Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 1-martdagi 96-sonli qarori bilan tasdiqlangan Elektr energetika nazorat boʻyicha davlat inspeksiyasi (“Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi) toʻgʻrisidagi nizom asosan buyuraman:

1. Elektr stansiyalari va issiqlik tarmoqlarining issiqlik mexanika uskunalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 6-maydagi “Mehnat muhofazasi toʻgʻrisidagi” Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi axborotnomasi, 1993-yil 5-son, 233-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1992-yil 29-apreldagi 210-sonli “Sobiq SSSRning qonunosti hujjatlarini qayta koʻrib chiqishni tashkil etish toʻgʻrisida” qarori asosida, shuningdek elektr stansiyalar va issiqlik tarmoqlarining issiqlik mexanika uskunalarini Oʻzbekiston Respublikasi hududida amaldagi meʼyoriy hujjatlarga muvofiq mustahkam, xavfsiz va samarali ekspluatatsiya qilishni taʼminlash va xavfli ishlab chiqarish vaziyatlarining oldini olish maqsadida ishlab chiqilgan.

1. Mazkur Qoidalarda quyidagi atamalar va taʼriflardan foydalanilgan:

maʼmuriy-texnik xodimlar — uskunalarni ekspluatatsiya qilish va taʼmirlash bilan shugʻullanuvchi rahbarlar, sex va rayon boshliqlari, korxona uchastkalari va laboratoriyalarining boshliqlari, ularning oʻrinbosarlari, muhandislar, texniklar va ustalar;

brigada — tarkibida ish boshi, hamda ikki va undan koʻp aʼzolari boʻlgan brigada;

yuqorida bajariladigan ishlar — ishchi toʻshama, tom yoki yer yuzasidan 5 m va undan yuqori balandlikda konstruksiyalar, uskunalar, mashina va mexanizmlarda bevosita turib, ular oʻrnatilayotganda, ekspluatatsiya qilinayotganda va taʼmirlanayotganda bajariladigan ishlar. Bunda himoya kamari ishlayotgan xodimni balandlikdan yiqilishidan asraydigan asosiy vosita boʻlib xizmat qiladi;

portlash klapanlari — bosim oʻrnatilgan chegaradan ortib ketganda qozon oʻchogʻi elementlari, changsimon yoqilgʻi tizimini ishdan chiqishining oldini oluvchi qurilma;

aylanuvchi mexanizmlar — elektr yoki boshqa yuritmali, nasoslar, ventilyatorlar va boshqalar;

gaz xavfi bor joylar — ishchi zonasining havosida zararli moddalar yoʻl qoʻyilgan konsentratsiyadan oshib ketishi ehtimoli bor yoki portlovchi xavfli aralashmalar tashkil topishi mumkin boʻlgan xonalar (inshootlar, uchastkalar va boshqalar);

yuk koʻtarish mashinalari — barcha turdagi kranlar, kran-ekskavatorlar (ishlarni poʻlat arqonga osilgan ilgaklar yordamida bajaradigan ekskavatorlar), tallar, yuk va odam koʻtaruvchi lebedkalar;

guruh — elektr xavfsizligi boʻyicha guruh;

navbatchi xodimlar — smenada navbatchilik qilayotgan va uskunalarni tezkor boshqarish va tezkor almashlab-ulashga ruxsat etilgan xodimlar;

ijozat berish — ish joyining toʻgʻri tayyorlanishi, ishlarni bajarish uchun zarur boʻlgan xavfsizlik choralarining yetarli boʻlishi, hamda ularning naryad yoki farmoyish boʻyicha ishning xususiyatlari va joyiga muvofiqligini taʼminlovchi chora-tadbir;

naryad — ishni xavfsiz bajarish uchun javobgar shaxslarni, brigada tarkibini, yetarli darajada belgilangan xavfsizlik choralarini, ish boshlanishi va tugatilishi vaqtlarini, ish mazmunini belgilovchi rasmiy maxsus blankada tuzilgan topshiriq;

uskunalarga xizmat koʻrsatish — uskunalarni ekspluatatsiya qilish, taʼmirlash, sozlash va sinash, shuningdek ularda ishga tushirish-sozlash ishlarini bajarish;

xavfli yuklar — tashilganda, ortish-tushirish ishlari bajarilayotganda va saqlanayotganda portlash, yongʻin yoki transport vositalari, omborlar, qurilmalar, binolar va inshootlar shikastlanishiga, shuningdek odamlar va hayvonlar halok boʻlishiga, jarohatlanishiga, zaharlanishiga, kuyishiga va nurlanishiga yoki kasallanishiga sababchi boʻlishi mumkin boʻlgan moddalar va buyumlar;

tezkor-taʼmirlash xodimlari — ularga biriktirilgan uskunalarga tasdiqlangan hajmda ekspluatatsion-taʼmirlash xizmatini koʻrsatish uchun maxsus oʻrgatilgan va tayyorlangan xodimlar;

qayta ijozat — ushbu naryad bilan avvaldan bajarilayotgan ishni davom ettirish uchun ish joyiga qayta ijozat berish;

ish joyini tayyorlash — ishni xavfsiz bajarilishini taʼminlash uchun uskunalarni tarmoqdan uzish, boʻshatish, sovutish, yuvish, shamollatish, ularni xato qilib ishlashga qoʻshilishni oldini olish, ortiqcha bosim va zararli moddalar yoʻqligini tekshirish, toʻsiqlarni oʻrnatish, ushbu ish joyida xavfsizlik belgilarini osib qoʻyish boʻyicha zarur boʻlgan operatsiyalarni amalga oshirish;

yer osti inshootlari — issiqlik kameralari, oʻtish va yarim oʻtish kanallari, kollektorlar va quduqlar;

doimiy ish joyi — ishlovchi ish vaqtining koʻproq qismini (50% dan ortiq yoki uzluksiz 2 soatdan ortiq) oʻtkazadigan joy. Agar ish ishchi zonaning turli punktlarida amalga oshirilsa, unda barcha ish zonasi doimiy ish joyi deb hisoblanadi;

saqlash klapanlari — qozondagi, idishdagi yoki quvurdagi bugʻning bosimi oʻrnatilgan qiymatidan oshib ketishidan saqlab qoluvchi qurilma;

ish boshi (ish bajaruvchi) — naryad yoki farmoyish boʻyicha ishlarni bajaruvchi;

ishlab chiqarish xonalari — maxsus moʻljallangan binolar va inshootlardagi berk joy, u erda doimo (smena boʻyicha) yoki davriy (ish kuni davomida) ishlab chiqarishning turli ishlarida, ishlab chiqarishni tashkil etish, nazorat qilish va boshqarish, shuningdek transport, aloqa va boshqa korxonalarda mehnatning noishlab chiqarish turlarida ishtirok etish bilan bogʻliq boʻlgan odamlarning mehnat faoliyati amalga oshiriladi;

Yopiq fazolarga 35 t/h dan ortiq boʻlgan bugʻ ishlab chiqarish unumdorligiga ega boʻlgan qozonlarning oʻchoqlari, qozonlarning gaz yoʻllari, issiqlik kameralari, oʻtish va yarim oʻtish kanallar, quduqlar va boshqalar kiradi.

Yopiq idishlarga quyidagi tortish puflash mashinalari kiradi: maydalagichlar, tegirmon barabanlari, yoqilgʻi bunkerlari, chang tayyorlash tizimi separatorlari; gazhavo yoʻllarining koroblari; suv tayyorlash uskunalarining filtrlari; suv zaxirasi baklari va boshqalar.

ish zonasi — ishlovchilarning doimiy yoki vaqtinchalik yer sathidan yoki maydonchadan 2 m gacha balandlik oraligʻida boʻlish joyi;

ish joyi — ishlovchilarning mehnat faoliyati jarayonida doimo yoki vaqtincha boʻlish joyi;

balandlikda bajariladigan ishlar — ishchi toʻshama, tom yoki yer yuzasidan 1,3 m va undan yuqori balandlikda va balandlik boʻyicha farq chegarasidan 2 m dan kam masofada turib ishchi bajaradigan ishlar;

taʼmirlovchi xodimlar — issiqlik mexanika uskunalarini taʼmirlash bilan shugʻullanuvchi muhandislar, texniklar, ustalar, ishchilar;

ish rahbari — naryad yoki farmoyish boʻyicha bajariladigan ishlarning rahbari;

“shart”, “zarur”, “kerak” soʻzlari — mazkur Qoidalar talablari bajarilishi majburiyligini bildiradi;

“ruxsat etiladi” soʻzlari — mazkur koʻrsatma mahalliy sharoitlarni hisobga olib istisno tariqasida qoʻllanishini bildiradi;

issiqlik mexanika uskunalari — issiqlik quvvatli, mexanik va suvni tayyorlash uskunalari, shuningdek ushbu uskunalarda oʻrnatilgan issiqlik avtomatika va issiqlik texnik oʻlchash qurilmalari.

2. Mazkur Qoidalar ishlab turgan va rekonstruksiya qilinayotgan elektr stansiyalar, shuningdek issiqlik tarmoqlari, issiqlik punktlari va issiqlashtirish qozonlarining ularning qaysi idoraga qarashligi va mulkka egalik shaklidan qatʼiy nazar ularning issiqlik quvvatli, mexanik va suvni tayyorlash uskunalarini, yoqilgʻi-transport, qozon-turbina va kimyo sexlarining issiqlik avtomatikasi va oʻlchash qurilmalarini ekspluatatsiya qilish, taʼmirlash, sozlash va sinash bilan band boʻlgan xodimlar uchun majburiydir.

Issiqlik avtomatika va issiqlik texnik oʻlchash va himoya qurilmalarining elektr qismlariga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar, shuningdek “Elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalarining” mos boʻlimlariga rioya qilishlari shart (2006-yil 18-avgust, roʻyxat raqami 1614 — Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil, 33-son, 331-modda).

3. Issiqlik mexanika uskunalari uchun asosiy va yordamchi uskunalarni mexanizatsiyalashtirish va avtomatlashtirish vositalarini loyihalash, qurish va ekspluatatsiya qilishni tashkil etilishi “Qurilish meʼyorlari va qoidalari” (bundan keyin — QMQ) va “Shaharsozlik meʼyorlari va qoidalari” (bundan keyin — ShMQ), “Elektr stansiyalarining yoqilgʻini berishda portlash-yongʻin xavfsizligi qoidalari”, “Changsimon holatdagi yoqilgʻini tayyorlash va yoqish uchun qurilmalarning portlash xavfsizligi qoidalari”, “Qozon qurilmalarida mazutdan va tabiiy gazdan foydalanishda portlash xavfsizligi qoidalari”, “Issiqlik elektr stansiyalari va issiqlik tarmoqlarini loyihalashning sanitariya meʼyorlari”, “Texnologik jarayonlarni tashkil etish boʻyicha sanitariya qoidalari va ishlab chiqarish uskunalariga sanitariya-gigiyena talablari”, “Sanoat korxonalari va aholi turar joylarini qurish loyihalarining yongʻinga qarshi meʼyorlari”, “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi qoidalari, mehnat xavfsizligi standartlari tizimi talablari, “Oʻzbekiston Respublikasi elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari”, Oʻzbekiston Respublikasining 2006-yil 28-sentabrdagi OʻRQ-57-sonli “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi qonun va mazkur Qoidalarga muvofiq boʻlishi shart.

4. Elektr uskunalari “Elektr qurilmalarining tuzilishi qoidalariga” muvofiq boʻlishi va elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga muvofiq ekspluatatsiya qilinishi shart.

5. Issiqlik avtomatika, issiqlik texnik oʻlchovlari va himoya qurilmalari mazkur Qoidalarga va “Elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga” muvofiq boʻlishi va ularga muvofiq ekspluatatsiya qilinishi shart.

6. Ishda qoʻllaniladigan mexanizmlar va yuk koʻtarish mashinalari, moslamalar va asboblar sinalgan boʻlishi va mehnat xavfsizligi standartlari tizimi, “Sanoatkontexnazorat” inspeksiyasining qoidalari, hamda “Asboblar va moslamalar bilan ishlaganda xavfsizlik qoidalari”, shuningdek ishlab chiqaruvchi zavod yoʻriqnomalarining talablariga muvofiq ekspluatatsiya qilinishi kerak.

7. Mazkur Qoidalar majburiydir va ishlab turgan, hamda ishga yangi kiritilayotgan uskunalarda xizmat koʻrsatilayotganda ulardan chetlashishga yoʻl qoʻyilmaydi, bundan mehnatni muhofaza qilish va uskunalarni texnikaviy ekspluatatsiya qilish boʻyicha yangi normativlar amalga kiritilishi holatlari istisno. Ishlashda yonuvchi, portlash xavfi boʻlgan va zararli moddalardan foydalanilganda “Energetika korxonalari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalari” (2004-yil 22-aprel, roʻyxat raqami 1341 —Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 16-son, 194-modda), GOST 12.1.004 — 91 “SSBT. Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablar”, GOST12.1.0Yu — 76 “SSBT. Portlash xavfsizligi. Umumiy talablar” va GOST 12.1.007 — 76 “SSBT. Zararli moddalar. Tasnifi va xavfsizlikning umumiy talablari”ga, va shuningdek roʻyxati mazkur Qoidalarning 1-ilovasida havola etilgan GOST larga rioya qilish kerak.

Mehnat muhofazasi boʻyicha lavozim yoʻriqnomalari “Mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish boʻyicha Nizom”ga (2000-yil 7-yanvar, roʻyxat raqami 870 — Meʼyoriy hujjatlar axborotnomasi, 2000-yil) muvofiq ishlab chiqilishi shart.

8. Korxona maʼmuriyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan birgalikda ishchilar va xizmatchilar (bundan keyin “ishchilar va xizmatchilar” soʻzlari oʻrniga qisqa ifodalash uchun “xodimlar” soʻzidan foydalaniladi) uchun mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqishi va tasdiqlashi kerak; “Energetika ishlab chiqarish korxonalarida xodimlar bilan ishlashni tashkil etish qoidalariga” (2002-yil 4-oktabr, roʻyxat raqami 1178 — Meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-yil, 19- son) muvofiq xodimlar bilan ishlashni tashkil etishi kerak; uskunalar xavfsizlik talablariga muvofiqligi, xodimlar tomonidan xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilishi, saqlagich moslamalari, maxsus kiyim va shaxsiy himoya vositalarni qoʻllashi ustidan muntazam nazoratni taʼminlashi kerak.

9. Elektr stansiyalari va issiqlik tarmoqlari, ixtisoslashtirilgan taʼmirlash-sozlash tashkilotlarining rahbar xodimlari, sex boshliqlari va ularning oʻrinbosarlari, taʼmirlash uchastkalarining rahbarlari zarur tashkiliy va texnik chora-tadbirlarni amalga oshirish yoʻli bilan xavfsiz mehnat sharoitlarini taʼminlashga majburdirlar.

Mahalliy sharoitlardan kelib chiqqan holda, zarur boʻlganda, ishlar xavfsizligini oshiruvchi va mazkur Qoidalarga zid boʻlmagan qoʻshimcha chora-tadbirlar nazarda tutilishi kerak.

10. Har bir xodim mazkur Qoidalarni talablarini qatʼiy bajarishi lozim va oʻzining bevosita rahbariga, agar u yoʻq boʻlsa yuqori turgan rahbarga sodir boʻlgan baxtsiz hodisa toʻgʻrisida va oʻzi koʻrib qolgan Qoidalar buzilishi, shuningdek inshootlar, uskunalar va himoya qurilmalaridagi nosozliklar toʻgʻrisida zudlik bilan xabar berishi shart. Mazkur Qoidalarga zid keladigan farmoyish va topshiriqlarni bajarish man qilinadi.

11. Ishlab chiqarishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va kasbiy zaharlanish uchun xavfsizlik texnikasi qoidalari va ishlab chiqarish sanitariyasi qoidalariga rioya qilishni taʼminlamagan va baxtsiz hodisalarni va kasbiy zaharlanish

12. Har qaysi xodim tomonidan xavfsizlik texnikasi qoidalari va ishlab chiqarish sanitariyasi qoidalarining buzilishi mehnat intizomini buzish deb qaralishi kerak va maʼmuriyat va kasaba uyushmasi qoʻmitasi tomonidan albatta tekshirilishi shart.

13. Mazkur Qoidalar talablarini bajarilishini taʼminlamagan mansabdor shaxslar intizomiy jazolanadi yoki qonunchilikka muvofiq belgilangan tartibda maʼmuriy va jinoiy javobgarlikka tortiladi.

14. Oʻzbekiston Respublikasi mehnat kodeksiga va “Mehnat muhofazasi boʻyicha ishlarni tashkil qilish toʻgʻrisida Nizomga” (1999-yil 14-avgust, roʻyxat raqami 273 — Meʼyoriy hujjatlar axborotnomasi, 1999-yil) muvofiq, mehnat muhofazasi boʻyicha qonunchilikka rioya qilish va mehnat muhofazasi boʻyicha talablar buzilgani uchun, shu hisobda uning xavfsizligi uchun ham korxona rahbari (ish beruvchi) javobgardir.

15. Issiqlik mexanika uskunalariga xizmat koʻrsatish boʻyicha ishga qabul qilinayotgan shaxslar “Xodimlarni ishga kirishdan oldin dastlabki va davriy tibbiy koʻriklardan oʻtkazish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida” buyruqga (2000-yil 22-iyun, roʻyxat raqami 937 — Meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-yil 12-son) muvofiq dastlabki va keyinchalik davriy tibbiy koʻrikdan oʻtishlari shart.

16. “Un sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar mehnatidan foydalanish taqiqlanadigan mehnat sharoitlari noqulay boʻlgan ishlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi” qarorga (2001-yil 9-iyun, roʻyxat raqami 1040 — Meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2001-yil 11-son) muvofiq 18 yoshga toʻlmagan shaxslarni mehnat sharoitlari noqulay boʻlgan ishlarga jalb qilish taqiqlanadi.

17. Oʻzbekiston Respublikasi mehnat vazirligi va sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan “Ayollar mehnati toʻliq yoki qisman taqiqlanadigan mehnat sharoiti noqulay ishlarning roʻyxati”da (2000-yil 5-yanvar, roʻyxat raqami 865 — Meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-yil) koʻrsatilgan ishlarda ayollarga ishlashga ruxsat berilmaydi.

18. Elektr stansiyalarining sexlari va issiqlik tarmoqlari uskunalariga xizmat koʻrsatuvchi shaxslar oʻzining lavozim va kasbiga qarab, mazkur Qoidalarning talablarini bilishlari va bajarishlari shart.

19. Oʻzining ishida elektr ximoya vositalaridan foydalanadigan shaxslar “Elektr qurilmalarida foydalaniladigan ximoya vositalarini qoʻllash va sinash qoidalari” talablarini bilishi va bajarishi shart.

20. Elektr stansiyalari va issiqlik tarmoqlarining asosiy sexlarini uskunalariga xizmat koʻrsatadigan shaxslar va maxsus ishlarni bajarish ruxsatiga ega boʻlgan shaxslar bilimlarini tekshirish guvohnomalarida bu toʻgʻrisida yozuv boʻlishi shart.

21. Maxsus ishlar deb quyidagilarni hisoblash kerak:

yuqorida bajariladigan ishlar;

bosim ostida boʻlgan idishlarga xizmat koʻrsatish;

olovli va gazdan xavfli ishlar;

simob bilan ishlash;

elektr-, pnevmo- va abraziv asboblar bilan ishlash; yuklarni osish ishlari;

“Oʻzbekiston temir yoʻllari” DAJK qarmogʻida boʻlgan uskunalarga xizmat koʻrsatish;

erdan boshqariladigan yuk koʻtaruvchi mexanizmlar bilan bajariladigan ishlar;

avto- va elektr yuklagichlarni qoʻllab ogʻirliklarni joydan-joyga tashish;

metallga ishlov berish va abraziv stanoklarda bajariladigan ishlar;

bugʻ va issiq suv quvurlariga xizmat koʻrsatish.

Maxsus ishlar roʻyxati korxona rahbariyati koʻrsatmasiga binoan mahalliy sharoitni hisobga olgan holda boshqa qoʻshimcha ishlar bilan toʻldirilishi mumkin.

22. Elektr stansiyalar va issiqlik tarmoqlari xodimlarini oʻqitish va malakasini oshirish “Energetika ishlab chiqarish korxonalarida xodimlar bilan ishlashni tashkil qilish qoidalariga” muvofiq amalga oshirilishi shart.

23. Texnologik ehtiyojlar uchun yonuvchi, portlash xavfi boʻlgan va zararli moddalar qoʻllaniladigan issiqlik mexanikasi uskunalariga xizmat koʻrsatish huquqiga ega boʻlgan xodimlar, ushbu moddalarning xususiyatlarini va ular bilan ishlashda xavfsizlik qoidalarini bilishlari shart.

24. Gaz xavfi bor joylardagi uskunalarga xizmat koʻrsatuvchi va zararli moddalar bilan ishlaydigan xodimlar quyidagilarni bilishlari kerak:

sexda (rayonda) gaz xavfi bor joylar roʻyxatini;

zararli moddalarning zaharlash taʼsiri va ular bilan zaharlanganlik alomatlarini;

gaz xavfi bor joylarida ishlarni olib borish va u erda boʻlish qoidalarini;

nafas olish organlarini himoya qiluvchi vositalardan foydalanish qoidalarini;

yongʻin xavfi bor moddalarni va ularni oʻchirish usullarini;

zararli moddalardan shikastlangan shaxslarni gaz xavfi bor joylardan evakuatsiya qilish qoidalari va ularga shifokordan oldingi yordam berish usullarini.

Tabiiy gazda ishlaydigan qozon qurilmalariga va gaz xoʻjaligida xizmat koʻrsatuvchi xodimlar mazkur Qoidalarda qayd etilgan talablardan tashqari Oʻzbekiston Respublikasining gaz xoʻjaligida xavfsizlik qoidalarining tegishli boʻlimlarini bilishlari va ularning talablarini bajarishlari shart.

25. Barcha xodimlar bajariladigan ishlar xarakteriga muvofiq, amaldagi meʼyorlar boʻyicha maxsus kiyim, maxsus poyabzal va shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlangan boʻlishlari va ish vaqtida ulardan foydalanishi shart.

26. Xodimlar maxsus kiyimda, barcha tugmalarini qadab olgan holda ishlashlari shart. Kiyimda, harakat qiluvchi (aylanuvchi) mexanizmlarning qismlariga ilinib ketishi mumkin boʻlgan, yoyilib turgan qismlar boʻlmasligi shart. Maxsus kiyimning yenglarini shimarib qoʻyish, etik qoʻnjlarini qayirib qoʻyish man etiladi.

Zaharli va agressiv moddalar bilan ishlaganda, qozonning qizitish yuzalari shlakdan tozalanganda, bunkerlardan qizigan qum chiqarilganda, shuningdek elektrgazpayvandlash, qoplash, izolatsiyalash, sochiladigan va changlanadigan materiallarni tushirish va ortish ishlari bajarilayotganda shimlar etik ustidan kiyilgan boʻlishi shart.

Ishlab turgan energetik uskunalar xonalarida, quduqlarda, kameralarda, kanallarda, tonnellarda, qurilish maydonlarida va taʼmirlash zonasida boʻlganda barcha xodimlar dahan osti kamari taqilgan himoya kaskalarini kiyishlari shart. Sochlar kaska tagiga yigʻilgan boʻlishi shart.

27. Barcha ishlab chiqarish xodimlari kuchlanish ostiga tushgan odamni, elektr toki taʼsiridan ozod qilish va unga birinchi yordam berish, hamda boshqa baxtsiz hodisalarda jabrlanganlarga shifokordan oldingi birinchi yordam berish usullariga amalda oʻqitilgan boʻlishlari shart.

Oʻqitish elektr energetik uskunalarga xizmat koʻrsatishda sodir boʻladigan baxtsiz hodisalar oqibatida jabrlanganlarga shifokordan oldingi birinchi yordam berish boʻyicha yoʻriqnomaga muvofiq oʻtkazilishi shart.

28. Har bir korxonada korxona hududi boʻyicha ish joyiga borish uchun xavfsiz marshrutlar va yongʻin yoki avariyaviy vaziyatlar sodir boʻlganda evakuatsiya qilish rejalari ishlab chiqilishi va barcha xodimlarga maʼlum qilinishi shart.

29. Elektr stansiyaning hududida va korxonaning ishlab chiqarish xonalarida, ularda joylashtirilgan uskunalarga xizmat koʻrsatishga aloqasi boʻlmagan shaxslarga, kuzatib yuruvchi shaxslarsiz kirish man !qilinadi.

30. Korxonaning hududida va ishlab chiqarish xonalarida transport yoʻllarining tuzilishi va saqlanishi “SSBT. Korxonalarda yuklarni joydan-joyga tashish jarayonlari. Xavfsizlikning umumiy talablari” GOST 12.3.020 talablariga mos kelishi kerak.

31. Ishlab chiqarish xonalari va inshootlarning ichida, hamda ularga tashqarida yondoshgan hududdagi barcha odamlarning oʻtish va transport yurishi yoʻllari yoritilgan, boʻsh va yoʻlovchilar va transport harakati uchun xavfsiz boʻlishi shart. Oʻtish joylari va transport yuradigan yoʻllarni yuklar bilan uyib tashlash yoki ulardan yuklarni joylashtirish uchun foydalanish man etiladi.

Yoʻlaklar, transport oʻtish yoʻllari, shuningdek zinalar, maydonchalar va ularning panjaralari doimo soz va toza holatda saqlanishi, ochiq havoda joylashganlari esa qor va muzdan tozalanishi va qum sepib turilishi lozim. Doʻngalak bilan oʻralgan (obvalovaniye) mazut xoʻjaligi hududi, shuningdek mazutni quyish qurilmalari har qor yogʻganidan keyin tozalanishi shart.

