan tartibda bajariladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. AEOʻ parametrlarini kalibrlovchi bloklardan foydalanmasdan — “yuzma-yuz” sxemasi boʻyicha oʻlchash ruxsat etiladi. Bunda kalibrlanayotgan AEOʻ va etalon pyezoelektr oʻzgartirgich signal tarqatuvchi pyezooʻzgartirgich bilan ishchi yuzalar yordamida akustik tutashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qayd etuvchi apparat sifatida xotirali raqamli ossillografdan foydalaniladi. Shuningdek, bevosita AE asbobidan foydalanish ruxsat etiladi. Bunda u barcha zarur parametrlarni, yaʼni impulsning maksimal qiymatini, chegara (0,1 im) dan chiqishlar soni nu ni, impuls davomiyligi tu ni oʻlchanishini taʼminlashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V bob. Tajribaviy tadqiqotlarni oʻtkazish sxemalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Tajribaviy tadqiqotlarni oʻtkazishning kalibrlovchi bloklar qoʻllaniladigan tavsiya etilayotgan sxemalari 2 va 3-rasmlarda keltirilgan. 2-rasmda keltirilgan sxemada shisha kapillyar 4 ning uchi yuklovchi qurilma 6 va kalibrlovchi blokning ishchi yuzasi 1 oʻrtasida joylashgan. Yuklovchi qurilma vint yoki yukni 1 — 50 Nyuton (N) diapazonida bir tekis oshirib borish imkonini beruvchi moslama koʻrinishida tayyorlangan boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-rasm. 1-chi oʻlchov sxemasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Kalibrlovchi blok
2. Kalibrlanayotgan AEOʻ
3. Etalon oʻzgartirgich
4. Kapillyar
5. Oʻzakning zoʻriqishini oʻlchash uchun pyezoplastinka
6. Yuklovchi qurilma
7. Raqamli ossillograf
8. Zaryadni kuchaytirgich
9. Oʻlchov asbobi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-rasm. 1-chi oʻlchov sxemasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Kalibrlovchi blok
2. Kalibrlanayotgan AEOʻ
3. Etalon oʻzgartirgich
4. Kapillyar
5. Oʻzakning zoʻriqishini oʻlchash uchun pyezoplastinka
6. Yuklovchi qurilma
7. Raqamli ossillograf
8. Zaryadni kuchaytirgich
9. Oʻlchov asbobi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kapillyar singanda pogʻonali funksiya koʻrinishidagi mexanik toyilish blok yuzasi boʻylab tarqaladi. Funksiyaning koʻtarilishi vaqti 0,1 μs dan oshmaydi. Kuchning qiymati yuklovchi vintda joylashtirilgan va oldindan kalibrlangan pyezoelement 5 yordamida oʻlchanadi. Kuch oʻlchov asbobi 9 ga ulangan zaryadni kuchaytirgich 8 dan foydalangan holda oʻlchanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Namunaviy oʻzgartirgich (kondensatorli, lazerli, yoki kalibrlangan pyezoelektr) va kalibrlanayotgan AEOʻ signal manbaiga nisbatan simmetrik tarzda va undan bir xil 50-100 tsh masofada joylashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ikkita oʻzgartirgichdan kelayotgan elektr signallari xotirali raqamli ikki kanalli ossillografga yuboriladi va unda qayd etiladi. Shundan keyin oʻzgartirgichlarning xarakteristikalari taqqoslanadi va kalibrlanayotgan AEOʻ parametrlari aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Etalon va ishchi AEOʻ ishtirokida oʻlchovlarni oʻtkazish sxemalari, agar ular nazorat qilinayotgan obyektning kalibrlovchi bloki oʻrnida ishlatilayotgan boʻlsa, 2 va 3-rasmlarda keltirilgan sxemalar singari amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
VІ bob. Asosiy kalibrlovchi blokka qoʻyiladigan talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Asosiy kalibrlovchi blok nazorat qilinayotgan obyekt materialidan, yoki akustik xususiyatlariga koʻra unga yaqin materialdan tayyorlangan boʻlishi kerak. 2,0 MNz ± 0,5 MNz chastotada standart defektoskop bilan tekshirilganda blokda exosignal amplitudasi pastdan berilgan signal amplitudasining 5% dan ortiq boʻlgan nuqsonlar boʻlmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar nazorat obyektining materiali oldindan maʼlum boʻlmasa, blok materiali uchun StZ turidagi kam legirlangan konstruksiyaviy poʻlat ishlatilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Blok yuzasining tozaligi Rz40 dan past boʻlmasligi kerak. Blok yassi parallel ishchi va tub yuzali parallelepiped koʻrinishida tayyorlangan boʻlishi kerak. 