Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyul № 323-sonli “Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan, buyuraman:

1. Neftni qayta ishlash korxonalari uchun sanoat xavfsizligi qoidalari tasdiqlansin.

2. Ushbu Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingandan soʻng oʻn kun oʻtgach kuchga kiritilsin.

1. Neftni qayta ishlash korxonalari uchun mazkur sanoat xavfsizligi qoidalari (quyida — Qoidalar)ga amal qilinishi sanoat xavfsizligini taʼminlashga, neftni qayta ishlash tarmogʻining xavfli ishlab chiqarish obyektlarida baxtsiz hodisa, avariyalarning oldini olishga yoʻnaltirilgan talablarni belgilaydi.

2. Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyuldagi 323-sonli “Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil qilish toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan ishlab chiqilgan.

3. Mazkur Qoidalar barcha ishlayotgan, loyihalashtirilayotgan va qayta qurilayotgan neftni qayta ishlash korxonalariga (NQK) taalluqli.

4. Bu holatda, shuningdek yongʻin va portlashdan xavfli, elektrxavfsizligi, ishlab chiqarish sanitariyasi va mehnat muhofazasi talablari, hamda tasdiqlangan tegishli normativ-texnik hujjatlarda bayon etilgan tabiat muhofazasi organlari talablarini ham inobatga olish lozim.

5. Mazkur qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi tomonidan 2009-yil 5-yanvarda 01-sonli buyruq bilan tasdiqlangan, “Portlash-yonish xavfi bor kimyo, neftkimyo va neftgazni qayta ishlash korxonalari uchun portlash xavfsizligining umumiy qoidalari” talablariga, tarmoqning oʻziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda, qoʻshimcha sifatida qoʻllanadi.

6. Korxonaning har bir ishlab chiqarish boʻlinmasida ishlab chiqarish jarayonini xavfsiz bajarish, avariya holatlarida ishlovchilar harakatini va taʼmir ishlarini amalga oshirish tartibini aniqlovchi zarur normativ-texnik hujjatlar mavjud boʻlishi shart. Har bir ish joyi uchun qayd etilgan texnik hujjatlar roʻyxati korxona bosh muhandisi (texnik direktori) tomonidan tasdiqlanishi lozim.

Mazkur hujjat har uch yilda, shuningdek ularni ishlab chiqishga asos boʻlgan normativ-texnik hujjatlar oʻzgarganda, sodir boʻlgan avariyalar, ishlab chiqarishdagi shikastlanish yoki baxtsiz hodisalarni tekshiruv natijalari boʻyicha qaytadan qoʻrib chiqiladi.

7. Mazkur qoidalar amalga kiritilishdan avval ishlab chiqilgan va bajarilgan, hamda uning talablariga toʻliq javob bermaydigan uskunalarni, texnologik jarayonlar, texnik moslama va asboblarni qoʻllash, amaldagi texnik hujjatlarga binoan “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi hududiy organlari bilan kelishilgan, xavfsizlik boʻyicha qoʻshimcha choralar taʼminlanishi sharti bilan, ruxsat etiladi.

8. Qurilishi (qayta qurilishi) tugallangan obyektlarni ishga tushirish belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

9. NQKning xavfli ishlab chiqarish obyektlarida ishlatiladigan texnik qurilmalar sertifikatlangan boʻlishi va xavfli ishlab chiqarish obyektlarida texnik qurilmalarni qoʻllash qoidalariga javob berishi lozim.

10. NQK loyihalash standartlar, normalar va oʻrnatilgan tartibda tasdiqlangan mazkur Qoidalar, Oʻzbekiston Respublikasi neftgaz sanoatidagi xavfsizlik qoidalari va boshqa tegishli normativ huquqiy hujjatlariga asosan amalga oshirilishi kerak.

11. Loyihaviy yechimlar tabiiy resurslardan oqilona foydalanishni taminlashi va atrof muhitda qaytarib boʻlmaydigan texnogen oʻzgarishlar vujudga kelish ehtimolini, shu jumladan zararli moddalar avariyali otqinlarini yoʻq qilinishini taminlashi zarur.

12. Loyihaviy yechimlarga yaxshilab hisob-kitob qilib asoslangan ishlab chiqarish jarayonlari va uskunalarni ishonchliligi va avariyasizligining baholanishi, atrof muhitga zararli moddalarni otqini bilan bogʻliq avariya holatlarini vujudga kelishi va oqibatlari ehtimolini bashoratlab baholash, hamda avariyaning oldini olish, chegaralash, bartaraf etishga, hamda xavfli ishlab chiqarish omillaridan ishchilar va aholini himoyalashga yoʻnaltirilgan yechimlar kirishi kerak.

13. Loyihalash hujjati tarkibida gazdan xavfli obyektlar uchun qabul qilingan oʻlchamlarning hisob-kitobi va asoslanishi toʻliq hajmda taqdim etilishi lozim. Ulardan tashqari, har qanday iqlim sharoitida yer usti havo qatlamidagi zararli moddalardan zaharlanish meʼyori miqdorining oshib ketish ehtimoli yoʻq qilinishi darkor.

14. NQK loyihalash hujjatida ehtimoli mavjud avariya holatlarida, ishchilar va aholining xavfsizligini taʼminlovchi tashkiliy-texnikaviy yechimlar, shu jumladan, quyidagilar asoslanishi va aniqlanishi kerak:

a) ehtimoli bor avariyali holatlarda ishchilar va aholini himoyalash uchun, shuningdek qayd etilgan holatlarni tezkor chegaralash va bartaraf etish uchun moddiy-texnik taʼminlash, maxsus avariya-qutqarish xizmatini tashkil qilish;

b) qutqaruv va kechiktirib boʻlmaydigan avariyali tiklash ishlarini rejalashtirish va moddiy-texnik taʼminlash, shu jumladan, avariya hududidan ishlovchilar va aholini vaqtincha olib chiqish;

v) zarur boʻlgan texnik vositalar, ishchilar va aholini ehtimoli bor avariyadan tezkor xabarlashni taʼminlovchi avariyali aloqa va xabarlash avtonom tizimini yaratish va taʼmirlash;

g) xavfsiz mehnat sharoitini taʼminlash va ehtimoli bor avariyali otqinlarni barvaqt aniqlash maqsadida havo muhitini nazorat qiluvchi zarur avtomatlashtirilgan texnik vositalarini yaratish va taʼminlash;

d) ishchilarni zararli moddalardan himoyalovchi shaxsiy va jamoa vositalari bilan taʼminlash.

15. Ehtimoli bor avariyali holatlarda bufer zonadagi ishlovchilar va aholining xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan har bir asosiy tashkiliy-texnikaviy yechimlarga doir loyihaviy hujjatda kerakli asbob, material va uskunalarning aniq turlari va miqdori, shuningdek zarurat boʻlsa ularni joylashtirish, ishlatish va xizmat koʻrsatish uchun maxsus inshootlar asoslanishi va belgilanishi darkor.

16. Ishlab chiqarish obyektlari, quvuroʻtkazgichlar va muhandislik tarmoqlarini joylashtirishda, mehnat muhofazasi boʻyicha meʼyoriy dalolatnomalarga, hamda tabiiy resurslarni qoʻriqlash va oqilona foydalanish borasidagi qarorlarga amal qilish lozim.

17. Hududning pastqam va tabiiy shamol tegmaydigan, hamda shamol tezligi asosan 1 m/s gacha boʻladigan, koʻpincha shtil, inversiya, tuman (yiliga 30 — 40% dan oshmaydigan, qish davrida 50 — 60% kundan ortiq) boʻladigan joylarda xavfli ishlab chiqarish obyektlarini joylashtirish mumkin emas.

18. Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini iloji boricha, aholi turar joylariga, odamlar yigʻiladigan joylar va yondosh xalq-xoʻjaligi obyektlariga nisbatan shamol yoʻnalishini hisobga olib (yillik shamol esishi eng ustuvor yoʻnalishini) joylashtirish lozim.

19. NQK va sanoat bogʻlamlarning bosh rejalarini tuzishda qoʻshimcha quyidagilarni nazarga olish lozim:

a) sanitariya — himoyalash zonasini tashkil qilish va obodonlashtirish;

b) aholi yashaydigan punktlar, dam olish joylari va odamlar ommaviy yigʻilish joylarini (zarurat boʻlsa) sanitariya — himoyalash va bufer zonadan nariga chiqarish;

v) tabiatni muhofazalash inshootlari, shu jumladan shlamsaqlagich, shlamyigʻgich, sanoat oqova suvlarini mavsumiy tartibga keltirish sigʻimlarini tashkil qilish va jihozlash;.

g) avariya holatida ishchilarni yigʻish va himoyalash uchun maxsus ajratilgan joylar yaratish.

20. Atmosfera havosini zararlaydigan va zararli moddalar avariyali otqini ehtimoli bor manbali ishlab chiqarish xonalarini yordamchi, omborxona, hamda maishiy-xizmat xonalari bilan bir binoda birlashtirish mumkin emas.

21. NQK maydonlarida berk va yarim berk hovlilar tashkil qiluvchi binolardan foydalanish mumkin emas.

22. Atmosferaga zararli va yonuvchan moddalar ajratib chiqaruvchi jarayonli, shuningdek tarkibida mazkur moddalar avariyali otqini ehtimoli bor manbali bino va inshootlarni ishlab chiqarish maydonlarida boshqa bino va inshootlarga nisbatan shamol eng koʻp esadigan yoʻnalishini nazarga olib joylashtirish lozim.

23. Xavfli ishlab chiqarish obyekti maydoni, taraflarining oʻlchamidan qatʼiy nazar, yoʻnalishi boʻyicha kamida 90° bi tashkil qiluvchi, kamida ikkita asosiy transport kiradigan yoʻliga ega boʻlishi zarur.

24. Sanoat maydonchasiga transport kirish asosiy yoʻllari va temir yoʻllarini bir tekislikda kesishi mumkin emas.

25. NQK ishlab chiqarish hududida daraxt ekish mumkin emas. Alohida oʻsgan dekorativ daraxtlar va past oʻsuvchi butalar bundan istisno.

Piyodalar serqatnovligidan qatʼi nazar, magistral va tashish yoʻllari, avtomobil oʻtish yoʻllari boʻyicha piyodalar uchun yoʻllar nazarda tutilishi lozim.

26. Kirish va chiqish manifoldlaridan toʻsiqlargacha boʻlgan uchastkalardan tashqari, ishlab chiqarish maydonchalarida zaharli moddalar haydaladigan yer osti quvuroʻtkazgichlarni oʻtkazish mumkin emas.

27. Bino va uning tagida zaharli suyuqlikli muhandislik tarmoqlarini joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

28. Zaharli suyuqlikli yer usti muhandislik tarmoqlarini maydon rejasi belgisidan pastroqdagi ochiq lotok va transheyalarda, hamda yarim chuqurlashtirilgan turdagi kanal va tonnellarda joylashtirish taqiqlanadi.

29. Yer usti maydonlarda ichida zaharli suyuqlik haydaladigan tranzit quvuroʻtkazgichlarni, binoning oʻtga chidamliligidan qatʼi nazar devorlari va shiplarida joylashtirish mumkin emas.

30. Zaharli suyuqlikli quvuroʻtkazgichlarning temir yoʻl kirish yoʻllari bilan kesilishi mumkin emas, ikki tomonlama quyish-toʻkish temir yoʻl estakadalariga uzatilgan mahsulot oʻtkazgichlar bundan istisno.

31. Korxona hududi va undagi bino va inshootlarning joylashtirilishi sanoat xavfsizligiga doir normativ hujjatlar, qurilish meʼyorlari va qoidalari, yongʻin xavfsizligi qoidalari talablarga javob berishi lozim.

32. Loyihalashtirilayotgan korxona va ishlab chiqarish hududlari ishlab chiqarish zonalari, tovar-xom ashyo, kimyoviy regentlar, ballonlar ombor zonalari, maʼmuriy maishiy zonalar va yordamchi obyektlarga boʻlinishi kerak. Ishlab chiqarish zonalarida ishlab chiqarish obyekti bilan texnologik bogʻliq, chuqurga joylashtirilgan oraliq stansiyalari va boshqa yordamchi vazifadagi obyektlar oʻrnatilishi mumkin.

33. Barcha yer osti kommunikatsiyalar va kabel yotqizilgan yoʻllar ularning joyi va joylanishi hamda vazifalarini aniqlovchi belgilar bilan jihozlanadi.

34. Har bir tashkilotda kommunikatsiyalar boʻyicha rejaning bajarilishi qayd qilib borilishi lozim. Obyektlarni qayta qurish, yangilarini joylashtirish va amaldagilarini yoʻq qilishda tashkilot loyihachiga kommunikatsiyalar bajarilishi rejasini va ijroiya bosh rejasini taqdim etadi.

35. Qurilish konstruksiyalarida nosozlik aniqlanganda (darz, armatura ochilib qolganda va h. k.), texnologik obyektni qayta qurish oldidan, bino yoki inshootning funksional vazifasi oʻzgarsa, shuningdek avariyali portlash yoki yongʻindan keyin bino tekshirilishi kerak.

36. Yer osti kommunikatsiyalari tasarrufida boʻlgan ishlab chiqarish xizmatlari bilan kelishib oʻtkazilishi moʻljallangan (yer-tuproq) ishlarni mazkur hudud tasarrufida boʻlgan ishlab chiqarish rahbari tomonidan berilgan naryad-ruxsatnomasiz bajarish mumkin emas.

37. Korxona hududida chekish uchun maxsus ajratilgan joylar jihozlanishi va belgilanishi zarur.

38. Ishlab chiqarish xonalariga kiradigan eshiklarda xonalarning portlash-yongʻin va yongʻindan xavfli turkumi va portlashdan xavfli zonalar sinflari belgilangan yozuvlar oʻrnatilishi kerak.

39. Ish jarayonida ishqor yoki kislotalar qoʻllaniladigan obyektlarda odam yuvinishga kirganda avtomatik ravishda ishlab ketadigan avariyali dushlar yoki oʻzi yordam beradigan rakovinalar oʻrnatilishi zarur. Avariyali dushlar va oʻzi yordam beradigan rakovinalarni oʻrnatish joylari va miqdori loyihada belgilanadi.

40. Boshqarish xonalari joylashgan binolar sanoat xavfsizligi talablari, qurilish meʼyorlari va qoidalari talablariga javob berishi kerak. Maydoni 60 m dan ortiq boʻlgan boshqarish xonalari asosiy chiqish yoʻliga qarama-qarshi tarafdan zaxira chiqish yoʻliga ega boʻlishi lozim. Asosiy kirish yoʻli tambur yoki koridor orqali oʻrnatilishi lozim, zaxiradagi chiqish eshigi binodan tashqariga ochilishi lozim, tamburga ega boʻlmasligi ham mumkin, eshik zichlangan va issiq saqlaydigan boʻlishi kerak. Agar boshqarish xonasi ikkinchi qavatda joylashgan boʻlsa, binodan tashqarida chiqish uchun zaxirali narvon oʻrnatilishi kerak.

41. Korxona hududida shamol yoʻnalishi va tezligini aniqlovchi asbob oʻrnatilishi lozim. Asbob koʻrsatmasi boshqarish xonasiga chiqarilishi lozim.

42. Tashkilot hududidagi avtomashina traktor va boshqa mexanizatsiyalashtirilgan transport vositalari yurishi mumkin boʻlmagan joylarda tegishli taqiqlovchi belgilar oʻrnatilishi kerak.

43. Yoʻlning transport qatnaydigan qismini berkitish bilan bogʻliq boʻlgan ishlarni yongʻinga qarshi xizmat bilan kelishilgan korxona texnik rahbarining yozma ruxsatnomasiga asosan amalga oshirish lozim.

44. Ishlarni bajarish uchun boshqa tashkilotlardan NQK hududlariga kelgan ishchilar, belgilangan tartibda kirish yoʻl-yoʻrigʻini olishlari kerak. Boshqa tashkilotlarning rahbar ishchi va mutaxassislari uchun ish joyidagi yoʻl-yoʻriqni obyekt rahbari berishi kerak. Boshqa tashkilotdan kelgan ishchilar NQK hududidagi ishlarni oʻz korxonalarining javobgar shaxslari rahbarligida bajarishlari lozim.

45. NQKda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyun dagi 286-sonli qarori bilan tasdiqlangan. Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va ishchilar sogʻligʻi va boshqa shikastlanishlarni tekshirish toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibga koʻra tekshiriladi va qayd etiladi.

46. Tashkilot xodimlarni maxsus kiyim, poyabzal, himoya kaskalari (qishda — isitilgan shlem tagligi bilan) va boshqa shaxsiy himoyalash vositalari bilan taʼminlaydi. Portlash-yongʻindan xavfli obyektlarda foydalanishga moʻljallangan maxsus kiyim issiqbardosh materiallardan tikilishi kerak.

47. Koʻzlarga begona narsalar, zararli suyuqliklar, bugʻ va gazlar tegishi, kuchli chiroq nuri taʼsir qilish xavflari boʻlsa, ishchilar himoya koʻzoynaklaridan foydalanishlari zarur.

48. Oʻtkir ishqor yoki kislotalar bilan ishlaydigan ishchilar himoyalovchi koʻzoynaklar, qoʻlqoplar va tegishli maxsus kiyim, rezina etiklar va rezina fartuk bilan taʼminlanishlari lozim.

49. Oʻtkir ishqor va kislotalarni ishlatish bilan bogʻliq boʻlgan joylarda jarohatlanganlarga yordam koʻrsatish uchun borat kislota yoki soda eritmalari mavjudligi taʼminlanishi lozim.

50. Radioaktiv moddalar bilan ishlaydiganlar Radioaktiv moddalar va ionlantiruvchi nurlanish manbalari bilan ishlash sanitariya qoidalariga asosan shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlanishi kerak.

51. Zararli gaz, bugʻlar va changning havodagi yigʻilishi yoʻl qoʻyilgan sanitariya meʼyorlaridan yuqori boʻlgan konsentratsiya hosil boʻlish ehtimoli bor joylarda ishlaydigan ishchilar tegishli nafas olish aʼzolarining shaxsiy himoya vositalari (NASHHV) bilan taʼminlanishi kerak.

Har bir xavfli ishlab chiqarish obyektida uning xususiyatlarini nazarga olib NASHHV turlari asoslanishi va loyihaviy hujjatda belgilanishi kerak.

NASHHV tanlashda va qoʻllashda sanoat gazniqoblarini qoʻllash boʻyicha amaldagi yoʻriqnomalarga amal qilish lozim.

52. Ish joylarida tegishli NASHHVlarni qoʻllash, ularning ayrim qismlarining sozligini aniqlash, shuningdek yaxshi tutish, saqlash va dezinfeksiyalashga oid yoʻriqnoma boʻlishi darkor.

53. NASHHVlarni tekshirish, taʼmirlash va brakka chiqarish ishlari ishlatish yoʻriqnomasiga asosan, gazdan qutqarish xizmati laboratoriyasida amalga oshirilishi lozim.

54. Chang chiqishi bilan bogʻliq ishlar bajarilayotganda ishchilar changga qarshi respiratorlar, himoyalash koʻzoynaklarida va kombinezonlarda boʻlishlari kerak.

55. Ishchilar NASHHVdan foydalanish, tekshirish va saqlash qoidalariga oʻrgatilishi zarur. Ularni qoʻllash va tekshirish qoidalari boʻyicha oʻquv mashgʻulotlar, NQK texnik rahbari tasdiqlagan jadvalga koʻra oʻtkazilishi lozim.

56. Har bir xavfli ishlab chiqarish obyektida tegishli tur va rusumdagi NASHHV avariyali zaxirasi mavjud boʻlishi lozim. Har bir obyekt uchun filtrlovchi avariyali gazniqoblar soni tegishli rusumdagi 3 — 5 komplekt (toʻplam) hisobidan butlanadi.