Maydonchalar va oʻtish joylarining toʻshamalari, shuningdek ularning panjaralari ishonchli mustahkamlangan boʻlishi shart. Taʼmirlash vaqtida olib qoʻyilgan panjaralar va toʻshamalar, taʼmirlash tugagandan keyin darhol joylariga oʻrnatilishi va yaxshilab mustahkamlanishi shart.

32. Binolarning temir yoʻl transporti va avtomobil transporti harakati zonasiga chiquvchi barcha darvoza va eshiklari oldida toʻsuvchi ustunchalar va panjaralar, hamda GOST 10807 “Yoʻl belgilari. Umumiy texnik shartlar”ga muvofiq yoʻl belgilari yoki nurlanuvchi tablolar oʻrnatilgan boʻlishi shart. Darvozalarda ularning oʻz-oʻzidan ochilishi yoki yopilishiga yoʻl qoʻymaydigan fiksatorlar boʻlishi shart.

Avtomobillar va boshqa transport vositalari uchun korxona hududida va bino ichida xarakatning yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan xarakat tezligi belgilangan boʻlishi shart. Cheklangan harakat tezligi zonalari, transport vositalari turish va burilish joylari kunduzi va kechasi yaxshi koʻrinadigan tegishli yoʻl belgilari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. Avtomobil transporti kommunikatsiyalar va inshootlar ostidan oʻtish joylarida balandlik va kenglik gabaritlarini cheklovchi belgilar oʻrnatilgan boʻlishi shart.

33. Poyezdlar, manevr sostavlari, lokomotivlar harakat qilayotganda, vagonlar ajratilayotganda harakat boshlanishdan oldin xavfsiz joyga (yoʻl chetiga yoki izlar orasiga), eng chetdagi relsdan kamida 2 m masofaga chiqib turish lozim.

34. Gaz yoʻllari tagida ustaxonalar, sanitar-maishiy va boshqa xonalarni joylashtirish man etiladi.

35. Qavatlararo yopmalar, pollar, kanallar va chuqurchalar soz holda saqlanishi shart. Poldagi barcha teshik joylar toʻsib qoʻyilgan boʻlishi shart. Quduqlar, kameralar, chuqurchalar va lyuklarning qopqoqlari va chetlari, hamda kanallarning yopmalari pol yoki yer bilan bir tekislikda taramlangan temirdan yasalgan va ishonchli mustahkamlangan boʻlishi shart.

36. Kameralar va quduqlarda doimo tozalikni saqlab turish, muntazam ravishda suvni chuqurlardan chiqarib tashlab turish va yoʻlaklarda begona narsalar uyulishiga yoʻl qoʻymaslik shart.

37. Ishlar bajarilishi mumkinligini tasdiqlovchi dastlabki hisob-kitobsiz qurilish konstruksiyalarini oʻzgartirish va ularda teshiklar teshish man etiladi.

38. Kanallarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar erkin oʻtishiga xalaqit beruvchi berk toʻsiqlarni oʻrnatish man etiladi.

Ayrim vaziyatlarda, texnologik sharoitlar boʻyicha kanallarni alohida boʻlinmalarga ajratish zarur boʻlsa, masalan, qoʻzgʻalmas temir-beton shchitli tayanch oʻrnatishda, ajratuvchi toʻsiqdan oldin va undan keyin yer yuzasiga chiqishlar qilingan boʻlishi kerak.

39. Har bir korxonada, (sexda, uchastkada) taʼmirlash maydonchalari va ularga ruxsat etilgan yuklamalar koʻrsatilgan reja mavjud boʻlishi kerak. Sexlarda (uchastkalarda) maydonchalarning chegaralari aniq belgilangan boʻlishi, ulardagi taxtachalarda ularga mumkin boʻlgan yuklamalar koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

40. Yoritilish darajasi “Tabiiy va sunʼiy yoritish” QMQ 2.01.05 ga mos kelishi shart.

41. Yonuvchi gaz va portlash xavfi boʻlgan moddalarning bugʻlari kirishi ehtimoli bor xonalarni yoritish uchun portlashdan himoyalangan yoritish armaturasi qoʻllanilishi kerak.

Ishlab chiqarish xonalarida avariyaviy yoritish va 12 V li yoritish tarmogʻi bajarilgan boʻlishi shart.

42. Ish joylaridagi shovqinlar darajasi “SSBT. Shovqin. Xavfsizlikning umumiy talablari” GOST 12.1.003 da koʻrsatilgan yoʻl qoʻyilgan qiymatlardan va energetika korxonalarining ishlab chiqarish xonalarining tasnifi boʻyicha metodik koʻrsatmalarda yoʻl qoʻyilgan shovqin darajasidan oshmasligi shart.

43. Ish joylarida (vibratsiyani yaratuvchi uskunalardan) yoʻl qoʻyilgan vibratsiya meʼyorlari “SSBT. Vibratsion xavfsizlik. Umumiy talablar” GOST 12.1.012 da koʻrsatilgan qiymatlardan oshmasligi shart.

44. Ventilatsiya, havoni konditsionerlash va havoli isitish tizimlari GOST 12.4.021 “SSBT. Ventilatsiya tizimlari. Umumiy talablar”ga mos boʻlishlari va sanitariya meʼyorlari talablariga muvofiq belgilangan havo almashuvini taʼminlashlari shart.

45. Korxonalardagi ishlab chiqarish xonalarining ishchi zonasi havosi GOST 12.1.005 “SSBT. Ishchi zonasining havosiga umumiy sanitariya-gigiyena talablari”ga mos boʻlishi shart.

46. Har bir korxonadagi sexda (rayonda) “Sexda mehnat sharoitlarining sanitariya-texnik holati pasporti” olib borilishi shart, unda amaldagi mehnat sharoitlari qayd etilgan, shuningdek mehnat xavfsizligi meʼyorlari, qoidalari, standartlari talablarini qoniqtirmaydigan ishlab chiqarish uchastkalari va ishchi joylari koʻrsatilgan boʻlishi shart.

47. Har yili mehnat muhofazasi boʻyicha bitimlar, jamoa shartnomalari tuzilayotganda, mehnat muhofazasi sharoitlarini yaxshilash boʻyicha kompleks rejalar, hamda korxona jamoasining ijtimoiy rivojlantirish rejalarining tegishli boʻlimlari sanitariya-sogʻlomlashtirish tadbirlari ishlab chiqilayotganda sanitariya-texnik pasportlarining maʼlumotlaridan foydalanish shart.

48. Har bir sexda (rayonda) pasportni oʻz vaqtida toʻldirish uchun kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishgan holda korxona boʻyicha buyruq bilan masʼul shaxslar tayinlangan boʻlishi shart.

Sexda (rayonda) pasportni oʻz vaqtida va toʻgʻri toʻldirilishi uchun ushbu boʻlinmaning boshligʻi, korxonadapasportlash oʻtkazilishi uchun esa — bosh muhandis javobgardir.

49. Kislota, ishqor, fosfat, reagentlar va boshqa materiallar SNiP-58-85 “Issiqlik elektr stansiyalari” talablariga muvofiq omborxonalarda saqlanishi shart.

50. Simob ishlab chiqaruvchi korxonaning oʻramida, simob bugʻlari havoda paydo boʻlishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish xonalariga qoʻyiladigan talablarga muvofiq jihozlangan maxsus omborlarda saqlanishi shart.

Omborlarda simobni idishlarga xavfsiz solish va tashish uchun idishlar va moslamalar zaxirasi boʻlishi shart. Simobni tashish faqat sinMaydigan idishlarda amalga oshirilishi shart.

51. Tarkibida yengil alangalanuvchi, portlash xavfi boʻlgan va zaharli komponentlari boʻlgan kimyo moddalari va materiallari boshqa xonalardan ajratilgan holda va “Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni saqlash uchun ombor korxonalari va xoʻjaliklarini loyihalash meʼyorlari va texnik shartlari”, QMQ 2.04.12 “Ombor binolari va inshootlari”, ShNQ 2.01.02 “Binolar va inshootlarning yongʻin xavfsizligi” talablariga mos boʻlgan maxsus omborlarda saqlanishi shart.

52. Ishlab chiqarish xonalarida benzin, kerosin, spirt, nitroboʻyoqlar, erituvchilar, suyultiruvchilar va yengil alangalanuvchi materiallarni saqlash man etiladi, ularning sutkalik talab chegarasidagi oz miqdori bundan istisno. Bu materiallarning miqdori va saqlash joylari mahalliy yongʻindan saqlash organlari bilan kelishilgan boʻlishi shart. Materiallar mustahkam metall taralarda maxsus sex omborlarida saqlanishi shart, ularning eshiklarida chekish taqiqlanadi va ochiq olov qoʻllanilishi man etilgani toʻgʻrisida xavfsizlik belgilari osib qoʻyilgan boʻlishi shart. Belgilar GOST 12.4.026 “SSBT. Signal ranglari va xavfsizlik belgilari” talablariga mos boʻlishi shart.

Ish joylarining yaqinida moylash materiallarini maxsus metall idishlarda va moylagichlarda saqlashga ruxsat etiladi.

Yengil alangalanuvchi materiallar ishlab chiqarish xonalaridan tashqarida maxsus omborlarda saqlanishi shart. Bu omborlarning eshiklarida oson alangalanuvchi moddalar mavjudligi va ochiq olov qoʻllanilishi va chekish man etilishi toʻgʻrisida ogohlantiruvchi xavfsizlik belgilari osib qoʻyilgan boʻlishi shart.

53. Koʻp boʻlmagan miqdorda (2 — 3 litrgacha) ishqorlar va kislotalar (plavik kislotasi bundan istisno) zichlab yopilgan probkali shisha tarada (butilkalarda) ventilatsiya bilan jihozlangan alohida xonalarda saqlanishi kerak.

Plavik kislotani polietilenli idishlarda yoki parafinlangan butilkalarda saqlash kerak.

Butillar savatlarda yoki yogʻoch panjaralarda joylashtirilgan boʻlishi shart. Butil va panjara oraligʻi yogʻoch payraha yoki somon bilan toʻldirilishi shart. Sulfat va azot kislotali butillarni saqlash uchun yogʻoch materiallardan foydalanishga, ularni olovdan himoyalash tarkibi bilan ishlov berilgandan keyin ruxsat beriladi.

Kislota bilan toʻldirilgan shisha butillar oʻrnatilgan korzinalar (panjaralar) erda bir qator oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Ularning har biri kislota nomi yozilgan yorliq bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

Kislotadan boʻshatilgan shisha butillar xuddi shunday sharoitlarda saqlanishi zarur.

54. Elektr stansiyasining ishlab chiqarish sexlarida elektr payvandlash uskunalarni oʻrnatish joylari koʻzda tutilgan boʻlishi va gazelektrpayvandlash ishlarini bajarish uchun markazlashtirilgan taqsimlash tarmoqlari mavjud boʻlishi shart.

55. Xonalardan tashqarida taʼmirlash ishlari oʻtkazilayotgan joylardagi materiallar, buyumlar, uskunalar va ularning detallari tekislangan va shibbalangan maydonchalarda tartib bilan joylashtirilgan boʻlishi shart, ularni qish vaqtida qor va muzdan tozalab turish kerak. Koʻrsatilgan buyumlarni oʻz holatidan siljib ketishining oldini olish choralari koʻrilishi shart.

Qiyalik joylarda materiallar joylashtirilganda maydonchalarni yer yuzasidagi suvlardan himoyalash choralari koʻrilgan: boʻlishi shart.

Materiallar va uskunalardan kotlovanlar va transheyalar chetigacha masofa qiyalik mustahkamligini hisobga olib belgilanadi, biroq u 1 m dan kam boʻlmasligi shart.

56. Yuklarni vaqtincha saqlash joylarida shtabellarga taxlash GOST 12.3.009 “SSBT. Yuklarni ortish-tushirish ishlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq amalga oshirilishi shart.

57. Maydonchalarda yuklar quyidagi tartibda joylashtirilishi shart:

taglikda paketlardagi gʻisht — ikki yarusdan ortiq boʻlmagan holda, konteynerlarda — bir yarusda, konteynerlarsiz — 1,7 m balandlikdan oshmagan toʻplarda;

plitka materiallari (asbotsementli plitkalar, toʻlqinsimon asbotsement listlari va yassi asbotsement listlari) — 1 m balandlikdagi toʻplarda;

mayda navli metall — balandligi 1,5 m dan ortiq boʻlmagan stellajlarda;

yirik gabaritli va ogʻir vaznli uskunalar va ularning qismlari — tagliklarda bir qatorda;

qora prokat metallar (varaqli poʻlat, shvellerlar, ikki tavrali balkalar, navli poʻlat) — tagliklar va qistirmalar bilan balandligi 1,5 m gacha shtabellarda. Metalli varaqlarni yon boshlab oʻrnatish man qilinadi;

issiqlik izolatsiyasi materiallari — yopiq quruq xonalarda saqlanishi sharti bilan, balandligi 1,2 m gacha boʻlgan shtabellarda;

diametri 300 mm gacha boʻlgan quvurlar — tagliklari oxirida cheklagichlar bilan balandligi 3 m gacha boʻlgan shtabellarda;

diametri 300 mm dan ortiq boʻlgan quvurlar — egar qilib oraliq qistirmasiz balandligi 3 m gacha boʻlgan shtabellarda.

Quvurlarning pastki qatori tagliklarga oʻrnatilgan, inventar metall bashmaklar bilan yoki oxirida cheklagichlar bilan mustahkamlangan, ular esa tagliklarda ishonchli mahkamlangan boʻlishi shart.

58. Ishlarni bajarish uchun yer ostida oʻtgan quvurlarning ochilgan kameralari va uchastkalari inventar shchitlar bilan toʻsilgan boʻlishi shart, ularda GOST 10807 — 78 “Yoʻl belgilari. Umumiy texnik shartlar” talablariga muvofiq yoʻl belgilari osib qoʻyilgan boʻlishi shart.

Toʻsiqlar GOST 12.4.026 — 76 “SSBT. Signal ranglari va xavfsizlik belgilari” boʻyicha signal ranglariga boʻyalgan boʻlishi shart.

Shchitlardagi signal yoʻl belgilari va signal lampalari avtotransport va yoʻlovchilar oʻtishi mumkin boʻlgan barcha taraflardan toʻsilgan joylarni yaxshi koʻrinishini taʼminlashi shart.

59. Ishlab chiqarish xonalarining ishchi zonasidagi havoda zararli moddalarning tarkibi, mazkur Qoidalarning 2-ilovasida belgilangan chegaraviy yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan konsentratsiyadan ortiq boʻlmasligi shart.

60. Xonalarda yonuvchi gazning konsentratsiyasi, uning alangalanishi pastki chegarasining 1/5 dan oshmasligi lozim. Havoda yonuvchi gazlarning alangalanish chegaralari mazkur Qoidalarning 3-ilovasida keltirilgan.

61. Korxonaning bosh muhandisi (issiqlik tarmogʻi rayonining boshligʻi) tasdiqlaydigan barcha gaz xavfi bor joylar, shuningdek zararli moddali xonalarning roʻyxati tuzilgan boʻlishi shart.

Ushbu xonalarga kirish oldida zararli moddalar mavjudligi va yongʻin va portlash xavfi toʻgʻrisida ogohlantiruvchi xavfsizlik belgilari osib qoʻyilgan boʻlishi shart. Xavfsizlik belgilari GOST 12.4.026 — 76 “SSBT. Signal ranglari va xavfsizlik belgilari” boʻyicha signal ranglariga boʻyalgan boʻlishi shart.

62. Hududda va ishchi xonalarda tozalikka rioya qiliniishi shart.

Toʻkilgan yoki oqib tushgan suyuqliklar zarur boʻlganda neytrallashtirilishi va olib tashlanishi, ular toʻkilgan joylar esa artilishi shart.

Devorlar, deraza tokchalari, qoplamalar, zinalar, uskunalarning yuzalari va chang oʻtirib qolgan boshqa joylar chang soʻrib oluvchi qurilmalar yoki hoʻllangan latta bidan mahalliy yoʻriqnoma bilan belgilangan jadval boʻyicha tozalanishi shart.

Xonalarni va uskunalarni tozalashda yonuvchi moddalarni (benzin, kerosin, atseton va b.) qoʻllash man etiladi.

63. Ishlab chiqarish xonalarida toza va kirlangan artish materiallari uchun alohida boʻlimli yopiladigan metall yashiklar oʻrnatilgan boʻlishi shart. Kirlangan artish materiallarini yashiklardan har kuni olib tashlash shart.

64. Korxonada yongʻin xavfsizligini taʼminlash boʻyicha talablar ShNK 2.01.02 -04 “Binolar va inshootlarning yongʻin xavfsizligi” va GOST 12.1.004 “SSBT. Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablar”ga mos kelishi shart.

Hududda va xonalarda “Energetika korxonalari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalari”ga muvofiq yongʻinni oʻchirish uchun zarur boʻlgan vositalar mavjud boʻlishi shart.

Yongʻinni oʻchirish vositalari “Energetika korxonalari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalari” va “Yongʻinni oʻchirish birlamchi vositalarini saqlash va qoʻllash yoʻriqnomasi” talablariga muvofiq boʻlishi shart.

65. Hududda va ishlab chiqarish xonalarida faqat maxsus ajratilgan joylarda chekishga ruxsat etiladi.

Rezervuarlar, kameralar, quduqlar va kanallarda, shuningdek ochiq lyuklar yaqinida chekish man etiladi.

66. Ishlab chiqarish xonalarida bogʻlash materiallari va medikamentlar bilan butlangan aptechkalar mavjud boʻlishi shart. Aptechkalar toza va batartib saqlanishi, materiallar va medikamentlarning zaxiralari muntazam ravishda toʻldirib turilishi shart. Aptechkada zarur boʻlgan materiallar va medikamentlarning roʻyxati, shuningdek ularni qoʻllash boʻyicha koʻrsatmalar mavjud boʻlishi shart. Aptechkalarni oʻrnatish joyini sex (rayon, uchastka) maʼmuriyati medpunkt bilan kelishish boʻyicha belgilaydi.

67. Ishlab chiqarish xonalarida xavfsiz ishlash usullarini va birinchi yordam koʻrsatish qoidalarini namoyish etuvchi plakatlar osib qoʻyilgan boʻlishi shart.

68. Ishlab chiqarish xonalarida ish joyining yaqinida, sanitar meʼyorlari talablariga muvofiq, fontanchalar (yoki ichimlik suvi solingan idishlar) boʻlishi shart.

69. Uskunalar, quvurlar, baklar va boshqa elementlarning qizigan barcha qismlari, ularga tekkanda kuyib qolish mumkin boʻlgan qismlari issiqlik izolatsiyasiga ega boʻlishi shart. Issiqlik izolatsiyasi yuzasidagi harorat atrofdagi havo harorati 25 °C boʻlganda, 45 °C dan ortiq boʻlmasligi shart. Quvurlarning boʻyogʻi va yozuvlari “Sanoatkontexnazorat” Davlat inspeksiyasining qoidalariga va GOST 14202 “Sanoat korxonalarining quvurlari. Belgilash boʻyoqlari, ogohlantiruvchi belgilar va markalash shchitlari”ga mos boʻlishi shart.

70. Yengil alangalanuvchi, yonuvchi, portlash xavfi boʻlgan yoki zararli moddalar tegib ketishi mumkin boʻlgan zonalarda joylashgan uskunalar va quvurlarning barcha qizigan qismlarining issiqlik izolatsiyasi, ushbu moddalar singishidan saqlanishi uchun metal qobiq bilan qoplanishi shart.

71. Agressiv, yengil alangalanuvchi, yonuvchi, portlash xavfi boʻlgan yoki zararli moddalarni oʻtkazish quvurlari germetik boʻlishi shart. Oqib tushish ehtimoli bor joylarda (kranlar, ventillar, flanetsli birikmalar) himoya qoplamalari oʻrnatilgan boʻlishi shart, zarur boʻlgan hollarda ular - sizib tushgan mahsulotlarni xavfsiz joylarga quyuvchi maxsus qurilmalar bilan jihozlanishi shart.

Uskunalarning elementlari, armaturalar va asboblar, agar ularni vaqti-vaqti bilan koʻrib chiqilishi talab qilinsa, xizmat koʻrsatish uchun qulay joylarda oʻrnatilishi zarur.

72. Yer sathidan (ish maydonchasidan) 1,5 m dan ortiq balandlikda joylashgan uskunalar elementlariga xizmat koʻrsatish, toʻsiqli va zinali statsionar maydonchalardan turib amalga oshirish kerak.

Zinalar va maydonchalar oraliq gorizontal elementli balandligi 1,1 m dan kam boʻlmagan panjaralar va panjaraning tagi boʻyicha 0,15 m dan kam boʻlmagan bort elementlari bilan toʻsilgan boʻlishi, hamda GOST 23120 “Marsh zinalari, poʻlat maydonchalar va toʻsiqlar. Texnik shartlar” talablariga muvofiq boʻlishi shart. Maydoncha sathidan yuqori qoplamagacha boʻlgan masofa 2 m dan kam boʻlmasligi shart.

73. Ochish uchun katta kuch talab qilinadigan zadvijkalar va ventillar aylanma liniyalar va mexanik yoki elektr yuritgichlar bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

74. Barcha ishga tushirish qurilmalari va armaturalar texnologik sxemalarga muvofiq nomerlangan boʻlishi va yozuvlarga ega boʻlishi shart. Zadvijkalar, ventillar va shiberlarning shturvallarida, ularni ochish yoki yopish uchun aylanish yoʻnalishlari koʻrsatilgan boʻlishi shart.

75. Ishlab turganlar tegishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish uskunalarining harakatlanuvchi qismlari mexanik himoyalash toʻsiqlariga ega boʻlishi shart, ular GOST 12.2.062 “SSBT. Ishlab chiqarish uskunalari. Himoya toʻsiqlari” talablariga mos boʻlishi shart.

Himoya toʻsiqlari ochiladigan (oshiq-moshiqda, sharnirda) yoki alohida seksiyalardan yasalgan olib qoʻyiladigan boʻlishi shart. Mashina va mexanizmlarning himoyalangan qismlariga qulay xizmat qilish uchun toʻsiqlarda eshikchalar va qopqoqlar nazarda tutilgan boʻlishi shart.

Toʻsiqlar, eshikchalar va qopqoqlar, ularni yopilgan (ishchi) holatida ishonchli ushlab turilishi uchun moslamalar bilan taʼminlangan boʻlishi shart va zarur boʻlgan hollarda toʻsiq olinganda (ochilganda) mashinalar va mexanizmlar yuritmalari bilan ularni tarmoqdan uzish uchun blokirovka qilingan boʻlishi shart.

Mashinalar va mexanizmlar karkasiga payvandlangan temir chiviq va tasmalardan toʻsiqlarni tayyorlash man qilinadi.

Yarim muftalarning gʻiloflari shunday tayyorlanishi kerakki, bunda har tomondan aylanib turgan valning yopilmagan qismlari 10 mm dan koʻp boʻlmasligi shart.

76. Har bir ish joyida ushbu lavozim yoki kasb uchun majburiy boʻlgan hajmda ishlab chiqarish, lavozim yoʻriqnomalari va mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar boʻlishi shart.

77. Ish boshlangunga qadar, bajarilishi kerak boʻlgan ishga qarashli mazkur Qoidalarning barcha talablari bajarilishi shart. Agar ushbu holatga rioya qilinmasa, uni bajarishga kim koʻrsatma berganidan qatʼiy nazar, xodimlar ish boshlashga haqli emas.

78. Uskunalarni aylanib va koʻrib chiqish faqat uskunalar ish rejimini olib boruvchi navbatchi xodim ruxsati bilan amalga oshirilishi mumkin.

79. Bosim ostidagi quvurlarning berkituvchi, rostlovchi va saqlagich armaturalari va flanetsli birikmalari, shuningdek agregat maydonchasida, lyuklar, lazlar, suv sathini koʻrsatuvchi oynalar yaqinida ishlab chiqarish zaruriyatisiz yurish man etiladi.

80. Maydonchalarning toʻsiqlariga suyanish va ularda turish va yurish uchun moʻljallanmagan quvurlar, konstruksiyalar va qoplamalar ustida yurish man etiladi.

81. Bosim ostidagi uskunalar va quvurlarni ishga tushirishda, tarmoqdan uzishda, presslashda va sinashda faqat bu ishlarni bevosita bajaruvchi xodimlarga ularning oldida boʻlishga ruxsat beriladi.

Uskunalarni gidravlik sinashda bosim sinash bosimigacha koʻtarilganda, uning ustida odamlar boʻlishi man etiladi. Sinalayotgan quvurlar va uskunalarning payvandlangan choklarini koʻrib chiqish faqat sinash bosimi ishchi bosimigacha pasaytirilgandan keyin ruxsat beriladi.

Qozon shlakdan tozalanayotganda va puflanayotganda, pastki nuqtalar puflanayotganda, noturgʻun va avariyaviy rejimlar vaqtida xodimlar xavfsiz joylarga chiqarilishi shart.

82. Quvurlarning qizish yuzasi, bugʻ quvurlari, kollektorlar, taʼminlovchi quvurlarda, armaturalar korpusida teshiklar aniqlanganda ishlayotganlarni zudlik bilan avariyaviy uskunalardan chetga olib chiqish, xavfli zonani oʻrash va “Ehtiyot boʻling! Xavfli zona” xavfsizlik belgilari osib qoʻyilishi shart.

Odamlarning chetga chiqarilishini elektr stansiya sexining boshligʻi yoki issiqlik tarmogʻidagi ish rahbari (ishni olib boruvchi) amalga oshirishi shart.