100 kHz dan yuqori chastotalar diapazonida ishlaydigan AEOʻ uchun blokning tavsiya etiladigan oʻlchamlari (mm): 500 x 500 x 250.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Ishchi chastotasi 100 kHz dan past boʻlgan AEOʻ ni kalibrlash uchun qoʻshimcha blok qoʻllanilishi mumkin va qaytayotgan koʻplab sinov signallarining oʻlchovga koʻrsatadigan taʼsirini minimumga keltirish uchun uning oʻlchamlari oshirilishi kerak. Agar kalibrlanayotgan AEOʻ parametrlari va texnik tavsiflarining mazkur hujjatda belgilangan qiymatlariga ega boʻlish mumkinligi asoslangan boʻlsa, boshqa turdagi va oʻlchamdagi kalibrlovchi bloklardan foydalanish ruxsat etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Asosiy va qoʻshimcha kalibrlovchi bloklar quyidagi talablarga javob berishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
blokning biror yuzasidan qaytgan birinchi impuls impuls xarakteristikaning qayrilishi 0,1 im darajaga chiqishidan oldin etib kelmasligi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yoki reverberatsiya amplitudasi (koʻp martali qaytishlarning maksimal qiymati) 0,1im dan oshmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ultratovushning blok materialiga soʻnishi koʻpi bilan 8 — 10 dB/m ni tashkil etishi, yoki operator 2,0 MNz + 0,5 MNz chastotada kamida 10 ta tub signalini kuzata olish imkonini taʼminlash doirasida boʻlishi kerak. Ishchi boʻlmagan yuzalaridan signal kam qaytadigan maxsus bloklardan foydalanish ruxsat etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
VІІ bob. Akustik signalni qoʻzgʻatish manbalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Sinov signalini ishlab chiqaruvchi elastik tebranishlar generatori sifatida istalgan ikkilamchi tebranishlar darajasi 0,1 img dan yuqori boʻlmagan (bu yerda img— generator impulsining amplitudasi) davomiyligi 0,1 μs dan oshmaydigan mexanik impulslar, yoki oldingi front davomiyligi 0,1 μs dan oshmaydigan pogʻonali impulslar koʻzgʻatuvchisidan foydalanish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Pogʻonali funksiya (Xevisayd funksiyasi) koʻrinishidagi akustik signalni qoʻzgʻatish manbasi boʻlib borosilikat shishadan tayyorlangan shisha kapillyar naychaning sinishi xizmat qilishi mumkin. Naychaning tashqi diametrini 0,1 — 0,3 mm diapazonida tanlash tavsiya etiladi. Ichki kanal diametri, taxminan, naycha devori qalinligiga teng boʻlishi kerak. Nayni sindiradigan kuch 1 — 20 Nyuton diapazonida boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Signal manbai sifatida, shuningdek, tsanga qalami grafit oʻzagining sinishi (Su-Nilsen manbasi) ham ishlatiladi. Bunda oʻzakning sinishi sodir boʻladigan paytdagi kuchni baholashni taʼminlash tavsiya etiladi. Oʻzakning diametri 0,2 — 0,5 mm diapazonida, qattiqligi TM - 2T (NV - 2N) boʻlishi kerak. Agar oʻzakni sindiradigan kuch 1 — 20 Nyuton diapazonida boʻlsa, oʻzakning materiali sifatida shisha ham ishlatilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Blokning kapillyar (qalam oʻzagi) sinadigan joyiga blok yuzasini shikastlanishdan saqlash uchun tsianakril yelim bilan mikroskop predmet oynasining bir boʻlagini yopishtirib qoʻyish tavsiya etiladi. Ushbu oynaning oʻlchamlari 0,08 x 1,5 x 1,5 mm3 boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Yuklovchi oʻzakdan kapillyarga tushadigan yukni gorizontal holatda joylashgan va oʻqi kapillyar oʻqiga perpendikulyar boʻlgan 2-3 mm diametrli shisha oʻzak orqali oʻtkazish tavsiya etiladi. Yuklovchi vintda yuklar yordamida kalibrlanadigan oʻlchov pyezoelementi boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Akustik signal manbai sifatida ultratovush nazoratida ishlatiladigan keng tasmali pyezoelektr oʻzgartirgich, jumladan oʻzgaruvchan qalinlikdagi va (yoki) diametrli pyezoelementga ega pyezo oʻzgartirgich qoʻllanilishi mumkin. Bunday hollarda oʻzgartirgich impulsli generator ishlab chiqaradigan davomiyligi koʻpi bilan 0,1 μs boʻlgan elektr impuls yordamida qoʻzgʻatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