Har bir toʻplam barcha oʻlchamidagi shlem-maskalar bilan butlanishi kerak.

Avariyali shlangli gazniqoblar soni ikki toʻplamdan kam boʻlmasligi lozim.

57. Filtrlovchi gazniqoblarning avariyali zaxiralari plombalangan qutilarda, shlangli gazniqoblar esa, plombalangan chamadonlarda saqlanishi zarur.

Avariyali zaxiralardagi plombalarning butunligi, xizmat koʻrsatuvchi xodim tomonidan smena topshirish va qabul qilishda tekshiriladi.

Avariyali zaxiraning mavjud va sozligi, NQK texnik rahbari tasdiqlagan jadvalga binoan, gazdan qutqarish xizmati ishchisi tomonidan har oyda kamida bir marta tekshiriladi.

58. Obyektdagi xodim ishdagi va avariyali NASHHVlarni saqlanish joylarini bilishi zarur.

59. Shaxsiy himoya vositalari, maxsus kiyim va maxsus poyabzallarning toʻgʻri saqlanishiga bevosita ishchilar va ish rahbarlari javobgardir.

60. NQK obyektlarining hududlari va ishlab chiqarish xonalari sanoat korxonalari sanitariya qoidalari va amaldagi meʼyorlar talablariga binoan saqlanishi kerak.

61. Qurilishi tegishli texnik hujjatlar bilan asoslangan lotok, transheya, kotlovan va chuqurliklar, shu jumladan vaqtincha qurilganlar ham, qorongʻi paytda yoritilishi, plitalar bilan yopilishi yoki kamida 1 m balandlikdagi panjaralar bilan toʻsilishi darkor.

62. NQKning hududida piyodalar uchun qattiq qoplamali yoʻlaklar qurilib, ularning joylashtirilishi va saqlanishi ehtimoli bor avariya holatlarida ham xodimlarning bemalol harakatlanishini taʼminlashi lozim.

63. Yoʻllar, koʻpriklar transport va piyodalar oʻtish yoʻllari toza va soz saqlanishi, quvuroʻtkazgich estakadalari tagidagi oʻtish yoʻllari kerakli yoʻl belgilariga ega boʻlishi va kunning qorongʻi paytida yoritilishi kerak.

64. NQK portlash-yongʻindan xavfli obyektlari boʻylab uchqunsoʻndirgichi boʻlmagan avtotraktor texnikasining yurishi mumkin emas.

65. Rels yoʻllari piyodalar yoʻllari bilan kesishgan joylarda rels kallaklari bilan bir tekisda yaxlit tagliklar oʻrnatilishi, hamda ogohlantiruvchi va taqiqlovchi belgilar oʻrnatish lozim.

66. Yoʻlning transport yuradigan qismini yopish bilan bogʻliq boʻlgan taʼmirlash ishlari yongʻindan saqlash xizmati bilan kelishib bajariladi.

67. Taʼmirlash — qurilish ishlari olib borilgan NQK hududi tekislanib qurilish axlatlaridan tozalanishi darkor. Belgilangan uchastkada rejalashtirish va qurilish axlatidan tozalash ishlari tamomlanmaguncha qurilmani ishga tushirish mumkin emas.

68. NQK hududida mehnat xavfsizligiga oid plakatlar, xavfsizlik belgilari va “Portlashdan xavfli!”, “Yongʻindan xavfli!”, “Chekish man etiladi!” degan va boshqa lavhalar osib qoʻyilishi kerak.

69. NQK hududida, bino va yongʻindan saqlash xizmati bilan kelishib, ajratilgan “Chekish joyi” degan lavha oʻrnatilgan joylardagina chekish mumkin.

70. NQK hududida, texnologik tartib yoki yoʻriqnomalarda belgilangan doimiy va vaqtincha olovli ishlar bajariladigan joylardan tashqari, ochiq olov koʻllanishi mumkin emas. Olovli ishlarni vaqtinchalik bajarish tartibi texnik rahbar tomonidan tasdiqlangan yoʻriqnomada belgilanadi.

71. NQK hududida neft mahsuloti va boshqa tez alangaluvchan suyuqliklar (TAS) toʻkilgan holda, yigʻilgan ifloslarni xavfsiz utillashtirish boʻyicha tezkor choralar qoʻllanishi shart.

72. Transport oʻtish va kelish yoʻllari, narvon maydonchalari, binodan chiqish va kirish joylari, yongʻinga qarshi uskunalarga, oʻt oʻchirish vositalariga, aloqa va signalizatsiyaga olib boruvchi yoʻllarni toʻsib qoʻyish va ifloslantirish mumkin emas.

73. NQK hududidagi piyodalarni quvuroʻtqazgichlardan, lotok va transheyalardan oʻtish yoʻllarida panjarasining balandligi eng kamida 1 m, uzunligi eng kamida 1 m keladigan, koʻprikchalar oʻrnatilishi lozim.

74. Quduq, lotoklar va chuqurliklardagi surma zulfinlar va boshqa armaturalar ularni yer yuzidan turib boshqaradigan moslamalarga ega boʻlishi, hamda taʼmirlash va oldini olish (profilaktika) ishlari uchun qulay joylanishi lozim.

75. Ishlab chiqarish xonalarini, zarurat boʻyicha, lekin smenada kamida bir marta hoʻl, nam yoki boshqa chang chiqarmaydigan usullar bilan tozalash lozim.

76. Artish uchun foydalangan latta-puttalar zich yopiladigan qopqoqli maxsus metall qutilarga yigʻilib, smena yakunida ishlab chiqarish xonalaridan maxsus ajratilgan joyga olib chiqilishi darkor.

77. Material va uskunalarni vaqtincha saqlash uchun belgilangan miqdorda va ularni saqlash qoidalariga amal qilgan holda, yongʻindan saqlash xizmati bilan kelishilgan maxsus ajratilgan xona yoki joylardan foydalanish lozim.

78. Ishlab chiqarish xonalarida yogʻ va moylarni berk qopqoqli metall idishda saqlash lozim.

79. Portlashdan xavfli har bir xona eshigining tashqi tarafiga uning portlashdan xavfli taʼriflari belgilangan yozuv osib qoʻyish kerak.

80. Tez alangalanuvchan, yonuvchan suyuqliklar, zararli modda va reagentlardan namunalar olishni maxsus ajratilgan joylarda bajarish darkor.

81. Issiq apparatlar, uskuna va quvuroʻtkazgichlarning izolyatsiyasi soz holda boʻlishi kerak. Xonalarda uning yuzasi harorati 45°S dan, ochiq maydonlarda esa 60°S dan oshmasligi kerak.

82. Elektr uskunalar, shu jumladan nazorat va avtomatika asboblari, elektr asboblar va payvandlash apparatlarining tuzilishi, xavfli ishlab chiqarish hududining yoritilishi, belgilangan tartibda, tasdiqlangan elektr qurilmalarining tuzilish qoidalari talablariga javob berishi kerak, ularning ishlatilishi esa, belgilangan tartibda tasdiqlangan, isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ishlatish qoidalari talablariga va isteʼmolchilar elektr qurilmalarni ishlatishdagi xavfsizlik texnikasi qoidalariga asosan amalga oshirilishi kerak.

83. Koʻchma yoritqichlar sifatida portlashdan himoyalangan yoritqichlar ishlatilishi lozim. Aloqa texnik vositalarining yasalishi va oʻrnatilishi portlashdan xavfli xonalardagi zonalar klassiga mos boʻlishi shart.

84. Havo bilan gaz va bugʻlarning portlashdan xavfli aralashmasi vujudga kelishi ehtimoli bor joylarda ishlaganda, urganda uchqun chiqarmaydigan metalldan yasalgan asbobdan foydalanish lozim.

85. NQK ishlab chiqarish obyektlari, yongʻin nazorati organlari bilan kelishilgan roʻyxat boʻyicha, oʻt oʻchirish vositalari bilan taʼminlanishi lozim.

86. Yongʻinga qarshi ishlatiladigan inventar, yongʻindan saqlash xizmati bilan kelishilgan joylarda, belgilangan miqdorda va saqlash qoidalariga amal qilgan holda joylashtirilishi kerak.

87. NQK xavfli ishlab chiqarish obyektlari hududida va ishlab chiqarish xonalarida quyidagilar bajarilishi lozim:

a) xizmat koʻrsatuvchi xodim tomonidan smena mobaynida kamida bir marta yongʻinga qarshi uskunalar, oʻt oʻchirish tizimi holati va sozligini hamda tizimlarda kerakli suv va bugʻ bosimi mavjudligini tekshirish;

b) har gal smena boshlanishi oldidan xizmat koʻrsatuvchi xodim tomonidan shamollatish qurilmalarini koʻrikdan oʻtkazib, ishga yaroqli ekanligini tekshirish;

v) smenada bir marta NOʻA, avtomatika va ehtiyot moslamalari holatini NUA ishchisi tomonidan koʻzdan kechirib tekshirish.

Tekshiruv natijalari jurnalda qayd etilishi lozim.

88. Ish joylaridagi aloqa vositalari signal berish, yongʻindan saqlash xizmatini tibbiy muassasa, gazdan qutqarish xizmatini va NQK dispetcherini chaqirish tartibiga doir jadval belgilangan joyga osib qoʻyilishi lozim.

89. Isitish tizimi va shamollatish qurilmalari soz boʻlishi va amaldagi yoʻriqnomalar, hamda rejali-ogohlantiruvchi taʼmirlash (POT) jadvaliga asosan tekshirilishi, hamda taʼmirlanishi kerak.

90. Isitish tizimi, isitish asboblari va boshqa elementlarning tuzilishi, issiqlik tashuvchi sifati, shuningdek xizmat koʻrsatish davriyligi va turlari loyihaviy hujjat talablariga javob berishi shart. Xonalarni isitish uchun issiqlik tashuvchi sifatida yonuvchan va zararli moddalarni qoʻllash mumkin emas.

91. Isitish asboblari va isitish tizimining tuzilishi va joylashtirilishi ularni tekshirish va chang hamda ifloslardan tozalash uchun qulay boʻlishi darkor.

92. Portlash va yongʻindan xavfli xonalarning poli ostidan oʻtgan isituvchi quvuroʻtkazgichlarning lotoklari qum bilan koʻmilishi, ularning ichki va tashqi devorlardan oʻtish joylari obdan zichlangan va izolyatsiyalangan boʻlishi kerak.

93. Portlashdan xavfli xonalardagi shamollatgichlar kechayu-kunduz ishlashi zarur.

94. Ishlatilayotgan shamollatish qurilmalarining amaldagi samaradorligi loyiha talablariga mosligi, ishlatish tartibi tasdiqlangan jadval boʻyicha, asboblar yordamida tekshirilishi lozim.

95. Avtomatik ishga tushirgich bilan jihozlangan shamollatgichlarda “Diqqat! Avtomatik ravishda ishga tushiriladi” degan lavha osib qoʻyilishi kerak.

96. Shamollatgich kamerasida shamollatish qurilmasining sxemasini osib qoʻyish, kamera eshigiga esa — qurilmani ishlatishga javobgar shaxsning ismi-shariflari yozilgan lavha oʻrnatish kerak.

97. Texnologik qurilma, uskunalar, ishlab chiqarish korxonalarini taʼmirlash boʻyicha nuqsonlar qaydnomasida shamollatish qurilmalarini taʼmirlash va sozligini tekshirish nazarda tutilishi kerak. Shamollatish tizimi nosoz boʻlgan texnologik qurilma yoki obyektni taʼmirdan qabul qilish mumkin emas.

98. Shamollatgich kameralaridan omborxona sifatida foydalanish va u yerni begona predmetlar bilan toʻsib qoʻyish mumkin emas.

99. Ishlab chiqarish obyektlarining suv bilan taʼminlash tizimi maxsus tayyorlangan xodim tomonidan loyiha va amaldagi sanitariya meʼyorlariga asosan saqlanishi va ishlatilishi lozim.

100. Texnologik obyektlarning aylanma suv bilan taʼmirlash tizimlari uchun suvga portlash-yongʻindan xavfli suyuqliklar, bugʻlar va gazlar tushish ehtimoli paydo boʻlganda ularni xavfsiz ishlashini taʼminlovchi choralar nazarda tutilishi kerak.

101. Texnologik reglamentlar va avariyani bartaraf qilish rejasida (ABR) nazarda tutilgan holatlardan tashqari, xoʻjalik — ichimlik suv oʻtkazgichlarni texnik maqsadlar uchun ishlatish mumkin emas.

102. Texnik suvni olish joylarida “Ichish uchun yaroqsiz” degan yozuv boʻlishi darkor.

103. Ishchilarni ichimlik suvi bilan taʼminlash uchun favvoralanuvchi uchliklarga ega yopiq baklar va sanitariya meʼyorlariga javob beradigan boshqa moslamalar bilan jihozlash kerak.

104. Oqova suvlarni tashlanishi, ularning ifloslanish darajasi, hamda tozalash inshootlarining samarali ishlashi ustidan, sanitariya nazoratining mahalliy organi bilan kelishilgan jadvalga asosan, kunlik laboratoriya nazorati tashkil qilinishi kerak. Oqova suvlardagi neft mahsulotlari va zararli moddalar tarkibi belgilangan meʼyorlardan oshmasligi zarur.

105. Nosoz yoki notoʻgʻri yasalgan gidrotoʻsqichli kanalizatsiyani ishlatish mumkin emas. Har bir gidrotoʻsqichdagi toʻsiqni tashkil qiluvchi suv qatlamining balandligi 0,25 m dan kam boʻlmasligi lozim.

106. NQK hududi ichida undan tashqarida joylashgan sanoat kanalizatsiya quduqlari har doim yopiq boʻlishi kerak. Quduqlarning qopqoqlari poʻlat yoki temir-beton halqa ichida kamida 10 cm qalinlikda qum bilan koʻmilishi kerak.

107. Ichida ish olib borilayotgan quduqlar atrofi toʻsilishi va oldida “Ishlar bajarilyapti” degan ogohlantiruvchi lavha va belgilar oʻrnatilishi zarur.

108. Nosoz yoki ifloslangan, oqova suvlarni zarur darajada tozalanishini taʼminlay olmaydigan tozalash moslamali sanoat kanalizatsiyasini ishlatish mumkin emas.

109. Sanoat kanalizatsiyasining tutgich va tindirish hovuzlari kamida 1 m ga teng balandlikda toʻsilgan boʻlishi kerak.

110. NOʻA va A boshqaruv shchitida joylashtirilgan asboblarning aniqlanayotgan va ruxsat etilgan koʻrsatkichlar chegarasi belgilangan yozuvlari boʻlishi zarur.

111. Signal beruvchi lampalar va boshqa maxsus asboblarda signal mazmunini belgilovchi yozuvlari boʻlishi kerak.

112. NOʻA va A belgilangan tartibda majburiy tekshiruvdan oʻtishi va kalibrlanishi darkor.

113. Ogohlantiruvchi va avariyali signal berish tizimi doimiy ravishda ishlab turishi shart.

114. NUA va A vositalari taʼmirlashga, sozlashga yoki tekshirishga olingan boʻlsa, darhol barcha oʻlchamlar boʻyicha mos keladigan zaxira vositalarga almashtirilishi kerak.

115. Ishlab chiqarish yoʻriqnomalariga koʻra, smenadagi texnologik xodim ayrim asbob va avtomatika vositalarini faqat avariya vaziyatidagina oʻchirishi mumkin.

116. Har bir texnologik qurilma (obyekt)da, ishlab chiqarish yoʻriqnomada loyihalash instituti bilan kelishilgan, ulardan voz kechilsa, qurilma (obyekt) toʻxtalishi yoki xavfsiz ishlash tartibiga oʻtkazilishi kerak boʻlgan, himoyalash va jarayonni tartiblash vositalarining minimal miqdordagi roʻyxati mavjud boʻlishi lozim.

117. Nosoz NOʻA va A, shuningdek tekshiruv muddati oʻtgan asboblarni oʻrnatish va ishlatish mumkin emas.

118. Manometrning koʻrsatkichlari xizmat koʻrsatuvchi xodimga yaqqol koʻrinadigan qilib, oʻrnatilishi, shkalasi vertikal tekislikda yoki old tomoniga 30º ogʻgan boʻlishi, oʻlchov chegarasi shkalaning uchdan ikkinchi qismida boʻlishi lozim. Manometr siferblatida idishdagi ruxsat etilgan maksimal bosimga teng koʻrsatkich boʻyicha qizil chiziq yoki korpusida qizil rangli mil oʻrnatilishi kerak.

Xizmat koʻrsatish maydonchasi polidan 3 m dan yuqori boʻlgan joylarda manometr oʻrnatish mumkin emas.

119. NOʻA va A, muhosaralash va signal berish moslamalarini taftish qilish nazorat-oʻlchov asboblari va avtomatika vositalarini rejali-ogohlantiruvchi taʼmirlash nizomiga asosan tuzilgan jadval boʻyicha oʻtkazilishi, hamda maxsus jurnallarda qayd etilishi darkor.

120. NOʻA va A havo tizimini va texnik havo tizimlarini qoʻshish, hamda NOʻA va A havo tizimi yoʻllariga havoni boshqa maqsadlarda ishlatish uchun kesib ulash mumkin emas.

121. NOʻA va A sexlarida simobli asboblar boʻlsa, ularni taʼmirlash uchun ajratilgan alohida xonalarni nazarda tutish lozim.

122. Radioaktiv izotopli asboblarni ishlatganda radioaktiv moddalar va boshqa ionlanuvchi nurlanish manbalari bilan ishlashga oid sanitariya qoidalarni qoʻllash lozim.

123. NQK obyektlaridagi yashindan himoyalash qurilmasi “Bino va yashindan himoyalash qurilmalarini loyihalash va qurish boʻyicha yoʻriqnoma” talablariga javob berishi kerak.

Yashindan himoyalash qurilmasi va statik elektrdan himoyalash “Elektr qurilmalar tuzilish qoidalari” (PUE)ning VII boʻlimi talablariga javob berishi kerak.

124. Statik elektr uchun moʻljallangan yertutash qurilmalari, odatda, elektr uskunalar uchun moʻljallangan yertutash bilan birlashtiriladi. Bunday yertutash qurilmalar PUE, GOST 21130 va SN 102 talablariga asosan bajarilishi kerak.

125. Statik elektrdan himoyalash uchun temir yoʻl sisternalariga quyish uchun moʻljallangan metall uchlik shlanglar diametri kamida 2 mm mis sim yoki kesimi kamida 4 mm boʻlgan mis quvurcha bilan oʻramalararo qadamni 100 mm dan oshirmay oʻralib yerga tutashtirilishi kerak. Sim yoki quvurchaning uchlari quvuroʻtkazgich qismlariga va uchlikka payvandlab yoki bolt bilan mahkamlab biriktirilishi lozim.

Shlanglardagi uchliklar, hamda neft mahsulotni quyish va toʻkin uchun moʻljallangan tez ajratiladigan moslamalar uchqun chiqarmaydigan materialdan yoki uchqun chiqarmaydigan qoplamali poʻlatdan yasalgan boʻlishi zarur.

126. Temir yoʻl sisternalarni toʻldirishda foydalanadigan quvur ustunlar yerga tutashtirilgan boʻlishi kerak.

127. Tez alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar (kondensatlar) quyish yoki toʻkish uchun qoʻyilgan avtotsisternalar, jarayon paytida yerga tutashtirilgan boʻlishi kerak. Avtotsisternalardagi statik elektr zaryadlarini bartaraf etish uchun, ularga yerga tegib turadigan metall zanjircha ulab qoʻyilishi lozim.

128. Rezervlardagi qabul qiluvchi quvuroʻtkazgichning joylanishi neft mahsulotni “oʻlik qoldiq” sathini nazarga olgan holda suyuqlik qatlami tagiga berilishini taʼminlash kerak.