83. Toʻsish qurilmalari boʻlmagan yoki nosoz holatda boʻlgan mexanizmlar va qurilmalarni ishga tushirish va qisqa muddatda ishlashi man qilinadi. Saqlovchi toʻsiqlarsiz yoki yomon mustahkamlangan toʻsiqlar bilan mexanizmlarning yaqinida tozalash ishlarini olib borish man etiladi.

84. Aylanib turgan yoki harakatlanayotgan mexanizmlarning qismlarini tozalash, artish va moylash, shuningdek toʻsiqlar ustidan oshib tushish yoki ular orasidan moylash va tozalash uchun qoʻllarni uzatish man etiladi. Ishlab turgan mexanizmlarning tashqi yuzasini artishda qoʻlga yoki barmoqlarga artish materiallarini oʻrash man etiladi.

85. Artish materiallari sifatida paxta yoki kanop lattalarni qoʻllash kerak.

86. Yurib turgan paytda yuritma kamarlarini kiydirish, yechish va tuzatib qoʻyish, shuningdek bukslanayotgan kamarlar va konveyer lentalariga kanifol va boshqa materiallarni sepish man etiladi.

87. Aylayotgan yoki harakatlanayotgan mexanizmlarni qoʻl bilan toʻxtatish man etiladi.

88. Har bir 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr dvigatellarning ishga tushirish qurilmasi oldida (masofadan boshqarish qurilmalaridan tashqari), shuningdek 1000 V gacha kuchlanishli elektr dvigatellarning ishga tushirish qurilmasi oldida, agar ular yuqori xavfli yoki alohida xavfli xonalarda oʻrnatilgan boʻlsa, dielektrik gilamchalar, nam xonalarda esa - izolatsiyalovchi tagliklar boʻlishi shart.

89. Uzib tashlangan, osilib turgan yoki erda va polda yotgan simlarni, shuningdek ularga tegib turgan sim boʻlaklari, arqonlar, troslarni bosish yoki ularga tegish man etiladi.

90. Nosoz uskunalarni, shuningdek avariyaviy uzish, blokirovka, himoya va signalizatsiya qurilmalari nosoz boʻlgan yoki uzilgan uskunalarni ekspluatatsiya qilish man etiladi.

Baxtsiz hodisalarga olib kelishi mumkin boʻlgan uskunaning normal ishlash rejimidan chetga chiqishlar sodir boʻlganda, xodimlar xavfsizligini taʼminlash choralari koʻrilgan boʻlishi shart.

91. Uskunalarni xato qilib ishga tushirish (dvigatelni ishga tushirish, bugʻ yoki suv va b. berish), oʻz-oʻzidan siljishi yoki harakat qilishiga qarshi texnikaviy tadbirlar bajarilmasdan taʼmirlash man etiladi.

Uskunani tozalash yoki taʼmirlash tugagandan soʻng, unda odamlar va boshqa biron-bir predmetlar qolmagani toʻgʻrisida ishonch hosil qilinishi zarur.

92. Uskunalarni kapital yoki oʻrta taʼmirlash ishlari bajarish loyihalari (bundan keyin — IBL) boʻyicha va taʼmirlashga texnik shartlar yoki texnologik kartalar boʻyicha bajarilishi shart.

93. Havo harorati 33°C dan yuqori boʻlgan uchastkalarda taʼmirlash ishlari oʻtkazilayotganda havo beruvchi koʻchma qurilmalar nazarda tutilgan boʻlishi shart.

94. Uskunalar va quvurlarni montaj yoki demontaj qilish, shuningdek uskunalar elementlarini almashtirish bilan bogʻliq boʻlgan taʼmirlash ishlari bajarilayotganda ishlarni bajarish loyihasi yoki texnologik kartada nazarda tutilgan operatsiyalar ketma-ketligiga rioya qilish shart, ular qolgan yoki qayta oʻrnatilayotgan uskunalarning qismlari yoki elementlari turgʻunligini va uning demontaj qilinayotgan qismlari yiqilishining oldi olinishini taʼminlaydi.

Uskunalar va quvurlarning qolgan elementlari ustidan uzluksiz kuzatish olib borish zarur.

95. Flanetsli birikmalar yigʻilayotganda bolt teshiklarining bir-biriga toʻgʻri kelishi lomchalar yoki opravkalar yordamida tekshirilishi shart.

96. Uskunalarning qizigan qismlari yaqinida odamlar boʻlishi zarur boʻlganda, ularni kuyishdan va yuqori harorat taʼsiridan himoyalash boʻyicha choralar koʻrilgan boʻlishi shart (ishlab turgan uskunalarni toʻsish, ventilatsiya, maxsus kiyim va b.).

97. Detallar va uskunalarni yuvish va moysizlantirish uchun kerosin, benzin, benzol, atseton va boshqa yonuvchan va yengil alangalanuvchi moddalarni, shuningdek trixloretilen, dixloretan va boshqa xlor hosil qiluvchi uglevodorodlarni qoʻllash man etiladi.

98. Muzlab qolgan yonuvchi, portlash xavfi boʻlgan va zararli moddalarning quvurlarini, shuningdek ularning armaturalarini nam bugʻ yoki issiq suv bilan isitish kerak. Ochiq olovli issiqlik manbaini, faqat yongʻin xavfli xonalar tashqarisida va ochiq havoda joylashtirilgan suv, bugʻ va pulpa quvurlari va armaturalarini isitish uchun qoʻllashga ruxsat beriladi.

99. Odamlar oʻtishi va ularda turish xavfli boʻlgan joylar arqonlar yoki mustahkamlangan, ularda mazkur Qoidalarning 4-ilovasiga muvofiq xavfsizlik belgilari oʻrnatilgan koʻchma shchitlar bilan toʻsilgan boʻlishi shart.

100. Yoritgichlarni tozalash va kuyib qolgan lampalarni almashtirishni elektrotexnik xodimlar, yoritgichlarga qulay va xavfsiz yetishni taʼminlovchi qurilmalar ustida turib bajarishlari shart.

101. Uskunalarga statsionar yoritgichlariga ega boʻlmagan joylarda xizmat koʻrsatilayotganda yetarli miqdorda ishga yaroqli koʻchma elektr fonarlari boʻlishi shart, ular smenalar boʻyicha topshiriladi.

102. Koʻchma qoʻl elektr yoritgichlari 42 Vdan ortiq boʻlmagan kuchlanish tarmogʻidan taʼminlanishi shart. Alohida noqulay sharoitlarda, tor, yuqori namlik, changlanish, metalli, erga ulangan yuzalarga tegib ketish oqibatida elektr tokidan shikastlanish xavfi oshib ketadigan boʻlsa, tarmoqdagi kuchlanish 12 Vdan oshmasligi shart.

103. Gaz xavfi bor xonaga kirishdan oldin, undagi havo tarkibida gaz borligini tahlil qilish lozim. Gaz mavjudligi portlashdan himoyalangan gazoanalizator asbobi yordamida aniqlanishi shart. Gaz borligi aniqlansa, xonaga faqat u ventilatsiya qilingandan va qaytadan undagi havoda gaz yoʻqligi tekshirilgandan keyin va kislorod yetarli boʻlganda (hajm boʻyicha 02=20%) kirish mumkin. Agar ventilatsiya natijasida gazni chiqarib tashlashga iloji boʻlmasa, unda gaz xavfli xonaga faqat shlangli gaz niqobida, mazkur Qoidalarning II bob 9-paragrafi talablariga rioya qilgan holda kirish va ishlashga ruxsat beriladi. Yoritish va ventilyatorning elektr dvigatelini tarmoqqa ulash apparaturasi gaz xavfi bor xonasidan tashqariga chiqarilgan boʻlishi shart.

104. Gaz xavfli ishlar bajarilayotganda, shuningdek quyidagi qoidalarga rioya qilinishi shart:

koʻchma yorugʻlik manbai sifatida faqat portlashdan himoyalangan turdagi yoritgichlardan foydalanish shart. Gaz xavfi bor joylarda yoritgichlarni ulash va uzish, shuningdek ochiq olovdan foydalanish man etiladi;

asboblar uchqun paydo boʻlishini istisno qiluvchi rangli metallardan boʻlishi shart. Qora metalli asboblardan foydalanishga ruxsat etiladi, bunda uning ishchi qismi moʻl qilib solidol yoki boshqa moy bilan quyuq moylanishi shart;

elektr drellarni va boshqa uchqun chiqaruvchi elektrlashtirilgan asboblarni, hamda moslamalarni qoʻllash man etiladi;

xodimlarning poyabzali poʻlat taqasiz va mixsiz boʻlishi shart, aks holda kalish kiyilishi lozim.

105. Doimiy xizmat koʻrsatuvchi xodimlarga ega boʻlmagan gaz xavfi bor xonalarning eshiklari qulflangan boʻlishi shart. Kalitlar sexning smena boshligʻida saqlanishi shart va ish vaqtida bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan roʻyxatda koʻrsatilgan shaxslarga imzo ostida berilishi va ish tugashi bilan, har kuni qaytarib olinishi shart.

106. Yongʻin paydo boʻlganda zudlik bilan yongʻinni oʻchirish komandasini chaqirish, odamlarni va iloji boricha yonuvchi moddalarni xavfsiz joyga koʻchirish, xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilgan holda, mavjud boʻlgan yongʻinni oʻchirish vositalari bilan olovni oʻchirishni boshlash kerak, hamda korxonaning smena boshligʻi (dispetcheri), sex (uchastka) boshligʻiga va korxona qorovul xizmatiga xabar berish kerak.

107. Baxtsiz hodisa yuz berishi xavfi paydo boʻlganda, yaqin orada turgan hodimlar uning oldini olish choralarini koʻrishlari shart (uskuna yoki tegishli mexanizmlarni toʻxtatish, kuchlanishni uzib qoʻyish, bugʻ yoki suv berilishini toʻxtatish, xavfli zonani toʻsib qoʻyish va x.k.), baxtsiz hodisa sodir boʻlganda jabrlanganga shifokordan oldingi birinchi yordamni berish, iloji boricha xodisa sodir boʻlgan joydagi holatni saqlash kerak. Sodir boʻlgan holat toʻgʻrisida katta navbatchiga (ish rahbariga) xabar berilishi shart.

108. Uskunalarda ishlar yozma naryad — ijozat va ogʻzaki farmoyishlar (bundan keyin qisqa ifodalash uchun “ogʻzaki farmoyish” — “farmoyish” deb ataladi) boʻyicha bajariladi.

109. Uskunalarni taʼmirlashda ishlash xavfsizligini taʼminlovchi tashkiliy tadbirlar quyidagilardan iborat:

ishni naryad-ijozat yoki farmoyish bilan rasmiylashtirish;

ishlashga ijozat berish;

ish vaqtida nazorat qilish;

boshqa ish joyiga oʻtkazish;

ishdagi tanaffuslarni rasmiylashtirish;

ish tamom boʻlishini rasmiylashtirish.

110. “Naryad— ijozat” — ishni xavfsiz bajarilishi uchun ishning mazmuni, joyi, vaqti va uni bajarish sharoitlari, zarur xavfsizlik choralari, brigada tarkibi va xavfsizlik uchun javobgar shaxslarni belgilab beruvchi yozma farmoyish.

Naryad — ijozatni shakli (bundan keyin qisqa ifodalash uchun “naryad”) mazkur Qoidalarning 5-ilovasida keltirilgan. Naryad — ijozatning ushbu shakli gidromexanika uskunalari va gidrotexnika inshootlarida, issiqlik mexanikasi uskunalarida oʻrnatilgan issiqlik avtomatikasi, oʻlchashlar va himoya qurilmalarida ishlar oʻtkazilayotganda xam qoʻllanilishi kerak. Naryad — ijozat rasmiylashtirilayotganda, tegishli xavfsizlik texnikasi qoidalariga nazarda tutilgan hollarda elektr xavfsizligi boʻyicha guruhi koʻrsatiladi

Taʼmirlash ishlari hajmi va ularning bajarilishini tashkil qilinishiga bogʻliq holda naryad blanki quyidagi koʻrinishda rasmiylashtirilishi mumkin:

naryad elektr stansiyaning yoki issiqlik tarmogʻining issiqlik mexanikasi uskunalarining bir ish joyida qandaydir maʼlum bir ishni bajarish yoki ulanish sxemasidagi bir nechta bir turdagi ishlarni ketma-ket bajarish uchun;

butun agregatda, bir nechta ish joylarida yoki issiqlik tarmogʻining bir nechta uchastkalarida ishlarni bajarish uchun umumiy naryad;

agregatning alohida uzellarida va uning yordamchi uskunalarida, issiqlik tarmogʻining alohida ish joylarida yoki uchastkalarida ishlarni bajarish uchun oraliq naryadi faqat umumiy naryad mavjudligida beriladi.

111. Gazdan xavfli ishlar “Gaz xoʻjaligida xavfsizlik qoidalari” talablarga muvofiq oʻtkaziladi.

Gazdan xavfli ishlar, bunday ishlarni bajarish uchun beriladigan naryad-ijozat boʻyicha oʻtkaziladi (mazkur Qoidalarining 6-sonli ilova).

112. Suvosti ishlari suvosti ishlarini bajarishga “Suvosti ishlardagi mehnat xavfsizligi umumiy qoidalari (SIXUQ)” talablariga muvofiq beriladigan naryad boʻyicha bajariladi.

113. Naryadning amal qilish muddatini, naryadni beruvchi shaxs belgilaydi (umumiy naryad), lekin uning amal qilish muddati uskunaning tasdiqlangan taʼmirlash jadvalidan koʻp boʻlmasligi kerak.

Agar naryadni amal qilish muddati tugagan boʻlsa, taʼmirlash esa tugatilmagan boʻlsa, naryad muddatini naryad ushbu naryadni bergan shaxs, u boʻlmagan holda esa naryadni berish huquqiga ega boʻlgan shaxs, taʼmirlash toʻla tugatilishigacha boʻlgan muddatga uzaytirishi mumkin. Bunda naryadning ikkala nusxasining “Naryad uzaytirildi” satrida naryadning yangi amal qilishi toʻgʻrisida yozib qoʻyiladi. Naryadni faqat bir marta uzaytirishga ruxsat etiladi.

Oraliq naryadlarning amal qilish muddati umumiy naryad muddatidan ortiq boʻlmasligi kerak.

114. Naryadlar boʻyicha quyidagi ishlar bajariladi:

qozon agregatlarini taʼmirlash (oʻchoqlar, barabanlar ichida, konventiv qizitish yuzalarida, elektr filtrlarida, gaz yoʻllarida, havo uzatgichlarida, chang tayyorlash, kultutgich va kulni chiqargich tizimlarida);

turbinalar va ularning yordamchi uskunalarini (kondensatorlar, issiqlik almashuvi apparatlari, moy tizimlari) taʼmirlash;

konveyerlar, tasmali konveyerlardan yoqilgʻini tashlab yuboruvchi qurilmalar taʼminlagichlar, elevatorlar, maydalagichlar, sim gʻalvirlar, vagonagʻdargichlar, bagerlarni taʼmirlash;

elektromagnit separatorlar, tasmali konveyerlar, konveyer tarozlari, payraxa va ildiz tutgichlar, shuningdek, qattiq yoqilgʻining mexanizatsiyalashtirgan namuna olgichlarini taʼmirlash;

mazut xoʻjaligidagi taʼmirlash ishlari;

(taʼminlagich, kondensat, sirkulatsion, tarmoq, qoʻshimcha taʼminlash va boshqa) nasoslar va qorishtirgichlarni taʼmirlash;

aylanuvchi nasoslarni (puflash va tegirmon ventilyatorlari, tutun soʻrgichlar, tegirmonlar va b.) taʼmirlash;

uskunalarda, ishlab turgan uskunalar zonasida va ishlab chiqarish xonalaridagi olovli ishlar;

quvurlarda qopqoqlarni (tiqinlari) oʻrnatish va yechib olish (harorati 45°C dan past boʻlgan suv quvurlaridan tashqari);

yuk koʻtaruvchi mashinalarni (gʻildirakli va oʻzi yuruvchi zanjirlidan tashqari, kran aravachalari, kranosti yoʻllari, skreper qurilmalari, qayta yuklagichlar, koʻtargichlar, funikulerlar, kanat yoʻllari) taʼmirlash;

uskunalarni montaj va demontaj qilish;

asboblar uchun gilzalar va. shtutserlarni oʻyib joylashtirish, sarf oʻlchagichlarning oʻlchash diafragmalarni oʻrnatish va yechib olish;

uskunalarning toʻxtatilishi, unumdorligini cheklash hamda sxemasi va ishlash rejimini oʻzgartirishni talab qiluvchi avtomatik rostlash, masofadan boshqarish, himoya, signalizatsiya va nazorat qilish apparatlarini oʻrnatish, yechib olish, tekshirish va taʼmirlash;

quvurlarni va quvurlardan yechib olmasdan armaturalarni taʼmirlash, impuls liniyalarini (gaz-, mazut- moy- va bugʻ quvurlarini, yongʻin oʻchirish quvurlarini, drenaj liniyalarini, zaharli va agressiv muhitli quvurlarni, harorati 45 °C dan yuqori boʻlgan issiq suv quvurlari) taʼmirlash va almashtirish;

asosiy va yordamchi uskunalarni: tavsiflarini olgan holda avtomatika, himoya, signalizatsiya sxemalarini kapital taʼmirlashdan keyin yoki montaj va sozlashdan keyin texnologik himoyalarni kompleks ishlatib koʻrish va avtomatika toʻplamlarini sinash;

datchiklarni montaj qilish va sozlash bilan bogʻliq ishlar;

issiqlik quvurlarini taʼmirlashga chiqarish;

quvurlarni gidropnevmatik yuvish;

issiqlik tarmogʻining issiqlik tashuvchisini hisoblangan bosimga va hisoblangan haroratga sinash;

gazlanish, portlash va elektr toki bilan shikastlanish xavfi boʻlgan hamda kirish uchun cheklangan joylardagi ishlar;

kameralar, quduqlar, apparatlar, bunkerlar, rezervuarlar, baklar, kollektorlar, tunellar, quvurlar, kanallar va chuqurlarda, turbina kondensatorlarida va boshqa metall sigʻimlaridagi ishlar;

uskunalar defektoskopiyasi;

uskunalarni kimyoviy tozalash;

zanglashga qarshi qoplamalar qoʻyish;

issiqlik izolatsiyasi ishlari;

transheyalar, kotlovanlarning mahkamlagichlarini va havozalarini qismlarga ajratish va yigʻish;

yer osti kommunikatsiyalari joylashgan zonalarda yer qazish ishlari;

filtrlarni ochish bilan bogʻliq boʻlgan filtrlovchi materiallarni yuklash, qoʻshimcha yuklash va tushirish;

xlorator, gidrazin va ammiak qurilmalarida taʼmirlash ishlari;

gʻavvoslik ishlari;

suzuvchi vositalarida oʻtkaziladigan ishlar;

suvni olish inshootlarini taʼmirlash (ishlayotgan vaqtda xodimlarni suvga tushib ketish ehtimoli boʻlgan ishlar);

tutun moʻrilari, gradirnyalar, inshootlar va binolarni taʼmirlash.

115. Mahalliy sharoitlardan kelib chiqib, naryadlar boʻyicha bajarilayotgan ishlar roʻyxatiga, korxona bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan qoʻshimcha ishlar kiritilishi mumkin.

116. Naryadlarni berish huquqi, ushbu uskunalar qarmogʻida boʻlgan, bilim tekshirilishidan oʻtgan, mustaqil ishlashga ijozat berilgan va naryadlarni berish huquqiga ega boʻlgan muhandis texnik xodimlariga beriladi.

Korxonada koʻrsatilgan shaxslar yoʻq boʻlgan vaqtda naryadni berish huquqi elektr stansiya smena boshligʻiga va issiqlik tarmogʻining navbatchi dispetcheriga beriladi, agar ular oʻzi bergan naryad boʻyicha ijozat beruvchi boʻlmasalar. Naryadni berish huquqiga ega boʻlgan navbatchi xodimlar, ushbu huquqqa ega boʻlgan roʻyxatga kiritilgan boʻlishi kerak.

117. Naryad berish huquqiga ega boʻlgan shaxslar roʻyxati korxona bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanishi kerak. Roʻyxatlarga shaxslar tarkibi oʻzgarganda tuzatishlar kiritilishi kerak. Roʻyxatlarning nusxalari sexlar (bloklar) smenalari boshligʻining, rayon boʻyicha navbatchining ish joyida boʻlishi kerak.

118. Korxonaning boshqa sexlariga (uchastkalariga) qarashli, biroq issiqlik texnikasi uskunalari bilan bogʻliq boʻlgan yoki issiqlik quvvati qurilmalarida va ularni yaqinida joylashgan uskunalarni (elektr dvigatellari, issiqlik nazorati uskunalari va h.) taʼmirlash uchun naryadlarni berish, ushbu uskunalar tasarrufida boʻlgan shaxslar tomonidan, lekin ushbu uskuna joylashgan hududning sex smenasi boshligʻining ruxsati bilan amalga oshiriladi. Ruxsat naryadning chetida imzolangan boʻlishi kerak.

119. Uskunalar, taʼmirlash korxonasining (sexining, uchastkasining) xodimlari tomonidan kompleks taʼmirlanganda butun agregat uchun, issiqlik tarmogʻining bir nechta ish joylari yoki uchastkalari uchun umumiy naryad berilishiga ruxsat etiladi.

Umumiy naryad berilishiga ruxsat etilgan uskunalar va sxema uchastkalarining roʻyxati, ular tasarrufida boʻlgan sex (rayon) rahbari tomonidan tuzib chiqilishi, taʼmirlash sexi (xizmati, uchastkasi) rahbari bilan kelishilishi va korxona bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Umumiy naryadni berish huquqi ushbu uskuna tasarrufida boʻlgan sex (rayon) boshligʻi yoki uning oʻrinbosariga taqdim etiladi.

Umumiy naryadlar boʻyicha ish rahbari qilib elektr stansiya va issiqlik tarmoqlarining taʼmirlash sexlarini (xizmatlari, uchastkalari) muhandis-texnik xodimlaridan tayinlanadi. Elektr stansiyalari va issiqlik tarmoqlarida taʼmirlash sexlari (xizmatlar, uchastkalar) boʻlmasa, umumiy naryadlar boʻyicha ish rahbarlari taʼmirlash korxonasi xodimlaridan tayinlanadi.

120. Umumiy naryad boʻyicha ishlar bajarilganda oraliq naryadlar berilishi kerak.

Oraliq naryadlarni berish huquqi umumiy naryad boʻyicha ish rahbariga taqdim etiladi.

121. Naryadlar va farmoyishlar boʻyicha ish rahbari va ish boshi qilib tayinlashi mumkin boʻlgan shaxslarning roʻyxati korxona bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanishi va shaxslar tarkibi oʻzgarganda unga tuzatishlar kiritilishi kerak. Ushbu roʻyxatlarning nusxasi sexning smena boshligʻining (rayon boʻyicha navbatchining) ish joyida boʻlishi kerak.

122. Umumiy naryad boʻyicha ish rahbari va ishboshi boʻlishi mumkin boʻlgan pudrat (taʼmirlash, sozlash, montaj va (5.) tashkilotlarini (matn boʻyicha bundan keyin “pudrat tashkilotlari”) shaxslarining roʻyxati, mazkur tashkilotlarning bosh muhandislari tomonidan tasdiqlanishi va ushbu uskunalar tasarrufida boʻlgan korxonalarga berilishi kerak. Shaxslar tarkibi oʻzgarganda koʻrsatilgan roʻyxatlarga oʻz vaqtida oʻzgartirishlar kiritilishi kerak.

Pudrat tashkilotlarining xodimlariga ish rahbari sifatida ishlash huquqini taqdim etilishi elektr stansiyasi yoki issiqlik tarmogʻining rahbariyati tomonidan farmoyish hujjati bilan rasmiylashtirilgan boʻlishi kerak.

123. Ish joylarini tayyorlash boʻyicha texnik tadbirlar oʻtkazilishini talab qilmaydigan va 114-bandida koʻrsatilmagan ishlar farmoyish boʻyicha bajarilishi mumkin.

Farmoyish boʻyicha bitta odam tomonidan bajariladigan ishlar roʻyxati mahalliy sharoitlardan kelib chiqib belgilanishi va korxonaning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

124. Farmoyishlar berish huquqi naryadlar berish huquqiga ega boʻlgan shaxslarga taqdim etiladi.

125. Farmoyishlar bevosita yoki aloqa vositalari orqali beriladi va mazkur Qoidalarning talablariga muvofiq bajariladi.

Farmoyish bir martalik xususiyatga ega boʻlib, uning amal qilish muddati bajaruvchilar ish kunining davomiyligi bilan belgilanadi.

Ishlar davom ettirilishi zarur boʻlganda, farmoyish yangidan berilishi va rasmiylashtirilishi kerak.

126. Naryad va farmoyishlar boʻyicha ishlarni hisobga olish va roʻyxatga olish naryadlar va farmoyishlar boʻyicha ishlarni hisobga olish jurnalida qayd etiladi. Jurnal shakli mazkur Qoidalarning 9-ilovasida keltirilgan.

Koʻrsatilgan jurnalda faqat ishga birlamchi ijozat berish va uni toʻliq tugatilganligi naryadni (farmoyishni) yopish bilan qayd etiladi.

Jurnal raqamlangan, tikilgan va muhr bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Toʻldirib boʻlingan jurnal oxirgi yozuvidan keyin olti oy mobaynida saqlanishi kerak.

Naryadlar boʻyicha birlamchi va kundalik ishga ijozat berish operativ jurnalda yozib qoʻyish bilan rasmiylashtiriladi, bunda faqat naryad raqami va ish joyi koʻrsatiladi.