VІІІ bob. Akustik emissiya oʻzgartirgichlarini kalibrlovchi blok va nazorat qilinadigan obyektga oʻrnatishga doir tavsiyalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Kontaktli AEOʻ dan foydalanilganda akustik kontakt akustik toʻlqinlarni obyektdan AEOʻ ga uzatilishini taʼminlaydi. Akustik kontaktni taʼminlash uchun tegishli akustik shaffof kontakt muhitlari qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Suyuqlik ishlatilganda kontakt AEOʻ ni obyektga kuch bilan siqish orqali taʼminlanadi. Kontakt muhiti sifatida suv, silikon moy, yoki akustik toʻlqinlarni uzatilishini va ularning kamroq soʻnishini (6 dV dan oshmaydigan) taʼminlaydigan istalgan boshqa biror suyuqlik ishlatiladi. Siqish prujina, qoʻshimcha yuk yoki magnit yordamida taʼminlanadi. Oʻta koʻp yoki juda kam bosim hosil qilishdan saqlanish kerak. Siqish kuchining optimal miqdori 1 — 20 Nyutonni tashkil etadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Qattiq jismli kontakt akustik toʻlqinlarni kam soʻngan holda uzatilishini taʼminlaydigan yelim yordamida bajariladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Akustik bogʻlanish sifatida qator holatlarda obyekt bilan akustik bogʻlangan (payvand, kontakt muhiti yoki boshqa usul yordamida) mexanik ulovchi detallar (oʻzaklar, simlar, tegishli shakldagi tasmalar) koʻrinishidagi toʻlqin uzatkichlardan foydalaniladi. Obyektlarni nazorat qilishda toʻlqin uzatkichdan foydalanilganda AE oʻzgartirgichini toʻlqin uzatkich bilan birga kalibrlash tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. AEOʻ ni oʻrnatish va akustik kontaktni taʼminlashda quyidagilar tavsiya etiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
akustik kontakt turini tanlashda uni topish imkoniyati, harorat, kimyoviy jihatdan mosligi, vaqt oʻtishi bilan birdek turishi, radiatsiyaga chidamliligi, akustik mosligi sharoitlari hisobga olinishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
AEOʻ oʻrnatiladigan joy akustik kontaktning buzilishiga yoʻl qoʻyilmaydigan holda tayyorlanishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yuzaning gʻadir-budrligi Rz40 darajadan past boʻlmasligi taʼminlanishi, yuza qiyaligi hisobga olinishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻlqinlarni obyektdan AEOʻ ga uzatish chogʻida minimal yoʻqotishlarni taʼminlaydigan kontakt muhiti tanlanishi, obyekt qoplamasining qalinligi va bir jinsliligi hisobga olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. AEOʻ ning obyektga oʻrnatilishi va kontakt samaradorligi tegishli vositalar (imitatsion manba — ultratovush tarqatgich, Su-Nilsen manbasiga javob qaytishi) yordamida tekshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. Agar nazorat qilinadigan obyekt joylashgan sharoitlar AEOʻ ni joylashtirish imkonini bermasa, toʻlqin qaytargichlardan foydalanish ruxsat etiladi. Toʻlqin qaytargich keltirib chiqaradigan signalning soʻnish darajasi uning shakli, uzunligi, materiali va ulash usulini tanlash yoʻli bilan minimumga keltirilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. Atrof-muhit taʼsirini hisobga olgan holda kontaktning barqarorligi, uni mahkamlashning mexanik mustahkamligi taʼminlanishi lozim. Zarur hollarda oʻzgartirgich va nazorat qilinayotgan obyekt yuzasi oʻrtasida elektr izolatsiyasi taʼminlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Nazorat qilinadigan obyekt yoki AEOʻ da korroziyani keltirib chiqaradigan kontakt muhitining ishlatilishiga yoʻl qoʻymaslik kerak (ayniqsa uzoq vaqt davom etadigan kontaktda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Nazorat qilinadigan AEOʻ obyektiga va ulovchi kabelga mexanik nagruzka tushishiga yoʻl qoʻyilmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. AEOʻ nazorat qilinadigan obyektga oʻrnatilgandan va nazorat tizimiga ulangandan keyin uning, shu jumladan oldindan kuchaytirgich, kabel, filtr, asosiy kuchaytirgichning ishlashi tekshiriladi. AEOʻ ning nisbiy oʻzgartirish koeffitsiyenti 22, 23-bandlarda bayon etilgan talablarga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