129. Momaqaldiroq paytida yonuvchan suyuqliklardan namuna olish, shuningdek suyuqliklarni haydab kiritish yoki soʻrib chiqarish mumkin emas.

130. NQK hududidagi, qurilmalar va ishlab chiqarish xonalardagi uskuna va quvuroʻtkazgichlarni yigʻish, ajratish va taʼmirlash ishlarini bajarish uchun loyihaga binoan bajarilgan, belgilangan tartibda tasdiqlangan, yuk koʻtarish kranlarining tuzilishi va xavfsiz ishlatish qoidalariga asosan ishlatiladigan, yuk koʻtarish-transport vositalari va mexanizmlarini qoʻllash lozim.

131. Takelaj ishlari kunning yorugʻ paytida bajarilishi kerak. Kunning qorongʻi paytida takelaj (ortish-tushirish) ishlarini yuklarni tashish (siljitish) ishlariga ruxsatnomasi boʻlgan mutaxassisning bevosita rahbarligi ostida bajarish kerak.

Katta oʻlchamli, ogʻir yuklarni ortish, tushirish, transportga tashish ishlarini ularni xavfsiz bajarish boʻyicha javobgar shaxs koʻrsatilgan, dastlab ishlab chiqilgan va NQK texnik rahbari tomonidan tasdiqlangan ishlarni tashkil qilish rejasiga asosan bajarish kerak.

132. Yukkoʻtarish mexanizmining harakat doirasidagi joy toʻsilgan boʻlishi, xavfli zona chegarasida esa — ogohlantiruvchi belgilarni oʻrnatish zarur.

133. Elektr asboblarning ishlatish elektr asboblar va moslamalarni ishlatishda xavfsizlik qoidalari talablarini qoniqtirishi kerak.

134. Qoʻl elektr asboblari bilan ishlashga “Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ishlatishdagi xavfsizlik texnikasi qoidalari” (IEQIXTQ) boʻyicha oʻqitishdan oʻtgan va elektr xavfsizligi boʻyicha kamida II malakaviy guruhga ega boʻlgan shaxslar tayinlanadi.

135. Elektr asbobga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash ishlari elektr xavfsizligi boʻyicha, IEQIXTQ, IEQTIQ ga asosan kamida IV malakaviy guruhga ega elektr texnik xodimlar tomonidan bajarilishi kerak.

136. Pnevmatik asbobning shlangli tutashmalari zich va ishonchli boʻlishi kerak.

137. Xizmat koʻrsatuvchi uskunalar 1,5 m dan yuqorida joylashgan boʻlsa (apparat, asboblar, lyuklar, surma zulfinlar va h. k) ular oldiga koʻchmas narvonlar va toʻsilgan maydonchalar oʻrnatilishi lozim.

3 m dan oshmagan balandlikda joylashgan kam xizmat koʻrsatiladigan uskuna oldiga 60° qiyalikda narvon oʻrnatishga ruxsat etiladi.

138. Balandlikda ishlarni bajarishga moʻljallangan havoza va boshqa moslamalar inventarlik talabiga javob beradigan boʻlishi va namunaviy loyihalarga asosan yasalishi darkor.

139. Quvuroʻtkazgichlarga mahkamlangan qoʻshimcha narvonlardan foydalanish va ularda taʼmirlash ishlarini oʻtkazish mumkin emas.

140. NQK hududida tuproq ishlarini bajarishga mazkur ishlarni bajarish uchun ruxsatnoma — naryad, hamda bajarilayotgan ishlar hududidagi yerosti kommunikatsiyalar joylanish rejasi mavjudligida ruxsat etiladi.

141. Odamlar yoki avtotransport oʻtadigan joylarda transheyalar qazilsa, toʻsiqlar oʻrnatilishi lozim.Toʻsiqlarda ogohlantiruvchi belgi yoki yozuvlar, tungi paytda esa — signallovchi yoritqich oʻrnatish lozim.

142. Texnologik jarayonlarni, sanoat xavfsizligini taʼminlashga qoʻyiladigan talablarga binoan, texnologik loyihalashda qoʻllanadigan dastlabki maʼlumotlarga asosan ishlab chiqish kerak.

143. Barcha ishlab turgan va ishga tushirilayotgan korxonalar sanoat tajriba, sinov qurilmalari va mini — NQZ uchun texnologik tartib ishlab chiqilib belgilangan tartibda ishlab tasdiqlanadi. Texnologik tartiblar (reglament) tarkibi va mazmuni neftni qayta ishlash korxonalarining mahsulot ishlab chiqarishiga qoʻyilgan texnologik reglamentdagi belgilangan talablarga javob berishi lozim.

144. Texnologik reglamentlar (tartiblar)da tashqi havo muhitining salbiy haroratida neftni qayta ishlash korxonalarini xavfsiz ishga tushirish sharoitlari ishlab chiqilishi lozim.

145. Texnologik uskunalar, nazorat vositalari boshqarish, signal berish, aloqa va avariyaga qarshi avtomatik himoya (AQAH) vositalari quyidagi davriylikda tashqi koʻrikdan oʻtkazilishi kerak:

a) texnologik uskunalar, quvuroʻtkazgichlar armaturasi, elektr uskunalar, himoya vositalari, texnologik quvuroʻtkazgichlar — har bir smena boshlanishi oldidan va smena mobaynida kamida har ikki soatda operator, mashinist, smena boshligʻi tomonidan;

b) nazorat, boshqarish vositalari, bajarish mexanizmlari, avariyaga qarshi himoyalash, signal berish va aloqa vositalari — sutkada kamida bir marta, metrologik xizmat ishchilari tomonidan;

v) shamollatish tizimlari — har bir smena boshlanishidan avval, smena boshligʻi tomonidan;

g) oʻt oʻchirish vositalari, shu jumladan avtomatik tizimlarni — har oyda kamida bir marta, yongʻindan himoyalash xizmati ishchilari bilan birgalikda maxsus tayinlangan shaxslar tomonidan.

Tekshirish natijalari smena qabul qilish va topshirish jurnalida qayd etilishi kerak.

146. Har bir portlash-yongʻindan xavfli obyekt uchun avariyani bartaraf qilish rejasi (ABR) ishlab chiqilishi va unda, boʻlinmani oʻziga xos sharoitini nazarga olib, avariya holatlari va avariyalarning oldini olish, ular sodir boʻlganda esa — bartaraf etish, zaharlanish, yongʻin yoki portlashni yoʻq qilish, ular oqibatini iloji boricha kamaytirish boʻyicha choralar va xodimlarning harakati nazarda tutilishi kerak.

147. ABR da tashkilot hududidagi barcha shaxslarni avariya toʻgʻrisida ogohlantirish va belgilangan zonalarda olov chiqish manbalar vujudga kelishini bartaraf qiluvchi choralar nazarda tutilishi lozim.

148. Avariya holatini bartaraf qilish rejalari tashkilot rahbari tomonidan aniqlanib tasdiqlangan korxona va ayrim obyektlar roʻyxatiga asosan ishlab chiqiladi.

149. ABR boʻyicha bilimlar attestatsiya sinovida tekshiriladi, amaliy malaka esa — bosh muhandis (texnik direktor) tasdiqlagan jadval boʻyicha xodim bilan oʻtkaziladigan oʻquv mashgʻulotlar paytida sinaladi.

150. ABR ishlab chiqish talab qilinmaydigan ishlab chiqarish uchastkalarida avariya holatida, xodim tashkilot bosh muhandisi (texnik direktor) tomonidan tasdiqlangan, tegishli ish joyiga taalluqli sanoat xavfsizligiga oid yoʻriqnomalarga amal qilishi kerak.

151. Portlash-yongʻindan xavfli korxonalar yoki qurilmalarda ularni ishlatish va tajriba ishlarini oʻtkazish xavfsizligini taʼminlovchi qoʻshimcha choralar ishlab chiqilmagan boʻlsa, yangi ish jarayonlarni yoki ayrim qismlarini sinash boʻyicha tajribali ishlar oʻtkazish, yangi ishlab chiqilayotgan uskunalarning asosiy nusxalarini sinash, tajribali vositalar va avtomatlashtirish tizimini tekshirish ishlarini amalga oshirish mumkin emas.

152. Portlashdan xavfli va zararli moddalar saqlanadigan idish va apparatlarda oʻrnatilgan ehtiyot klapanlarning gaz tashlamalari mashʼala tizimiga yuborilishi zarur.

153. Texnik apparatlarning neytral gaz va bugʻlari tashlamasini atmosferaning xavfsiz joyiga chetlatish kerak. Chiqindi gazlar uchun quvur ustunining (svecha) balandligi eng yuqori nuqtadan kamida 5 m baland boʻlishi lozim (bino yoki xizmat koʻrsatish maydonchaning tashqi apparaturasi chiqindi gaz ustunidan 15 m radiusida). Sham (svecha)ning minimal balandligi maydonchaning rejalashtirilgan belgisidan kamida 6 m teng boʻlishi kerak.

154. Bosim ostidagi suyultirilgan gazlar, tez alangalanuvchi suyuqliklar (TAS) omborlari bosim ostidagi suyultirilgan gazlar va TAS omborlari uchun oʻrnatilgan talablariga javob berishi lozim.

155. Portlash-yongʻindan xavfli obyektlarda oʻt oʻchirish tizimi turlari va ularni qoʻllash zarurati loyihalash tashkiloti tomonidan, neftni qayta ishlash va neft-kimyo sanoati korxonalari, bino va yongʻinga qarshi loyihalash boʻyicha belgilangan talablariga koʻra aniqlanadi.

156. Issiq suvda ishlovchi isituvchi sputnik (yoʻldosh)lar tizimining gidravlik barqarorlikda ishlashini taʼminlash uchun har bir yoʻldoshda chegaralovchi shaybalar oʻrnatish darkor.

Shaybalar teshiklarining diametri hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi.

157. Nasos yoki kompressorning haydovchi va soʻruvchi quvuroʻtkazgichlarida oʻrnatiladigan berkituvchi, kesuvchi va ehtiyot qurilmalar xizmat koʻrsatishga qulay zonada boʻlishi lozim.

158. Ehtiyot klapanlar oʻrnatilgan joylar maydonchalar bilan jihozlanishi zarur.

159. Ehtiyot qurilmalarni tanlash, oʻrnatish va ularga texnik xizmat koʻrsatish sanoat xavfsizligi sohasidagi normativ-texnikaviy hujjatlar talablariga javob berishi kerak.

160. Qurilmani ishga tushirilishi texnologik reglamentga asosan bajarilishi lozim. Qurilmani ishga tushirish uchun, ishga tushirish va rejimga chiqarish muddatlari belgilangan, hamda ishga tushirish ishlari boʻyicha javobgar shaxslar tayinlangan korxona boʻyicha chiqarilgan buyruq asos boʻladi. Ishga tushirish boʻyicha shaxslar zimmasiga barcha ishga tushirishdan oldingi ishlarni tashkil qilish va ularni xavfsiz oʻtkazish, hamda qurilmani ish rejimiga chiqarib, xavfsizlik choralarini taʼminlash ishlari yuklanadi.

161. Qurilmani ishga tushirishdan avval energiya bilan taʼminlash barcha tizimi (issiqlik, suv, elektr taʼminlash, inert gazlar bilan taʼminlash), isitish va shamollatish tizimlari ishga yaroqligi, hamda mazkur qurilmaga xizmat koʻrsatuvchi mashʼala tizimining ishga shayligini tekshirish zarur.

162. Qurilmani ishga tushirish va toʻxtatishdan soʻng, jarayonni oʻziga xosligini nazarga olib, inert gaz yoki suv bugʻi bilan puflanishi va albatta uning (puflash) samaradorligi tahlillar orqali nazorat qilinishi shart.

163. Uskuna va quvuroʻtkazgichlar puflangandan soʻng birinchi marta ishga tushirishdan avval, hamda uskuna va quvuroʻtkazgichni ochib bajarilgan taʼmirdan soʻnggi kislorod qoldigʻi, qoʻllanilayotgan yonuvchan moddalar bilan portlashdan xavfli konsentratsiyani vujudga keltirmasligi shart.

164. Apparat inert gazi bilan puflanib taʼmirga tayyorlanganda undagi yonuvchan moddalar ish zona havosidagi ruxsat etilgan konsentratsiyadan oshmasligi zarur.

165. Kislota va ishqor eritmalarini tayyorlash boʻyicha barcha operatsiyalar, odatda, reagent omborlarida, mexanizatsiyalashgan boʻlishi, qoʻl mehnati ishlatilmay, xodim texnologik muhit bilan aloqada boʻlmagan holda, texnologik tartibga asosan bajarilishi lozim.

166. Saqlanadigan ombordagi xavfliligi boʻyicha I va II sinfga mansub zararli moddalar bilan bogʻliq barcha ishlar shamollatish tizimi ishlaganda bajarilishi kerak.

167. Metanoldan foydalanish bilan bogʻliq ishlar, mazkur ishlarni tashkil qilishda talab qilinadigan xavfsizlik talablariga asosan amalga oshirilishi zarur.

168. Xavfliligi boʻyicha I, II va III sinfga mansub suyuq reagentlarni uzatuvchi, haydovchi quvuroʻtkazgichlarning flanetsli birikmalarida himoya gʻiloflari oʻrnatilishi darkor.

169. Reagentlarni apparatlarga qoʻyishda qoʻl mehnatidan foydalanish mumkin emas. Bu maqsadlar uchun nasos yoki inert gazi bilan siqib chiqarish tizimi nazarda tutilishi lozim.

170. Reagentlarni uzatishdan oldin vaqtincha ishlamagan apparat va quvuroʻtkazgichlar, zichligini va oʻtkazuvchanligini tekshirish lozim. Odamlar va transport oʻtish yoʻllari ustidan oʻtkazilgan reagentli quvuruzatgichlarda flanetslar oʻrnatish mumkin emas.

171. Nordon va kimyoviy ifloslangan va ishqorli suvlarni umumiy kanalizatsiyaga toʻkish mumkin emas.

172. Tarkibidagi vodorod 60% va undan ziyod boʻlgan yonuvchan yengil gazlarni ehtiyot klapanlardan xavfsiz joydagi mashʼala qurilmasiga tashlash mumkin.

173. Tarkibida vodorod boʻlgan muhitda ishlaydigan apparatlarning materiallarini vodoroddan yemirilish taʼsirini nazarga olgan holda tanlash lozim.

174. Qurilmani oʻrnatishdan oldin uskuna, quvuroʻtkazgichlar, armaturalar, yer tutashgichlar, nazorat-oʻlchov asboblari, yorugʻlik va ovozli signal, muhosaralash, shamollatish, oqova vositalari, shaxsiy himoya va oʻt oʻchirish vositalarining toʻgʻri montaj qilinganligini va ishga yaroqli ekanligini tekshirish lozim. Qurilma muhandis-texnik xodimlar rahbarligida ishga tushirilishi kerak.

175. Qurilmani oʻrnatishdan oldin apparatlar, idishlar va quvuroʻtkazgichlardan havoni siqib, umumzavod mashʼala tizimiga chiqarish taqiqlanadi.

176. Mashʼala hududidagi toʻsiq ortiga mashʼalaga javobgar sex boshligʻining ruxsatisiz ishchilarning kirishi taqiqlanadi.

177. Bevosita aloqasi yoʻq shaxslarning qurilmaga xizmat qilishlari taqiqlanadi.

178. Qurilmaning taʼmirlashga berilgan barcha apparatlari va ayrim boʻlaklarini ishga tushirishdan oldin, mashʼala tizimini qurilmadan uzib turib, zichlikka sinash zarur.

179. Qurilmaga bugʻni qabul qilishdan oldin bugʻoʻtkazgichlardagi barcha tashlamalarni ochish va tizimni qizdirish uchun bugʻ keladigan tarmoqdagi zulfinini ohista ochish lozim. Kichik tarmoqlari boʻlgan bugʻoʻtkazgichga bugʻni qabul qilishda avval markaziy magistralga, soʻngra har bir kichik tarmoqlarga yuborish zarur.

180. Qurilma ishlab turgan paytda apparatlardagi bosim va vakuumni kuzatib borish zarur. Operator xonasidagi shchitga oʻrnatilgan nazorat — oʻlchov asboblarining koʻrsatmalarini vaqti-vaqti bilan, bevosita apparatning oʻziga oʻrnatilgan, dublyor asboblar yordamida tekshirib turish darkor. Shkalasi yoʻq asboblarni shu joyning oʻzida nazorat asboblari vositasida tekshiriladi.

181. Uskunalarga quvuroʻtkazgichlar va apparaturalar ulangan joylarda nojipslik roʻy berganda, ularni ishlatish taqiqlanadi. Aniqlangan barcha nozichlik va sizib chiqish joylar zudlik bilan bartaraf etilishi zarur. Nosozlik haqidagi barcha mulohazalar vaxta jurnalga yozib qoʻyiladi.

182. Uskuna, avtomatika, muhosaralovchi va signal beruvchi qurilmalarni koʻrik va tekshiruvdan oʻtkazish quyidagi muddatlarda oʻtkaziladi:

a) yongʻinga qarshi uskunalar, gazniqoblar, oʻt oʻchirish tizimining sozligi holati, tizimdagi suv va bugʻ bosimining zarur oʻlchamlarda boʻlishini — smena boshligʻi tomonidan har safar smena boshlanishidan oldin;

b) shamollatish qurilmalarining sozligi va ishlashini — operator yoki smena boshligʻi tomonidan, har safar smena boshlanishidan oldin;

v) barcha suv oʻtkazgich qurilmalar (quduqlar, gidrantlar, zulfinlar, zaxira idishlar, nasos qurilmalari va sh. k.), koʻpik bilan oʻt oʻchirish qurilmalari — maxsus tayinlangan shaxslar tomonidan, yongʻin himoyasi xodimlari bilan birgalikda, har oyda kamida bir marta;

g) NOʻA va A, muhosaralovchi va signal beruvchi qurilmalar holati — NOʻA xizmati xodimlari tomonidan, har smenada kamida bir marta.

Koʻrik va tekshiruv natijalari maxsus jurnalga yozib boriladi.

183. Apparatlarda deformatsiya roʻy berishining oldini olish maqsadida, undagi harorat va bosimni asta-sekin va ravon ravishda oʻzgartirish zarur. Harorat va bosimni oʻzgartirish tezligi, korxona Bosh muhandisi tasdiqlagan, qurilmani ishga tushirish, toʻxtatishga doir yoʻriqnoma asosida belgilanadi.

184. Rektifikatsiya kolonnalari korpusida, bugʻlatgichlarda, issiqlik almashtirgichlarda va boshqa apparatlarda yoki niqobli quvurlarda neft mahsulotlari sizib chiqishi aniqlanganda, ular alangalanib ketishining oldini olish uchun, sizib chiqqan joyga zudlik bilan bugʻ yuborib, apparat ishini toʻxtatib qoʻyish lozim.

185. Qaynoq neft mahsuloti sovugandan keyingina undan namuna olish mumkin. Namuna toza va qopqoqli metall idishga olinadi. Namuna olayotganda himoya koʻzoynagi va qoʻlqoplardan foydalanishi zarur.

186. Texnologik apparaturalardan gazni atmosferaga chiqarish mumkin emas. Himoyalovchi klapanlar orqali, avariya sharoitida, gazlarning xavfsiz joyga chiqarish mumkin. Himoya klapanlardan chiqadigan dud boʻronlarning balandligi sex binosining eng yuqori nuqtasi yoki ochiq qurilmadagi eng baland ishchi maydonchasidan kamida 5 m ziyod boʻlishi kerak (dud boʻrondan 15 m radiusni hisoblab). Yer sathidan esa eng kamida 6 m baland boʻlishi zarur.