127. Elektr stansiyasi (issiqlik tarmoqlari) sexining (xizmati, uchastkasi) yoki pudrat tashkilotining masʼul xodimlari tomonidan ishlarni bajarishga beriladigan oraliq naryadlar va farmoyishlar, ushbu boʻlinmalar va tashkilotlar tomonidan toʻldiriladigan naryad va farmoyishlar boʻyicha ishlarni hisobga olish jurnalida qayd etiladi.

128. Naryadlar (farmoyishlar) boʻyicha bajariladigan ishlarning xavfsizligi uchun quyidagilar javobgardir:

naryad va farmoyishni beruvchi;

ish rahbari;

ishboshi;

ish joyini tayyorlovchi navbatchi yoki operativ taʼmirlash xodimlari tarkibidan tayinlangan shaxs;

ishga ijozat beruvchi;

ishni kuzatuvchi;

brigada aʼzolari.

129. Naryad, farmoyishni beruvchi shaxs ishlarning zarurligi va xavfsiz bajarish imkoniyati hamda naryadda koʻrsatilgan xavfsizlik choralarining toʻgʻriligi va toʻliqligi uchun javob beradi. Bundan tashqari, u belgilangan tartibda tasdiqlangan roʻyxatlarga muvofiq ish rahbarini tayinlanishi, hamda kuzatuvchini tayinlanishi uchun javobgardir.

130. Ish rahbari quyidagilar uchun javobgardir:

tasdiqlangan roʻyxatlarga muvofiq ishboshi tayinlanishi uchun;

ish joyi (nazorat qiluvchi) tomonidan brigada ustidan nazorat qilishni taʼminlash sharoitidan aniqlanadigan, brigada tarkibining soni uchun;

brigada tarkibiga kiritilgan shaxslar malakasi yetarligi uchun ishboshi va brigada aʼzolariga berilgan instruktaj toʻlaligi uchun;

ish bajarilishi jarayonida xavfsizlik choralari toʻliqligi va toʻgʻriligi uchun.

Ish rahbari ishboshi bilan birgalikda ishga ijozat beruvchidan ish joyini qabul qilishi va naryadda koʻrsatilgan xavfsizlik choralari bajarilganligini tekshirishlari kerak.

Ish rahbari brigada ishlashi ustidan, ular xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilishlari qismida davriy nazoratni amalga oshirishi kerak.

Ish rahbari qilib elektr stansiyalarining (issiqlik tarmogʻi rayoni) sexlarining (bundan keyin qisqa aytish uchun, elektr stansiyasi (issiqlik tarmogʻi rayoni ) buning uchun yetarli malakaga ega boʻlgan pudrat tashkilotlarining, muhandis texnik xodimlari tayinlanishi mumkin.

131. Farmoyish bilan ishlanganda ish rahbarini tayinlash majburiy emas. Bu holatda ish rahbari tayinlanishi zarurligini farmoyish beruvchi shaxs aniqlaydi.

132. Taʼmirlash ishlari bajarilayotganda ishboshi quyidagilarga javob beradi:

ishlarni bajarish uchun naryadda koʻrsatilgan zarur boʻlgan xavfsizlik choralari toʻgʻriligi uchun;

ishlarni bajarish loyihasi, texnologik hujjatlari va texnikaviy shartlarida belgilangan xavfsizlik choralari va mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarning talablariga oʻzi hamda brigada aʼzolari rioya qilishi uchun;

bevosita ish joyida brigada aʼzolariga u berayotgan instruktaj va koʻrsatma aniqligi va toʻlaligi uchun;

asboblar, inventarlar, himoya vositalari, takellaj moslamalari mavjudligi, sozligi va qoʻllanishi uchun;

ish joyida oʻrnatilgan toʻsiqlar, xavfsizlik belgilari, qulflovchi qurilmalari saqlanishi uchun.

Ishboshi, brigadaga rahbarlikni amalga oshirib, ishlashga bevosita ishtirok etishi mumkin emas, agar uni bajarilishi brigada aʼzolari ustidan uzluksiz nazorat qilishni talab qilsa.

133. Umumiy naryadlar boʻyicha ishboshi qilib, oraliq naryadlar boʻyicha ish rahbarlari boʻlishi mumkin boʻlgan korxona boʻlinmalari va pudrat tashkilotlarining muhandis — texnik xodimlari tayinlanishi mumkin.

Naryadlar, oraliq naryadlar va farmoyishlar boʻyicha ishboshi qilib IV razryaddan past boʻlmagan malakaga ega boʻlgan korxona boʻlinmalari va pudrat tashkilotlarining xodimlari tayinlanishi mumkin.

Yordamchi uskunalarni taʼmirlashda ishboshi qilib III razryadga ega boʻlgan ishchilarni tayinlashga ruxsat etiladi.

134. Ish joyini tayyorlovchi navbatchi yoki operativ taʼmirlash xodimlari tarkibidan tayinlangan shaxs, yuqori turgan navbatchi xodimlar tomonidan va naryad hamda uskunani ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnoma bilan belgilangan ish joyini tayyorlash boʻyicha (uskunalarni tarmoqdan uzish, drenajlar va vozdushniklar ochilishi, armaturalarni zanjirlar bilan boylash va ularni qulflash, toʻsiqlar oʻrnatilishi, plakatlar yoki xavfsizlik belgilarini osish va b.) chora-tadbirlarning toʻgʻri va aniq bajarilishi uchun javob beradi.

135. Ishlashga ijozat beruvchi quyidagilar uchun javob beradi:

ish joylarining toʻgʻri tayyorlanishi uchun, ishlarni bajarishda zarur boʻlgan, ularning xususiyatiga hamda bajarish joyiga muvofiq koʻrilgan xavfsizlik choralarining yetarliyligi uchun;

ishlashga toʻgʻri ijozat berilishi hamda ish rahbariga, ishboshiga va kuzatuvchiga berilgan yoʻriqnomaning toʻlaligi uchun.

136. Umumiy naryadlar boʻyicha ishlashga ijozat beruvchi sex (uchastka) smenasi boshligʻi boʻladi. Sex (uchastka) smenasining boshligʻi lavozimi boʻlmagan hollarda ishlashga ijozat beruvchi ushbu sexning (uchastkaning) katta navbatchisi boʻladi.

Naryadlar va farmoyishlar boʻyicha ishlashga birinchi marta ijozat berish sex (uchastka) smenasining boshligʻi yoki uning ruxsati bilan uning tasarrufidagi, bosh muhandisi tasdiqlagan roʻyxatga muvofiq ushbu uskunalarga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar tomonidan amalga oshirilishi kerak.

Issiqlik tarmoqlarida rayonning muhandis-texnik xodimlari (usta, katta usta, muhandis, rayon boshligʻi yoki uning oʻrinbosari) va ushbu uchastkadagi (uskunalardagi) ish rahbari ishlashga ijozat beruvchi boʻlishlari mumkin. Issiqlik tarmogʻida rayonlash mavjud boʻlmaganda korxona direktori va uning oʻrinbosari ham ishlashga ijozat beruvchi boʻlishlari mumkin.

137. Uzoqda joylashgan obyektda ushbu obyektning navbatchisi umumiy naryadlar, naryad va farmoyish boʻyicha ishlashga ijozat beruvchi boʻladi. Uzoqdagi obyektda navbatchi boʻlmagan taqdirda, ishlashga ijozat berishni sex (rayon, uchastka) smena boshligʻi yoki uning tasarrufidagi xodim amalga oshiradi.

138. Naryadlar (oraliq naryaddan tashqari) boʻyicha ishlarni har kuni davom ettirish, shuningdek brigadani boshqa ish joyiga oʻtkazish uchun sex (smena) boshligʻi yoki uning oʻrnini bosuvchi shaxsning ruxsati bilan quyidagilar ishlashga ijozat beruvchi boʻlishlari mumkin:

uskunalarga xizmat koʻrsatuvchi, uning tasarrufidagi navbatchi xodim;

issiqlik tarmogʻi uchastkasida ishlarni bajarishda ish rahbari (ishboshi).

Yuqorida koʻrsatilgan xodimlar boʻlmaganda, shuningdek ishlar uzoqdagi obyektlarda (qirgʻoq nasoslari va b.) bajarilishida ishlarni har kuni davom ettirish uchun ijozat beruvchi uzoq obyektdagi navbatchilar tarkibidan yoki sex (rayon, uchastka) smena boshligʻi tomonidan vakolat berilgan shaxslar hisobidan tayinlanishi mumkin.

139. Bir shaxs tomonidan ikki shaxsning majburiyatini oʻrindoshlik asosida bajarishga ruxsat etiladi, agar bu shaxs, oʻrnini bosayotgan shaxslar majburiyatini bajarish huquqiga ega boʻlsa hamda ushbu vakolatlarni belgilovchi roʻyxatlarning har biriga kiritilgan boʻlsa.

Ishlar bajarilayotgan oʻrindoshlik asosida quyidagi majburiyatlarni bajarishga ruxsat etiladi:

naryad (farmoyish) beruvchi va ishlar rahbari;

ishlar rahbari va ishboshi, agar unga faqat bitta naryad berilgan boʻlsa;

issiqlik taʼminotlarida ishlar rahbari va ijozat beruvchi.

Shu bilan birga, mazkur qoidalarning 138 va 140-bandlarida koʻrsatilgan vaziyatlardan tashqari hollarda, ishboshi va ijozat beruvchining majburiyatlarini oʻrindoshlik asosida bajarish man etiladi.

140. Umumiy naryad boʻyicha ishboshi, oraliq naryadi boʻyicha ishlashga ijozat beruvchining majburiyatlarini bajaradi, u bir vaqtning oʻzida ushbu oraliq naryadi boʻyicha uning uchastkasida va smenasida ishlar bajarilishi moʻljallangan oraliq naryad boʻyicha ish rahbari boʻlib hisoblanadi.

141. Kuzatuvchi naryad yoki farmoyish boʻyicha ishlab turgan uskunalarning bevosita yaqinida ish bajarayotgan vaqtida qurilish ishchilari, turli ishchilar, yuk ortuvchilar va boshqa shaxslar brigadalari ustidan nazoratni amalga oshirish uchun tayinlanadi.

Yuqorida koʻrsatilgan ishlar bajarilayotganda kuzatuvchini tayinlash zaruriyati naryad beruvchi tomonidan belgilanadi.

Kuzatuvchi qilib ishboshi boʻlish huquqiga ega boʻlganlar yoki navbatchi xodimlardan boʻlgan shaxslar tayinlanadi.

Kuzatuvchi tayinlanganda naryadning “Ishboshi (kuzatuvchi)” satriga satri ostidagi matnga tegishli boʻlgan ishboshining va qavs ichida nazorat qiluvchining familiyasi, initsiallari, lavozimi, razryadi yoziladi. Kuzatuvchi naryadning “Ishboshi” satrida ishboshi imzosidan keyin imzo chekadi.

142. Kuzatuvchi ijozat beruvchidan ish joyini qabul qilayotganda, uning toʻgʻri tayyorlanganligini va ishlarni bajarish uchun ushbu Qoidalarga muvofiq zarur xavfsizlik choralari bajarilganligini tekshiradi.

Kuzatuvchi brigada aʼzolariga ishlab turgan texnologik uskunalar tomonidan ishlab chiqarish omillari taʼsir qilganda ularning xavfsizligi uchun javob beradi (ishchilar ishlab turgan uskunalar va kommunikatsiyalarga xavfli masofaga yaqin kelmasligini kuzatadi, xodimlar ish joyiga xavfsiz oʻtishini hamda toʻsiqlar va ogohlantiruvchi belgilar saqlanishini taʼminlaydi).

Bevosita ishlar bajarilayotganda ishlayotganlarning xavfsizligi uchun ishboshi javobgar, u doimo ish joyida boʻlishi kerak.

Kuzatuvchiga ishni kuzatish bilan bir vaqtda boshqa qandaydir ishlarni bajarish man etiladi.

143. Brigada aʼzolari quyidagilar uchun javob beradi:

ishlashga ijozat berishdan oldin va ishlash vaqtida olgan yoʻriqnoma boʻyicha mehnatni muhofaza qilish talablarining va xavfsizlik choralari boʻyicha berilgan koʻrsatmalarning bajarilishi uchun;

berilgan himoyalash vositalari, maxsus kiyimlarning qoʻllanishi va foydalanayotgan asboblar va moslamalar sozligi uchun;

ishlar bajarilayotganda xavfsizlik shartlariga aniq rioya qilinishi uchun;

qulflovchi qurilmalar va xavfsizlik belgilari saqlanishi uchun.

144. Ishlashga naryad ikki nusxada yoziladi. Ikkala nusxada yozuvlar aniq va ravshan boʻlishi kerak. Yozilgan matnni tuzatish, oʻchirib tashlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Rejali taʼmirlash ishlari bajarilganda naryadning ikkala nusxasi ish joyini tayyorlash uchun sexning (rayon) navbatchi (operativ-taʼmirlash) xodimlariga ishni boshlash kunining arafasida beriladi. Koʻzda tutilmagan vaziyatlarda naryadni ish bajariladigan kunda topshirishga ruxsat beriladi.

145. Naryad bir ishboshiga (kuzatuvchiga) bir brigada bajaradigan ishga bir ish joyiga beriladi. Mazkur Qoidalarning 146 va 152-bandlarida qayd etilgan vaziyatlar bundan istisno. Ishboshining qoʻliga naryadning faqat bir nusxasi beriladi.

146. Issiqlik mexanikasi uskunalari bitta ulanma sxemasining bir nechta ish joylariga, bir agregatning bir necha bir turli ish joylariga bitta naryad berilishiga ruxsat etiladi. Bu holda ishlar, quyidagi shartlar bajarilganda amalga oshiriladi:

barcha ish joylari navbatchi (operativ taʼmirlash) xodimlari tomonidan bir vaqtda tayyorlanadi, hamda ishlar rahbari, ishboshi va kuzatuvchi tomonidan qabul qilinadi;

brigada bilan ishboshi va kuzatuvchi tayyorlangan uchastkaning ish joylaridan bittasida ishlashiga ijozat beriladi;

brigadani boshqa ish joyiga oʻtkazish ijozat beruvchi yoki uning ruxsati bilan ish rahbari tomonidan amalga oshiriladi;

boshqa ish joyiga oʻtkazish, naryadning jadvaliga ijozat beruvchining imzosi (yoki ish rahbarining ijozat beruvchi satriga imzosi) bilan hamda ishboshining imzosi bilan sanasi, vaqti va ish joyini koʻrsatgan holda rasmiylashtiriladi;

boshqa ish joyiga oʻtkazish, ishlar rahbari tomonidan oʻtkazilganda uni rasmiylashtirish, ishboshidagi naryad nusxasida amalga oshiriladi.

Brigadani boshqa joyga oʻtkazilganligi toʻgʻrisida ish rahbari sex boshligʻiga (rayon boʻyicha navbatchiga) xabar beradi, u esa naryadning ikkinchi nusxasida va operativ jurnalga yozib qoʻyadi.

147. Yangi naryad berilmasdan, ish joyini kengaytirish, ish joylari sonini va ishni bajarish shartlarini oʻzgartirishga, hamda, ishlar rahbarini yoki ishboshini almashtirishga ruxsat berilmaydi.

148. Bir vaqtning oʻzida bir ish rahbariga beriladigan naryadlar soni, har bir vaziyatda, naryadni beruvchi shaxs tomonidan belgilanadi.

149. Naryad boʻyicha ishlashda brigada kamida ikki kishidan iborat boʻlishi kerak: shu hisobda ishboshi ham, u naryadning “brigada aʼzolari bilan” satrida koʻrsatilmaydi. Brigadaning tarkibiga praktikantlar va shogirdlarni kiritish, shuningdek, ishga yangi qabul qilingan va amaliy oʻqishni oʻtayotgan ishchilarni xavfsizlik texnikasi qoidalari bilimi tekshirilmasdan kiritilishiga ruxsat etiladi, bunda bir praktikant yoki shogird brigadaning har bir asosiy aʼzosiga bir kishidan toʻgʻri keladigan sonda boʻlishi kerak. Praktikantlar va shogirdlar brigadaning malakali ishchilariga shaxsan biriktirilgan boʻlishi kerak. Praktikant va shogirdlar va ishga yangi qabul qilingan ishchilarning xavfsizligi uchun ishboshi, shuningdek, ular biriktirib qoʻyilgan brigada aʼzolari javobgar boʻladilar, bu naryadning “brigada aʼzolari bilan” satrida koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

150. Brigada aʼzolarining soni koʻp boʻlsa, uning barcha aʼzolarining roʻyxati naryad satriga sigʻmasa, familiyalari, initsiallari va razryadlari koʻrsatilgan roʻyxat naryadga ilova qilinishiga ruxsat beriladi. Ish rahbari imzo chekkan brigada aʼzolarining bu roʻyxati naryadning ajralmas qismi boʻladi. Bu vaziyatda naryadning satrida brigadaning umumiy soni koʻrsatiladi va uning aʼzolari ilova qilingan roʻyxat mavjudligi toʻgʻrisida yozib qoʻyiladi.

Umumiy naryad yozilganda “brigada aʼzolari bilan” satriga brigadalar soni koʻrsatiladi. Brigadalar soni, brigada aʼzolarining familiyalari va initsiallari, razryadlari va elektr xavfsizligi boʻyicha guruhlari oraliq naryadda koʻrsatiladi.

151. Boshqa sexlarga qarashli boʻlgan, biroq umumiy naryadning amal qilish zonasida joylashtirilgan uskunalarning taʼmirlash, ushbu uskuna qarashli boʻlgan sex tomonidan berilgan naryad boʻyicha bajarilishi kerak, bunga umumiy naryad boʻyicha ish rahbari ruxsat bergan boʻlishi va bu toʻgʻrisida naryadga imzo chekishi kerak.

152. Umumiy naryadda bir nechta ishboshi koʻrsatilishi mumkin. Ularning sonini ish hajmi va smenaliligiga hamda moʻljallangan oraliq naryadlar soniga qarab ish rahbari belgilab beradi.

Ishboshilar soni koʻp boʻlganda, naryadga ularning familiyalari, initsiallari, lavozimlari, razryadlari koʻrsatilgan roʻyxatlarni ilova qilishga ruxsat beriladi. Har bir ishboshi oʻzining familiyasining qarshisida imzo chekishi kerak. Ish rahbari imzo chekkan bu roʻyxat naryadning ajralmas qismi boʻladi. Bunday vaziyatda naryadning ishboshiga (kuzatuviga) satrida ishboshilarning umumiy soni koʻrsatiladi va ilova qilinadigan roʻyxat mavjudligi toʻgʻrisida yozib qoʻyiladi.

153. Naryad yozilayotganda, naryadning toʻldirilmaydigan satrida “tayinlanmaydi”, “nazarda tutilmaydi” va h. yozib qoʻyiladi.

154 “Xavfsiz sharoitlarni taʼminlash uchun quyidagilar zarur” satrida ish joyini tayyorlash boʻyicha tadbirlar va xavfsizlik choralari, shu jumladan boshqa sexlarning navbatchi xodimlari tomonidan bajarilishi lozim boʻlgan chora-tadbirlar ham qayd etiladi.

Agar “Xavfsiz sharoitlarni taʼminlash uchun quyidagilar zarur” satrida joy yetarli boʻlmasa, naryadga uni beruvchi shaxs tomonidan imzolangan, ishlarni bajarish shartlari yozilgan alohida varaq ilova qilinishi mumkin, uning toʻgʻrisida “xavfsiz sharoitlarni taʼminlash uchun quyidagilar zarur” satrida yozib qoʻyilishi kerak.

Zarur boʻlganda naryadni beruvchi shaxs, naryadning “Alohida shartlar” satrida xavfsizlikning qoʻshimcha choralarini koʻrsatadi, masalan, ochiq olov qoʻllanishiga yoʻl qoʻymaslik, barcha ishlar yoki ayrim operatsiyalar faqat ish rahbarlarining bevosita nazorati ostida bajarilishi, maxsus toʻsiqlar oʻrnatilishi, yuk koʻtaruvchi va boshqa mexanizmlarni qoʻllanilishi, ayrim operatsiyalarning qatʼiy ketma-ketligi toʻgʻrisida va boshqalarni koʻrsatadi. Havozalarda turib ishlaganda ularning qabul qilingan sanasi, balandligi 4 m dan baland boʻlganda esa dalolatnoma raqami ham koʻrsatiladi.

155. Ishlarni bajarish shartlari bajarilganligi toʻgʻrisida (shu jumladan boshqa sexlarning uskunalari boʻyicha ham) elektr stansiya sexining (blokining) katta navbatchi xodimi yoki issiqlik tarmogʻining rayon (uchastka) operativ taʼmirlash xodimlaridan javobgar shaxs, ishlar toʻla hajmda bajarilganidan keyin naryadning tegishli satriga imzo chekadi.

Oraliq naryadga shunday imzoni oraliq naryad boʻyicha ish rahbari qoʻyadi.

Taʼmirlanayotgan uskunalar bilan bogʻliq boʻlgan boshqa sexlarning uskunalarini tayyorlashda, taʼmirlanayotgan uskunalar tasarrufida boʻlgan sex (blok)ning katta navbatchi xodimi yoki rayon (uchastka)ning operativ taʼmirlash xodimlarining javobgar shaxsi, elektr stansiya smena boshligʻining (navbatchi dispetcherining) yoki tegishli sex (uchastka) katta navbatchisining naryadda koʻrsatilgan uskunalarni tarmoqdan uzish boʻyicha zarur boʻlgan tadbirlar oʻzi tomonidan bajarilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotiga asosan naryadga imzo chekadi.

Naryadning tegishli satrlarida zarur boʻlgan xavfsizlik choralari bajarilganligini telefon orqali tasdiqlagan shaxslarning lavozimi va familiyasi koʻrsatiladi.

Sex smenasi boshligʻi (rayon boʻyicha navbatchi) yoki ishlashga ijozat beruvchining talabi boʻyicha ushbu maʼlumot “boshqa sexlar (uchastkalar)” satrida elektr stansiyaning smena boshligʻi (navbatchi dispetcher) imzosi bilan yoki uning koʻrsatmasi boʻyicha tegishli sex (uchastka) katta navbatchisining imzosi bilan tasdiqlanishi kerak.

156. Naryadda imzo chekkan yoki taʼmirlanayotgan uskunalar bilan bogʻliq boʻlgan boshqa sexlar (uchastkalar) uskunalarini tarmoqdan uzish boʻyicha zarur tadbirlar bajarilgani toʻgʻrisida maʼlumot bergan shaxs, ular toʻla va aniq bajarilgani uchun javob beradi.

157. Issiqlik mexanika uskunalari bilan bogʻliq boʻlgan elektr uskunalarini sex smena boshligʻining (rayon boʻyicha navbatchining) talabiga koʻra elektr stansiyasining smena boshligʻi (navbatchi dispetcher) ruxsati yoki farmoyishi boʻyicha elektrotexnik xodimlar tarmoqdan uzadi.

158. Dispetcher talabnomasiga koʻra taʼmirlash uchun tarmoqdan uziladigan uskunalarda naryad boʻyicha, shuningdek butun agregatga yoki uskunalar uzeliga berilgan umumiy naryadlar boʻyicha birinchi marta ishlashga ijozat berish, elektr stansiya smena boshligʻining (issiqlik tarmogʻi navbatchi dispetcherining) ruxsati bilan amalga oshiriladi, bu toʻgʻrisida ishlashga ijozat berishdan oldin naryadning tegishli satriga belgi qoʻyilishi kerak.

159. Ishlashga ijozat berishdan oldin ish rahbari va ishboshi ijozat beruvchi bilan birgalikda, naryadda koʻrsatilgan, ish joylarini tayyorlash boʻyicha zarur tadbirlar bajarilganini tekshiradilar.

160. Ijozat beruvchi yoʻriqnoma berayotganida taʼmirlanayotgan sxemaning va qoʻshni uchastkalarning qaysi uskunalari kuchlanish yoki bosim ostida qolayotgani, qaysisi yuqori haroratda, shuningdek qaysisi yongʻinga, portlashga xavfliligi va h.ni koʻrsatadi, hamda ish rahbari va ishboshida xavfsizlik texnikasi qoidalari boʻyicha bilimi tekshirilganligi toʻgʻrisida guvohnomasi mavjudligini va uning amal qilish muddatini tekshiradi va ularga ishlashiga ijozat beradi.

Guvohnoma mavjud boʻlmasa yoki xavfsizlik texnikasi qoidalari boʻyicha bilimini navbatdagi tekshirish muddati oʻtib ketgan boʻlsa ishlashga ijozat berish man etiladi.

161. Ish joylari tayyorlanishini tekshirish va naryad boʻyicha ishlashga ijozat berish naryadning tegishli satrlarida ijozat beruvchi, ish rahbari va ishboshining imzolari bilan rasmiylashtiriladi.

Naryad va oraliq naryad boʻyicha birinchi marta ishlashga ijozat berish har kuni ishlashga ijozat berish jadvalida rasmiylashtiriladi; umumiy naryad boʻyicha bunday rasmiylashtirish talab qilinmaydi.

Naryadning bir nusxasi ishboshiga beriladi, ikkinchi nusxasi ijozat beruvchida qoladi va amaldagi naryadlar papkasida saqlanadi yoki saqlash uchun rayon boʻyicha navbatchiga beriladi (issiqlik tarmogʻi uchun).

Umumiy naryad boʻyicha ishlashga ijozat berish, agarda naryadga bir nechta ishboshilar kiritilgan boʻlsa, faqat ijozat beruvchi va ish rahbari imzolari bilan rasmiylashtiriladi. Umumiy naryadning bir nusxasi ish rahbariga beriladi.