43. Obyektda AEOʻ ni oʻrnatish va tekshirish boʻyicha AE nazoratni oʻtkazishda hisobot materiallariga quyidagi maʼlumotlarni kiritish tavsiya etiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1) Kontakt muhitning turi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2) AEOʻ ni mahkamlash usuli (mexanik, magnitli va h.).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3) Kontakt yuzaning tozaligi va uni tayyorlash usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4) Signallarning obyekt qoplamasidan oʻtish chogʻidagi yoʻqotishlar, yuzaning notekisligi va h.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5) Toʻlqin qaytargichlardan foydalanganda; ularning materiali, geometriyasi va signal parametrlariga kiritiladigan oʻzgartirishlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IX bob. Akustik emissiya oʻzgartirgichlarini kalibrlashni oʻtkazish tartibi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
44. Etalon AEOʻ ning elektr akustik oʻzgartirish koeffitsiyenti “Sanoatkontexnazorat” Davlat inspeksiyasi ruxsatnoma (litsenziya)siga ega organlar (laboratoriyalar) tomonidan qattiq jism yuzasining dinamik qoʻzgʻalish amplitudasini va impuls xarakteristika amplitudasini oʻlchash yoʻli bilan, namunaviy oʻlchov vositalaridan foydalangan holda aniqlanadi. Bunda mazkur hujjatning IV bobi 1-§, 2-§ da koʻrsatilgan usullardan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45. Ishchi AEU ni kalibrlash “Sanoatkontexnazorat” Davlat inspeksiyasi ruxsatnoma (litsenziya)siga ega tashkilotlar tomonidan 44-bandga muvofiq kalibrlangan etalon AEOʻ dan foydalangan holda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
46. Ishchi AEOʻ ning asosiy parametrlari AEOʻ egalari tomonidan nisbiy oʻlchovlar usuli (22, 23-bandlar) va 45-bandga muvofiq kalibrlangan etalon AEOʻ dan foydalangan holda aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
47. Etalon AEOʻ ni kalibrlash bir yilda bir marta amalga oshiriladi. Ishchi AEOʻ ning asosiy parametrlarini aniqlash har nazorat oldidan, lekin kamida bir yilda bir marta amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
AE oʻzgartirgichlarini kalibrlash natijalari “Kalibrlash sertifikati” shaklida rasmiylashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
X bob. Yakuniy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
48. Ushbu “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini nazorati uchun qoʻllaniladigan akustik-emissiyani oʻzgartirgichlarga Talablar” “Oʻzbekneftgaz” Milliy xolding kompaniyasi, Navoiy kon-metallurgiya kombinati va “Oʻzkimyosanoat” davlat-aksiyadorlik kompaniyasi bilan kelishilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Oʻzbekneftgaz” MXK Boshqaruv raisi U.S. NAZAROV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2009-yil 20-may
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Navoiy kon-metallurgiya kombinati DK Bosh direktori K.S. SANAKULOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2009-yil 19-may
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Oʻzkimyosanoat” DAK Boshqaruv raisi Gʻ.I. IBRAGIMOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2009-yil 20-may
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini nazorati uchun qoʻllaniladigan akustik-emissiyani oʻzgartirgichlarga talablarga
1-ILOVA
(Majburiy)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Akustik emissiya oʻzgartirgichi pasportining tarkibi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
AEOʻ pasportida quyidagi maʼlumotlar boʻlishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Modelning belgisi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Seriya raqami.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Qabul qilingan sana.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Ishlab chiqaruvchining nomi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Oʻzgartirgichning turi (konstruktiv).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Oʻzgartirgichning oʻzgartirish koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Oʻzgartirgichning ishchi chastotasi (chiziqli va keng tasmali oʻzgartirgichlar uchun — markaziy chastota).