187. Oʻt oʻchirish tizimidagi nosoz qurilmani ishlatish mumkin emas.

188. Kondensator va sovutgichlardan chiqayotgan suvda neft mahsulotlari va boshqa boʻlmasligi kerak.

189. Tarkibida 8% (hajmiy) dan ziyod vodorod sulfidi boʻlgan gazlar uchun mashʼala quvuriga chiqaradigan maxsus tizim rejalashtirishi lozim. Mazkur tizim boʻlmagan holatlarda vodorod sulfidli gazlar boshqa obyektlardan kelayotgan uglevodorod gazi bilan suyultirilib turib korxonaning umum mashʼala tizimiga yuborilishi zarur.

190. Issiq pech nasoslarining ishlashi ustidan muntazam nazorat oʻrnatilishi lozim. Issiq pech nasoslarini oz miqdordagi neft mahsulotlari bilan taʼminlanganda ishni toʻxtatish kerak.

Apparatlarga kelayotgan neft mahsulotlardagi bosim pasayib yoki eng pastki chegaraga tushib qolganda ishlab ketadigan yorugʻlik yoki ovozli signal berish vositalarining boʻlishi shart.

191. Salniklar va nasoslarning issiq qismlarini sovutish tizimi nosoz boʻlgan nasoslarni, haddan tashqari qizib ketmasligi uchun ishlatish taqiqlanadi.

192. Zaxiradagi issiqlik nasoslarini ishga tushirishdan avval, ularga issiq neft mahsulotini yuborib asta-sekinlik bilan qizdirib olish lozim.

Oldindan isitmay turib issiqlik nasoslarini ishlatish taqiqlanadi.

193. Idishlardagi nam saqlagich suvlarni chiqarmay turib kolonnani namlash uchun suv sepish mumkin emas.

194. Qurilmalardan avariya vaziyatlarida ishlatiladigan idishlarga keladigan avariya quvuroʻtkazgichlarni doimiy bir yoʻnalishdagi nishablikka ega boʻlishi va butun uzunligi boʻylab zulfini boʻlmasligi (kesib, ajratadigan va boshqa.) kerak.

195. Avariya vaziyatlarida ishlatiladigan idishlarga oldindan avariya bugʻ quvuroʻtkazgichlarini ulamay turib, ularga issiq neft mahsulotlarini tashlash mumkin emas. Neft mahsulotini tashlash jarayoni tugagandan keyin avariya quvuroʻtkazgichni bugʻ bilan puflab tozalash zarur. Yopiq avariya rezervuardan har vaxtada suvni chiqarib yuborish kerak.

196. Gaz, bugʻ yoki suyuq mahsulotlari sizib chiqadigan uskunalar va quvuroʻtkazgichlarni ishlatish mumkin emas. Barcha nosozliklar bartaraf etilishi shart.

Agar nosoz apparat oʻrniga rezerv (zaxiradagi) apparat boʻlsa, ishlashni rezerv apparatga koʻchirib turib, sizib chiqish joylari (nosozliklar) apparatni uzib qoʻyib tuzatilishi kerak. Tayyorlangan apparatdagi taʼmir ishlarini tegishli yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshiriladi. Ishlab turgan quvuroʻtkazgich va uskunalardagi nosozlikni bartaraf etish taqiqlanadi.

197. Portlashdan xavfli bugʻ aralashmalari va gaz bilan havo aralashmalari bor joylarda ish olib borganda uchqun chiqib baxtsiz hodisa roʻy berishining oldini olish maqsadida poʻlatdan yasalgan qoʻl asboblarini qoʻllash taqiqlanadi. Mazkur maqsadlar uchun urganda uchqun chiqarmaydigan metall (mis, jiz, latun) yoki mis qoplamali qilib yasalgan asboblarni, kesuvchi poʻlat asboblarga esa konsistent moy (solidol, tavot va sh.k) surkab turib ishlatish lozim.

198. Barcha portlash — olovdan xavfli bino va qurilma joylashgan hududlarga ogohlantiruvchi “Portlashdan xavfli”, “Olovdan xavfli”, “Chekish taqiqlanadi” kabi lavhalar osib qoʻyish zarur. Vaqtincha gazlashgan zonalarni oʻrab (toʻsib) qoʻyib toʻsiqlarga ogohlantiruvchi “Gazlashgan” yozuvi yoki belgilari oʻrnatiladi.

199. Yongʻin va portlashdan xavfli joylarda temir mixli yoki metall nagʻalli oyoq kiyimlarida ishlash taqiqlanadi.

200. Barcha texnologik apparatlar, agregatlar va quvuroʻtkazgichlar bir-biridan farqlanuvchi boʻyoq (belgi)li boʻlishi lozim. Turli bino (xona)lardagi bir xil apparatlarning ayrim uchastkalari va boʻyi baland apparatlar qaysi qavat yoki xonada boʻlishidan qatʼi nazar bir xil markirovka (belgi)ga ega boʻlishi zarur.

201. Elektr qurilmalar, elektr apparaturalar, elektr tarmoqlari va yoritish armaturalarini “Elektr qurilmalarning tuzilish qoidalari”ga muvofiq ishlatish kerak.

202. Pechlarda navbatchi (pilotli), pilikli moslama bilan jihozlangan yondirgichlar boʻlishi va ularga alohida yonilgʻi keladigan tizimli boʻlishi kerak.

203. Oʻchoq ichida portlash roʻy berganda pech konstruksiyasi buzilib ketishining oldini olish maqsadida uning radiant kameralaridagi yon devorlariga (oʻzi portlab ketadigan) himoyalovchi klapanlar oʻrnatiladi.

204. Pechni ishga tushirishdan oldin, uning ichida, oʻchogʻida, dud boʻronlarida taʼmirdan keyin biror predmet qolib ketmaganligiga amin boʻlish kerak. Oʻchoqqa (forsunkalarga) oʻt qalashdan oldin uning barcha lyuklari va tirqishlari berk boʻlishi lozim.

205. Tutun yoʻlini, loyiha koʻrsatmalariga muvofiqligini vaqti-vaqti bilan tekshirib turish zarur.

206. Pechni toʻxtatganda yoki avariya vaziyatlarida uning zmeyeviklarini puflash uchun qoʻllaniladigan inert gazli quvuroʻtkazgichlar va bugʻoʻtkazgichlarga teskari klapanlar va 2 tadan berkituvchi zulfinlar oʻrnatish joyiz.

Zulfinlar oʻrtasiga, zulfinlardagi zichlikni tekshirish va bugʻ kondensatlarni tashlab yuborish uchun sinov (puflovchi) joʻmrak joylashtirish lozim. Zmeyevikni bugʻ bilan puflovchi quvuroʻtkazgich doimo issiq holatda va kondensatsiz boʻlishi zarur.

Koʻp sonli zmeyeviklar mavjud boʻlganda, taqsimlagichdan oldin umum zulfinli aylanma (eshkakli) taqsimlagich oʻrnatish lozim. Zmeyevikni puflashni masofadan turib boshqarishni tashkil etilganda, zulfinni boshqarish posti pechdan eng kamida 5 m narida, bugʻ oʻchirgich armaturaning yonida joylashishi va unga yerdan turib xizmat koʻrsatish lozim.

207. Quvurdan yasalgan isitish pechlari bugʻ oʻchirish tizimi bilan jihozlanishi kerak.

208. Quvursimon isitish pechlari ularning forsunkalariga keladigan gazsimon yonilgʻining bosimi, belgilangan eng past chegaradan ham tushib ketganda yoki yonilgʻi kelmay qolganda oʻz-oʻzidan ishlab ketadigan signal berish moslamasi bilan jihozlanishi zarur.

Forsunkalarga gazsimon yonilgʻi beradigan quvuroʻtkazgichlarga bosim pasayib ketganda avtomatik tarzda berkitadigan yopuvchi (ajratib qoʻyadigan) klapan oʻrnatiladi. Gazsimon va suyuq yonilgʻilarda ishlaydigan forsunkalar quvuroʻtkazgichlariga berkitish (ajratuvchi) klapanlarini oʻrnatish talab qilinmaydi.

209. Pech quvurlari qizib kuygan holatlarida oʻchoq ichida zmeyeviklarga, radiant kameralarga va qoʻshaloq qutilarga suv bugʻini yuboruvchi, hamda zmeyevik tizimida avariya roʻy berganda, unga xomashyo va yonilgʻi berishni toʻxtatadigan avtomatik moslama oʻrnatiladi.

Bugʻ magistralidagi bosim 4 atm. atrofida boʻlishi kerak.

210. Oʻchoq ichini suv bugʻi bilan puflab tozalamay turib, forsunkalarni yoqish taqiqlanadi. Puflashni moʻridan bugʻ alomatlari chiqa boshlagandan boshlab 15 min davomida bajarish kerak. Koʻp kamerali pechlar uchun kameralarni puflash, eng oxirgi zulfinni ochgandan keyin 20 min davom etishi lozim.

Forsunkalarni faqat mashʼala yoki piliklar yordamida yoqishga ruxsat etiladi.

211. Suyuq yonilgʻida ishlaydigan forsunkalarni yoqish uchun, unga avval yonib turgan mashʼalani yaqinlashtirib turib, bugʻ va havo kelishiga erishib, soʻngra forsunkaga yonilgʻi keladigan quvuroʻtkazgichdagi joʻmrakni asta-sekin ochish lozim.

212. Mashʼalani shimdirish uchun tez alangalanadigan mahsulotlar (benzin, ligroin, kerosin va sh.k.)dan foydalanish taqiqlanadi. Yonib turgan mashʼala quti (yashik)dagi quruq qum yordamida oʻchiriladi.

213. Qurilmani ishga tushirishdan avval pechdagi barcha gaz oʻtadigan tarmoqlarni inert gaz bilan puflab, chiqindini mashʼala tizimiga tashlash lozim.

214. Barcha ishlamayotgan (jumladan, vaqtincha ishlamayotgan) forsunkalarga gaz boradigan quvuroʻtkazgichlar berkitilgan boʻlishi zarur.

215. Yonilgʻi quvuroʻtkazgichlarini toʻldirish paytida pech xonasida odamlar boʻlishi taqiqlanadi.

216. Forsunkalarga gaz kondensat bilan qoʻshilib kela boshlaganda, gaz keladigan joʻmrakni zudlik bilan berkitib, kondensatni “gaz mashʼala” tarmogʻiga tashlash lozim.

217. Gazda ishlaydigan forsunkalarni yoqishdan oldin quyidagilarni bajarish zarur:

a) barcha forsunkalardagi ishchi va nazorat (tekshiruv) joʻmraklari toʻliq va zich yopilganligi;

b) yonilgʻi tarmogʻidagi kondensat chiqarib yuborganligi;

v) pech oʻchogʻini bugʻ bilan puflanganligi.

218. Forsunkani yoqish paytida, alanga chiqib kuyib qolishdan saqlanish uchun, forsunka oynasining yon tarafida turish lozim. Biror sababga koʻra gaz yonmasa yoki yonish toʻxtab qolsa, ishchi joʻmrakni berkitib, oʻchoqni yana bir bor bugʻ bilan puflash, forsunkalarga kelayotgan oʻtkazgichlardagi gazni “svecha”ga chiqarib yuborish, hamda forsunkalarni qayta yoqish kerak.

219. Yonilgʻi quvuroʻtkazgichlaridagi gaz va suyuq yonilgʻining bosimi avtomatik tarzda tartibga solinadi.

220. Pech ishlayotgan paytda zmeyevik quvurlarining, quvur osmalarining va pech devorlarining holatini kuzatib turish taʼminlanishi lozim. Pechning quvurlarida shishib (boʻrtib) chiqish, devorlarida defomatsiya alomatlari, osma moslamalar uzilib ketish holatlari roʻy berishiga yoʻl qoʻyilmaslik kerak.

221. Zmeyevik quvurlarining pech gabaritlaridan tashqariga chiqib turgan, ulangan joylarini, qoʻl, badan tegib kuyib qolmaslik uchun izolyatsiyalash zarur.

222. Quvur pechlarining egizaklaridan (juftlaridan) mahsulot sizib chiqa boshlasa, bunday pechlarni ishlatish taqiqlanadi. Tiqinlarni mahkamlash uchun boltlarni mahkamlashni quvurlardagi bosimni pasaytirib, zmeyevikni mahsulotlardan boʻshatib turib bajarish kerak.

223. Pech oʻchogʻidagi yonish jarayoni meʼyoriy rejimda boʻlishga erishish lozim; barcha forsunkalar tekis (bir xil) yuklanib, mashʼala (olov)ning uzunligi bir xil oʻlchamli boʻlishi zarur.

224. Forsunkalar yonishini kuzatishda himoya koʻzoynagini taqib, qarash tirqishining yonida turish kerak.

225. Zmeyevik quvurlarining qizib-koʻpchib ketishi holatlari roʻy berganda, pechga mahsulot kelishini tezda toʻxtatib, yondirgich yoki forsunkalarni oʻchirish va oʻchoqqa bugʻ yuborish lozim.

226. Qizigan zmeyevik quvurlarini mahsulot yoʻnalishi boʻylab bugʻ yoki inert gaz bilan puflash kerak. Avariya vaziyatlari uchun moʻljallangan idish boʻlsa puflashni mahsulot yoʻli boʻylab yoki teskarisiga (kuygan joy holatiga qarab) bajarish lozim va oʻchoqqa iloji boricha mahsulot tushmasligiga erishish zarur.

227. Puflashni boshlashdan oldin zmeyevikdagi bosim puflanayotgan bugʻ yoki inert gaz bosimidan past boʻlishi kerakligiga eʼtibor berish kerak.

Zmeyevikka bugʻ yuborishdan oldin bugʻoʻtkazgichdagi kondensat toʻlasicha chiqarib tashlanishi lozim.

228. Pechni taʼmirlash uchun toʻxtatishdan oldin zmeyevik ichidagi mahsulot texnologik tartibga koʻra inert gaz yoki suv bugʻi bilan puflab chiqarib yuborilishi kerak.

229. Pech zmeyeviklari quvurlarida vaqti-vaqti bilan nazorat oʻlchovlari oʻtkazish zarur.

Quvurlar ruxsat etilgan meʼyordan ortiq darajada yeyilib (yupqalashib) ketganda, ularni almashtirish lozim.

230. Qurilmaning elektr qismiga 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr-qurilmalarida ishlashga huquqi bor elektrtexnik xodim, IEQIXTQ, IEQTIQ ga asosan xizmat koʻrsatadi.

231. Elektr degidratorga xizmat koʻrsatuvchi elektr texnik xodim ixtisosi boʻyicha kamida IV elektr xavfsizlik guruhiga mansub boʻlishi kerak.

232. Har bir elektr degidrator tanasida, narvonga yaqin joyda, hamda boshqaruv shchitining tegishli panelida (old va orqa tomonlarida) uning tartib raqami boʻlishi lozim.

233. Transformatorlar va reaktiv gʻaltaklar joylashgan yuqoridagi maydoncha toʻr yoki panjarali toʻsiqqa ega boʻlib, unga “Yuqori kuchlanish! Hayot uchun xavfli!” degan yozuv osib qoʻyish zarur.

234. Elektr degidrator ishlab turganda, uni koʻrikdan oʻtkazish uchun toʻsiq ichiga kirish taqiqlanadi.

235. Elektr qurilmali elektr degidratorni oʻrab turgan toʻsiqda, eshigini ochganda, kuchlanishni uzib qoʻyadigan muhosaralash moslamasi boʻlishi kerak.

236. Elektr degidrator ishlayotganda unga koʻtarilish uchun qoʻyilgan narvonga “Kirma, oʻldiradi!” degan lavha osib qoʻyish lozim.

237. Ishlab turgan elektr degidratorlarga koʻchma narvonlarni qoʻyish taqiqlanadi.

238. Elektr degidrator apparatidagi neft sathi pasayganda kuchlanishni uzib qoʻyadigan qurilma oʻrnatilishi kerak. Barcha muhosaralash qurilmalarining ishini, grafikka koʻra, bir yilda kamida bir marta tekshirib turish zarur.

239. Elektr degidratorni neft bilan toʻldirgandan keyin, kuchlanishni ulashdan oldin, unda toʻplanib qolgan gaz va bugʻni gaz havo quvuri orqali yopiq tizimga chiqarib yuborish kerak.

240. Elektr degidratorning yuqorisidagi maydonchada va uning ichiga oʻrnatilgan uskunalarni taʼmirlash uchun, berk apparatlarda ishlash va elektr taʼmir olib borishga rasmiylashtirilgan maxsus naryad-ruxsatnomani olib, quyidagi tadbirlarni tartib boʻyicha bajargandan keyingina kirishish mumkin:

a) asosiy elektr tarmogʻidagi, hamda tezkor tarmoqdagi kuchlanishlarni uzib qoʻyib, oʻsha joylarga “Ulamang — odamlar ishlayapti!” degan plakat osib qoʻyish;

b) elektr degidrator xonasini obdan shamollatib boʻlib, havosi tahlilini oʻtkazish;

v) ikkala transformatorlarning yuqori kuchlanish tarafida kuchlanish (elektr toki) yoʻqligini tekshirish;

g) yuqori kuchlanishdan chiqadigan simlarga koʻchma yer tutashtirgichni ulash;

d) elektr degidratorga borishga ruxsat etilgan zinaga “Shu yerdan kiring” degan lavha osib qoʻyish;

e) yopiq apparatlar ichida xavfsiz ishlashni taʼminlovchi tadbirlarni bajarish.

241. Ogohlantiruvchi “Ulamang — odamlar ishlayapti!” degan plakatni faqat tezkor xodim farmoyishi boʻyicha yechib olinishi mumkin.

242. Oraliq stansiya, schit va yigʻmalarning taqsimlovchi qurilmalar elektr sxemalarning qayta ulanishi elektr qurilmaga bevosita xizmat koʻrsatuvchi tezkor xodim bajarishi kerak. Tezkor qayta ulanishni bajarish huquqiga ega boʻlgan shaxslar roʻyxati elektr xoʻjaligiga javobgar shaxs tasdiqlaydi.

243. Elektr qurilmada yongʻin roʻy berganda zudlik bilan elektr kuchlanishni uzib qoʻyish zarur.

244. Elektr degidrator va tindirgichlardagi suvni avtomatlashtirilgan yoki berk usulda chiqarib tashlash lozim.

Atmosfera — vakuumli va termik kreking qurilmalarini ishlatishda mazkur qoidaning IV bobning 1-§ da bayon etilgan talablarga rioya qilish zarur.

245. Qurilmaga yuborilayotgan neft mahsulotning ostidagi suv miqdorini muntazam ravishda kuzatib borish lozim va mazkur oʻlcham loyihada belgilanganidan ziyod boʻlmasligi kerak.

246. Atmosfera — vakuum qurilmaning vakuum qismini xom neft bilan ishga tushirish taqiqlanadi. Mazkur maqsadlar uchun mazutdan foydalanish lozim.

247. Barometrik kondensatorga kelayotgan suv maromi belgilanganda, kondensatordan chiqib ketayotgan suvga suyuq neft mahsulotning ham ergashib ketmasligiga eʼtibor berish zarur.

248. Barometrik kondensatorga barobarlashtiruvchi quvuroʻtkazgich orqali qaynoq neft tushmasligi uchun, oʻrtalik vakuum qabul qilgichlardagi suyuqlik sathining normal holatda boʻlishiga erishish kerak.

249. Issiq pech nasoslarining ishini doimiy ravishda nazorat qilib turish kerak. Nasosga kelayotgan mahsulot miqdorining kamayishi yoki bosimi reglament boʻyicha ruxsat etilgan chegarasigacha tushib ketishni yorugʻlik yoki ovozli signal bilan xabar berilishini taʼminlash lozim.