162. Brigada aʼzolarining xavfsizlik texnikasi qoidalari boʻyicha bilimlari tekshirilgani toʻgʻrisida guvohnomalar tekshirilishini, yoʻriqnoma berilishini va ishlashga ijozat berilishini naryad, oraliq naryadi boʻyicha rahbar oʻtkazadi. Agar xavfsizlik texnikasi qoidalari boʻyicha bilimlar tekshirilishini navbatdagi muddati oʻtib ketgan boʻlsa, ishchilar brigada tarkibidan chiqariladi.

Ishboshi brigadaning har bir aʼzosini ishlashiga ijozat va yoʻriqnoma berilishini bevosita uning ishlash joyida amalga oshiradi.

163. Naryad olinayotganda navbati xodimda yoki ishboshida qandaydir shubha paydo boʻlsa, ular ish rahbaridan yoki naryadni bergan shaxsdan tushuntirishni talab qilishlari majburdirlar. Notoʻgʻri rasmiylashtirilgan naryad boʻyicha ishlashga ijozat berish man etiladi.

164. Ishlashga birlamchi ijozat berish sanasi naryadda koʻrsatilgan ishni boshlash sanasiga mos boʻlishi kerak, uskunalarni taʼmirlashga chiqarish bilan bogʻliq boʻlmagan ishlarga naryad bundan istisno.

Alohida vaziyatlarda (uskunalarni taʼmirlashga chiqarish kechiktirilganligi, avariyaviy holat va b.) 1-2 kunga mos kelmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

165. Elektr dvigatellari bilan harakatga keltiriladigan uskunalarni (ventilyatorlar, tegirmonlar, nasoslar, filtrlar va b.), shuningdek elektr filtrlarni mexanik qismlarini taʼmirlash va seksiyalarni tozalash uchun naryadlar boʻyicha ishlashga ijozat berish, taʼmirlanayotgan uskuna tasarrufida boʻlgan sex (rayon)ning navbatchi xodimlari tomonidan amalga oshiriladi.

166. Boshqa sexlarga, boʻlinmalarga qarashli boʻlgan, biroq issiqlik mexanikasi uskunalari bilan bogʻliq boʻlgan yoki issiqlik quvvatlari sexlari (issiqlik tarmogʻi rayoni) hududida yoki xonalarida joylashgan, yopiq taqsimlash qurilmalaridan tashqari uskunalarni (elektr dvigatellari, qurilmalari shkaflari, payvandlash apparatlari, yoritish armaturalari, issiqlik avtomatikasi va oʻlchash uskunalari va b.) taʼmirlash uchun ish joyini tayyorlash, zarur boʻlgan xavfsizlik choralarini bajarish va ishlashga ijozat berish, har kuni qozon-turbina sexining smena boshligʻining (issiqlik tarmogʻining navbatchi dispetcheri) ruxsati bilan, ushbu uskunalar tasarrufida boʻlgan boʻlinmalarning xodimlari tomonidan amalga oshiriladi, bu toʻgʻrisida operativ jurnalida yozib qoʻyilishi kerak.

167. Qozon — turbina sexining (issiqlik tarmogʻining rayoni) bitta uchastkasida boshqa sexlar va pudrat tashkilotlarning bir nechta brigadalari bir vaqtda ishlashiga birinchi marta ijozat berish, oʻzining sexi (rayoni) boshligʻi va elektr stansiyaning smena boshligʻining (issiqlik tarmogʻi navbatchisining) ruxsati bilan, qozon — turbina sexi smena boshligʻi tomonidan amalga oshiriladi, bu toʻgʻrisida operativ jurnalida yozib qoʻyilishi kerak.

168. Brigadaga ishlashga ijozat berilgan vaqtdan boshlab xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilinishi maqsadida uni nazorat qilish ishboshi (kuzatuvchi) zimmasiga yuklanadi. U oʻz ishini, nazorat qiluvchi esa nazoratni shunday tashkil etishi kerakki, brigadaning barcha aʼzolarini xavfsizligi ustidan doimiy nazorat qila oladigan boʻlsin.

169. Naryad, oraliq naryad boʻyicha ishboshi (kuzatuvchi) doimo ish joyida boʻlishi kerak. Ishboshi ish joyidan vaqtincha ketishi zarur boʻlib qolsa, agar shu vaqtda uni ish rahbari almashtirib turishi imkoni boʻlmasa, ishboshi brigada ishlashini toʻxtatishi va brigadani xavfsiz zonaga chiqarib qoʻyishi kerak.

Brigada aʼzolarining ish joyidan qisqa muddatda ketishiga faqat ishboshining ruxsati bilan yoʻl qoʻyiladi, u ketgan brigada aʼzolarini qaytib kelishiga yoki ularning qayerdaligi aniqlanishiga va ular brigada ketganligi toʻgʻrisida ogohlantirilishiga qadar brigada bilan ish joyidan ketish huquqiga ega emas.

170. Ish rahbari va elektr stansiyaning navbatchi xodimlari vaqti-vaqti bilan ishlovchilar tomonidan xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya etilishini tekshirib turishlari kerak. Issiqlik tarmoqlarida bunday tekshiruvni ish rahbari amalga oshiradi. Qoida buzilishlari aniqlanganda ishboshidan naryad olib qoʻyiladi va brigada ish joyidan chiqarib yuboriladi. Ishlashga qaytadan ijozat berish sex (boʻlinma) rahbarining yoki naryadni bergan shaxsning ruxsati bilan, naryadni tegishlicha rasmiylashtirib ishlashga birinchi marta ijozat berishning barcha talablari bajarilgandan keyin, shuningdek ishlashga qayta ijozat berish sababini operativ jurnalga yozib qoʻyilgan holda, brigada bilan xavfsizlik texnikasi boʻyicha navbatdan tashqari yoʻriqnoma oʻtkazilgandan keyin amalga oshirilishi mumkin.

171. Brigada tarkibidagi oʻzgarishlarni ushbu naryad boʻyicha ishlar rahbari naryadning ikkala nusxasida rasmiylashtiradi.

Brigada aʼzolarining soni koʻp boʻlganda, uning tarkibini oʻzgarishi toʻgʻrisidagi yozuvlar naryadning jadvaliga sigʻmasa, unga kiritilgan oʻzgarishlarni jadvalga yozib qoʻyilgan holda alohida varaqda ilova qilishga ruxsat beriladi, bu haqda naryadga ilova qilingan roʻyxatga oʻzgarishlar kiritilgani toʻgʻrisida yozib qoʻyish kerak.

Brigada tarkibiga yangi kiritilayotgan aʼzolariga ish rahbari va ishboshi tomonidan yoʻriqnoma oʻtkazilganidan keyin ishlashga ijozat beriladi.

172. Ish kuni davomidagi tanaffus vaqtida (ovqatlanish, ish sharoiti tufayli) brigada ish joyidan chiqariladi va naryad ishboshida qoldiriladi.

Brigada aʼzolarining hech biri tanaffusdan keyin ishlashni mustaqil boshlashga huquqiga ega emas. Bunday tanaffusdan keyin ishboshi, naryadni rasmiylashtirmagan holda brigadani ishlashiga mustaqil ijozat beradi.

173. Brigada ishlashining tanaffusida ham, ish kuni davomida ham navbatchi xodimlar ishni bajarishga taʼsir etuvchi xavfsizlik choralariga nisbatan qurilmaning sxemasiga oʻzgartirishlar kiritish huquqiga ega emas va faqat avariyaviy vaziyatlarda sex (rayon)ning maʼmuriyatiga maʼlum qilgan holda sxemani oʻzgartirish yoki taʼmirlash brigadasi boʻlmaganida qilingan oʻzgartirishlar haqida ish boshi va ish rahbariga qilingan oʻzgartirishlar haqida darhol xabar bergan holda taʼmirlashga chiqarilgan uskunani ishga ulashga ruxsat etiladi. Ishboshi kelguncha va u naryadni qaytarib berguncha ish bajarilayotgan joyda brigada ishni davom ettirishiga majburan yoʻl qoʻymaydigan shaxslar qoʻyilishi kerak.

174. Taʼmirlash toʻla tugatilguncha uskunalarni ishlatib koʻrishga ulash, brigada ish joyidan chiqarilib, ish rahbari sexning (rayon) navbatchi xodimlaridan masʼul shaxsga naryadni qaytarib bergandan keyin, kundalik ish tugatilishi jadvalida rasmiylashtirgan holda vaqtinchalik toʻsiqlar, qulflovchi qurilmalar va xavfsizlik belgilari olingandan keyin amalga oshirilishi mumkin.

Ishlatib koʻrishga ulangandan keyin ish joyini tayyorlash va brigadaga ishlashga ijozat berish yangidan amalga oshiriladi. Bu holda ish rahbari, naryadning ish boshi imzo chekadigan satrida imzo chekadi, ish joyini qayta tayyorlashda ishtirok etgan boshqa sexlar (uchastkalar)ning navbatchi xodimlari esa naryad boʻyicha ijozat beruvchi satrida imzo chekadilar.

175. Kompleks taʼmirlash vaqtida issiqlik mexanik uskunalarning ayrim elementlari va uchastkalarini ishlatib koʻrish (sinash, bosim bilan tekshirish va b.) quyidagi shartlarga rioya qilgan holda amalga oshiriladi:

butun agregat, issiqlik tarmogʻining bir necha uchastkalari uchun berilgan umumiy naryad, ularning elementlari yoki ayrim uchastkalarini ishlatib koʻrish vaqtida ish rahbarida qoldiriladi;

ishlatib koʻrish, ekspluatatsion boʻlinmaning rahbari tomonidan (taʼmirlash boʻlinmasining) ish rahbari bilan birgalikda tuzilgan, korxonaning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan dastur boʻyicha bajariladi. Dasturda quyidagilar koʻrsatiladi:

ishlatib koʻrishning texnologik tartibi, sinashda ishtirok etayotgan xodimlarni joylarga qoʻyilishi;

ishlatib koʻrilayotgan uchastkada ishlarni toʻxtatishi va naryadni topshirilishi bilan ish joyidan chiqarilishi kerak boʻlgan brigadalar;

yondosh va qoʻshni uchastkalarda naryadlar va oraliq naryadlar boʻyicha ishni davom ettirishga ruxsat berilgan brigadalar va tegishli uchastkalarda ishlatib koʻrish oʻtkazilganda va ishlarni davom ettirishda xavfsizlikni taʼminlovchi choralar;

ishlatib koʻrish elektr stansiyasi smena boshligʻining (issiqlik tarmogʻi navbatchi dispetcherining) ruxsati bilan, sex smenasi boshligʻi (issiqlik tarmogʻi rayoni operativ -taʼmirlash xodimlarining masʼul shaxsi) va oraliq naryad boʻyicha ish rahbarining bevosita rahbarligi ostida amalga oshirilishi kerak;

ishlatib koʻrilayotgan element yoki uchastkadagi barcha ishlar toʻxtatiladi, brigadalar ish joyidan chiqariladi va oraliq naryad ishlashda tanaffusni rasmiylashtirgan holda ijozat beruvchiga topshiriladi;

yondosh uchastkalarda ishlayotgan brigadalar, mazkur uchastkalarni ishlatib koʻrilayotgan uskunadan ishonchli uzilishi va toʻsilishi hamda ishlovchilarning xavfsizligi taʼminlanishi sharti bilan ishlashni davom ettirishlari mumkin;

quyidagilar ishlatib koʻrilayotgan element yoki uchastkaning ishonchli uzilishi uchun yetarli choralar boʻlib hisoblanadi: qopqoqlar (tiqinlar) oʻrnatilishi, sxemani qismlarga ajratilishi va yopuvchi armaturalarni (shiberlar, zadvijkalar, teskari klapanlar va b.) ishonchli yopilishi.

176. Elektr yuritmali aylanuvchi mexanizmlarni muvozanatlash, elektr filtrlarining seksiyalarini ishlatib koʻrish va elektr uskunalarni tez-tez ulash bilan bogʻliq boʻlgan boshqa ishlarni, naryadda tanaffuslarni rasmiylashtirilmasdan, lekin har gal elektr uskunalarini uzish boʻyicha zarur texnikaviy tadbirlarni aniq bajarish sharti bilan amalga oshirishga ruxsat etiladi.

Elektr uskunalarni ulash va kuchlanish ostida boʻlishi davrida naryad navbatchi xodimlarda boʻlishi kerak.

Ishlar ish rahbarining bevosita nazorati ostida bajarilishi kerak. Uning elektr sexi smenasining boshligʻi yoki elektr stansiya smenasining boshligʻi (issiqlik tarmogʻining navbatchi dispetcheri) orqali talabi boʻyicha elektr sexining xodimlari elektr sxemani qismlarga ajratishi va yigʻishi kerak. Mexanizmlarni ulash va uzilishini, ushbu mexanizmlarga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar tomonidan amalga oshiriladi.

177. Ish kuni tugashi bilan ish joyi tozalanadi, xavfsizlik belgilari toʻsiqlar va yopib qoʻyuvchi qurilmalar joyida qoladi. Naryad navbatchi xodimlariga (issiqlik tarmoqlarida— mazkur Qoidalarning 152-bandining talablariga muvofiq tayinlangan ijozat beruvchiga) topshiriladi, oraliq naryadni qaytarish zarurligini umumiy naryad boʻyicha ish rahbari belgilab beradi.

178. Ishlashga har kunlik ijozat berish naryad jadvalida ijozat beruvchi va ishboshining imzolari bilan rasmiylashtiriladi, ishning tugashi esa ishboshi va navbatchi xodimlardan masʼul shaxsning imzosi bilan ish boshlanishi va tugatilgan sanasi va vaqtini koʻrsatgan holda rasmiylashtiriladi. Issiqlik tarmoqlarida ish tugatilishi naryadning jadvalida ishboshi va ijozat beruvchining imzolari bilan rasmiylashtiriladi.

Umumiy naryadlar boʻyicha ishlar bajarilayotganda har kuni ishlashga ijozat berish va rasmiylashtirish talab qilinmaydi.

Oraliq naryadi boʻyicha har kuni ishlashga ijozat berish yozma ravishda rasmiylashtirilmaydi.

179. Kelgusi kunda ish joyi koʻrib chiqilib, brigadaga yoʻriqnoma berilgandan keyin hamda ishlashga ijozat beruvchi va ishboshi tomonidan xavfsizlik choralarini bajarilishi tekshirilgandan keyin naryadlar boʻyicha toʻxtatilgan ishni boshlash mumkin.

180. Ish toʻla tugatilgandan keyin brigada ish joyini tozalaydi, undan keyin ishboshi brigadani ish joyidan chiqaradi, naryadga imzo chekadi va uni ish rahbariga topshiradi.

181. Ish toʻliq tugallanganidan soʻng ishboshidan ish joyini qabul qilayotganda, ish rahbari ishlar toʻla va ishonchli bajarilganini, ish joyida boshqa narsa yoʻqligini va ish joyini tegishlicha yuzaligini tekshiradi, undan soʻng naryadning “Ish toʻliq tugallangan” satrida imzo chekadi, hamda vaqt va sanani yozib qoʻyadi.

Zarur boʻlganda ish joyini qabul qilish va ish toʻliq bajarilgani toʻgʻrisida naryad satrida imzo chekish, ish rahbari oʻrniga naryadni bergan yoki naryadni amal qilish muddatini uzaytirgan shaxs tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

182. Navbatchi xodimlardan boʻlgan masʼul shaxs shaxsan oʻzi yoki boʻysungan xodimlari ish joyini koʻrib chiqishi, odamlar va begona narsalar ish joyida yoʻqligini tekshirishi xamda ish rahbari ish toʻliq bajarilgani toʻgʻrisida naryad satrida imzo chekishidan keyin, naryad yopilgan vaqti va sanasini koʻrsatib naryadni yopadi.

183. Uskunalar, faqat ishlar rahbari ish toʻliq bajarilgani toʻgʻrisida naryadning satriga imzo chekishi va naryad navbatchi xodimlarning masʼul shaxsi tomonidan yopilishi, shuningdek vaqtincha toʻsiqlar, xavfsizlik belgilari, yopuvchi qurilmalari olib qoʻyilishi va doimiy toʻsiqlar oʻz joyiga tiklanishidan keyin ishga tushirilishi mumkin.

184. Naryadlarning toʻgʻri rasmiylashtirilishini tanlanma tekshirish yoʻli bilan nazorat qilish naryadlarni beruvchi shaxslar, xavfsizlik texnikasi va ishlab chiqarish sanitariyasi boʻyicha muhandis-inspektor va bunga vakolatlangan boshqa shaxslar tomonidan amalga oshirilishi kerak.

185. Yopilgan naryadlar 30 kun davomida sex (rayon) boshligʻida saqlanishi kerak, va shundan keyin yoʻq qilinishi mumkin. Gazdan xavfli ishlar oʻtkazilishiga berilgan naryadlarning saqlash muddati - ular berilgandan soʻng 1 yil.

186. Uskunalarni taʼmirlash ishlari pudratchi tashkilot yoki korxonaning taʼmirlash boʻlinmasi yoki boshqa sex (rayon) tomonidan oʻtkaziladigan taqdirda, taʼmirlash xodimlarining malakasi uchun javobgarlik ushbu tashkilot, boʻlinma yoki rayon rahbariga yuklanadi.

187. Korxona boʻlinmalarida korxona bilan bevosita shartnomalar boʻyicha bir nechta tashkilotlar tomonidan bir vaqtning oʻzida sex (uchastka)ning bir uskunasi yoki inshootida taʼmirlash, sozlash va boshqa ishlar bajarilayotganda, boʻlinmaning maʼmuriyati pudratchi tashkilotlarning rahbariyati bilan birgalikda ishlarning birlashtirilgan grafigini, xavfsizlik texnikasi boʻyicha umumiy tadbirlarni ishlab chiqishga majburdir. Ular korxonaning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Ish joyini tayyorlash, birlashtirilgan ishlar grafigi va xavfsizlik texnikasi boʻyicha umumiy tadbirlarni bajarilishi boʻyicha ishlarning muvofiqlashtirilishi va ishlashga ijozat berilishi uchun elektr stansiya (issiqlik tarmogʻi)ning maʼmuriyati javobgar boʻladi.

Oʻzlarining ish uchastkasida mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik texnikasi boʻyicha tadbirlarni tashkil qilinishi va bajarilishi, xodimlarning malakasi talab qilinganga muvofiqligi va ular tomonidan xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilinishi uchun pudratchi tashkilotlarining rahbarlari javobgar boʻladilar.

188. Bunday ishlar subpudratchi tashkilotlarni jalb qilgan holda bosh taʼmirlash korxonasi tomonidan olib borilganda xavfsizlik texnikasi boʻyicha umumiy tadbirlar bajarilishi uchun javobgarlik bosh taʼmirlash korxonasi zimmasida boʻladi. Uning oʻzi subpudratchi tashkilotlar bilan birgalikda birlashtirilgan grafikni ishlab chiqadi, bu grafikni bosh taʼminlash korxonasining vakolatli vakili tasdiqlaydi.

Subpudratchi tashkilotlar uchun ajratilgan uchastkada xavfsizlik texnikasi va mehnat muhofazasi boʻyicha tadbirlarni tashkil qilish va bajarilishi uchun, hamda ularning xodimlari tomonidan xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilinishi uchun subpudratchi tashkilotlar javobgar boʻladi.

Ishlarni bajarish uchun umumiy naryad, uskunalar tasarrufida boʻlgan tashkilot tomonidan bosh taʼmirlash korxonasiga beriladi va unga subpudratchi tashkilotlariga oraliq naryadlarini berish huquqi taqdim etiladi.

189. Ishlab turgan sexlardagi issiqlik energetika uskunalarining yaqinida korxonalarning taʼmirlash-qurish boʻlinmalari tomonidan bajariladigan ishlar mazkur Qoidalarning 5-ilovasida keltirilgan, naryad-ijozat boʻyicha amalga oshiriladi

190. Yuklarni ortish-tushirish ishlarini mazkur paragraf, GOST 12.3.009 “SSBT. Ortish-tushirish ishlari. Xavfsizlikning umumiy talablari”, “Yuk koʻtarish kranlarining tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalari” va GOST 12.3.020 “SSBT. Korxonalarda yuklarni joydan-joyga tashish jarayonlari. Xavfsizlikning umumiy qoidalari” talablariga muvofiq koʻtaruvchi transport uskunalari va kichik mexanizatsiya vositalari yordamida mexanizatsiyalashtirilgan usulda amalga oshirilishi zarur.

Temir yoʻl va avtomobil transport vositalaridan foydalangan holda yuklarni ortish-tushirish ishlari bajarilayotganda “Temir yoʻl transportida yuklarni ortish-tushirish ishlarida xavfsizlik texnikasi va ishlab chiqarish sanitariyasi qoidalari” va “Avtomobil transportida mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qoidalarga” rioya qilish kerak.

191. Qoplamalar, tayanchlar va maydonchalar ustiga, ularni koʻtarib turuvchi konstruksiyalari mustahkamligini dastlabki hisob-kitoblarsiz yuklarni qoʻyish va ularni ruxsat etilgan yuklamalardan ortiq yuklash man etiladi.

Ushbu maqsadga moʻljallanmagan binolar, inshootlar, konstruksiyalarga, quvurlarga yuklarni osib qoʻyish man etiladi.

192. Transheyalarga quvurlar va uskunalarning boshqa elementlari hamda armaturalar tushirilayotganda, uskunalar va quvurlar uzellari mustahkamlanib qoʻyilgunga qadar transheyalarda turish man etiladi.

193. Ekskavatorlar, kranlar, yuklovchi mexanizmlarni qoʻllab yuklarni ortib-tushirish ishlari bajarilayotganda, himoya toʻsqichi bilan jihozlanmagan avtomobil kabinasida haydovchi, hamda yuklarni kuzatuvchi shaxslar boʻlishi man etiladi.

194. Greyferlar, kranlar va mashinalarning strelasi ostida, temir yoʻllar va mexanizmlar va kranlar yoʻllarida, skreyperlar harakat qilayotgan rayonda, shuningdek koʻchma va statsionar mexanizmlar (kranlar, yuvuvchi mashinalar, tasmali konveyerlar va b.) ishlayotganda ularning oldida zaruriyatsiz turish man etiladi.

195. Elektr uzatish havo liniyasining qoʻriqlash zonasida qurilish mashinalarida (strelali yuk koʻtaruvchi kranlarda, ekskavatorlarda, yuklovchi mexanizmlarda va b.) ishlashga faqat kuchlanish olib qoʻyilganda naryad boʻyicha va ushbu liniyani ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning ruxsati mavjud boʻlganda ruxsat etiladi.

Agar elektr uzatish havo liniyasidan kuchlanishni olib qoʻyishga imkon boʻlmasa, qayd etilgan mashinalarda qoʻriqlov zonasida ishlashga quyidagi shartlar bilan ruxsat etiladi: qurilish mashinalari istalgan holatda turganda koʻtaruvchi va tortib chiqariladigan mexanizmlarning vertikal yuza qismlari boʻylab elektr uzatish havo liniyasining kuchlanish ostida boʻlgan eng yaqin simning erga boʻlgan proyeksiyasi oʻrtasidagi masofa quyidagilardan kam boʻlmasligi shart:

Keltirilgan masofalar GOST12.2.013.0 “SSBT. Dastakli elektr mashinalari. Xavfsizlik va sinashning umumiy talablari” va KMK 3.01.02 — 00 “Qurilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari”dagi talablarga mos keladi. Bu masofalar “Elektr qurilmalarni ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari”da koʻrsatilganlardan farqlanadi, chunki ularda elektrotexnik xodimlar tomonidan ish bajarilishi va elektr qurilmalarning konstruktiv xususiyatlari hisobga olingan.

110 kV va undan yuqori kuchlanish ostidagi elektr uzatish havo liniyasining bevosita simlari ostida qurilish mashinalarining ishlashiga quyidagi shartlar bilan ruxsat etiladi — ularning koʻtaruvchi va tortib chiqariladigan qismlari, shuningdek joydan-joyga koʻchirilayotgan yuklarning har qanday holatida ular bilan eng yaqin sim orasidagi masofa yuqorida koʻrsatilgan tegishli kuchlanish uchun masofadan kam boʻlmasligi kerak.

196. Vagonlarni koʻchirishni boshlashdan oldin, koʻchirishga xalaqit berayotgan koʻprikchalar, xodalar va boshqa moslamalar olib qoʻyilgan boʻlishi, ishlayotganlar vagonlar koʻchirilishi toʻgʻrisida ogohlantirilgan boʻlishlari shart.

197. Elektrlashtirilgan temir yoʻllarda qandaydir ishlarni bajarish uchun vagonlar, tsisternalar, yuk ortilgan platformalar, yarim vagonlar va konteynerlarning tomiga chiqish kontakt tarmogʻi uzilib va u erga ulanmagunga qadar man etiladi.

198. Elektrlashtirilgan temir yoʻlning yaqinida ochiq harakatlanuvchi poyezdda yuklarni ortish-tushirish ishlari bajarilayotganda, ishlayotganlar va ular foydalanilayotgan asboblar, shuningdek ortilayotgan (tushirilayotgan) yuklar kuchlanish ostidagi kontakt tarmogʻining tok oʻtkazuvchi qismlariga 2 mdan kam boʻlmagan masofaga yaqin kelmasliklarini kuzatib turish shart.

Kontakt tarmoqlarining tok oʻtkazuvchi qismlaridan 2-4 m masofada joylashtirilgan harakat qiluvchi poyezdda kuchlanish olinmasdan va kontakt tarmogʻini erga ulamasdan ishlashga, faqat maxsus ajratilgan shaxs kuzatuvi ostida ruxsat beriladi.

4 m masofadan ortiq joyda ishlaganda kuzatib turish talab qilinmaydi.

Yoqilgʻi yuklangan vagonlar va tsisternalardan, shuningdek kislota va ishqorlar yuklangan vagonlardan kontakt tarmogʻi simlari ostida yuk tushirish man etiladi.