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Impuls xarakteristikaning chiqishlari soni nu.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Asosiy tebranishlar davri To (rezonans chastota Gʻo).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Impuls xarakteristika energiyasi Ei.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Amplituda-chastota xarakteristikasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Parametrlarni aniqlash usuli toʻgʻrisida maʼlumotlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Oʻlchamlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Massa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Harorat diapazoni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Obyektga mahkamlanish sharoitlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Tayyorlangan sana.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Qabul qilgan shaxsning familiyasi va imzosi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Qoʻshimcha maʼlumotlar (isteʼmolchining talabi boʻyicha):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. AEOʻ ning xususiy issiqlik shovqinlari darajasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Sezgir elementning turi va oʻlchamlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Himoya plastinkasi va korpus materiali.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Tavsiya etiladigan kontakt muhiti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Elektr ajratgich va kabel turi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Fizik sigʻim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Izolatsiya qarshiligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini nazorati uchun qoʻllaniladigan akustik-emissiyani oʻzgartirgichlarga talablarga
2-ILOVA
(Maʼlumot uchun)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Akustik emissiya oʻzgartirgichlarining asosiy parametrlarini aniqlashda ishlatiladigan oʻlchov apparatlari turlari roʻyxati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Impuls generatori (G5-54 turidagi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Videoimpuls generatori, impulsli defektoskop (masalan, UD2-12 turidagi)dan foydalanish tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Raqamli ossillograf (S8-8 turidagi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Elektron-sanoqli chastotomer (ChZ-35A turidagi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Grafopostroitel (N-306 turidagi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Furye-oʻzgarishini bajara oladigan dasturlar paketiga ega kompyuter.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Sigʻim oʻlchagich.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Akustik maydon hosil qiluvchi - oʻzgartirgich AMHOʻ (MI 1786-87 boʻyicha).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzining parametrlari boʻyicha yuqorida koʻrsatilganlardan qolishmaydigan oʻlchov asboblari va vositalari ham ishlatilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini nazorati uchun qoʻllaniladigan akustik-emissiyani oʻzgartirgichlarga talablarga
3-ILOVA
(Maʼlumot uchun)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Murojaat qilingan meʼyoriy hujjatlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1.‎ GOST 8.057-80‎ Fizik kattalik birliklari etalonlari‎
2.‎ GOST 8.061-80‎ Tekshirish sxemalari‎
3.‎ GOST 8.256-77 Oʻxshash oʻlchov vositalarining dinamik xarakteristikalarini meʼyorlash va aniqlash.
4.‎ GOST 8.395-80‎ Tekshirish chogʻida normal oʻlchov sharoitlari
‎ ‎ Umumiy talablar.‎
5.‎ GOST 8.513-84‎ Oʻlchov vositalarini tekshirish.‎
6.‎ GOST 16263-70‎ Metrologiya. Atama va taʼriflar.‎
7.‎ GOST 16465-70‎ Radiotexnik oʻlchov signallari. Atama va taʼriflar.‎
8.‎ GOST 23222-88‎ Meʼyorlanadigan metrologik va aniqlik xarakteristikalari.
9.‎ GOST 23702-90‎ Buzmaydigan nazorat. Ultratovushli oʻzgartirgichlar. Sinov usullari.
10.‎ GOST 23829-85‎ Buzmaydigan akustik nazorat.‎
11.‎ GOST 27655-88‎ Akustik emissiya. Atamalar, taʼriflar va belgilar.‎
12.‎ Uslubiy koʻrsatmalar