250. Reaktorlarga mahsulot (xomashyo, katalizator) solishdan oldin, uning ichida odamlar yoki begona narsalar yoʻqligiga ishonch hosil qilish lozim.

251. Katalizatorni toʻkish, chiqarib olish va elash paytida respiratorlar, himoya koʻz oynagi va qoʻlqoplardan foydalanib, taʼminotchi yuborgan muayyan katalizatorning texnik shartlariga koʻra, ular bilan ishlaydigan xavfsizlik talablariga rioya qilishlari zarur.

252. Reaktorlarni katalizatorlar bilan toʻldirayotgan xodimlar ikki taraflama telefon yoki baland ovozli (radio) aloqasi bilan taʼminlanishlari zarur.

253. Katalizatorlarni toʻkish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi kerak.

254. Katalizatorlarni reaktorlarga quyib boʻlgandan keyin apparatlar va quvuroʻtkazgichlar tizimidagi zichlik (jipslik) inert gazi vositasida tekshirib koʻrish zarur.

255. Torkret qoplamasi buzilgan reaktorlarni ishga tushirish taqiqlanadi.

256. Tashqi devorlari texnologik reglament boʻyicha muayyan metall uchun ruxsat etilgan miqdordan ortiq qizib ketgan reaktorlarni ishlatish taqiqlanadi.

Reaktorning futerlangan yuzali devorlaridagi haroratni nazorat qilib borish va qizigan joylardagi xavfni bartaraf etish maqsadida reaktor tanasini usti qismiga termoparalar oʻrnatish zarur.

Reaktor devorining harorati maxsus yozib boruvchi apparatlar yordamida nazorat qilinadi.

257. Reaktorlar tashqi devorlaridagi haroratni sunʼiy yoʻl bilan pasaytirish taqiqlanadi.

258. Qurilmalarni normal ishlatish jarayonida reaksiyaga yuborilayotgan xomashyo bilan aylanayotgan gazning oʻzaro nisbatini bir maromda ushlab turish lozim. Kompressorlardan biri buzilib, oʻrniga zaxiradagisini quyish imkoni boʻlmaganda, qurilmani avariya tarzda toʻxtatish zarur.

259. Xomashyo nasoslari toʻxtab qolganda reaktorlardan xomashyo idishiga “teskari oqim” (“yoʻl”) bilan vodorodli gaz kelib tushmasligi uchun ajratib qoʻyuvchi moslamani oʻrnatish rejalashtirilishi kerak.

260. Reaktorga inert gaz keladigan quvuroʻtkazgichga ovozli va yorugʻlik signalini ulab, inert gaz tarkibida kislorod miqdori belgilangan ziyod boʻlganda, gaz kelishini toʻxtatib qoʻyadigan oʻzi yozadigan gaztahlillagich oʻrnatish zarur.

261. Qurilmada normal texnologik rejimiga erishilgandan keyin, unga keladigan inert gaz tarmogʻini uzib qoʻyish kerak.

262. Katalizatorni regeneratsiya qilishdan oldin tizimdagi aylanma gazni inert gaz yordamida puflab chiqarib yuborish zarur.

263. Reaktor blokini ishga tushirishdan oldin va taʼmirlagandan keyin tarkibida eng koʻpi bilan 0,5% (hajmiy) kislorod boʻlgan inert gaz bilan puflab chiqish lozim.

264. Katalizatorni regeneratsiyalash paytida reaktorga kirayotgan va undan chiqayotgan gazni tahlil qilib, tarkibidagi kislorod, uglerod dioksidi (karbonat angidridi) va uglerod oksidi miqdorini aniqlab turish zarur.

265. Reaktordan katalizatorni chiqarib olishga, uni toʻliq regeneratsiyalab, inert gaz bilan puflagandan keyingina kirishish mumkin.

266. Regeneratsiyalanmagan yoki sustlashtirilmagan holdagi katalizatorni reaktordan chiqarish taqiqlanadi.

267. Reaktorni ochishdan oldin quyidagilarga rioya qilish zarur:

a) uni 50°S dan ziyod boʻlmagan haroratgacha sovutish;

b) avval 20 — 30 min davomida inert gaz bilan, soʻngra havo bilan puflash.

268. Ish jarayonida xizmat koʻrsatuvchi xodimlar kuyib qolishining oldini olish maqsadida, reaktor atrofini yerdan balandligi eng kamida 1,5 m keladigan sim toʻr yoki panjara bilan toʻsib qoʻyish zarur.

269. Reaktor katalizatordan boʻshatilgandan keyin xodimlarning maxsus ish kiyimlari katalizator changidan tozalanishi va yuvishga topshirilishi kerak.

270. Suyuq oʻyuvchi (kislorodlar ishqorlar, fenol va sh. k) haydashga moʻljallangan quvuroʻtkazgichlar, nasos salniklarining ishlab chiqarish binolari ichidagi flanetsli ulangan joylariga himoyalovchi gʻilof oʻrnatilishi kerak.

271. Ishchilarni ishqor taʼsiridan kuyib qolishining oldini olish uchun, ishqor bilan bogʻliq ishlarni, ular maxsus korjoma, himoya koʻzoynaklari va ishqorga bardoshli qoʻlqoplar kiyib bajarishlari lozim.

272. Qattiq (qotib qolgan) kaustik sodani urib maydalash taqiqlanadi. Ularni maxsus bochkalarda bugʻ yordamida eritish kerak.

273. Barabandagi ishqorni bugʻ bilan eritishda uning tagiga suv bugʻini sekin-asta yuborish zarur, aks holda ishqor tomchilari yoki bugʻ oqimi ishchini kuydirib quyishi mumkin.

274. Barabanga bugʻ kelishini toʻxtagandan keyingina, ishqorning erishini kuzatish uchun barabanni qiyshaytirish mumkin.

275. Bugʻlab eritish bachogining qopqogʻi berk boʻlishi kerak.

276. Ishqorli barabanni bir kishi dumalatishi taqiqlanadi. Chunki baraban yiqilib ishchini shikastlantirishi mumkin.

277. Kaustik sodani eritish bachoklariga quyish va ishqoriy eritmani aralashtirish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi zarur.

278. Sisternalardan ishqoriy eritmalarni toʻkishda barcha uskunalari ishga yaroqli ekanligiga ishonch hosil qilish kerak.

279. Tozalash apparaturasiga reagentlarni chelaklab yoki boshqa yoʻllar bilan quyish taqiqlanadi. Mazkur ishlarni faqat nasos yoki monjus yordamida bajarish kerak.

280. Idishlarni kislota bilan toʻldirish paytida atmosferaga chiqadigan gaz va bugʻlarni neytrallashtirish lozim.

281. Nosoz monjus, armatura va ular atrofidagi quvuroʻtkazgichlar bilan ishlash taqiqlanadi.

282. Monjusga kislotani quyishdan oldin, monjusdan apparatga kislota boradigan quvuroʻtkazgichning ishga yaroqli ekanligiga amin boʻlish kerak.

Buning uchun monjusdan quvuroʻtkazgichlarga havo puflab tekshiriladi.

283. Monjusni kislota bilan toʻldirguncha unga suv tushmasligi choralarini qoʻllash lozim.

284. Monjusga kislota toʻldirishdan oldin monjus va quvuroʻtkazgichlardagi ochish — berkitish qurilmalari (zulfinlar) ishga yaroqli ekanligiga ishonch hosil qilish zarur.

285. Monjusdagi kislotani bosim ostida siqib chiqarish paytida quvuroʻtkazgichlarda turli taʼmir ishlari (flanetsdagi boltni burab mahkamlash, xomutlar oʻrnatish va sh. k.) oʻtkazish, hamda monjus quvuroʻtkazgichdagi joʻmraklarni qayta ulash taqiqlanadi.

286. Kislotani siqib chiqarish, qayta quyish, haydash paytida quvuroʻtkazgichlar va armaturalarda nosozlik aniqlanganda, monjusga siqilgan havo kelishini toʻxtatib, uning ichidagi havoni chiqarib yuborish va tizimni taʼmirlashga tayyorlash kerak.

287. Ishlamayotgan monjusni bosim ostida qoldirish taqiqlanadi. Havo yoʻlidagi joʻmrak (“havo joʻmragi”) ohista ochib bosimni pasaytirish lozim. Monjusni ishga tushirish paytida undagi bosimni nazorat qilib turish zarur.

288. “Havo chiqarish” joʻmragidan ketadigan quvurchani xavfsiz joyga oʻrnatish lozim.

289. Xizmat koʻrsatuvchi xodimlar uchun monjusning qulay va koʻrinadigan joyga manometr oʻrnatish zarur. Manometrning sifonli quvurchasi doimiy ravishda ajratuvchi suyuqlik bilan toʻldirilgan boʻlishi kerak.

290. Vaqtincha ishlamay turgan, reagentlarni haydashga moʻljallangan quvuroʻtkazgichlarni ishga tushirishdan oldin jipsligi (zichligi) inert gaz yoki havo bilan damlab, sinab koʻrish lozim.

291. Reagentli quvuroʻtkazgichlardagi zulfinlarni ochish yoki yopishda lom, quvurcha va sh.k.dan foydalanish taqiqlanadi.

292. Quvuroʻtkazgichlar va apparatlardagi joʻmraklar va boshqa armaturalarni bloklarga ajratish va moylash ishlarini ularning ichida kislota yoʻqligida bajarish kerak.

293. Haydash tugallangandan keyin kislota oʻtkazgich kislotadan tozalanishi lozim.

294. Odamlar va transport oʻtadigan joylarning tepasidagi kislota oʻtkazgichlarda flanetsli ulamalar oʻrnatish mumkin emas.

295. Qurilmani ishga tushirishdan avval lyuklar berkligini, tiqinlar yechib olinganligini, flanetsli va boshqa ulamalar zichligini tekshirish zarur.

296. Barcha tindirgich tizimni ishga tushirishdan oldin, amaldagi meʼyorlarga koʻra, bosim ostida sinab koʻrish zarur.

297. Tindirgichni neft mahsuloti bilan toʻldirishda, hamda uni butunlay boʻshatish paytida “havo joʻmragi” ochiq holatda boʻlishi kerak.

298. Namuna olish paytida joʻmrakning shamol kelayotgan tomonida turish lozim. Namuna olishda mahsulotning sachrab, toʻkilib ketishiga yoʻl qoʻymaslik darkor.

Moylarni kontaktli tozalash qurilmasida ishlaganda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar mazkur Qoidalarning VI bobidagi 1, 5 va 6-paragraflarida bayon etilgan xavfsizlik texnikasi talablariga rioya qilishlari shart.

Quyidagi xavfsizlik talablariga qoʻshimcha amal qilish lozim.

299. Tegirmon (gil maydalagich) ishlayotgan paytda unda biror taʼmir ishlarini bajarish taqiqlanadi.

300. Maydalangan gilli bunker lyuklarini ochiq qoldirish taqiqlanadi.

301. Maydalangan (kukun) gilni aralashtirgichga yuborishda haydovchi quvuroʻtkazgich va apparatlardagi barcha ulangan joylar germetikligi taʼminlanishi lozim.

302. Tegirmon va aralashtirgich joylashgan binoda chang paydo boʻlganda, xizmat koʻrsatuvchi xodimlar changtoʻsgich respiratorlardan foydalanishlari kerak.

303. Kukun gilni haydab boʻlgandan keyin quvuroʻtkazgichni havo bilan puflab yuborish zarur.

304. Aralashtirgichga gil toʻldirishni unda sath koʻrsatgichi borligida va turboaralashtirgichni ishga tushirgandan keyin bajarish kerak.

305. Mexanik tarzda ishlovchi aralashtirgichlarni ishlatganda qopqogʻining yuqori lyuki berk boʻlishi zarur.

306. Turboaralashtirgich ishlab turganda uning shkiviga remen kiydirish taqiqlanadi.

307. Turboaralashtirgichining uzatmalaridagi barcha aylanadigan qismlari toʻsilgan boʻlishi kerak.

308. Aralashtirgichdagi moy yuzasini nazorat qilib turish uchun avtomatik sath moslamalari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. Sathni reyka yoki boshqa usul (qoʻl bilan)da oʻlchash taqiqlanadi.

309. Filtr-pressni ishga tushirishdan oldin, unga havo damlab sinab koʻrish zarur.

310. Filtrni tozalash, taʼmirlash, diskni almashtirish paytida shturvalga filtrning qopqogʻi oʻz-oʻzidan yopilib qolishining oldini oluvchi himoya zanjirni tashlab qoʻyish kerak.

311. Filtr va quvuroʻtkazgichni bir maromda qizdirish darkor. Buning uchun ularga issiq mahsulotni asta-sekin yuborish lozim.

312. Filtrni ishga tushirish paytida uning qarshisida turish taqiqlanadi.

313. Texnologik reglamentga koʻra, filtr-pressni, avval sovutmay turib, havo bilan puflash mumkin emas.

314. Filtrning barcha disklarini puflab boʻlgandan keyingina, uni tozalash uchun ochish mumkin. Ayni puflash paytida oldin toʻxtatib qoʻyilgan disklarni qaytadan ishga tushirish kerak.

315. Filtr disklarini faqat yogʻoch kurakchalar bilan tozalash lozim.

316. Yechib olingan disklar, moyli qipiqlar, filtrlash qogʻozlarini bino (xona)da qoldirish taqiqlanadi.

317. Filtr disklarini yuvish uchun issiq suvli vannalar bilan jihozlangan maxsus xona (bino) ajratilgan boʻlishi kerak.

318. Ishlatilgan gilni tashlash uchun moʻljallangan voronka panjara bilan toʻsilgan boʻlishi lozim.

319. Filtr — pressning namunaolgich naychalarini joʻmraklar ochiqligida va filtrning oʻzi bosim ostida boʻlganda tozalash taqiqlanadi.

320. Selektiv eritmalar rezervuari turadigan maydoncha sementlangan, toza holatda boʻlishi kerak. Unda oqova suv ketadigan tizim va toʻkilgan eritmani yuvish uchun suv joʻmragi boʻlishi lozim.

321. Selektiv eritmani har bir rezervuarda avtomatik sathoʻlchagich, pastgacha tushirilgan namunaolgich, hamda avariya vaziyatlarida eritma yoki erituvchini soʻrib olish uchun quvuruzatgich oʻrnatilishi lozim.

322. Selektiv erituvchi solingan rezervuar va idishlardagi mahsulot sathini reyka (yogʻoch) bilan oʻlchash taqiqlanadi. Mazkur ishlar masofadan turib, operator xonasidagi shchitdagi orqali oʻtkaziladi.

323. Selektiv erituvchi solingan rezervuar va apparatlardan namunani maxsus yoʻl-yoʻriq olgan xodimlar oladi.

324. Namuna olish paytida erituvchi modda odam badani (tanasi)ga tushmasligiga erishish kerak.

325. Sath oʻlchashni oʻtkazayotganda filtrlovchi gaz niqob kiyib olishi lozim. Ayni paytida ochiq lyuk ustiga enkayish mumkin emas. Namuna oluvchi shaxs lyukning shamol kelayotgan tomonida turishi zarur.

326. Furfurol, fenol va boshqa erituvchilar solingan rezervuarlardagi suvni oqova tizimiga tashlamay, balki alohida idishga yigʻib, barcha toʻplangan suvni undagi eritmani ajratib olishga joʻnatish lozim.

327. Propanni toʻkish va quyish ishlarini “Suyultirgan uglevodorodli gazlarni quyish — toʻkish va tashishga oid yoʻriqnoma”ga rioya qilib bajarish zarur.

328. Propanni quyish va toʻkishda sisterna toʻgʻri oʻrnatilganligini, shlang va gaz barobarlovchi tarmoq ulanganligini tekshirgandan keyingina nacosni ishga tushirish kerak.

329. Suvni chiqarib tashlash va propandan namuna olishni kuzatuvchi ishtirokida, shamolga orqa qilib turib bajarish lozim.

330. Fenol solingan bochka (baraban) jildirish yoki joyini oʻzgartirishni ohista, ravon, silkitmay bajarish zarur. Aks holda bochka yorilib (buzilib) fenol toʻkilib, ishchini kuydirib quyish mumkin.

331. Fenolni bugʻlantiruvchi kamera yaxshi germetiklangan (zichlangan) boʻlishi lozim. Kameraning qopqoqlari va lyuklar zich yopilgan boʻlishi kerak.

332. Kamera qopqogʻini sovugandan keyin ochish lozim.

333. Fenolni eritishni baraban toʻliq boʻshaguncha davom ettirish kerak.

334. Fenoldan boʻshagan barabanlarni issiq suv bilan yuvib yuborish zarur.

335. Fenol eritiladigan joy (boʻlim)da avariya dushi va fontancha (favvora) boʻlishi lozim.

336. Fenol va nitrobenzolni atrofi bugʻ qatlami (“bugʻ koʻylagi”) bilan oʻralgan sisternalarda tashish kerak.

337. Fenol bilan ishlagan vaqtda maxsus korjoma kislotabardosh qoʻlqop va himoya koʻzoynaklarini kiyib olish zarur. Bosim ostidagi apparatlardan namuna olayotganda gazniqob taqib olish kerak.

338. Maxsus korjoma va himoya vositalari ishga yaroqli, neft yoki erituvchi mahsulotlar bilan ifloslanmagan boʻlishi lozim.

339. Maxsus korjoma va himoya vositalarining inson tanasiga bevosita tegib turadigan joylari (yoqa, yeng uchlari va sh.k.) erituvchi mahsulotlar bilan ifloslanganda darhol ularni yechib tashlab, qurilma javonida saqlanayotgan tozasiga almashtirish, kirlarini zararsizlantirib, yuvishga topshirish zarur.

340. Ish paytida qoʻllaniladigan qoʻlqoplarni yeng tagiga kiritib kiyish lozim.

341. Shamollatish tizimi ishlamaganda selektiv tozalash qurilmasini ishlatish taqiqlanadi.

342. Apparat yoki rezervuarlarda avariya sodir boʻlganda, ular ichidagi selektiv erituvchilarni avariya rezervuarlari yoki idishiga nasos bilan tortib olishi kerak. Agar mahsulot qaynoq boʻlsa, rezervuarlarda suv yoʻqligiga ishonch hosil qilish zarur.

343. Barcha avariya tarmoqlari bugʻ bilan isitish moslamasiga ega boʻlishi yoki har safar apparatdan oʻta qovushqoq mahsulotni chiqargandan keyin, kam qovushqoq va qotib qolmaydigan (toʻnglamaydigan) mahsulot bilan yuvib yuborilishi kerak.

344. Barcha ishlab chiqarish sexlarida issiq va sovuq suvlarni aralashtirgichi oʻrnatilgan yuvinish moslama (umivalnik)lari boʻlishi zarur.

345. Ish joyida erituvchi moddalarning hidi sezilganda, xodimlar zudlik bilan bu haqida sex maʼmuriyatiga xabar berib, gazlashish oqibatlariga barham berish choralarini qoʻllashi lozim.

346. Selektiv erituvchilari bor neft mahsulotlarini ochiq idishlarda qoldirish taqiqlanadi.

347. Xonani tozalash paytida erituvchi moddalar toʻkilib ketganda, xodimlar gazniqob taqib olishlari zarur.

348. Erituvchi moddalar salnik zichlagichlaridan sizib chiqmasligini nazorat qilib borish kerak.

349. Nasos salniklarini zichlashtirish uchun moy yuborgich tizimi doimo soz holatda boʻlishi lozim. Moy zichlagich tizimidagi bosim nasosining salnik kamerasidan oldingi mahsulot bosimidan ziyod boʻlishi kerak.

350. Bugʻoʻtkazgich va nasoslardagi suv bugʻi kondensatini selektiv erituvchilar uchun moʻljallangan oqova tizimiga tashlash taqiqlanadi.