199. Avtomobil-samosval, avtomobil-tsisterna va boshqa ixtisoslashtirilgan avtomobillar, oʻzi yuruvchi mashinalar va konstruksiyasi odamlarni tashishga moslanmagan mexanizmlarning kabinasidan tashqarida, shuningdek yuk tirkamasida (yarim tirkamasida) va yuk tashuvchi motorellerlarda odamlarni tashish man etiladi.

200. Barcha turdagi transport vositalari va mexanizmlarning haydovchilari (mashinistlari) kim tomonidan berilishidan qatʼiy nazar “stop” signalini bajarishlari shart.

201. Portlovchi, yonuvchi, kuchli taʼsir qiluvchi, zaharli, oson alangalanuvchi va boshqa xavfli yuklarni, shuningdek ularning zararsizlantirilmagan taralarini tashish “Yoʻl harakati qoidalari” va “Avtomobil tarnsportida mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qoidalarga” muvofiq amalga oshirilishi shart.

202. Sisternalardan kislotalar va boshqa xavfli yuklarni quyib olish yoki ularni taralar bilan tushirish mazkur Qoidalarning 17-ilovasini 1-bandi talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

203. Kislotali, ishqorli va suyuq yonmas ximikatlarning butillarini mazkur Qoidalarning 53-bandi talablariga muvofiq savatchalar yoki yogʻoch panjaralarda tashish zarur. Butillar avtomobil kuzovida oʻrnatilgan va zichlab yopilgan boʻlishi shart.

Butilli savatlarni (yoki panjaralarni) birini-biri ustida (ikki qatorda) tashish vaqtida sinishdan birinchi qatorni saqlovchi mustahkam qistirmasiz oʻrnatish man etiladi.

Yonuvchi suyuqliklarni avtomobillarda butillarda, bidonlarda, chelaklarda va ularga oʻxshash idishlarda tashish man etiladi; bu maqsad uchun probkasi zich yopiladigan metall taradan foydalanish zarur.

204. Xavfli va ogʻir vaznli yuklarni tashish, shuningdek transport vositasini harakat qilishi, agar uning oʻlchamlaridan biri (yuk bilan yoki yuksiz) quyidagilardan ortiq boʻlsa: balandligi boʻyicha yoʻl yuzasidan 3,8 m, kengligi boʻyicha — 2,5 m, uzunligi boʻyicha — 20 m bir tirkamali (yarim tirkamali) avtopoyezd uchun, 24 m ikki va undan ortiq tirkamali avtopoyezd uchun yoki yuk transporti vositasi gabaritining orqa nuqtasidan 2 m dan ortiq chiqib turgan boʻlsa, “Ichki Ishlar Boshqarmasi. Yoʻl harakati xavfsizligining Bosh boshqarmasi”dan ruxsat olingandan soʻng amalga oshiriladi.

205. Yuk ortuvchi (avto va elektr yuk ortuvchi) mexanizmlarni boshqarishga 18 dan yosh boʻlmagan, yuk ortuvchi mexanizmlarning tuzilishi va ekspluatatsiya qilinishi boʻyicha oʻqitilgan va ularni boshqarish huquqini beruvchi guvohnomaga ega boʻlgan shaxslarga ruxsat etiladi. Elektr yuk ortuvchi mexanizmlarning haydovchilari elektr xavfsizligi boʻyicha II guruhga ega boʻlishlari shart.

Yuk ortuvchilarni ekspluatatsiya qilinishi ishlab chiqaruvchi zavod yoʻriqnomasiga muvofiq amalga oshirilishi shart.

206. Ogʻirliklarni mexanizatsiyalashgan usulda yuklash, tushirish va joydan -joyga koʻchirish mazkur Qoidalarning 8-ilovasi talablariga muvofiq amalga oshirilishi shart.

207. Yuklarni qoʻlda koʻtarishda va joydan-joyga koʻchirishda amaldagi qonunchilik bilan oʻrnatilgan ogʻirliklarni tashish meʼyorlariga, yaʼni ayollar uchun ogʻirliklarni qoʻlda koʻtarishga va tashishga chegaraviy ruxsat etilgan sanitariya meʼyorlari va oʻsmirlar uchun ogʻirliklarni qoʻlda koʻtarishga va tashishga chegaraviy ruxsat etilgan sanitariya meʼyorlariga (2006-yil 29-oktabrda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bosh sanitariya shifokori tomonidan 0115-01 va 0116-01 raqamlari bilan tasdiqlangan) rioya qilinishi lozim.

208. Yuklarni joydan-joyga koʻchirish yoʻllarini toza holatda saqlash zarur; ularni axlatlar va narsalar bilan toʻsib qoʻyilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

209. Barcha takelaj moslamalaridan (katoklar, koʻprikchalar, zambilgʻaltak, kanatlar va b.), shuningdek lomlar, bellar va boshqalardan foydalanilganda ishlarni boshlashdan oldin ularning ishga yaroqliligini tekshirish zarur.

210. Gʻildirab ketadigan yuklarni (quvurlar, bochkalar) avtomashinalar va platformalarga yuklashda arqonlar bilan ushlab turish bilan birga qiyalangan maydonchalar va xodachalarni qoʻllash shart.

211. Qiyalangan yuza boʻyicha tushirilayotgan yoki koʻtarilayotgan yuk ostida turish man etiladi. Xar doim undan chetda turish kerak.

212. Yuklarni tushirishda va yuklashda qoʻllaniladigan arqon, yuk ogʻirligini hisobga olgan holda tanlanishi kerak. Yuk tushirish tezligini avtomashina kuzovida (platformada) turgan ishchilar rostlashi shart.

213. Bir vaqtning oʻzida avtomashinadan yoki platformadan yuklarni tushirish va undan oldin tushirilgan yukni olib qoʻyish (boshqa joyga koʻchirish) man etiladi.

214. Toʻldirilgan shisha butillarni albatta ikki ishchi tashishi shart. Butilni savati bilan birgaliqda maxsus yogʻoch yashiklarda yoki oʻrtasida chuqurchasi bor, atrofi yogʻoch katak bilan oʻralgan va butilning 2/3 qismi joylashishi zarur boʻlgan maxsus zambilda tashish kerak.

Qisqa masofalarga va zinalar boʻyicha butilni ikki ishchiga, oldindan savatcha tagi va dastaklari tekshirilgandan keyin ruxsat etiladi. Butilni maxsus aravachada tashishga ruxsat etiladi.

215. Yogʻoch bochkalarni erda dumalatishda, ularni chambaragi yonidan itarish kerak; bochkani chetidan tortishga ruxsat etilmaydi; ogʻir bochkalarni roliklarda yoki katoklarda joydan-joyga koʻchirish kerak.

216. Ishlab chiqarish xonalarida uzun oʻlchamli yuklarni qoʻlda tashish alohida vaziyatlarda va kam hajmli ishlarda ruxsat etiladi.

Uzun oʻlchamli yuklarni maxsus qisqich koʻrinishidagi ushlab turadigan moslamalar yordamida tashish kerak.

Uzun oʻlchamli yuklarni qoʻlda (yelkada) tashish bir hil boʻyli boʻlgan bir necha ishchilarga ruxsat etiladi. Tashish va tushirish vaqtida ishchilar yukning bir tomonida boʻlishlari kerak.

Yuklarni bellar dastagida, lomlarda va boshqalarda tashish man etiladi.

217. Yuklarni ortish-tushirish ishlari sutkaning qorongʻi vaqtida bajarilayotganda barcha ish joylari belgilangan meʼyorlarga muvofiq yoritilgan boʻlishi shart.

218. Havozalar, toʻshamalar va boshqa moslamalar “Asbob va moslamalar bilan ishlaganda xavfsizlik qoidalari” va KMK 3.01.02 “Qurilishda xavfsizlik texnikasi”, GOST 27321 “Qurilish-montaj ishlari uchun ustunli tirkalgan havozalar”, GOST 24258 “Toʻshama vositalari. Umumiy texnik talablar”ga muvofiq boʻlishlari shart.

219. Balandlikda ishlash uchun moʻljallangan havozalar, toʻshamalar va boshqa moslamalar inventarli boʻlishi va namunaviy loyihalar boʻyicha tayyorlanishi shart.

Inventar havozalar, toʻshamalar va kajavalar ishlab chiqargan zavodning (korxonaning) pasportiga ega boʻlishi shart.

Noinventar havozalar alohida vaziyatlarda va ularning turgʻunligi, shuningdek ularning barcha asosiy elementlarining mustahkamligiga hisoblar mavjudligida individual loyiha boʻyicha qurilishi mumkin. Loyihada xavfsizlik texnikasi va ishlab chiqarish sanitariyasi boʻyicha muhandis-inspektorning imzosi boʻlishi shart.

Havozalar loyihasi uni ishlab chiqqan korxona yoki tashkilotning bosh muhandisi, shuningdek uni ishlab chiqarishga bergan korxona yoki tashkilotning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

220. Havozalar va toʻshamalar qismlarga ajratiladigan metalldan va yogʻochdan bajarilishi mumkin.

Qizigan yuzalar yoki uskunalar elementlari yonida havoza va toʻshamalarni qurish zarur boʻlganda, havozalarning yogʻoch qismlari yonishdan himoyalangan boʻlishi shart.

221. Havozalar, toʻshamalar va yuk koʻtarish maydonchalarga qoʻyiladigan yuklama loyiha (pasport) boʻyicha belgilanganidan ortiq boʻlmasligi shart. Havozalar va toʻshamalarda yoʻl qoʻyiladigan yuklama koʻrsatilgan plakatlar va uni joylashtirish sxemalari boʻlishi shart.

Toʻshamalarda odamlarning bir joyda toʻplanib turishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Havozalarga qoʻshimcha yuklamalar (materiallarni koʻtarish uchun mashinalardan, yuk koʻtaruvchi maydonchalardan va b.) tushirish zarur boʻlgan hollarda, ularning konstruksiyasida ushbu yuklamalar hisobga olinishi shart.

222. Havozalar va toʻshamalardagi yopmalar ularning koʻndalang reykalariga mahkamlangan boʻlishi kerak.

Havozalar va toʻshamalarning yopmalari yer yoki tom sathidan 1,3 m va undan yuqorida joylashgan boʻlsa, ular ish toʻshamasidan kamida 1,1 m balandlikda mustahkamlangan qoʻl ushlagich, bir gorizontal oraliq elementli va balandligi kamida 15 cm boʻlgan bort taxtasidan iborat ustun va panjarali toʻsiqlarga ega boʻlishi, taxtalar oʻrtasidagi oraliq 5 mm dan koʻp boʻlmasligi shart. Havozalarning va toʻshamalarning zinalari va qoplamalari vaqti-vaqti bilan ish vaqtida va har kuni ish tugagandan keyin axlatlardan, qish vaqtida qordan va muzdan tozalanishi va zarur boʻlganda ularga qum sepilishi kerak.

223. Demontaj qilinayotgan uskunalarning qismlarini (quvurlar, qoplama qismlari, izolatsiya va b.) va axlatlarni tepadan tashlab yuborish man etiladi. Uskunalarning demontaj qilingan qismlari va axlatlarni yopiq qutilarda va konteynerlarda mexanizatsiyalangan usul bilan yoki yopiq tarnovlardan chiqarib tashlash kerak.

224. Balandligi 4 m va undan yuqori boʻlgan havozalar faqat ularni komissiya tomonidan qabul qilinib, dalolatnoma rasmiylashtirilganidan keyin ekspluatatsiyaga qabul qilinadi.

Agar, taʼmirlashni pudratchi tashkilot oʻzi qurgan havozada bajaradigan boʻlsa, ularni pudratchi tashkilot buyrugʻi bilan tayinlangan komissiya ekspluatatsiyaga qabul qiladi. Bunday vaziyatda komissiyaga pudratchi tashkilotning muhandis-texnik xodimi rahbarlik qiladi.

Havoza energetika korxonasi tomonidan yoki uning buyurtmasi boʻyicha pudratchi tashkilotlardan biri tomonidan qurilgan boʻlsa, unda havozani korxona boʻyicha buyruq bilan tayinlangan va energetika korxonasining muhandis-texnik xodimi rahbarlik qiladigan komissiya ekspluatatsiyaga qabul qiladi. Komissiya tarkibiga, shuningdek xodimlari ushbu havozada ishlaydigan boshqa pudratchi taʼmirlovchi tashkilotlarning vakillari ham kiritiladi.

Havozalarni qabul qilish dalolatnomalarini havozalarni ekspluatatsiyaga qabul qilayotgan tashkilotning bosh muhandisi tasdiqlaydi. Dalolatnoma umumiy naryad (naryad) boʻyicha ish rahbarida saqlanadi. Pudratchi-taʼmirlovchi tashkilot tomonidan oʻz ehtiyojlari uchun qurilgan havozalarni qabul qilish dalolatnomasini ushbu tashkilotning uchastka (sex) boshligʻi tomonidan tasdiqlanishiga ruxsat beriladi.

Dalolatnoma tasdiqlanishiga qadar havozalarda ishlash man etiladi.

225. Havozalarda bir nechta tashkilotlar ishlaganda, ularning holati uchun havozalarni ekspluatatsiyaga qabul qilgan tashkilot javobgarlik qiladi.

226. Balandligi 4 m gacha boʻlgan havozalar va toʻshamalar faqat ularni ish rahbari qabul qilgandan keyin va shakli mazkur Qoidalarning 9-ilovasida koʻrsatilgan “Havozalar va toʻshamalarni qabul qilish va koʻrib chiqish jurnalida” yozib qoʻyilganidan keyin ekspluatatsiyaga qabul qilishga ruxsat etiladi.

227. Havozalarda bir oy va undan ortiq vaqt ishlanmaganda, shuningdek yomgʻir yoqqandan keyin, yoki yilning sovuq davrida havo isigandan keyin, uning asosi deformatsiyalanganda ular tuzatilishi va qayta qabul qilinishi shart.

228. Ekspluatatsiya qilish jarayonida havozalar har kuni ishlar rahbari tomonidan koʻrib chiqilishi va natijalari koʻrib chiqish jurnalida yozib qoʻyilishi shart.

Naryadlar yoki oraliq naryadlar boʻyicha bir nechta pudratchi tashkilotlar havozalarda ishlaganda, naryad yoki oraliq naryadi boʻyicha har bir ish rahbari har kuni havozalarni koʻrib chiqishi va natijalarni koʻrib chiqish jurnalida yozib qoʻyishi shart.

Jurnal umumiy naryad (naryad) boʻyicha ish rahbarida saqlanishi shart.

229. Tasodifiy tagliklarda (yashiklar, bochkalar va b.) turib ishlash man etiladi.

230. Qisqa muddatli ishlar bajarilishi zarur boʻlganda (takelaj qurilmalarini osish va sh.oʻ.) pol sathidan (ish maydonchasidan) 1,3 m balandlikda va undan yuqorida ishlar toʻshamasiz bajarilayotganda saqlash kamarini qoʻllash majburiydir. Ishchilarga qayerdan chiqish, saqlash kamarining karabinlarini qayerga ilish toʻgʻrisida yoʻriqnoma berilishi shart.

Saqlash kamarlarida keyingi sinash sanasi koʻrsatilgan yorliq boʻlishi shart. Sinash toʻgʻrisida belgi boʻlmasa, sinash muddati oʻtib ketgan boʻlsa yoki koʻrib chiqilayotganda nuqson borligi aniqlansa, saqlash kamaridan foydalanish man etiladi.

231. Kran ilgagiga osib qoʻyilgan yukni havozalarga urilishining oldini olish uchun, havozaning bevosita oldida strela qayilishi bilan bir vaqtda yukni koʻtarish (tushirish) man etiladi.

Yukni koʻtarish va toʻshamaga tushirishni minimal tezlikda, ravon, turtkilarsiz amalga oshirish shart.

232. Havozalarni yigʻish va qismlarga ajratish naryad boʻyicha ish boshining rahbarligi va kuzatuvi ostida bajarilishi shart, bunda ishlarni bajarish loyihasida nazarda tutilgan ketma-ketlikka rioya qilinishi shart. Havozalarni yigʻishda va qismlarga ajratishda naryad boʻyicha ish rahbari tomonidan ishtirok etuvchi ishchilarga ishlarni olib borish usuli va ketma-ketligi, hamda xavfsizlik choralari toʻgʻrisida yoʻriqnoma berilishi shart.

Havozalar va toʻshamalar oʻrnatilayotgan va qismlarga ajratilayotgan joyga begona shaxslarning kirishi man etilishi shart.

233. Balandlikda ishlar bajarilayotgan vaqtda pastda oʻtish man etilgan va xavfli zona toʻsilgan boʻlishi shart.

Panjarali maydonchada ishlayotganda, ulardan asboblar va materiallar tushib ketishining oldini olish uchun oʻtish joylarida zich taxtali qoplama yopilgan boʻlishi shart.

234. Vertikal boʻyicha ishlar birgalikda bajariladigan boʻlsa, pastda joylashtirilgan ish joylari tegishli himoya qurilmalari (toʻshamalar, toʻrlar, toʻsqichlar) bilan jihozlangan boʻlishlari shart, ular vertikal boʻyicha yuqorida joylashgan ish joyidan 6 m dan ortiq boʻlmagan masofada oʻrnatilishi shart.

Balandligi 6 m va undan yuqori boʻlgan havozalarda ish bajarilayotganda kamida ikki toʻshama boʻlishi kerak: ishchi (yuqori) va himoyalovchi (pastki), bino va inshootlarga tiralgan havozalardagi har bir joy, bulardan tashqari, ish toʻshamasidan balandligi boʻyicha 2 m dan ortiq masofada joylashgan toʻshama bilan yuqoridan himoyalangan boʻlishi kerak.

235. Metall havozalardan 5 m dan kam masofada joylashtirilgan elektr simlari, havozalar oʻrnatilishi va qismlarga ajratilishi vaqtida toksizlantirilgan va erga ulangan yoki qobiqqa kiritilgan yoki demontaj qilingan boʻlishi shart.

236. Vaqtincha ish bajarilmayotgan havozalar va toʻshamalar ishga yaroqli holda saqlanishi kerak.

237. Yuqoridagi ishlarni mustaqil bajarishga, yoshi 18 dan kam boʻlmagan, sogʻligʻiga toʻgʻri keladigan, yuqorida ishlash boʻyicha kamida 1 yil ish stajiga ega boʻlgan va uchinchi tarif razryadidan kam boʻlmagan tarif razryadiga ega shaxslarga (ishchilar va muhandis-texnik xodimlarga) ruxsat etiladi. Birinchi marta yuqorida ishlashga ruxsat berilgan ishchilar 1 yil mobaynida korxona rahbarining buyrugʻi bilan tayinlangan tajribali ishchilarning bevosita nazorati ostida ishlashi kerak.

238. Balandligi 4 m gacha boʻlgan kichik hajmli va qisqa muddatli ishlar “Qurilish-montaj ishlari uchun ustunli tirama havozalar” GOST 27321 talablariga mos boʻlgan narvonlardan va qoʻsh oyoqli narvonlardan bajarilishi mumkin.

239. Koʻchma tirama narvonlarda va qoʻsh oyoqli narvonlarda turib payvandlash ishlarini, elektr va pnevmatik asboblarni qoʻllash bilan ishlarni bajarish, shuningdek qurilish-montaj pistoletlari bilan ishlash man etiladi. Bunday ishlarni bajarish uchun panjara bilan oʻralgan yuqorisida maydonchali havozalar yoki qoʻsh oyoqli narvonlarni qoʻllash kerak.

240. Tirama narvon boʻylab yukni koʻtarish va tushirish va unda asboblarni qoldirish man etiladi.

241. Transport vositalari yoki odamlar tez-tez oʻtib turadigan joylarda tirama narvonda turib ishlaganda, uchida maxsus uchliklar borligiga qaramay tasodifan itarib yuborilishi oqibatida yiqilib tushishining oldini olish uchun narvon oʻrnatilgan joyni toʻsish yoki qoʻriqlab turish kerak. Narvon silliq plitkali polda oʻrnatilganda, uni mustahkamlash imkoni boʻlmagan vaziyatda, narvonning asosida uni turgʻun holatda ushlab turish uchun kaska kiygan ishchi turishi kerak. Boshqa vaziyatlarda narvonni pastda turib qoʻl bilan ushlab turish man etiladi.

Narvon zinapoyalarida bir kishidan ortiq odam turishi man etiladi.

242. Odamlarni koʻtarish uchun osma va koʻchma havozalar va kajavalarni, faqat ular sinalgandan keyin ekspluatatsiya qilishga ruxsat beriladi.

243. Koʻchma havozalar va kajavalarni koʻtarish va tushirish uchun xizmat qiladigan lebedkalar “Yuk koʻtaruvchi kranlarni tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalari” talablariga muvofiq boʻlishlari kerak.

244. Troslar (kanatlar) kajavaga yoki koʻchma havozalarga va lebedkaning barabaniga biriktirilgan joylarda mahkam mustahkamlangan boʻlishi kerak. Kajavalar va koʻchma havozalarni koʻtarishda troslarning harakati erkin boʻlishi kerak. Troslarni chiqib turgan konstruksiyalarga ishqalanishiga ruxsat berilmaydi. Lebedka va koʻchma havozalardan turib ish bajarilmayotgan paytda, ular erga tushirib qoʻyilgan boʻlishi kerak. Kajavalar va havozalar joydan-joyga koʻchirilganda trosni lebedka barabaniga toʻgʻri oʻralishini nazorat qilib turish kerak.

245. Kajavalar va koʻchma havozalarni koʻtarish va tushirish uchun qoʻllaniladigan lebedkalar, poydevorda mustahkamlangan boʻlishi yoki ikkilangan ishchi yuklamasida ularning turgʻunligini taʼminlash uchun ballast bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Ballast lebedkaning ramasida mahkam mustahkamlangan boʻlishi shart.

Lebedkalarga begona odamlarning yaqin kelishi man etiladi.

246. Osma kajavalar toʻrt tomondan balandligi 1,2 m dan kam boʻlmagan toʻsiq bilan oʻralgan boʻlishi kerak. Kajava toʻsiqlarida eshik oʻrnatish man etiladi.

247. Har kuni ishni boshlashdan oldin kajavalar, koʻchma havozalar va kanatlarning holati tekshirilishi va ishchi kanatni uzilish imitatsiyasi boʻyicha sinov oʻtkazilishi shart.

248. Osma va koʻchma havozalar, kajavalar, narvonlar va boshqa moslamalar qabul qilishdagi va davriy sinovlardan oʻtkazilishi shart. Qabul qilishdagi va davriy sinovlar hajmi va dasturi normativ-texnik hujjatlarda belgilanishi shart.

249. Elektr payvandlash, gazalangali va boshqa olovli ishlar bajarilayotganda quyidagi hujjatlar talablariga rioya qilinishi shart: “SSBT. Elektr payvandlash ishlari. Xavfsizlik talablari” GOST 12.3.003, Atsetilen, kislorod ishlab chiqarishda va metallarga gazalangali ishlov berishda xavfsizlik texnikasi va ishlab chiqarish sanitariyasi qoidalari, gaz xoʻjaligida xavfsizlik qoidalari, bosim ostida ishlaydigan idishlarning tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalari, xalq xoʻjaligi obyektlarida payvandlash va boshqa olov ishlari oʻtkazilayotganda yongʻin xavfsizligi qoidalari, metallarni payvandlashda, suyultirib qoplashda va kesishda sanitariya qoidalari, “Qurilishda xavfsizlik texnikasi” KMK 3.01.02 va “Isteʼmolchilarning elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari” (2004-yil 9-iyul, roʻyxat raqami 1383 — Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlar toʻplami, 2004-yil, 27- son, 317 - modda).

250. Payvandlash uskunalari quyidagi hujjatlarga muvofiq boʻlishi shart: “SSBT. Metalllarga gazalangali ishlov berish va termik changlatish bilan qoplash uchun uskunalar va apparatlar. Xavfsizlik talablari” GOST 12.2.008, “SSBT. Plazmali ishlov berish uchun elektrpayvandlash qurilmalari. Xavfsizlik talablari” GOST 12.2.007.8, “SSBT. Atsetilen quvurlari. Xavfsizlik talablari” GOST 12.2.060, “SSBT. Gazsimon kislorod bilan ishlovchi uskunalar. Umumiy xavfsizlik talablari” GOST 12.2.052 va “Elektr qurilmalarning tuzilish qoidalari” .

251. Ishlab turgan uskunalar zonasidagi va ishlab chiqarish xonalaridagi uskunalarda olovli ishlar mazkur Qoidalarda nazarda tutilgan naryad boʻyicha bajarilishi shart. Naryadning “Xavfsizlik choralarini taʼminlash uchun” satrida ish joyini tayyorlash va xavfsizlik choralari boʻyicha tadbirlardan tashqari yongʻin xavfsizligi talablari koʻrsatilishi shart. Bu vaziyatda naryad bir vaqtning oʻzida payvandlash ishlarini oʻtkazishga ham ruxsat boʻladi. Yongʻin xavfini darajasi boʻyicha ish joyining tavsifiga bogʻliq holda naryad yongʻin xavfsizligi xizmatining vakili yoki korxonaning yongʻin xavfsizligi uchun masʼul qilib tayinlangan vakili tomonidan imzolanadi.

Olovli ishlarni bajarish uchun sex boshligʻi (yoki uning vazifasini bajaruvchi shaxs), yongʻin xavfi bor uskunalarda esa bosh muhandis (yoki uning vazifasini bajaruvchi shaxs) naryad berish huquqiga ega.

252. Defektoskopiya boʻyicha ishlarga, ishlarni xavfsiz olib borish va shaxsiy gigiyena qoidalari boʻyicha oʻqitilgan va “Bilimlari tekshirilishi haqidagi guvohnomada” ushbu ishlarni bajarishga huquqi borligi toʻgʻrisida belgiga ega boʻlgan shaxslarga ruxsat etiladi.