Qabul qiluvchi akustik emissiya oʻzgartirgichlarining asosiy parametrlari. Oʻlchovlarni bajarish usullari. MI 1786-87.

13.‎ Tavsiyalar‎

Oʻlchov vositalari uchun davlat tekshirish sxemasi. Chastotalarning 0,001 50 MGts diapazonida qattiq jismlar yuzasi zarrachalarining ultratovushda qoʻzgʻalishining, tebranish tezligi va elektr akustik oʻzgartirish koeffitsiyentlarining amplitudalari MI 2030-89.

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini nazorat uchun koʻllaniladigan akustik-emissiyani oʻzgartirgichlarga talablarga
4-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Atama va taʼriflar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

№‎

Atama, uning shartli belgisi‎

Taʼriflar‎

1‎ Impuls xarakteristika (u)‎

Delta-funksiya koʻrinishidagi qisqa muddatli akustik impuls bilan taʼsir qilinganda AEOʻ chiqishida yuzaga keladigan elektr signal‎

2‎ AEOʻ ni kalibrlash‎ AEOʻ ning foydalanish uchun yaroqliligini va uning asosiy parametrlarini aniqlash‎
3‎ Oʻzgartirish koeffitsiyenti (s)‎

AEOʻ chiqishida maksimal elektr kuchlanish qiymatining AEOʻ ishchi yuzasidagi muhit zarrachalari qoʻzgʻalishining maksimal qiymatiga nisbati‎

4‎ Akustik emissiya oʻzgartirgichi (AEOʻ), GOST 27655-88 boʻyicha‎

Akustik emissiyaning mexanik signalini elektr signalga oʻzgartiradigan qurilma. Izoh: AEOʻ tarkibiga mexanik signalni elektr signalga oʻzgartiruvchi faol element, konstruktiv elementlar, toʻlqin qaytargich, oldindan kuchaytirgich, elektron kelishuv sxemalari kirishi mumkin ‎

5‎ Texnik parametrlar‎ Nominal qiymatlar koʻrinishidagi texnik maʼlumotlar‎
6‎ Texnik tavsiflar‎

AEOʻ ning belgilangan vazifalarini bajarilishini taʼminlaydigan xususiyatlarini tavsiflovchi texnik maʼlumotlar‎

7‎ Chastota xarakteristikasi (AChX, FChX)‎ AEOʻ impuls xarakteristikasining Furye-oʻzgarishi‎
8‎ Impuls xarakteristika energiyasi‎

Quyidagi ifoda yordamida hisoblanadi:
‎
‎‎‎bu yerda Z — energiya aniqlanadigan zanjir impedansi, i — impuls xarakteristikaning lahzaviy qiymati‎

Марказ ҳақида
Сайт янгиликлари
Сайтда реклама
RSS
© Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қошидаги “Адолат” миллий ҳуқуқий ахборот маркази давлат муассасаси