351. Apparatlar, nasoslar va quvuroʻtkazgichni ochishdan oldin ulardagi selektiv erituvchilar qoldigʻini, yopiq drenaj tizimi orqali maxsus idishga yigʻish lozim.

352. Erituvchilarni haydovchi nasoslarning asosi (fundamenti)ga toʻkilgan erituvchilarni yigʻish va maxsus drenajga chiqarish uchun moʻljallangan moslamalar bilan jihozlanishi zarur.

353. Nitrobenzol toʻkilgan joyga qipiq sepib, uni shimdirib olish, maxsus ajratilgan joyda yoqib yuborish kerak. Nitrobenzol toʻkilgan joyni sovuq suv bilan yaxshilab yuvish darkor.

354. Barcha tashlama suvlar sutkasiga kamida bir marta tahlil qilib, nitrobenzol bor-yoʻqligini aniqlash zarur.

355. Ekstrakt va rafinat eritmalardan nitrobenzolni regeneratsiyalashda eritmani 230°S dan ziyod darajada qizdirish taqiqlanadi.

356. Nitrobenzolni haydagan nasoslarni taʼmirlashni ularni oldin suv bilan obdan yuvib, yuvindi suvlarda erituvchi modda yoʻqligini, laboratoriya tahlili tasdiqlangandan keyingina boshlash kerak.

357. Selektiv tozalash qurilmasida zarur dori-darmonlar va bogʻlash vositalari bilan butlangan aptechka (dori qutisi) boʻlishi shart.

358. Koʻzga erituvchi tomchilari tushganda, shikastlangan shaxs yuzini suvga choʻktirib, koʻzini tez-tez ochib, suv bilan yuvishi va soʻngra tezda vrachga murojaat qilish zarur.

359. Erituvchi badanga tekkanda, bosim ostidagi suv bilan obdan yuvish, zaruratga koʻra vrachga borish lozim.

360. Moyli distillyatlarni selektiv erituvchilar bilan yuvish sexlari san-propusnik turidagi sanitariya-maishiy uskunalar bilan jihozlanishi kerak.

361. Selektiv tozalash qurilmalarida ishlagan barcha xodimlar ish yakunida dushda yuvinishlari shart.

362. Erituvchilar va ular mavjud boʻlgan aralashmalar bilan bajariladigan ishlar, ayniqsa yuklash, tashish, aralashtirish, tushirish va sh. k. lar albatta mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi kerak.

363. Erituvchilar va ular aralashmalari bilan bevosita toʻqnashadigan ishlarni qoʻlda bajarish mumkin emas.

364. Sentrifugalardagi kuzatuv oynasining qopqogʻi doimo yopiq boʻlib, uni shu holatda ushlab turuvchi prujinali toʻgʻnogʻichi boʻlishi lozim.

365. Qurilmani ishga tushirishdan oldin sovutgich boʻlimi tizimining zichligi sinab koʻrilgan boʻlishi zarur.

366. Vakuum-filtrga inert gaz yuboruvchi quvuroʻtkazgich, texnologik kartada belgilangan, tizimdagi bosimni bir maromda ushlab turuvchi klapan bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

367. Filtr tanasida ruxsat etilgan meʼyordan ziyod bosim paydo boʻlmasligi uchun, ortiqcha gazni atmosferaga (bino tashqarisi)ga chiqarib yuborishni koʻzda tutish lozim.

368. Har bir vakuum-filtr tanasi erituvchilar bugʻini soʻrib olib, inert gaz bilan puflovchi tizimiga ega boʻlishi kerak.

369. Vakuum-filtr tanasi ichidagi yuvuvchi va puflovchi kollektorlar, hamda choʻkindilarni qirib oladigan pichoqlar uchqun chiqarmaydigan metalldan yasalgan boʻlishi zarur.

370. Baraban elektr dvigatellarini va vakuum-filtr shneki ishini toʻxtatuvchi knopka (tugmacha)lar bevosita vakuum filtrga xizmat koʻrsatish maydonchasida, avariya tugmalari esa — qulay va xavfsiz joyda boʻlishi kerak.

371. Vakuum-filtrni taʼmirlash uchun ochishdan oldin uni ichidagi mahsulotni chiqarib tashlash, taʼminlovchi idishdan uzib qoʻyish, eritgichlar bugʻini soʻrib olish, harorati eng koʻpi bilan 60°S boʻlgan inert gazi bilan puflab, puflangan gazni bino tashqarisiga chiqarib yuborish zarur. Taʼmirlashga doir navbatdagi ishlar texnik hujjat talablari asosida bajarilishi lozim.

Moylarni parafinsizlashtirish qurilmalari vakuum-filtridagi bandaj simini tortish, chekankalash, tuzatish, matoni yamash, shnekdagi oraliq podshipnikni tekshirish kabi maqsadlarda qurilma ishini qisqa vaqtga toʻxtatganda, vakuum filtrni uzib qoʻymasa ham boʻladi. Ayni paytda quyidagi ishlarni bajarish zarur:

a) vakuum-filtrni mahsulotdan boʻshatish;

b) zulfinlar vositasida texnologik quvuroʻtkazgichlardan uzib turib, “Ochmang — odamlar ishlayapti” degan yozuvni osib qoʻyish darkor. Zulfinni yopiq holatida qulflab qoʻyish;

v) eritgichlar bugʻini soʻrib olib, inert gaz bilan puflash;

g) shnek uzatmasini toqdan uzib qoʻyish;

d) vakuum-filtr ichida shlangli gazniqobda ishlash va uchqun chiqarmaydigan asboblardan foydalanish;

e) ishlovchi brigada 3 kishidan iborat boʻlib, ulardan biri — muhandis texnik xodim — rahbar boʻlishi.

372. Aylanma inert gaz tarkibidagi kislorod 6% (hajmiy) dan ziyod boʻlmasligi kerak.

373. Apparatlarni tozalash, taʼmirlash va avariyani bartaraf etish ishlari, maxsus ishlab chiqilgan yoʻriqnomaga koʻra, javobgar shaxsning bevosita kuzatuvi ostida bajarilishi lozim.

374. Apparatura va idishlarni issiq suv bilan yuvmay yoki bugʻ bilan bugʻlamay turib tozalash va ichki taʼmirini oʻtkazish mumkin emas.

375. Eritgichlar solingan apparaturani tozalash, koʻrikdan oʻtkazish va taʼmirlashni ishchilar zarur maxsus korjoma va shlangli gazniqoblarni qoʻllab bajarishlari shart.

376. Baraban (bochka)ga solingan kalsiy xloridni qoʻlda maydalash taqiqlanadi; eritmani tayyorlash mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi kerak.

377. Katalizatorlarni aralashtiruvchi qurilmani ishga tushirishdan oldin zanjirli uzatmalarni koʻrikdan oʻtkazish, moylash, shchit va toʻr toʻsiqlarini mustahkamligini tekshirish lozim.

378. Kristallizatorning yogʻdoni (maslyonka)ga moy quyayotganda, hamda kristalizatorning zanjirini moylovchi tosga (togʻora-idish)ga moy quyayotganda elektrdvigatel ishini toʻxtatib qoʻyish kerak.

379. Elektr energiyasining kelishi yoki aralashtirgich qurilma toʻxtab qolganda, kristallizatordagi mahsulot sovub (qotib) qolmasligi uchun, sovutish apparatini toʻxtatib, kristalizatorni mahsulotdan boʻshatish zarur.

380. Toʻplagichda gach eritilayotganda soʻruvchi shamollatish tizimi ishlab turishi kerak.

381. Filtr-pressni gachdan boʻshatish va uni yigʻish ishlarini kamida 2 kishi bajarishi lozim.

382. Shnekka gach toʻldirishda uni bir tekisda joylashtirib, soʻngra shnekni ishga tushirish kerak. Aylanayotgan shnekka gachni kurak yoki boshqa asbob va narsalar bilan itarib toʻldirish taqiqlanadi.

383. Hattoki, toʻxtab turgan gachli shnekdan gachni himoyalanmagan qoʻl bilan tortib (chiqarib) olish taqiqlanadi.

384. Ishlab turgan shnekni taʼmirlash mumkin emas. Mazkur ishlarni bajarish uchun shneklarni toʻxtatish zarur.

385. Ishlayotgan shnek qopqoq bilan berkitilgan boʻlishi lozim. Qopqogʻini yechib qoʻyib shnekni ishlatish taqiqlanadi.

386. Past haroratli (sovuq) kameralarda issiq kiyimsiz ishlash taqiqlanadi.

387. Parafin terlaganda, xodimlar kamera ichiga kirishlari uchun undagi harorat 45°S dan ziyod boʻlmasligi va xodimlarning kamera ichida turish muddati 5 — 10 minutdan ortiq boʻlmasligi kerak.

388. Terlatish kamerasi eshigini ochganda, operator qaynoq havo bugʻidan kuyib qolmasligi uchun eshikning yon tomonida turishi lozim.

389. Terlatish kamerasidagi likopcha (tarelka)larni narvonda turib kuzatish kerak.

390. Parafinni sulfat kislotasi va ishqordan tozalash paytida, ushbu qoidalarda bayon etilgan xavfsizlik qoidalariga rioya qilish zarur.

391. Parafinni perkolyatsiya usulida tozalashda filtrlarga perkolyatsiyalovchi moddani toʻldirish ishlari mexanizatsiyalangan boʻlishi kerak. Mazkur moddani quyayotgan ishchilar changdan himoyalovchi respiratorlarni taqib olishlari zarur.

392. Perkolyator ishlab turganda, hamda bugʻ bilan puflanganda yoki ligroin bilan yuvganda uning lyuklarini ochish taqiqlanadi.

393. Parafinni boshqa idishlarga quyuvchi mashinani parafin sovugandan keyingina ishlatish kerak.

394. Mahsulot bilan ishlaganda bugʻ kelishi toʻxtab qolganda, parafin haydashni toʻxtatib, quvur oʻtkazgichni havo bilan puflash yoki (ruxsat etilgan paytlarda) filtr orqali xomashyo idishiga oʻtkazish lozim.

395. Odamlar ishlayotgan bino (xona)ga ammiak bugʻlari kirmasligi (paydo boʻlmasligi) uchun sovutuvchi qurilmalarning quvuroʻtkazgichlari va apparatlaridagi ulanmalarning zichligi (jipsligi) ustidan nazorat oʻrnatish kerak.

396. Ammiak sizib chiqishni maxsus indikator qogʻoz yordamida aniqlanadi.

397. Sovutish qurilmalarining nazorat qilishda ishlatiladigan koʻchma yoritgichlar portlashdan himoyalanib ishlangan boʻlishi zarur.

398. Sovutish qurilmalari joylashgan xonalarda ammiakdan himoyalovchi gazniqoblar, qoʻlqoplar va aptechka boʻlishi shart.

399. Idishni suyultirilgan propan bilan toʻldirishda, belgilangan meʼyordan ortib ketmasligiga eʼtibor berish zarur. Agar normadan ziyod quyilgan boʻlsa ortiqchasini idishdan chiqarib (soʻrib) olish kerak.

400. Qurilma ishlayotgan paytda bugʻlatgich toʻlib-toshib ketishi, moy yoki asfalt oraliq idishga toʻkilishining oldini olish uchun, bir bugʻlatgichdan boshqasiga suyuqlik oqishini belgilangan maromda ushlab turish zarur.

401. Kondensat va suvning sathi ruxsat etilgan darajadan ortib ketganda, kompressorning qabul qiluvchi tomonidagi kondensat toʻplagichga kompressor ishini avtomatik tarzda toʻxtatadigan qurilma oʻrnatilishi kerak.

402. Oraliq idish, unga bugʻlatgichlardan tushayotgan mahsulotlardan vaqti-vaqti bilan tozalanib turilishi kerak.

403. Saqlovchi klapanlar nosoz yoki kokslanib qolib, mashʼalaga chiqarish imkoniyati boʻlmaganda yoki avtomatik tartiblovchi asboblar ishdan chiqqan holatlarda qurilmani ishga tushirish yoki ishlatish taqiqlanadi.

404. Suyuq propan namunasini olayotganda va propanli idishlardagi oʻlchash oynalarini puflashda shamol kelayotgan tomonga orqa qilib turish kerak. Namunalarni mavjud bosimga dosh beradigan maxsus namuna olgichlarga olish lozim.

405. Qurilmaga propan haydovchi nasoslarning vallari har ikkala tomonidan zichlashtirilgan boʻlishi kerak.

406. Propan haydovchi nasoslarga moylash uchun moy yuboruvchi nasoslarda rezerv nasoslarni avtomatik tarzda ishga tushiruvchi elektr maxsus moslamasi boʻlishi zarur.

407. Quvurli pechlarda mahsulotni qizdiruvchi asfaltsizlantirish qurilmalarida, propanli apparatura tomoniga bugʻli parda hosil qiluvchi yongʻinga qarshi devor rejalashtirilishi kerak. Pech bilan yongʻinga qarshi devor oʻrtasida biror apparat yoki uskunani joylashtirish taqiqlanadi.

408. Ekstraksiyalovchi ustundan kir (iflos)lar va uchlik (Rashig halqasi) boʻshatishda koʻtargich moslamalarini qoʻllash zarur. Mazkur ishlarda foydalanilayotgan chigʻirning tormozi ishga yaroqli boʻlib va trosida tugunlar boʻlmasligi kerak.

409. Fenol, fosfor sulfidi, benzosulfokislota va boshqa solingan baraban va bochkalarni ombordagi sexga olib borish va qoʻshilmalar ishlab chiqarish mexanizatsiyalashgan boʻlishi zarur.

410. Fosfor sulfidi solingan baraban (bochka)larni umumalmashgich shamollatish tizimi, hamda inert gazi olib kelingan maxsus xonada ochish lozim.

411. Fosfor sulfidli barabanlarni bevosita aralashtirgichga qoʻyishdan oldin ochish lozim. Agar mahsulot yerga toʻkilgan boʻlsa, uni yigʻib olib, binodan tashqariga chiqarish kerak.

412. Reagentlarni eritgichlarda eritish paytida, zmeyevikka bugʻ yuborishni tartiblash yoʻli bilan eritgichdagi haroratni nazorat qolib borish zarur.

413. Eritgichdan fenol bugʻlari sizib chiqa boshlasa, zmeyevikka suv bugʻini berishni toʻxtatish va suv yuborish kerak. Sizib chiqish holatini bartaraf etishni, faqat smena boʻyicha rahbar koʻrsatnomasiga binoan bajariladi.

414. Toʻkilgan fenol va monoxlorli oltingugurtni yigʻib olish va ularga oʻxshash boshqa bilan ishlaganda gazniqob va rezina qoʻlqoplardan foydalanish zarur.

415. Bochkalardan kislotalarni sifon yoki qoʻl nasosi yordamida toʻkib chiqarib olish kerak.

416. Sulfat kislotani bochkadan chiqarib olgandan keyin bochkani qoʻl nasosi yordamida suvsiz, obdan tozalangan mineral moy bilan yuvish lozim.

417. Ohakni maxsus temir yashiklarda, soʻruvchi zont tagiga soʻndirish zarur.

Ohakni soʻndirishda yoki kalsiy gidroksidi bilan ishlaganda ishchilar rezina qoʻlqop va himoya koʻzoynagidan foydalanishlari lozim.

418. Chang chiqaradigan jarayonlarni bajarishda respirator taqib olish zarur.

419. Alkilfenollar va ularning tuzlarini formaldegid yordamida kondensatsiyalovchi reaktorda soʻruvchi shamollatgich oʻrnatilishi kerak.

420. Reaktorga fosfor sulfidini yuborishdan oldin uni inert gaz bilan puflab yuborish va alkilfenolga ishlov berish jarayonida doimiy ravishda gaz berib turish zarur.

421. Monjus ichida suv boʻlganda, unga monoxlorli oltingugurtni solish taqiqlanadi.

422. Aralashtirgichga reagentlarni haydash tugagandan keyin monjusdan dozatorgacha va dozatordan aralashtirgichgacha boʻlgan quvuroʻtkazgichlarni havo yoki inert gaz bilan puflab yuborish kerak.

423. Reagentlarni aralashtirgichga haydash va soʻngra aralashtirish paytida aralashtirgichning yuqoridagi lyukini berk holda ushlab turiladi.

424. Aralashtirgichdagi massa qotib qolgan boʻlsa, aralashtiruvchi mexanizmni ishga tushirish taqiqlanadi.

425. Reduktor ichida shovqin va zarbalar roʻy berganda uni darhol toʻxtatib, mexanikni chaqirish lozim.

426. Ishlab turgan reaktordan namuna olish yoki reaksion massaning haroratini oʻlchash maqsadida kuzatuv lyuklarini ochish taqiqlanadi. Namunani tashqi tomonidan suv bilan sovutiladigan namuna olgich naychalar orqali olinadi.

427. Oltingugurtlantiruvchi, bariylovchi, kalsiylashtiruvchi fosforlashtiruvchi aralashtirgichlardan mahsulot otilib (sakrab) chiqib ketishining oldini olish uchun, aralashtirgichlarga texnologik kartada belgilangan tezlikda va miqdorda yuborib turish zarur.

428. Germetik apparatlardagi texnologik jarayonni kuzatib borish uchun (chiroqli) yoritilgan, germetik kuzatuv oynalarini oʻrnatish lozim.

429. Aralashtirgichlardagi qizdirish zmeyeviklarini taʼmirlash uchun chiqarib olish va qismlarga ajratish qulay boʻlishi uchun ulardagi flanetsli ulanmalar sonini iloji boricha kamroq qilish kerak.

430. Aralashtirgichni qattiq kimyoviy bilan toʻldirish ishlari mexanizatsiyalantirilgan va germetik (jips) holatda boʻlishi lozim.

431. Aralashtirgichdagi yuvish (yuvindi) suvlarini chiqarib tashlash germetiklanishi kerak.

432. Atmosfera bosimi sharoitida ishlayotgan aralashtirgichlarda sath darajasi belgilangan meʼyordan ziyod toʻlib-toshib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan, ortiqcha mahsulotni alohida idishga chiqarib yuboruvchi maxsus quvurchalar jihozlanishi lozim.

433. Filtr ishlayotgan paytida, rama bilan qogʻoz oʻrtasidan mahsulot oʻtib (sizib) ketishiga imkon bermaslikni, filtrga kirishdagi bosim moʻljaldagi ishchi bosimdan ortib ketmasligini kuzatib borish zarur.

434. Filtr-press va sentrifigalardan chiqarilgan choʻkindilar yigʻilgan joyda soʻruvchi shamollatgich boʻlishi kerak.

435. Sentrifuga teshiklari (tirqishlar)ning tozaligini nazorat qilib, hamda unga haddan tashqari ortiqcha zoʻriqishiga yoʻq quymaslik lozim. Sentrifuga teshiklarini apparatni toʻxtatib, sovutib, elektr zanjirining kamida ikki yerini ajratib quyib turib tozalash kerak.

436. Ishchining badaniga fenol, quruq kalsiy oksidi, bariy gidroksidi va boshqa tushganda, kuygan joyni suv bilan obdan yuvish zarur.

437. Qoʻshilmalar ishlab chiqarish paytida ajralib chiqqan vodorod sulfidi va vodorod xloridini maxsus moslamalar yordamida ushlab qolib, atmosferaga chiqishiga yoʻl qoʻymaslik kerak.

438. Benzosulfatkislota yoki fenol bilan ifloslangan korjoma va himoya vositalari yechib tashlanishi va boshqasiga almashtirilishi zarur.

439. Ohakni maxsus temir, soʻruvchi zontlar ostida soʻndirish kerak. Ohakni soʻndirish paytida yoki kalsiy gidrooksidi bilan ishlaganda ishchilar rezina qoʻlqop va himoya koʻzoynaklarini kiyib olishlari zarur.