253. Radioizotopli defektoskoplardan foydalanib bajariladigan barcha turdagi ishlar radioizotopli defektoskopiya boʻyicha sanitariya meʼyorlari talablariga muvofiq boʻlishi shart.

254. Barcha yer ostidagi inshootlarda ishlashga ruxsat berishdan oldin bevosita ish zonasidagi havoning tarkibida eng koʻp boʻlish ehtimoliga ega boʻlgan zararli moddalarning borligi tekshirilishi shart.

Yer ostidagi gaz quvurlarining yaqinida (undan ikki tomonga 15 m gacha masofada) joylashgan yer ostidagi inshootlar uchun tekshirish muddatlari, ularga xizmat koʻrsatish va ularga odamlarni tushirish tartibi korxona bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan yoʻriqnoma bilan belgilangan boʻlishi shart.

Gaz quvuriga yondosh boʻlgan inshootlarning birida gaz borligi aniqlansa, ularni shamollatish choralari koʻrilishi shart. Shu bilan birga, qoʻshimcha ravishda, gaz quvuridan 50 m radius masofadagi yer ostidagi qolgan inshootlarda gaz mavjudligi tekshirilishi shart.

255. Yer ostidagi inshootlarda tez-tez uchrab turadigan portlash xavfi boʻlgan va zararli gazlarning tavsiflari mazkur Qoidalarning 10-ilovasida keltirilgan.

256. Har bir sexda (rayonda, uchastkada) gaz xavfi bor yer osti inshootlarining roʻyxati sex (rayon, uchastka) xodimlariga maʼlum qilinadi. Roʻyxat sexda (rayonda, uchastkada) koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi shart.

Barcha yer ostidagi gaz xavfi bor inshootlar texnologik sxemada va marshrut kartasida belgilangan boʻlishi shart. Gaz xavfi bor yer ostidagi inshootlarning lyuklari boʻyalgan boʻlishi shart (lyukning ikkinchi qopqogʻini yoki uning silindrli qismini sariq rangga boʻyash tavsiya etiladi).

257. Yer ostidagi inshootning yoki rezervuarning havosida eng koʻp boʻlishi ehtimoliga ega boʻlgan zararli moddalar borligini gazoanalizator asbobi bilan aniqlash kerak. Havo namunasini yer ostidagi inshootga yoki rezervuarga tushiriladigan shlang yordamida olish kerak.

Yer ostidagi inshootning yoki rezervuarning havosida kislorod yetarligi ekanligini aniqlash uchun gazdan xavfsiz boʻlgan benzinli LBVK lampasini qoʻllashga ruxsat etiladi. LBVK lampasi bilan ishlash zavod yoʻriqnomasi boʻyicha amalga oshiriladi.

258. Havo namunalarini yer ostidagi inshoot yoki rezervuarlarning eng yomon ventilatsiyalanadigan yuqori va pastki qismlaridan olish kerak. Namuna yuqori zonadan olinayotganda shlang uchini ichkariga 20—30 cm masofaga tushirish kerak. Bu holda havodan zichligi kam boʻlgan zararli moddalar mavjudligini aniqlash mumkin. Havodan ogʻir boʻlgan zararli moddalar mavjudligini aniqlash uchun yer ostidagi inshootning pastki zonasidan havo namunasini olish kerak, buning uchun shlangning uchi poldan (tuproqdan) dan ortiq boʻlmagan masofaga tushirilishi kerak.

259. Havo namunasini olish uchun yer ostidagi inshootlar va rezervuarlarga tushish man etiladi.

260. Yer ostidagi inshootda va rezervuarda ish boshlashdan oldin va ish davomida ularni tabiiy va majburiy shamollatilishini taʼminlash shart.

Kameralar va kanallarni tabiiy shamollatish kamida ikkita lyukni ochish, hamda ularning oldida havo oqimini yoʻnaltiruvchi maxsus toʻsiqlarni oʻrnatish bilan tashkil qilinadi.

Yer ostidagi inshootda va rezervuarning havosida zararli moddalar mavjudligida yoki ulardagi havo harorati 33°C dan yuqori boʻlganda, majburiy shamollatish amalga oshirilishi kerak.

Majburiy shamollatish koʻchma ventilyator yoki kompressor bilan yer ostidagi inshoot va rezervuarlardagi havoni 10 — 15 min davomida toʻliq almashtirish yoʻli bilan taʼminlanishi mumkin. Yer ostidagi inshootga tushirilgan ventilyatorning shlangi pol sathigacha 25 — 30 cm ga yetmasligi kerak.

Agar tabiiy va majburiy shamollatish zararli moddalarni toʻliq chiqarib tashlashni taʼminlamasa, yer ostidagi inshootga yoki rezervuarga faqat shlangli gaz niqobida tushishga ruxsat beriladi.

261. Yer ostidagi inshootni yoki rezervuarni kislorod bilan shamollatish man etiladi.

262. Transport yuradigan yoʻl qismida joylashgan yer ostidagi inshootlarning ochiq lyuklaridan kamida 10 — 15 m masofada transport harakat qiladigan ikkala tomonga ogohlantiruvchi belgi oʻrnatilishi shart. Aholi turadigan punktlardan tashqarida, ish oʻtkazilayotgan joydan 50 m dan kam boʻlmagan masofada, transport harakat qilayotgan tomonda qoʻshimcha ogohlantiruvchi yoʻl belgisi oʻrnatiladi. Ish bajarilayotgan joy toʻsib qoʻyilgan boʻlishi shart. Sutkaning qorongʻi vaqtida va koʻrinish sharoiti yetarli boʻlmaganda, ogohlantiruvchi yoʻl belgilari, shuningdek ish bajarilayotgan joy yonidagi toʻsiqlar 42 Vdan yuqori boʻlmagan kuchlanishli lampalar bilan yoritilgan boʻlishi shart. Toʻsilgan zona qish vaqtida qordan va muzdan tozalangan hamda ustidan qum sepilgan boʻlishi shart.

263. Yer ostidagi inshootlarda va rezervuarlarda ishlashga xodimlarga ruxsat berishdan oldin, ular orqali gaz, kislota va boshqa agressiv moddalar tushishi ehtimoli bor quvurlar uzilgan boʻlishi shart va ularning flanetsli birikmalarida tiqinlar oʻrnatilishi, yopilgan berkituvchi armaturalarda esa “Ochilmasin — odamlar ishlamoqda” xavfsizlik belgilari osib qoʻyilishi kerak.

Yer ostidagi inshootni yoki rezervuarni, ular orqali suv, bugʻ, mazut va hokazolar tushishi ehtimoli bor quvurlardan uzib qoʻyish mazkur Qoidalarning 11-ilovasini 1-bandiga muvofiq amalga oshirilishi shart.

264. Yer ostidagi inshootni yoki rezervuarning lyukini ochishda shamol tomonida (shamolga orqa tomon bilan) turish kerak.

265. Yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda boʻlish vaqtini, shuningdek dam olish (undan chiqish) vaqti davomiyligini ish sharoiti va xarakteriga bogʻliq holda naryad beruvchi shaxs belgilaydi, buni naryadning “Alohida shartlar” qatorida koʻrsatib qoʻyadi.

266. Yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda (yoqilgʻi va moylar saqlanishi uchun rezervuarlardan tashqari) havo harorati 33^oC dan yuqori boʻlganda alohida vaziyatlarda (avariyalarda, agar u odamlar hayotiga, uskunalarning buzilishiga va boshqalarga xatarli boʻlsa), ish rahbari ruxsati bilan va uning bevosita rahbarligida xodimlarning kuyishini oldini olish uchun zarur choralar koʻrilishi bilan ruxsat beriladi.

Yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda havo harorati 33 °C dan yuqori boʻlganda issiq maxsus kiyimda ishlash kerak. Yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda suyuq muhit mavjud boʻlganda rezinali poyabzaldan foydalanish zarur.

267. Yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda suv sathi 200 mm dan yuqori boʻlsa (pol sathidan), shuningdek suv harorati 45 °C dan yuqori boʻlsa, ularda ishlash man etiladi.

268. Yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda ishlash uchun, shuningdek davriy koʻrib chiqish uchun yoʻriqnoma olgan brigada tayinlangan boʻlishi shart, uning tarkibida kamida 3 kishi boʻlishi shart, ulardan ikki kishi lyuk oldida turishi va ishlayotganning holati va shlangli gaz niqobining havo oluvchi patrubkasini nazorat qilib turishlari shart. Begona shaxslarga ish joyiga yaqinlashish man etiladi.

269. Yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda odam bor boʻlganda, kuzatib turuvchilar yer ostidagi inshoot yoki rezervuar lyuki oldidan ketib qolishga va boshqa ishlarga alaxsishga haqlari yoʻq.

Katta uzunlikka yoki chuqurlikka ega boʻlgan yer ostidagi inshootda ishlayotganni koʻz bilan kuzatib turishning iloji boʻlmasa, u bilan qabul qilingan signallar (mazkur Qoidalarning 274-bandiga qarang) yoki telefon yordamida aloqa tashkil etilgan boʻlishi shart.

Agar ishlab turgan odam oʻzini yomon his qilib qolgan boʻlsa, u ishni toʻxtatishi va yuzaga chiqishi shart, bunda kuzatuvchi yaqinda turgan xodimlarni jalb qilib unga yordam berishi shart.

Agar jabrlanganning oldiga tushish zarur boʻlsa, kuzatuvchilardan biri yuqorida qolgan boshqa kuzatuvchiga qutqarish arqonining bir uchini berish bilan gaz niqobini va qutqarish kamarini kiyishi shart.

270. Ishni boshlashdan oldin gaz niqobi va shlanglar sozligini tekshirish zarur.

Havoni majburiy beruvchi gaz niqobida, shuningdek havo puflagichi va ularning yuritmalari ishga yaroqligi tekshirilishi shart.

Gaz niqobi va shlangning germetikligi gaz niqobi kiyilgan holatda shlang uchini qoʻl bilan qisish yoʻli bilan tekshiriladi. Agar bu holatda nafas olishning ilojisi boʻlmasa, dyemak gaz niqobi soz holda.

271. Yer ostidagi inshootga yoki rezervuarga tushishdan oldin, gaz niqobi maskasining nafas olish klapaniga havoni olib keluvchi gofrlangan shlang beldagi kamarga mustahkamlangan boʻlishi shart.

Gaz niqobining havo oluvchi patrubkalari zararli moddalar chiqayotgan yoki chiqishi mumkin boʻlgan joydan shamol kelayotgan tomonida joylashtirilgan boʻlishi kerak va shunday mustahkamlangan boʻlishi kerakki, unda tuproq yuzasidan chang soʻrilishi istisno boʻlishi shart. Ventilyator yordamida havoni berish imkoniyati boʻlmaganda, shlang uzunligi 15 m dan ortiq boʻlmasligi shart. Shlang keskin egilishlarga ega boʻlmasligi yoki biron-narsa bilan qisilmasligi shart.

272. Yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda havoni analiz qilish portlashdan himoyalangan turdagi gazanalizatorini qoʻllash bilan oʻtkazilishi shart, ular yoʻq boʻlganda esa - havo namunasini olish va uni inshoot yoki rezervuardan tashqarida analiz qilish shart.

273. Yer ostidagi inshootlarda yoki rezervuar ichida ishlaganda qutqarish kamarlari va arqonlarini qoʻllash majburiydir.

Qutqarish kamarlarida orqa tomondan yelka kamarlari va ularning kesishishida qutqarish kamarini bogʻlash uchun halqa boʻlishi shart. Kamar shunday moslanishi kerakki, bunda halqa odam kuragidan past boʻlmagan joyda joylashsin. Elka kamarlarisiz bel kamarlarini qoʻllash man etiladi. Qutqarish arqonining boshqa uchi kuzatuvchining qoʻlida boʻlishi shart.

274. Gaz xavfli yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda ishlayotgan va kuzatuvchi orasida aloqa bogʻlash uchun quyidagi signalizatsiya qoʻllaniladi:

inshootda ishlayotgan odam qutqarish arqonini bir marta tortib qoʻysa bu “Shlang va arqonni tort” degani boʻladi. Bunda tortishni, kuzatuvchi tomonidan signal (bir tortib qoʻyish) berilganidan va yer ostidagi gaz xavfli inshoot yoki rezervuardan bir tortish javob olingandan soʻng boshlash mumkin. Agar javob qaytib kelmasa, unda faqat shlang va arqonni emas, balki ishlab turgan odamni ham tortib chiqarishni boshlash kerak, chunki bir tortish u yiqilganida sodir boʻlishi mumkin;

ikki marta tortish “Shlang va arqonni tushir” degan signalni bildiradi. Bunday signalni gazxavfli yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda ishlayotgan odam, unga joydan-joyga oʻtish zarur boʻlganda beradi;

uch marta tortish “Hamma narsa joyida” deganni bildiradi.

Arqon va shlangni yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda turib ishlayotgan tortadi, shuning uchun kuzatuvchi arqon va shlangni joydan-joyga siljishiga xalaqit bermasligiga va tushib ketishga yoʻl qoʻymasdan ushlab turishi shart. Ishlab turgan odam harakatni toʻxtatganda, u uch marta tortish bilan signal berishi kerak, bu “Hamma narsa joyida” deganni bildiradi. Kuzatib turuvchi arqon va shlang harakati toʻxtaganda signal olmagandan keyin, ishlab turgandan bir tortib qoʻyish bilan savol berishi kerak, bunga u arqonni uch marta tortilishi bilan javob olishi shart;

kuzatuvchi tomonidan qutqarish arqonini bir necha marta qayta tortilishi, gazxavfli yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda ishlayotgan odam lyuk oldiga kelishi yoki yuqoriga koʻtarilishi kerakligini anglatadi. Rezervuar ichida ishlab turgan bergan xuddi shunday signallar uni tortib olishni talab qilayotganini belgilaydi.

275. Kuzatib turuvchilar shamol tomonida joylashishi, ishlab turgan ishchining ahvolidan vaqti-vaqti bilan xabar olib turishlari va uning signallari boʻyicha qutqarish arqoni va shlangni tushirishi yoki tashqariga tortishlari shart.

276. Agar, shamollatishga qaramasdan, asbob zararli moddalar mavjudligini qayd etsa, unda zararli moddalar kelib turishi bartaraf etilishiga qadar va qayta tekshirish bilan ular yoʻqligini tasdiqlanishiga qadar yer osti inshootida ishlash man etiladi.

Kuchaytirilgan shamollatish bilan yer ostidagi inshootda zararli moddalar kelib turishini bartaraf etish mumkin boʻlmasa, unga faqat shlangli gaz niqobida va mazkur Qoidalarning 104-bandi talablariga rioya qilgan holda tushish va ishlash lozim. Gaz xavfli ishlar Oʻzbekiston Respublikasining gaz xoʻjapigida xavfsizlik qoidalari talablariga muvofiq bajarilishi shart.

277. Yer osti lyuklarini bevosita qoʻllar bilan, gayka kalitlari va buning uchun moʻljallanmagan boshqa narsalar bilan ochish va yopish man etiladi; buning uchun uzunligi 500 mm dan kam boʻlmagan maxsus ilgaklardan foydalanish shart.

278. Ish tugatilgandan keyin lyuklarni yopishdan oldin, ish rahbari va ish boshi yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda bexosdan ishchilardan kimdir yoki materiallar, asboblar va boshqa narsalar qolib ketmagani toʻgʻrisida ishonch hosil qilishlari shart. Yer ostidagi inshootda yoki rezervuarda ish tugatilganidan keyin lyuklarni ochiq qoldirish man etiladi.

279. Issiqlik almashuvi apparatlarini navbatdagi shahodatlash muddati tugagandan keyin yoki ishonchli va xavfsiz ishlashiga xavf soluvchi nuqsonlar aniqlanganda, ularning himoya elementlari va sath rostlagichlari mavjud boʻlmasa va nosoz boʻlganda ularni ekspluatatsiya qilish man etiladi, hamda man etish sabablarini koʻrsatib, issiqlik almashuvi apparatlarining pasportida bu haqda yozib qoʻyilishi kerak.

280. Barcha quvurlar va issiqlik almashuvi apparatlari yuqori nuqtalarida havoni chiqaruvchi, pastki nuqtalarida va turib qolgan zonalarida — bevosita havo bilan birlashtirilgan, drenaj qurilmasiga ega boʻlishi kerak.

281. Issiqlik almashuvi apparatlari ishlab turganda bosim ostida boʻlgan, apparatning ayrim elementlari biriktirmalarining nozikliklarini bartaraf etish bilan bogʻliq boʻlgan ishlarni yoki taʼmirlashni oʻtqazish man etiladi, bundan mazkur Qoidalarning 11 - ilovasining 8-bandida qayd etilgan vaziyatlar istisno.

282. Issiqlik almashuvi apparatlarining saqlagich klapanlari, manometrlari va boshqa armaturalari sozligini issiqlik almashuvi apparatlariga xizmat koʻrsatish yoʻriqnomasiga muvofiq xizmat koʻrsatuvchi xodimlar tekshirishi kerak.

283. Bugʻ-suvli traktlarda teshiklar aniqlanganda, sexning smena boshligʻi zudlik bilan xavfli zonasini aniqlashi, u erda barcha ishlarini toʻxtatish, u erdan barcha xodimlarni olib chiqishi, shu zonani toʻsib qoʻyishi va “Oʻtish man etiladi”, “Ehtiyot boʻling! Xavfli zona” xavfsizlik belgilarini osib qoʻyishi shart.

Koʻrilgan choralar toʻgʻrisida yuqori turgan navbatchiga xabar berilishi kerak.

284. Taʼmirlashnishi kerak boʻlgan issiqlik almashuvi apparati yoki quvurning uchastkasi, unga bugʻ yoki issiq suv kelib tushishining oldini olish uchun yondosh quvurlar va uskunalar, drenaj va aylanib oʻtuvchi liniyalar tomonidan uzib qoʻyilgan boʻlishi kerak. Atmosfera bilan bevosita ulanadigan drenaj liniyalari va havoni chiqarib tashlagichlar ochiq boʻlishi kerak.

285. Bugʻ quvurlarini puflash montaj, taʼmirlash yoki ishga tushiruvchi-sozlovchi tashkilot (uchastka) rahbariyati tomonidan tasdiqlangan va korxona (sex) rahbariyati bilan kelishilgan maxsus dastur boʻyicha amalga oshirilishi kerak.

Bugʻ quvurlarini puflash uchun ishlatiladigan vaqtinchalik puflash quvurlari, issiqlikdan uzayishini hisobga olib, yopmalar va boshqa konstruksiyalarga hisoblanmagan kuchlarni bermasdan erkin holda joylashtirilishi kerak va yonishni oldini olish maqsadida ular yogʻoch konstruksiyalariga tegishi mumkin emas.

Xizmat koʻrsatish joylarida vaqtinchalik quvur izolatsiya bilan qoplangan boʻlishi kerak. Bino chegarasidan chiqadigan quvurlarning uchidagi qismi uchun oʻrnatilgan tayanch ishonchli mustahkamlangan boʻlishi kerak. Bugʻni chiqarib yuborish joyi shunday tanlanishi kerakki, ushbu xavfli zonada xodimlar, mexanizmlar va uskunalar boʻlmasligi kerak.

Puflashni rostlash uchun bugʻ quvurining puflanayotgan uchastkasi boshida bugʻli surilma qopqoq oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Puflashni boshlashga qadar barcha puflanayotgan quvur issiqlik izolatsiyasi bilan qoplangan va qoʻzgʻalmas tayanchlar tortib qoʻyilishining sifati tekshirilgan boʻlishi kerak. Bugʻ quvuri oldidagi havozalar va toʻshamalar qismlariga ajratib qoʻyilgan boʻlishi kerak.

Bevosita puflashdan oldin, ifloslanishni oldini olish uchun drenajlar yopiq boʻlishi shart. Bugʻ zadvijkasini asta sekin ochish kerak.

Gidravlik urish alomatlari paydo boʻlganda bugʻ quvuriga bugʻ berilishi zudlik bilan toʻxtatilishi va barcha drenajlar toʻliq ochilishi shart.

Bugʻ quvurlarining puflashda ishtirok etuvchi xodimlar bugʻ quvuri uning quoʻgʻaluvchi tayanchlari va osmalari holatini nazorat qilib turishlari shart.

Vaqtinchalik puflash quvurining chiqarish quvuri chiqqan joyidagi hudud toʻsilgan boʻlishi va uning chegaralari boʻyicha kuzatuvchilar qoʻyilishi shart.

Puflashda ishtirok etuvchi xodimlar shovqinga qarshi naushnik yoki tiqinlar bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

286. Issiqlik almashuvi apparatlari va quvurlarga xizmat koʻrsatish mazkur Qoidalarning 10-ilovasi talablariga muvofiq amalga oshirilishi shart.

287. Aylanadigan mexanizmlarni taʼmirlashga tayyorlanishi naryadda koʻrsatilgan ish bajarish shartlariga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Bunda mexanizm toʻxtatilgan boʻlishi shart, mexanizmning elektr dvigatelidan va armaturaning elektr yuritmasidan kuchlanishi olib qoʻyilishi kerak, elektr dvigatelning taʼminlovchi kabeli “Elektr uskunalarni ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga” muvofiq erga ulangan yoki biriktiruvchi mufta ajratilgan boʻlishi kerak.

Aylanadigan mexanizm va elektr dvigatelda bir vaqtda ishlaganda mufta ajratib qoʻyilgan boʻlishi kerak. Muftani ajratishni aylanadigan mexanizmni taʼmirlashga berilgan naryad boʻyicha taʼmirlovchi xodimlar amalga oshiradi.

Mexanizmning yopish armaturasini (surilma qopqoqlar, asboblar, toʻsma qopqoqlar, ventillar va b.) ishlar xavfsiz bajarilishini taʼminlovchi holatga oʻrnatish kerak.

Armaturani boshqarish yuritmalarining shturvallari zanjir yoki boshqa qurilmalar va moslamalar yordamida qulfga berkitilishi kerak.

Mexanizmning uzilgan yuritmalari va ishga tushirish qurilmalaridan kuchlanish berilishini va yopish armaturalarni ochish-yopishni man etuvchi xavfsizlik belgilari, ishlar bajariladigan joyda esa — “Shu erda ishlash” xavfsizlik belgisi osib qoʻyilishi kerak.

288. Elektr yuritmali aylanuvchi mexanizmlar taʼmirlashga chiqarilayotganda elektr dvigateldan va elektr yuritmalaridan kuchlanishni olib qoʻyishni elektrotexnik xodimlar bajarishi kerak.

289. Aylanuvchi mexanizmni ishlatib koʻrish yoki muvozanatlashtirish davriga tarmoqqa ulashda mexanizmning elektr dvigatelini avariyaviy uzish knopkasi ishga tushirilgan boʻlishi kerak.

Tarmoqdan avariyaviy uzish knopkasi oldida, kuzatuvchi qoʻyilgan boʻlishi kerak. U ish rahbarining signali boʻyicha mexanizmni tarmoqdan uzishi kerak.

290. Aylanuvchi mexanizmni ishga tushirishdan oldin, shu jumladan ishlatib koʻrishdan oldin ham, biriktirish muftasi yigʻilgan boʻlishi, harakat qilinadigan barcha qismlarning toʻsiqlari oʻrnatilishi, xavfsizlik belgilari olib qoʻyilishi, asbob va materiallar yigʻib olinishi va odamlar ish joyidan chiqarilgan boʻlishi kerak.

Ish rahbari naryadni sexning smena boshligʻiga topshirishi kerak. Oraliq naryad boʻyicha ishlaganda naryad uni bergan shaxsga topshirilishi kerak.

Mexanizm ishlatib koʻrilgandan keyin (unda ishlarni davom ettirish zarur boʻlsa) ish joyi, naryadda koʻrsatilgan ishlarni bajarish shartlariga muvofiq yangidan tayyorlanadi.

291. Aylanuvchi mexanizm rotorini muvozanatlashda, faqat rotor aylanishini oldini olish boʻyicha choralar koʻrilgandan keyin, yuklarni osish mumkin.

292. Maxsus muvozanatlash stanoklarida tutunsoʻrgʻichlar yoki ventilyatorlar rotorlarini statik muvozanatlashtirishdan oldin rotor yiqilishiga toʻsiqlik qiluvchi tirgaklar oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

293. Pastga tushuvchi gaz yoʻliga chiqishga ega boʻlgan ventilyator, tutunsoʻrgʻich ichida ishlashga faqat ushbu gaz yoʻlini mustahkam toʻshama bilan yopilgandan va rotor aylanib ketishini oldini olish boʻyicha choralar koʻrilgandan keyin ruxsat berilishi mumkin.

294. Tortish-puflash mashinalarining rotorlarini chiqarib olish uchun qoʻllanadigan moslamalar “Sanoatkontexnazorat” Davlat inspeksiyasining talablariga mos boʻlishi kerak. Tortish-puflash mashinalarining rotorlarini chiqarib olish zonasidan odamlar chetga chiqarilishi kerak.

295. Tortish-puflash mashinalarida 1,3 m va undan yuqoridagi taʼmirlash ishlari mazkur Qoidalarning III bobining 6-paragrafi talablariga muvofiq havozalar va toʻshamalardan amalga oshirilishi shart.

296. Tortish-puflash mashinalarining bronyasi almashtirilayotganda va kurakchalarni metall bilan suyultirib qoplashda korpus qopqoqlari ochiq boʻlishi kerak.

297. Ishchi gʻildiraklarning obechayka faskalarining yuzalarini va kurakchalarni payvandlashdan oldin tozalash uchun silliqlash mashinalari qoʻllanilganda tegishlicha “SSBT. Pnevmatik qoʻl mashinalari. Umumiy xavfsizlik talablari” GOST 12.2.010 va “SSBT. Qoʻl elektr mashinalari. Ishchi asbobi aylanish harakatli silliqlash, diskali va silliqlash va yaltiratish mashinalarini sinash usullari va umumiy xavfsizlik talablari” GOST 12.2.013.3 talablariga rioya qilish kerak.