440. Chang sodir boʻladigan jarayonlarda (mashina, vagonchalardan soʻndirilmagan ohak va kaliy gidrooksidini tushirish, elash, apparatlarga yuklash) xodimlar respirator va himoya koʻzoynaklarini taqib olishlari shart.

441. Mashina va vagonlardan ohakni tushirib olish, elash va apparatlarga soʻndirilgan ohakni solish ishlarini mexanizatsiyalashtirish lozim.

442. Boʻsh idishlarni yoki mahsulot solingan idishlarni yuklash yoki tushirish ishlarini maxsus tushirish platformasi boʻlmagan joylarda bajarganda yaxshi, ishonchli yogʻoch (taxta)dan yasalgan nishabli moslama (nakat)lardan foydalanish zarur.

443. Avtoklav va tayyorlovchi (qaynatish) qozonlariga xizmat koʻrsatganda bugʻ qatlami (“rubashka”)dagi bosimni belgilangan meʼyordan koʻtarib yuborish taqiqlanadi.

444. Avtoklavlarda surtmalarni qaynatish paytida undagi lyuklar germetik holatda yopilgan boʻlishi kerak.

445. Avtoklavlarda saqlagich klapanlardan tashqari, bosim belgilangan meʼyordan koʻtarilib ketganda ishlab ketadigan ovozli signalizatsiya oʻrnatilishi zarur.

446. Qaynatish qozonlarida sovunlash jarayonini bajarayotganda haddan tashqari koʻpiklanib, qozondan toshib, oqib ketishga yoʻl qoʻymaslik kerak.

447. Qozon va avtoklavlardagi sovun yoki surtmadan namuna olish uchun barcha aralashtiruvchi mexanizmlarni toʻxtatish lozim.

448. Qaynoq massa otilib chiqishining oldini olish uchun ohak sutini qaynatish qozonida qolgan qizitilgan moy qoldigʻi ustiga yuborish taqiqlanadi.

449. Tayyor surtmalarni idishlarga quyayotganda ehtiyot boʻlish lozim. Idishga mahsulot quyishdan oldin uning ichida suv yoʻqligiga amin boʻlish kerak.

450. Motordan qaynatish qozonlarigacha boradigan remenli transmissiya uzatmalari, shkivlar, hamda val (oʻq) tutashgan joylar toʻsilgan boʻlishi zarur.

451. Idishlarga solingan tayyor mahsulotlarni korxona hududi ichida tashish, taxlash ishlarini koʻtarish-tashish qurilmalari (yuradigan, buriluvchi kranlar, avto- va elektrkorlar, shtabeltaxlovchilar) yordamida bajarish kerak.

452. Koks kamerasining boʻgʻzidagi qopqoqni, faqat neft mahsulotlarini chiqarib tashlash va koks massasini kameraning yuqorisidagi suv bilan 90°S temperaturagacha sovutish uchun uni suv bugʻi bilan damlab puflagandan soʻng ochish lozim.

453. Kamerani ochishdan oldin undagi suv va neft mahsulot bugʻlarini shamollatgich yordamida soʻrib olib, atmosferaga chiqarib yuborish kerak.

454. Koksni parmalab (burgʻilab) koʻrishdan oldin operator quyidagilarni tekshirishi zarur:

a) burgʻilash qurilmasi mexanizmlari va ularning toʻsiqlarini ishga yaroqliligi;

b) koks kamerasi bloklaridagi shamollatish tizimining ishi;

v) kameraning ochishga tayyorligini, yaʼni devorlar haroratini, kamerani boshqa tizimdan zulfinlar yordamida ajratib qoʻyilganligi, suv yoʻqligi;

g) aloqa va signal berilishining sozligi.

Biror nosozlik aniqlanganda ishni boshlash taqiqlanadi.

455. Koksni suv yordamida kesish (parchalash)da ishlatiladigan yuqori bosimli nasos, oʻzidan chiqayotgan quvuroʻtkazgichda bosim belgilangan meʼyordan ziyod boʻlganda dvigatel ishini toʻxtatib qoʻyadigan muhosaralash qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

456. Koksni suv bilan kesishga xizmat qiladigan yuqori bosimli nasosning muhosaralash qurilmasi nosoz boʻlganda ishlatish taqiqlanadi.

457. Yuqori bosim ostida suv yuboriladigan egiluvchan shlang yaxshilab mahkamlangan boʻlishi lozim. Gidrorezka (suv bilan kesish) paytida shlang ostida turish taqiqlanadi.

458. Koksni kesish uchun berilayotgan suvning bosimini kuzatib turish uchun burgʻilovchining boshqaruv pultiga monometr oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

459. Koks kamerasidagi burgʻilovchi chigʻir, suv bilan kesish paytida, gidrorezak (kesgich) kameraning tepadagi lyukidan yuqoriga koʻtarilib ketishining oldini oluvchi, muhosaralash qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi zarur.

460. Burgʻilash chigʻirida tal blokini kronbloki tagiga sudrab kelishiga qarshilik qiladigan tormoz tizimi boʻlishi lozim.

461. Har bir kameraning lyuki yonidagi ishchi maydonchada, burgʻilash asboblari va uskunalarni qish (sovuq) paytlarida isituvchi shlangli bugʻ ustunlarini oʻrnatish zarur.

462. Kameralardan chiqarilgan koksni muntazam ravishda koks maydonchasidan yigʻib olish kerak.

463. Kameraning ishchi maydonchalarida katta gazlanish yuz berganda koksni burgʻilash mumkin emas.

464. Chigʻir yoki rotor ishlab turganda, muhosaralash qurilmasi mavjudligidan qatʼiy nazar burgʻilovchi boshqaruv pulti yonida turishi shart.

465. Yuqori bosimli nasosning koksni suv bilan kesishga suv beruvchi ustunlaridagi suvni qish paytida har safar ish tugaganidan keyin toʻkib tashlash zarur.

466. Yuqoridagi xizmat koʻrsatish maydonchada mahkamlab qoʻyilmagan, nokerak narsalarni qoldirish man etiladi.

467. Burgʻilash qurilmasida qoʻlda ishlatiladigan barcha asboblar mustahkam dastali boʻlib, asbobga yaxshi oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

468. Shtanganing zanjirli uzatmasi “yulduzcha”sini ishga tushirish uchun bosqon, lom va boshqa narsalarni qoʻllash mumkin emas.

469. Kameraga suv beruvchi shtutserni tozalash paytida ehtiyotlikka eʼtibor berish kerak.

470. Tal kanatning 25 cm uchastkasida kanatdagi umumiy simlar sonining 10% dan ziyodi uzilganligi aniqlanganda, ularni ishlatish taqiqlanadi.

471. Harakatlanayotgan tal kanatini qoʻlda toʻgʻrilab qoʻyish mumkin emas.

472. Qattiq rusumli bitumlarini maydalash va idishlarga solish boʻlimida polni nam holatda tozalash uchun suv tizimi oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

473. Bitumni davriy ravishda oluvchi qurilmalarida quyidagilar oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

a) oksidlovchi — kublardagi mahsulot sathi eng kamida 2 m ga yetgandagina havo beradigan muhosaralash qurilmasi;

b) kublarga havo berishni quyidagi holatlarda avtomatik ravishda toʻxtatishini taʼmirlovchi muhosaralash qurilmalari:

1) suyuq fazadagi harorat 270°S dan ziyodga koʻtarilganda (oʻta eruvchan bitumlar uchun 320°S dan yuqori);

2) kubdagi mahsulot sathi maksimal darajaga yetganda;

3) suyuq va bugʻ fazalari haroratining orasidagi farqi 15°S gacha (oʻta eruvchan bitumlar uchun 20°S gacha) pasayganda;

4) kubdagi bosim saqlovchi qurilma (saqlovchi klapan, portlovchi klapan, saqlagich membranalar, uzuvchi plastinkalar va sh. k.) uchun belgilangan bosim 90% ga yetganda;

5) ozod kislorodning oksidlovchi qaynoq gazlardagi konsentratsiyasi hajmi 8% dan ziyodligida;

6) ozod kislorodning oksidlovchi sovuq gazlardagi konsentratsiyasi 10% ga yetganda.

v) uskunadagi quyidagi ish rejimi oʻzgarganligi va texnologik jarayonning parametrlari ruxsat etilgan chegaraga yetganligi haqida avtomatik tarzda xodimlarni ogohlantiruvchi signalizatsiya bilan:

1) kompressordan kelayotgan havoning bosimi pastligi haqida;

2) qurilma idishlaridagi xomashyo va tayyor mahsulot sathining balandligi haqida;

3) oksidlovchi kublardagi yuqori va pastki sath haqida;

4) sovutgichlardan chiqayotgan mahsulotning harorati pastligi haqida.

474. Har bir oksidlovchi kub quyidagi holatlarni qayd etib, oʻlchovchi asboblar komplekti bilan jihozlanishi kerak:

a) kub balandligi boʻyicha sathni;

b) statsionar gaztahlillagich yordamida bugʻ fazadagi ozod kislorod miqdorini gaztahlillagich xulosalari laboratoriya tahlili yordamida vaqti-vaqti bilan tekshirib turiladi;

v) kubdagi bosim va haroratni.

475. Gudronni uzluksiz ravishda oksidlash jarayoni quyidagi omillarni taʼminlovchi asboblar komplekti bilan jihozlanishi zarur;

a) aralashtirgichdagi xomashyo sarfini belgilangan maromda ushlab turish;

b) aralashtirgichga yuborilayotgan xomashyo miqdoriga qarab havo va retsirkulyat sarfini tartiblash;

v) joʻnatish ustuni va separatorlardan chiqayotgan gazdagi ozod kislorod miqdori nazorati.

476. Gudronni uzluksiz oksidlovchi apparatlar quyidagi holatlar haqida signal berish va avtomatik muhosaralanishini taʼminlovchi uskunalar bilan jihozlanishi kerak:

a) retsikulyat va xomashyo kelishi toʻxtab qolganda, aralashtirgichga havo berishni toʻxtatuvchi moslama;

b) reaktordan chiqayotgan mahsulotning harorati meʼyordan yuqori boʻlganda, reaktordagi zmeyeviklarni havo bilan puflash quvuroʻtkazgichlaridagi tartiblovchi toʻsgich (zaslonka) ochuvchi moslama.

477. Oksidlovchi kublarga xomashyo (mahsulot) solingandan keyin uning yuqorisidagi boʻshliqning balandligi kamida 2 m boʻlishi kerak. Barcha oksidlovchi kublar koʻpiklashga qarshi qoʻshimcha modda yuboruvchi tizimga ega boʻlishi zarur.

478. Kublar va reaktorlarga havo yuborishdan oldin barcha havo kollektorlaridagi namlik va moy bugʻlari qolmaguncha havo bilan puflash lozim.

479. Havo yoʻlidagi resiver orqali kondensatni muntazam ravishda, har smenada kamida bir marta chiqarib turish zarur.

480. Oksidlovchi kublarga kelayotgan havoning bosimi oʻzgarishiga yoʻl qoʻymaslik kerak.

481. Quyish paytida bitum koʻpiklay boshlasa, quyishni toʻxtatib turish lozim.

482. Bunkerga bitumni quyish paytida va ayniqsa quyishni boshlashda bunkerdagi qaynoq bitum oqimi otilib chiqishning oldini olish maqsadida tarqatish kublari va rezervuarlardagi zulfinlarini asta-sekin ochish lozim.

483. Apparatlar, texnologik quvuroʻtkazgichlarni puflash, kompressor va ustunlarni zichlikka sinashni faqat inert gaz yoki suv bugʻi bilan bajarish kerak.

Mazkur maqsadlar uchun havodan foydalanish mumkin emas.

484. Bitum namunasini qopqoqli quruq metall idishga, joʻmrakni ohista sochib, qaynoq mahsulotdan kuyib qolmaslik usulini qoʻllab olish lozim. Namunani qoʻlqopsiz, tegishli, maxsus kiyim, himoya koʻzoynagi yoki niqobsiz olish taqiqlanadi.

485. Bunkerdagi bitum sathi uning yuqori qopqogʻidan kamida 25 cm past boʻlishi kerak.

486. Bitumni temir yoʻl bunkerlariga, qogʻoz qoplariga va shaklli idishlarga quyish, vagonlar va avtobitum tashuvchi mashinalarga yuklash, maydalash, qattiq rusumli bitumlarni idishlarga solish, hamda bitumni havza, chuqur, oʻralardan chiqarib olish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi zarur.

487. Kublarga xomashyo solishdan oldin uning ichida soda (ishqor), qish vaqtlarida muz yoki qor yoʻqligiga ishonch hosil qilish lozim.

488. Kubga havo beradigan quvuroʻtkazgich titrash va zarbalarga uchramasligi uchun ularni kub ichiga mahkamlab oʻrnatish kerak.

489. Ishlab turgan oksidlovchi kub tomiga chiqish taqiqlanadi. Agar mazkur ishni bajarish zarurati tugʻilganda, kubga kelishini toʻxtatib qoʻyish darkor.

490. Davriy ravishda ishlaydigan oksidlovchi — kublarga xomashyo yuborish, hamda xomashyo va bitumni bir kubdan ikkinchisiga haydash ishlarini mahsulotning harorati 230°S dan ziyod boʻlmaganda bajarish kerak.

491. Uzluksiz ishlaydigan reaktorlarga xomashyoni yuborish, uning harorati 280°S dan yuqori boʻlmaganda bajariladi.

492. Barcha oksidlovchi — kublarda saqlovchi klapanlar yoki portlovchi plastinalar oʻrnatilishi lozim.

493. Joʻmraklarda qotib qolgan bitumni suv bugʻi yoki induksion elektr isitgich yordamida qizdirib, eritish kerak. Ayrim vaziyatlarda joʻmraklarni qizdirib, bitum eritish uchun ochiq olovdan foydalanish mumkin. Bu holatda yongʻin nazorati organlarining ruxsatnomasini olish va yongʻin xavfsizligiga oid zarur choralarga amal qilish shart.

494. Kublardan bitumni toʻkish ishlarini smena (brigada) boshligʻining ishtirokida bajarish zarur.

495. Qaynoq bitum quyilayotgan ochiq havzalar (oʻralar, chuqurliklar) toʻsiqlar bilan oʻralgan boʻlishi kerak.

496. Qaynoq bitumni quyish paytida ochiq havza yaqinida turish taqiqlanadi.

497. Bitumni boʻlaklarga kesish va transportga ortish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi zarur.

498. Bitumni idishlar (bochkalar, qogʻoz qoplar)ga quyish, hamda qattiq bitumlarni kesib maydalash paytida himoya koʻzoynagini taqish zarur.

499. Davriy ravishda ishlaydigan kublardan va tarqatish kublaridan bitumni toʻkib olish quyidagi vaziyatlarda bajariladi:

a) temir yoʻl bunkerlariga 150°S gacha boʻlgan haroratda;

b) qogʻoz-qoplarida — 200°S gacha boʻlgan haroratda;

v) havza (chuqur)larga — 200°S gacha boʻlgan haroratda;

g) avtobitum tashuvchi mashinalarga 200°S gacha boʻlgan haroratda.

Yuqori haroratda eruvchan bitumlar (A va B rusumdagi rubrakslar) havzalarga harorati 270°S gacha boʻlganda toʻkiladi.

500. Oksidlovchi kublardan tarqatish kublariga bitumni haydayotganda tarqatish kubida va yangi yaqin joylarda odamlar boʻlishi taqiqlanadi.

501. Kubni tozalash paytida uning tepadagi va pastdagi lyuklarini ochib qoʻyish kerak.

502. Shlem quvurlarni tozalashda, ishlarni xavfsiz oʻtkazish uchun tegishli havozalar (tagliklar) oʻrnatish lozim.

503. Bitumni temir yoʻl bunkerlari va avtotsisternalarga quyish joyidagi estakadaning tepasiga ayvon (shiypon)lar yopib, atmosfera yogʻinlaridan saqlanadi.

504. Temir yoʻl bunkerlari yoki sisternalarga bitum quyganda, ichidagi suv, qor va boshqa moddalar bilan reaksiyaga kirib koʻpiklashish va otilib chiqishga sabab boʻladigan holatlarning oldini olish zarur.

505. Tanasi, qopqoqlari, hamda agʻdarilib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan berkitish moslamasi nosoz boʻlgan temir bunkerlarga bitum quyish taqiqlanadi.

506. Bitum quyish paytida temir yoʻl bunkerlari ustida yoki avtobitum tashigich mashina kabinasida turish taqiqlanadi. Bunker qopqoqlarini ochish va yopishni estakada maydonchasida turib bajarish kerak.

507. Temir yoʻl bunkerlariga va avtotsisternalarga bitum quyish estakadalarida transport haydovchilariga komanda berish uchun qoʻllaniladigan ovoz berish radio (gromkogovoritel)lari boʻlishi lozim.

508. Bitumni qogʻoz qoplarga quyishda qopning butunligini tekshirib koʻrish darkor. Qogʻoz qoplarning yuqori qismida 150 — 200 mm oʻlchamidagi boʻsh joy qoldirib bitum toʻkilib ketishining oldini olish zarur. Bitum quyish bilan band boʻlgan ishchilar maxsus korjoma, himoya koʻzoynaklari va qoʻlqoplardan foydalanishlari lozim.

509. Bitumni idishlarga quyish joyi shamol va yogʻinlardan himoyalangan boʻlishi darkor.

510. Taqsimlovchi kubning chiqarish tarmogʻidagi berkituvchi qurilmasi, ishchi idishni toʻldirayotganda kuyib qolishdan saqlanadigan masofada boʻlishi kerak.

511. Maxsus guvohnomasi boʻlmagan shaxslarning avtoyuklagichda ishlashlari taqiqlanadi.

512. Etil suyuqligi Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining sanitariya-epidemiologiya nazorati organlari ruxsat etgan, qurilmaning maxsus omborlarida saqlanadi.

513. Omborning saqlovchi idishlari joylashgan barcha hududi, hamda binolari toza va sarishta holatda boʻlishi kerak.

514. Etillangan benzinni tayyorlash qurilmasi oʻrnatilgan, hamda sisternalardan etil suyuqligini toʻkish joylari toʻsib oʻralgan boʻlishi zarur.

515. Etil suyuqligi bilan, tibbiy oʻtgan va tetraetilqoʻrgʻoshin (TEQ) bilan ishlashga ruxsatnoma olgan erkaklar ishlashi mumkin.

516. Mazkur qurilmani ishlatishga aloqasi boʻlmagan shaxslarni qurilma hududida boʻlishi taqiqlanadi.

517. Etil suyuqligi saqlanadigan omborxonalar doimiy ravishda shamollatib turilishi lozim.

Binoga kirishdan oldin shamollatish tizimi ishlayotganligiga ishonch hosil qilish kerak.

518. Ishlab chiqarish xona (bino)laridagi soʻruvchi shamollatish, elektruskunalar va yoritish moslamalari portlashdan xavfsiz qilib yasalgan boʻlishi zarur.

519. Etil suyuqligi bor omborxonalarda ishlaganda, hamda mazkur suyuqliklarni quyish, toʻkish va saqlash bilan bogʻliq jarayonlarda, urganda uchqun chiqarmaydigan materiallardan yasalgan qoʻl asboblaridan foydalanish lozim.

520. Etil suyuqliklari bilan bajariladigan barcha jarayonlar, jumladan etillangan benzinni tayyorlash (benzinga etil suyuqligini aralashtirish) ishlarini germetik usulda amalga oshirish kerak.

521. Har bir saqlash idishi quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi zarur:

a) sath koʻrsatgichi;

b) lyuk — tuynuk;

v) etil suyuqligini qabul qiluvchi va haydovchi shtutser;

g) sisternani toʻldirish, boʻshatish paytida bugʻ va gazlarni chiqaruvchi, sisternani inert gaz bilan toʻldiruvchi shtutser;

d) manometr;

e) termometr.

522. Etil suyuqligi saqlanadigan idish yaxshilab yerga tutashtirilgan va yashin taʼsiridan himoyalangan boʻlishi kerak.

523. Idishlarga etil suyuqligini quyishdan oldin ularni inert gazi bilan puflab yuborish zarur. Tekshirilmagan va yaxshilab tayyorlanmagan idishlarga etil suyuqligini quyish taqiqlanadi.

524. Idishga etil suyuqligi toʻldirishni, suyuqlik tagidan boshlab quyib bajariladi.

525. Idishdagi etil suyuqligi tepasidagi boʻshliq azot yoki boshqa inert gaz bilan toʻldiriladi.

526. Saqlanayotgan etil suyuqligining harorati 35°S dan yuqori boʻlmasligi kerak. Harorat belgilangan meʼyordan koʻtarilib ketganda idishni sovutish choralarini qoʻllash lozim.

527. Temiryoʻl sisternalaridan etil suyuqligini quyib olish ishlarini kunduzi, etilaralashtirgich qurilmasining boshligʻi yoki uning oʻrinbosari va gazdan qutqarish xizmati xodimining ishtirokida bajarish kerak.

528. Temir yoʻl sisternalaridan etil suyuqligini quyish ishlari maxsus jihozlangan maydonchalarda amalga oshiriladi.

529. Etil suyuqligini boshqa mahsulotlar bilan birga quyish mumkin emas.

530. Temir yoʻl sisternalaridan etil suyuqligini bochkalarga quyish taqiqlanadi.

531. Temir yoʻl sisternalaridan etil suyuqligini 70 — 10 kRa (0,7 — 1,0 ati) dan yuqori boʻlmagan bosim ostidagi inert gaz yordamida quyib olinadi. Saqlash idishlaridan siqilib chiqayotgan bugʻlarni TEQ ning tozalash tizimi orqali havoga chiqarib yuborish lozim.

532. Etil suyuqligidan boʻshagan sisternani toza aviatsiya yoki avtomobil benzini bilan 2-marta yuvib yuborish zarur. Sisternalardagi benzin qoldiqlari toʻlaligicha chiqarib yuborilgandan keyin, sisternani 100 kRa (1,0 ati) bosim ostidagi inert gazi bilan toʻldirib, ishonchli va germetik tarzda berkitib, yuk yuboruvchiga qaytarish uchun temir yoʻl stansiyasiga joʻnatiladi.

533. Etil suyuqliklari saqlangan idishlar ichida biror ish bajarilishi zarurati tugʻilganda avval quyidagi tayyorgarlik ishlarini bajarish shart:

a) idishdagi etil suyuqligini batamom chiqarib olish;

b) toza benzin bilan 3-marta yuvish;

v) benzin qoldiqlari chiqarib tashlangandan keyin, idishni ishlab turgan tarmoqdan uzib qoʻyib turib bugʻlash. Idishdagi suv bugʻi sovutgich orqali chiqarib yuboriladi. Sovutgichdan chiqayotgan suv kondensati tarkibida tahlillar natijasida tetraetilqoʻrgʻoshin yoʻqligi aniqlangandagina bugʻlash ishi tugagan hisoblanadi;

g) idishni shamollatib turib, suv bilan yuvish.

Idish ichidagi navbatdagi ishlar neftni qayta ishlash va neftkimyo sanoat korxonalarida gazdan xavfli ishlarni xavfsiz bajarishni tashkil qilishga doir yoʻriqnomalar asosida amalga oshiriladi.

534. Benzinga etil suyuqligini aralashtiruvchi qurilmada ishlovchi barcha shaxslar har 6 oyda bir marta tibbiy koʻrikdan oʻtishlari shart.

535. Etil suyuqligi bilan ishlash joyida degazatsiyalash va moddalarni zararsizlantiruvchi vositalar boʻlishi kerak.

536. Etil suyuqligi bilan ishlash joylari (omborlar)dagi pol va devorlar, hamda sisterna kommunikatsiyalarining tashqi (yuza) qismlari har kuni ish tugagandan keyin (ifloslangan taqdirda) xlorli ohak boʻtqasi bilan degazatsiyalanishi (gazsizlantirishi) va toza kerosin yoki soda va sovun eritmasi shimdirilgan latta bilan artib chiqilishi zarur. Sement va asfalt qoplamali joylar va temir yoʻl polotnosini xlorli ohak boʻtqasi yoki xlorlangan suv bilan degazatsiyalab, 15 — 20 min dan soʻng suv bilan yuvib tashlanadi. Tetraetilqoʻrgʻoshini bor yuvindi suv va boshqa suyuqliklarni maxsus tozalovdan oʻtkazgandan keyingina umumiy sanoat oqova tizimiga tashlash mumkin. Tozalash usuli va yuvindilarni tashlash joylari sanitariya — epidemiologiya xizmatining mahalliy organlari bilan kelishib aniqlanadi.

537. Etil suyuqligi bilan ifloslangan korjomani darhol almashtirish uchun, qurilmada maxsus kiyim, ichki kiyim, poyabzal va gazniqobning birvaqtda ishlayotgan 3 xodimga bir komplekt hisobidan zaxirasi boʻlishi shart. Etil suyuqligi maxsus kiyimga tushganda, kiyimni zudlik bilan almashtirish lozim.

538. Azot olish uchun qoʻllaniladigan qurilmadagi gidravlik bersitgichlar ishga yaroqli boʻlib uglerod oksidi bor gazni sizib chiqishiga yoʻl qoʻymasligi zarur.

539. Pechdan moʻrilar orqali chiqayotgan gazlardagi kislorod va uglerod oksidining miqdorini aniqlab turish uchun pechga yorugʻlik va ovozli signal beruvchi gaztahlillagichlar oʻrnatilib, uning koʻrsatkichlari operator xonasidagi shchitda qayd etilishi va xizmatchilarga kislorod va uglerod oksidining miqdori belgilangan meʼyordan ortib ketganligi haqida xabar berilishi kerak.

540. Pechga yondirish uchun kelayotgan havo va yonilgʻi bosimini avtomatik tartiblagichlar orqali, belgilangan meʼyorda ushlab turish lozim. Ayni paytda belgilangan bosim rejimining oʻzgarganligi haqida yorugʻlik, ovozli signal berish vositalari nazarda tutilishi kerak.

541. Pech ishini nazorat qilish oynasi issiqbardosh shishadan yasalgan boʻlishi lozim.

542. Pech oʻchogʻi forsunkalari oʻchib qolganda, avtomatik tarzda yonilgʻi kelishini toʻxtatib qoʻyib operator xonasiga signal beradigan moslamalar bilan jihozlanishi kerak.

543. Oʻchoqdagi forsunkalar oʻchib qolganda avval oʻchoqni inert gaz yoki bugʻ bilan puflab yuborish, soʻngra forsunkalarga eng oz yonilgʻi yuborib turib, pilik (zapalnik) yordamida yoqish lozim.

544. Forsunkalarni yoqishni qulay va xavfsiz amalga oshirish uchun yonilgʻi va havo keladigan zulfinlarni pechning nazorat qilish oynasiga yaqinroq qilib joylashtirish kerak.

545. Oʻchoqning ayrim joylari haddan tashqari qizib ketishining oldini olish uchun oʻchoq devorlari haroratini nazorat ostiga olish zarur.

546. Qurilmani ishga tushirishdan oldin gidrozatvorlarning ishga yaroqliligini tekshirish lozim.

547. Gidrozatvorlarni vaqti-vaqti bilan choʻkindilardan tozalab turish kerak. Mazkur ishlarni himoya koʻzoynagini taqib bajarish darkor.

548. Gidrozatvorning bugʻli kamerasi ustida kondensat yigʻilib qolishiga yoʻl qoʻymaslik kerak.

549. Texnologik pechning oʻchogʻiga oʻt yoqishdan oldin oʻchoqni 15 min davomida havo bilan puflab, “svecha” (“sham”)ga chiqarib yuborish zarur.

550. Forsunkalarni pilik yordamida yondirish lozim.

551. Nordon gazlarni qabul qilish bilan bogʻliq qurilmalarni ishga tushirish gazdan qutqarish xizmati xodimlarining ishtirokida amalga oshirish zarur.

552. Qurilmada ishlovchilarning barchasida gazniqob boʻlishi shart.

553. Qurilmaga yonilgʻi gaz va vodorod sulfidini qabul qilishdan oldin, tizimni 15 min davomida inert gaz bilan puflab yuborish zarur. Inert gaz tarkibidagi kislorod 0,5% dan (hajmiy) ziyod boʻlmasligi kerak.

554. Qurilmaga nordon gazlarni qabul qilib olgandan keyin indikator qogʻoz vositasida flanetslar, zulfinlar, lyuklardan gaz sizib yoki oqib chiqishi yoʻqligini tekshirish lozim.

555. Reaktor — generator va qizdirgichlar oʻchogʻida portlovchi aralashmalar paydo boʻlishining oldini olish uchun, oʻchoqqa kelayotgan gaz va havo miqdorlari nisbati toʻgʻri ekanligini nazorat qilib borish zarur.

Havoning bosimi pasayishi tufayli havo-oʻtkazgichlarga vodorod sulfidi tushishining oldini olish maqsadida vodorod sulfidi tarmogʻining gorelka (yondirgich) oldidagi zulfinga ajratgich (kesgich) oʻrnatish kerak.

556. Nazorat oynasini muntazam ravishda kirlardan tozalab turish lozim.

557. Nazorat oynasining usti oltingugurt bilan qoplanib qolmasligi uchun uni vaqti-vaqti bilan havo bilan puflab turish kerak.

558. Vodorod sulfidi oʻtkazayotgan quvuroʻtkazgichlar joylashgan maydonchaga chiqishda gazniqob taqib olish shart.

559. Ichida vodorod sulfidi boʻlgan apparatlar, agregatlar va quvuroʻtkazgichlarni ochishdan oldin ularni inert gaz bilan puflab yuborish zarur.

560. Reaktor-generatorlarni ochishdan oldin uni 50°S gacha sovutib, yonuvchi gaz butunlay chiqquncha inert gaz bilan, soʻngra havo bilan puflash lozim.

Gazdan xavfli joylarda ishlaganda, reaktorning gaz kameralarida oltingugurt yoʻqligiga ishonch hosil qilish zarur.

561. Suyuq oltingugurtni quyayotganda quyidagilar taqiqlanadi:

a) qotgan oltingugurt ustiga chiqish;

b) oltingugurt saqlanayotgan idishning ochiq lyuki oldida turish;

v) oltingugurt saqlanayotgan chuqurchalardagi oltingugurt, gazniqobsiz, portlashdan himoyalanmagan yoritgichlarni qoʻllab, oʻlchash taqiqlanadi.

562. Oltingugurtni haydovchi nasosni faqat smena (brigada) boshligʻining ruxsati bilan ishga tushiriladi.

563. Oltingugurt lyukni ochmay, bu maqsadlar uchun moʻljallangan maxsus shtutser orqali oʻlchanadi.

564. Oltingugurtni yuklash va tushirish ishlari butunlay mexanizatsiyalashgan boʻlishi kerak. Qoliplardan oltingugurtni tushirishda koʻtarish mexanizmining sozligini tekshirib koʻrish lozim.

565. Oltingugurtni yuklash va tushirishga oid barcha ishlar smena (brigada) boshligʻining nazorati ostida bajarilishi kerak.

566. Qoliplardan oltingugurtni toʻliq sovutgandan keyingina chiqarib olish lozim.

567. Oltingugurtni temir yoʻl vagonlariga yuklashda quyidagilar taqiqlanadi:

a) vagonda odamlarning boʻlishi;

b) oltingugurtni yuklashda ekskavator choʻmichining chetlaridan toshirib yuborish;

v) ekskavator oʻziga elektr energiyasi kelayotgan kabelni bosib oʻtishi.

568. Yuklash va boʻshatish ishlarini bajarayotgan ishchilar maxsus korjoma, maxsus poyabzal va respiratorlardan foydalanishlari zarur.

569. Uskuna va quvuroʻtkazgichlarni ishlatish va taʼmirga tayyorlash jarayonida pirofor birikmalar faolligini susaytirishga oid chora va vositalar jarayonni loyihalovchi tomonidan inobatga olinadi.

570. Uskunalarning ishi tugallanib, mahsulotdan boʻshatilgandan keyin uning barcha apparatlari va quvuroʻtkazgichlarini suv bugʻi bilan bugʻlab yuborish kerak.

571. Apparat kondensatdan boʻshatilgandan keyin uning pastki shtutser yoki lyukini ochib, undagi havodan namuna olib, mahsulot bugʻlarining xavfli konsentratsiya miqdori tahlil qilinadi. Mazkur miqdor alanga tarqalishi mumkin boʻlgan konsentratsiya quyi chegarasining eng koʻp bilan 20% ni tashkil etishi mumkin.

572. Apparatni tozalash paytida, uning devorlaridagi choʻkma (kir)larni xoʻllab turish lozim. Tozalashni uchqun chiqarmaydigan asboblar yordamida bajarish kerak. Mazkur ishlarni bajarishga, belgilangan tartibdagi, naryad-ruxsatnoma rasmiylashtiriladi.

573. Uskunalar ichidan chiqarib olingan pirofor choʻkindilarni yoʻq qilib yuborilguncha hoʻl (nam) holatda saqlash zarur.

574. Mini (kichik) NQZ loyihalash, qurish va ishlatish neftni qayta ishlovchi korxonalar uchun normativ-texnik hujjatlar va sanoat xavfsizligi qoidasi asosida amalga oshiriladi.

575. Kichik NQZ boshqarmasi binolari portlashdan xavfli obyektlardan, buzilish darajasi boʻyicha 3-sinfga mansub masofadan yaqin boʻlmagan masofada oʻrnatilishi va toʻlqin zarbalariga nisbatan mustahkamligi kamida 28 kRa boʻlishi kerak.

576. Kolonna (ustun)simon apparatlar, tashqi yuqori haroratdan saqlanishi uchun 4 m balandlikkacha himoya (oʻralgan)langan boʻlishi kerak.

577. Zaruratga qarab, texnologik sxema, loyihalovchi tashkilot tomonidan bloklarga boʻlinib, har bir blok uchun energetika darajasi aniqlanib, bloklarning portlashdan xavflilik kategoriyasi belgilanib, texnologik blokning portlashdan xavflilik minimal darajasini taʼminlovchi tegishli talablar bajariladi.

578. Kichik NQZ tarkibida alohida tozalash inshooti yoki sanoat oqovasini toʻplovchi moslamalar rejalashtirilishi kerak.

579. Apparatura va quvuroʻtkazgichlardan chiqadigan tashlama (yoki) sizib chiqqan mahsulot maxsus idish yoki toʻplagichlarga yoʻnaltirilib, soʻngra sanoat oqovalarini yigʻuvchi tozalash inshootlariga yuboriladi.

580. Qurilmalarni puflash uchun vosita sifatida ballonlardagi inert gazdan foydalanish mumkin. Inert gaz zaxirasini belgilashda mini NQZ toʻxtatishni va obyektni xavfsiz holatga oʻtkazishni taʼminlashi, yaʼni tizimda bugʻ-, gaz-, havo aralashmasining portlashdan xavfli konsentratsiyasining yoʻqligini taʼminlashi zarurligi inobatga olinadi.

581. Mini NQZ da roʻy beradigan yongʻinni oʻchirish va uskunalarni himoya qilish uchun zarur boʻlgan suv zaxirasi, koʻchma yongʻin texnikasining ishiga zarur boʻlgan miqdorga qarab belgilanadi, yaʼni 170 l/s dan kam boʻlmasligi kerak.

582. Portlashdan xavfli obyektlardagi yongʻinni oʻchirish tizimi (nasoslar, tashqi, mahsulot-xomashyo parklari va sh.k.lar) statsionar (muqim) yoki koʻchma yongʻin texnikasidan iborat boʻlishi mumkin.

583. Laboratoriyada xavfsizlik texnikasi va yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya qilish boʻyicha umumiy javobgarlik laboratoriya mudiri (boshligʻi) zimmasiga yuklatiladi.

584. Laboratoriyaning har bir xonasida xavfsizlik texnikasi va yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya boʻyicha mutasaddi shaxsning familiyasi yozib qoʻyilishi lozim.

585. Laboratoriya bino (xona)siga, laboratoriya ishiga bevosita aloqasi yoʻq, begona kishilarning kirishi taqiqlanadi.

586. Laboratoriyada bajariladigan barcha ishlar boʻyicha xavfsizlik texnikasiga oid batafsil yoʻriqnomalarni laboratoriya mudiri (boshligʻi) ishlab chiqishi va barcha xonalaridagi ish joylarida yoʻriqnoma boʻlishi shart.

587. Laboratoriya alohida binoda yoki V, G, D kategoriyalariga mansub binolar yonida joylashishi lozim.

588. Ishchi xonalardan chiqish eshiklari koridor tomonga yoki bevosita tashqariga ochiladigan boʻlishi kerak. Koridor eng kamida 2 ta chiqish joyiga ega boʻlishi lozim.

589. Laboratoriya binosida quyidagilar taqiqlanadi:

a) polni benzin, kerosin va boshqa tez alangalanadigan mahsulotlar bilan yuvish;

b) benzin, kerosin va boshqa tez alangaladigan mahsulotlar shimdirilgan latta, ochiq kiyimlarni saqlash;

v) bugʻ quvuroʻtkazgichlar va isitish moslamalari ustida biror (nam) narsani quritish; quvurlar va isitish moslamalari ustida neft mahsulotlari bilan ishlash, toʻkilgan neft mahsulotni tozalamay qoldirish;

g) toʻkilgan neft mahsulot bor joyda gorelka (yondirgich)lardan foydalanib ish bajarish.

590. Laboratoriyada kamida 2 kishi boʻlganda ishlash kerak.

591. Laboratoriyaning eshigini birinchi boʻlib ochgan xodim, laboratoriya xonasidagi havoda berkitilmagan yoki nosoz joʻmraklardan chiqqan gaz bor-yoʻqligini tekshirishi kerak.

592. Laboratoriya havosida nosoz ulamalar, joʻmraklar va zulfinlardan sizib chiqqan gaz borligi sezilganda, gaz tizimidagi umumiy zulfinni berkitib turib, xona (bino)ni shamollatish zarur.

593. Gaz joʻmraklari va zulfinlarini malakali chilangar har oyda kamida bir marta tekshirib, taʼmirlab turishi shart.

594. Laboratoriya binosida TAS, YOS va gazlarning bir sutkasiga sarfidan ortiq miqdorda saqlash taqiqlanadi. TAS, YOS larni maxsus bino (ombor)larda saqlash lozim.

595. Laboratoriya uchun moʻljallangan gaz tarmogʻi ish joylaridagi joʻmrak va zulfinlardan tashqari binoning tashqarisida joylashtirilgan umumiy berkitish zulfiniga ega boʻlishi kerak. Gaz va suv joʻmraklari ish stoli va soʻruvchi shamollatish shkaflarining ishlash uchun qulay joyiga oʻrnatilishi lozim.

596. Oqish-soʻrish shamollatish tizimi laboratoriyaning barcha xonalarida ish boshlashdan oldin ishga tushirilib, ish oxirida toʻxtatilishi zarur. Tunu-kun ishlaydigan laboratoriyadagi shamollatish tizimi uzluksiz ravishda ishlashi kerak. Nosoz shamollatish tizimli sharoitda ish bajarish mumkin emas.

597. Xavfliligi boʻyicha I va II sinflarga mansub moddalar bilan ishlaganda, laboratoriyada boshqa xonadagi tegishli shamollatish tarmogʻi bilan bogʻlanmagan alohida shamollatish tizimi boʻlishi lozim.

598. Soʻruvchi shkaflar ichiga oʻrnatilgan yoritish moslamalari portlashdan himoyalangan boʻlishi zarur.