Kurakchalar prixvatkasini ishchi gʻildirak obechaykasida oʻrnatilgan konduktor yordamida amalga oshirish shart.

298. Tortish-puflash mashinalarining rotorida bevosita barcha payvandlash ishlari erga ulangan rotorda bajarilishi kerak.

299. Tortish-puflash mashinalari kurakchalarini metallni suyultirib qoplashda metall kuyishidan va elektropayvandlovchiga eritilgan metall tushishidan ehtiyot boʻlish kerak.

Rotorni chiqarmasdan tegirmon ichidagi bolgʻalar va tortish-puflash mashinalarining kurakchalarini suyultirilgan metall bilan qoplashni kerakli havo almashtirilishini taʼminlovchi ventilatsiya mavjudligida, va elektr xavfsizligi boʻyicha III guruhga yoki undan yuqori guruhga ega boʻlgan kuzatuvchi nazorati ostida amalga oshirish kerak; kuzatuvchi tegirmon yoki tortish-puflash mashinaning tashqarisida turishi kerak. Tegirmon yoki tortish-puflash mashinaning ichida turgan elektrpayvandchi straxovka arqonli qutqarish belbogʻida boʻlishi kerak, arqonni uchi kuzatuvchida boʻlishi kerak.

300. Ishlab turgan uskunalarda issiqlik izolatsiyalash ishlarini oʻtkazish man etiladi, issiqlik izolatsiyasini himoya qatlami bilan qoplash va kojuxlashtirish ishlari bundan istisno.

Uskunalar va konstruksiyalarda zanglanishga qarshi boʻyash va izolatsiyalash ishlari KMK, ShNK, “SSBT. Qurilish zanglanishga qarshi ishlar. Xavfsizlik talablari” GOST 12.3.016, “SSBT. Boʻyash ishlari. Umumiy xavfsizlik talablari” GOST 12.3.005 va “Qurilishda xavfsizlik texnikasi” KMK 3.01.02 talablariga muvofiq bajarilishi kerak.

301. Izolatsiyalanishi kerak boʻlgan uskunalarda ishlashni boshlashdan oldin bugʻlanish, oqish yoʻqligi, hamda ishlab turgan qoʻshni uskunalarning ishlash rejimi turgʻunligi toʻgʻrisida ishonch hosil qilish kerak.

302. Uskunalar gidravlik va pnevmatik sinalishi davrida, shuningdek, sinalayotgan uskunalar va quvurlar zonasida izolatsiyalash ishlarini oʻtkazish man etiladi

303. Izolatsiya mastikasini rezinali qoʻlqoplar va himoyalovchi koʻzoynaklarda surish kerak.

304. Mineral va shisha paxtasi va ulardan ishlab chiqarilgan mahsulotlar bilan ishlashni himoyalovchi koʻzoynaklar, changga qarshi respiratorlar va qalin matodan ishlab chiqarilgan qoʻlqoplarda bajarish kerak. Maxsus kiyimning yenglari va yoqalarining tugmalari qadalgan boʻlishi kerak. Englarni shimarib ishlash man etiladi. Shimlar etiklarning ustidan kiyilishi kerak.

Suyuq shisha, issiqlik izolatsiyasi va tarkibiga suyuq shisha kirgan mastika koʻrinishidagi materiallar bilan ishlash, shuningdek, ohak-asbotsementli, perlitli, vermikulitli qorishmalar va mastikalardan foydalanib izolatsiya va suvoqlarni oʻtqizish ishlari rezinali kislota va ishqor bardoshli qoʻlqoplar va himoyalovchi koʻzoynaklarda bajarilishi kerak.

305. Statsionar yoki koʻchma sirkulyar arra bilan issiqlik izolatsiyasi mahsulotlarni kesish, ular qattiq mahkamlangan, toʻsiqlar oʻrnatilgan va tortib oluvchi ventilatsiya ulanganda ruxsat etiladi. Arraning aylanib turgan diskiga qoʻllarni yaqinlashtirish man etiladi.

306. Statsionar va koʻchma sirkulyar arralarida ishlashga faqat oʻqitilgan va yoʻriqnoma berilgan ishchilarga ruxsat etiladi.

Simlarni qoʻllab issiqlik izolatsiyalash ishlari bajarilayotganda izolatsiyaning simli karkas va simli mustahkamlash detallarining uchlari qayrilgan va izolatsiya yoki suvoq qatlami bilan yopilgan boʻlishi kerak; simlar uchini qayirmasdan qoldirish, hamda kuydirilmagan simni qoʻllash man etiladi.

307. Tushiriladigan izolatsiya materiallari balandligi 1,2 m dan baland boʻlmagan toʻplarga taxlanishi kerak. Sochiladigan materiallarni faqat toʻpning ustidan olish kerak.

308. Izolatsiya materiallarini yuqoriga yetkazib berish mexanizatsiyalangan boʻlishi kerak.

Changlanadigan izolatsiya materiallari, mineral yoki shisha paxtasi ishlash joyiga konteynerlar yoki paketlarda, ularni changlanishiga yoʻl qoʻyilmas shartlarga rioya qilib yetkazib berish kerak.

309. Izolatsiya va qoplamalar qismlarga ajratilayotganda, quvurlar devorlariga va uskunalarga urish man etiladi.

Izolatsiyani himoyalovchi koʻzoynaklarda va faqat yuqoridan pastga qarab qismlarga ajratish kerak.

Qismlarga ajratilayotgan izolatsiya chang chiqarishini oldini olish uchun uni namlash kerak.

310. Tunuka va stekloplastiklarni bichishda va kesishda, ularning gʻadiri va oʻtkir qirralari bilan qoʻllarni kesib yuborishdan ehtiyot boʻlish kerak.

Ishlayotgan qaychilarning tigʻi yaqinida qoʻllarni tutish man etiladi.

311. Izolatsiya materiallarini pnevmatik uzatishni boshlashdan oldin qorishmani pnevmatik uzatish qurilmasi sozligi toʻgʻrisida ishonch hosil qilish kerak. Qurilmaning nosoz elementlari bilan, shuningdek, uzatuvchi havoning bosimini koʻrsatuvchi manometrlar boʻlmasa yoki ular nosoz boʻlganda ishlash man etladi.

Qorishma yoki mastika uzatiladigan shlanglarni qayirib egish man etiladi.

312. Qorishmalarni uzatuvchi quvurlar montaj qilingandan keyin va keyinchalik har 3 oyda kamida bir marta, ishchi bosimdan 1,5 baravar ortiq bosim bilan gidravlik sinalishi kerak. Sinash natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiradi va texnik pasportda qayd etiladi.

313. Bosim ostidagi qorishma quvurlarini taʼmirlash, shuningdek, ularning flanetsli birikmalarini tortib qoʻyish man etiladi.

314. Agar qorishma quvurlarining birikmalari (tutashlari) orqali oʻtmay qolsa, kompressorni tarmoqdan uzish, nosoz uzelni qismlarga ajratish va hosil boʻlgan tiqinni olib tashlash kerak. Qorishma quvurni tiqinni bartaraf etish maqsadida urib chiqish man etiladi.

315. Qorishtirgich barabanini tozalash uchun rubilnik uzilishi va qorishtirgich elektr dvigatelidan saqlagichlar olib qoʻyilishi kerak; rubilnikda “Ulanmasin odamlar ishlamoqda” xavfsizlik belgisi osib qoʻyilishi kerak.

Qorishtirgich ishlayotganda uning barabaniga qoʻllarni tiqish, shuningdek harakat vaqtida bu barabanni yuksizlantirish man etiladi. Qorishtirma qorishtirgichning barabanlari oʻlchamlari 70 x 70 mm dan ortiq boʻlmagan himoya toʻri bilan yopilgan boʻlishi kerak.

Qorishtirgichning yuklanish kovshi uchun chuqurchani tozalash uchun faqat kovsh koʻtarilgan holatda fiksatsiya qilingandan keyin ruxsat etiladi. Koʻtarilgan va fiksatsiya qilinmagan kovsh tagida ishchilar turishi man etiladi.

316. Qorishma quvuri puflanayotganda va tozalanayotganda himoyalovchi koʻzoynagida ishlash zarur.

Qorishtirgichni siqilgan havo bilan puflash vaqtida ushbu ishni bevosita bajarayotganlardan tashqari barcha xodimlar puflash zonasidan kamida 10 m masofagacha chiqarilishi kerak.

317. 1,3 m va undan yuqorida joylashtirilgan uskunalarni izolatsiyalash uchun mazkur Qoidalarning III bobining 6-paragrafi talablariga muvofiq havozalar oʻrnatilishi kerak.

318. Kompressor qurilmalari va havo quvurlarini ekspluatatsiya qilish va taʼmirlash “Statsionar kompressor qurilmalari, havo quvurlari va gaz quvurlarini tuzilishi va ekspluatatsiya qilish qoidalari” va “Sanoatkontexnazorat” Davlat inspeksiyasi tomonidan tasdiqlangan “Bosim ostida ishlovchi idishlarni tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalari”ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

319. Kompressor qurilma xonasiga kirish xizmat koʻrsatuvchi xodimlarni chaqirish uchun signalizatsiya bilan jihozlangan boʻlishi kerak va eshigida “Kirish man etiladi” taqiqlovchi xavfsizlik belgisi osib qoʻyilgan boʻlishi kerak.

320. Yer qazish ishlari “Qurilishda xavfsizlik texnikasi” KMK 3.01.02 talablariga muvofiq bajarilishi kerak.

321. Energetika korxonalarining hududida, shuningdek yer osti kommunikatsiyalarining muhofaza zonasida (elektr kabellar, gaz quvurlari va b.) yer qazish ishlari faqat ushbu kommunikatsiyalarni ekspluatatsiya qilish uchun javobgar sex (rayon) yoki tashkilot rahbariyatining yozma ruxsati bilan bajariladi. Ruxsatnomaga kommunikatsiyalarning joylashtirilgan joyi va yotqizilgan chuqurligi koʻrsatilgan reja (sxema) ilova qilingan boʻlishi kerak. Ishlarni bajarishdan oldin yer osti kommunikatsiyalar joylashtirilgan joylarni koʻrsatuvchi xavfsizlik belgilari yoki yozuvlari oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

322. Ishlab turgan yer osti kommunikatsiyalar zonasida yer qazish ishlari naryad boʻyicha ish rahbarining bevosita kuzatuvi ostida amalga oshirilishi kerak, kuchlanish ostidagi kabel, ishlab turgan gaz quvuri, issiqlik trassasining muhofaza zonasida esa ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot vakilining kuzatuvi ostida amalga oshirilishi kerak.

323. Ishlab turgan erosti kommunikatsiyalarning bevosita yaqinida (0,3 m kam masofada) faqat belkuraklar bilan keskin urishlarsiz erni qazishga ruxsat etiladi.

324. Yer osti inshootlarining ishchi rejalarida (sxemalarida) koʻrsatilmagan portlash xavfi boʻlgan materiallar yoki oʻq-dorilar topilganda yer qazish ishlari zudlik bilan toʻxtatilishi kerak. Ishchilar xavfsiz zonaga chiqarilishi va begona odamlar xavfli zonaga kirishini oldini olish uchun choralar koʻrilishi kerak. Tegishli tashkilotlardan ruxsat olgunga qadar ishlashni boshlash man etiladi.

325. Transheyalar va kotlovanlarda zararli gaz aniqlanganda, ulardagi ishlar zudlik bilan toʻxtatilishi, ishchilar esa xavfli zonadan chiqarilishi kerak.

Ishlar, ushbu zonaga gaz kelishi toʻxtatilgandan va undagi mavjud gaz chiqarib tashlangandan keyin yana davom ettirilishi mumkin.

Gazlangan zonada ishlarni davom ettirish zarur boʻlsa, mazkur Qoidalarning III bobi 9-paragrafida qayd etilgan talablarga rioya qilish kerak.

326. Yaqinida gaz quvuri boʻlgan yoki gaz yigʻilib qolishi mumkin boʻlgan transheyalarda ochiq olovni qoʻllash man etladi.

327. Boʻsh yoki nam tuproqda transheya qazilganda, agar ularning oʻpirib tushirish xatari bor boʻlsa, ularning devorlari ishonchli mustahkamlanishi kerak.

Sochiluvchi tuproqlarda devorlarni mustahkamlamasdan ishlarni bajarish mumkin, biroq bunda tuproqning tabiiy qiyaligiga mos boʻlgan qiyalikni saqlash kerak.

328. Mustahkamlanmagan qiyaliklar va chuqurlarning vertikal yuzalarining holati ustidan muntazam nazorat qilish zarur. Yoriqlar paydo boʻlganda ishchilar xavfli joydan zudlik bilan chiqarilishi kerak va undan keyin tuproq yiqilib tushishiga qarshi choralar koʻrilishi kerak.

329. Kotlovan va transheyalarga faqat panjarali qoʻsh oyoqli narvon yoki tirama narvon boʻylab tushish kerak.

330. Odamlar va transport yuradigan joylarda qazilayotgan kotlovanlar va transheyalar “Qurilish maydonchalari va qurilish-montaj ishlarini bajarish uchastkalarining inventar toʻsiqlari. Texnik shartlari” GOST 23407 talablariga muvofiq toʻsilgan boʻlishi kerak. Toʻsiqlarda ogohlantiruvchi xavfsizlik belgilari, qorongʻi vaqtida esa — signal yoritishlari oʻrnatilishi kerak.

331. Toʻsikdan temir yoʻlning eng yaqin relsigacha masofa 2,5 m dan kam boʻlmasligi kerak.

332. Qazilgan chuqurlarning devorlarini mustahkamlamasdan ularning chetida tuproq qulab tushishi prizmasi chegarasida qurilish mashinalari va avtotransportni turishi va harakat qilishi, lebedkalar, uskunalar, materiallar va boshqalarni joylashtirish man etiladi.

Maxkamlagichlari boʻlgan chuqurliklarning tuproq qulab tushishi prizmasi chegarasida qurilish mashinalari va transport vositalarini turishi va harakat qilishiga, dastlab, ular yuklamasining qiymati va dinamikligini hisobga olgan holda, maxkamlagich mustahkamligini ishlarni bajarish loyihasida koʻrsatilgan qiymatlarga muvofiqligi hisoblab tekshirilgandan keyin ruxsat beriladi.

333. Kotlovanlar va transheyalarning taxtali mustahkamlagichlarini tuproqni joyiga toʻkish boʻyicha pastdan yuqoriga yoʻnalishda qismlarga ajratish kerak.

Mustahkamlagichlarni qismlarga ajratishda bir vaqtning oʻzida balandlik boʻyicha uchta taxtadan oshirmasdan olish, sochiluvchi va noturgʻun tuproqlarda esa -faqat bitta taxtadan olish ruxsat etiladi. Taxtalar olinishi boʻyicha tirgaklar faqat yangisi oʻrnatilgandan keyin olinishi mumkin.

Mustaxkamlagichlarni qismlarga ajratish bevosita ish rahbari kuzatuvi ostida amalga oshirilishi kerak.

334. Tuproqni elektrda isitish bilan bogʻliq boʻlgan ishlar alohida vaziyatlarda va “SSBT. Qurilish. Elektr xavfsizlik. Umumiy talablar” GOST 12.3.013 va “SSBT. Elektr xavfsizlik. Himoya zaminlash, nollash” GOST 12.1.030 talablariga muvofiq bajarilishi shart.

335. Bugʻlantirish va tutun gazlari bilan tuproq isitilayotganda ishchilarni kuyishi va zararli gazlar bilan zaharlanishini oldini olish boʻyicha choralar koʻrilishi kerak.

336. Yer qazish mashinalari ishlashi bilan bogʻliq boʻlgan xodimlar, haydovchi (mashinist) beradigan tovush signallari maʼnosini bilishi kerak.

337. Ekskavator ishlab turgan vaqtda quyidagilar man etiladi:

mustahkamlash uchun moʻljallanmagan buyumlardan uni mustahkamlash uchun foydalanish;

mustahkamlash inventar tirgaklar bilan amalga oshirilishi kerak;

ekskavator harakat qilayotgan zonadan 5 m dan kam masofada turishi;

kovsh koʻtarilgan holatda boʻlganda uni tozalash.

338. Yer qazuvchi mashinalar va mexanizmlar elektr uzatish liniyalari yaqinida yurayotganda va ishlayotganda mazkur Qoidalarning 195 - bandi talablari bajarilishi kerak.

339. Temir yoʻl xoʻjaligiga xizmat koʻrsatishda quyidagi hujjatlar talablari bajarilishi kerak: “Oʻzbekiston temir yoʻllari ustavi”, “Oʻzdavtemiryoʻlnazorat” Davlat inspeksiyasining qoidalari va yoʻriqnomalari: “Oʻzbekiston temir yoʻllari” DATYK temir yoʻllarida poyezdlar harakati va manevr ishlari boʻyicha yoʻriqnoma; “Oʻzbekiston temir yoʻllari” DATYK temir yoʻllarida signalizatsiya boʻyicha yoʻriqnoma va ichki temir yoʻllarni ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi boʻyicha instruktiv koʻrsatmalar.

Ichki temir yoʻllar boʻyicha poyezdlar yurishida va manevr ishlarida yondosh temir yoʻl stansiyasi bilan kelishilgan mahalliy yoʻriqnomalarga rioya qilish kerak.

340. Barcha nogabarit joylar ogohlantiruvchi yozuvlar bilan belgilangan va zarur vaziyatlarda yoritilgan boʻlishi kerak.

341. Temir yoʻllarni odamlar va transport kesib oʻtish joylari oʻtish yoʻlaklari va transport oʻtish joylari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Odamlar yuradigan yoʻlaklar eng maʼqul joylarda oʻrnatilishi va xavfsiz oʻtishni taʼminlashlari kerak. Temir yoʻldan oʻtish joylarida rels boshi sathida toʻshamalar oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

Oʻtish yoʻllari oldida “Yoʻl boʻylab oʻtish joyi” va “Temir yoʻldan oʻtish joyi” maxsus koʻrsatkichlari oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

Oʻtish joyining eng kam kengligi 1,5 m dan kam boʻlmasligi, yuk bilan oʻtish joyi kamida 2 m boʻlishi kerak.

342. Temir yoʻl boʻylab yurish yoʻlaklari odamlar oʻtishiga toʻsqinlik qiluvchi vaqtinchalik yoki doimiy qurilmalar bilan toʻsib qoʻyilishi mumkin emas.

343. Temir yoʻldan transport oʻtish joylarida shlagbaumlar, signalizatsiya, yoritgichlar, toʻsuvchi ustunlar yoki qoʻlushlagichlar va ogohlantiruvchi xavfsizlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Qoʻriqlanadigan transport oʻtishi joylarida eng yaqin stansiya yoki post bilan telefon aloqasi boʻlishi kerak.

344. Signal qurilmalarining boʻyoqlari (shlagbaumlar, ustunchalar, yoʻl belgilari va b.) yilda kamida 2-marta yangilanishi kerak.

345. Kam ishlatiladigan temir yoʻl liniyalarining stryelkali oʻtkazgichlari, harakat qilish chastotasi va xarakteriga, yoʻl profeliga va boshqalarga qarab qulflarga berkitilishi kerak. Ushbu stryelkalarning roʻyxatini korxona bosh muhandisi tasdiqlaydi.

346. Temir yoʻl oʻqidan 3 m dan kam masofada joylashtirilgan stryelka postlari va boshqa xizmat binolari faqat yoʻl boʻyicha yoʻnaltirilgan eshiklarga ega boʻlishlari kerak. Temir yoʻl tomonida eshikni oldida cheklovchi toʻsiqlar boʻlishi kerak.

Toʻsuvchi toʻsiqlar, shuningdek, kelayotgan harakat qiluvchi sostav kelayotganini koʻrishga xalaqit beruvchi bino yoki inshootlardan temir yoʻliga chiqish joylarida oʻrnatilishi kerak.

347. Temir yoʻllari va yoʻl oraliqlari qor, yoqilgʻi, shlak va boshqa narsalar va materiallardan tozalab turilishi kerak va doimo oʻrnatilgan gabarit chegaralarida saqlanishi kerak. Suvni olib ketuvchi quduqlar va suv oquvchi tarnovlarda xavfsiz oʻtishni taʼminlovchi yopmalar oʻrnatilishi kerak.

348. Koʻp qor yoqqanda, barcha qorni oʻz vaqtida chiqarib tashlash iloji boʻlmasa, oʻtish joylarida va faoliyat yoʻllarida (vaqtinchalik chora sifatida) yoʻllar orasida uyulib yotgan qor orasida, har 9 m masofada 1 m dan kam boʻlmagan kengliqda oʻtish joylarini qilish kerak.

349. Yaxmalak vaqtida manevr ishlari oʻtkaziladigan rayonlardagi doimiy ish joylari va odamlar oʻtish joylariga qum yoki kul sepib turilishi kerak.

350. Tormoz boshmoqlari va vagonlarning ehtiyot qismlarini saqlash uchun tokchalar va qutilar yoʻl boʻylab temir yoʻllar oraligʻida joylashtirilishi va manevr ishlari va tuzuvchi brigadalarning ishlashiga xalaqit bermasligi kerak. Vagonlar va tokchalar va qutilar orasidagi oʻtish joyi 1 m dan kam boʻlmasligi kerak. Tormoz boshmoqlari va vagonlarning ehtiyot qismlarini bevosita erda joylashtirish man etiladi.

351. Temir yoʻllari oldida tushirilgan yoki yuklanishga tayyorlab qoʻyilgan yuklar shunday taxlangan va mustahkamlangan boʻlishi kerakki, bunda yaqinlashish gabariti buzilmasin (mazkur Qoidalarning 11-ilovasi 4 bandi).

352. Yuklarni ortish va tushirish ostida turgan vagonlar, shuningdek chiqarish yoʻllarida oʻrnatilgan boʻsh vagonlar oʻzaro biriktirilgan va qoʻl tormozlari yoki tormoz boshmoqlari bilan mustahkamlangan boʻlishlari kerak. Vagonlarning gʻildiraklarini tagiga tormoz boshmoqlari oʻrniga gʻisht, tosh, taxta, yoki boshqa narsalarni qoʻyish man etiladi.

353. Temir yoʻl transportiga xizmat koʻrsatmaydigan xodimlarga temir yoʻllarda turish va yoʻllar orasida yurish, shuningdek belgilanmagan joylarda temir yoʻl ustidan oʻtish man etiladi.

354. Ishlashdagi tanaffuslarda temir yoʻllarida qolish man etiladi. Tanaffus vaqtida ishchilar temir yoʻlidan eng chetidagi relsdan kamida 2 m masofaga chiqarilgan boʻlishi kerak. Shu bilan bir vaqtda yoʻldan asboblar ham olib qoʻyilishi kerak.

355. Odamlar hayoti yoki poyezd harakati uchun xavfni koʻrib qolgan har bir xodim, poyezd yoki manevr sostavini toʻxtatilishiga signal berishi shart.

356. Poyezdlar harakat qilishiga xatarli boʻlgan temir yoʻlining nosozligi koʻrib qolinganda, xavfli joylar toʻsib qoʻyilishi va nosozliklarni bartaraf etish uchun choralar koʻrilishi kerak.

357. Manevr ishlarini tuzish brigadasi yoki bir tuzuvchi bajarishi kerak.

Lokomotiv yoki tuzuvchilar brigadalarining tarkibi mahalliy sharoitlardan kelib chiqqan holda, yondoshgan temir yoʻl stansiyasi bilan kelishish boʻyicha, elektr stansiyaning rahbariyati tomonidan belgilanadi.

Barcha vaziyatlarda tor koleyali temir yoʻl transportining ekspluatatsiyasida manevrlar bir shaxs: tuzuvchi yoki vagonlarni birlashtiruvchi koʻrsatmasi boʻyicha bajariladi.

Manevr ishlarida yoʻriqnomada koʻrsatilmagan signallardan foydalanish man etiladi.

358 Bitta mashinist va bitta tuzuvchiga lokomotiv turi va mahalliy sharoitlarini hisobga olgan holda, kasaba uyushmasining texnik inspektori bilan kelishish boʻyicha manevr lokomotivlariga xizmat koʻrsatishga ruxsat etiladi.

359 Manevr ishlari uchun, bir mashinist tomonidan xizmat koʻrsatilganda faqat manevr seriyali teplovozlardan foydalanishga ruxsat etiladi.

Bir mashinist xizmat koʻrsatadigan teplovozlarda quyidagilar boʻlishi kerak:

mashinist va sex smenasidagi katta navbatchi shaxs oʻrtasida ikki tomonlama radioaloqa;

mashinist va tuzuvchilar brigadasi orasida toʻgʻri radioaloqa;

qayd etuvchi tezlik oʻlchagichi (tasmani olish tartibi mahalliy yoʻriqnomada belgilanadi);

avtomatik lokomotiv signalizatsiyali lokomotiv nishabli signalizatsiya (manevrli nishab temir yoʻllarida ishlovchi teplovozlar uchun);

lokomotiv harakat qilayotganda hushyorlikni tekshiruvchi uzluksiz ishlovchi avtomatik lokomotiv signalizatsiyasi;

kabinaning chap tomonida oʻrnatilgan, teplovozni boshqaruvchi ikkinchi pult;

mashinist oʻtirgan joyi toʻgʻrisida signal beruvchi teplovoz kabinasining tepasida chap va oʻng tomonda joylashtirilgan sariq rangli signal lampalari;

teplovozni avtomatik ildirgichning masofadan yuritgichi;

orqa va oldini, chap tomonni koʻrsatish oynalari.