Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga oid ishlar boʻyicha sud amaliyotida masalalar kelib chiqqanligi munosabati bilan hamda mazkur toifadagi ishlarni koʻrib chiqishda yoʻl qoʻyilayotgan kamchiliklarni bartaraf etish maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish (bundan buyon matnda — daromadlarni legallashtirish) jamiyat hayotining turli sohalarida uyushgan jinoyatchilik tugʻilishi va faoliyat koʻrsatishi uchun zarur shart-sharoit yaratishi tufayli milliy xavfsizlikka jiddiy tahdid soladi.

2. Sudlarga tushuntirilsinki, daromadlarni legallashtirish tariqasidagi jinoyati tarkibi zarur elementi bu jinoiy faoliyat natijasida orttirilgan mulk mavjud boʻlishidir. Bunday mulk alohida olingan bir shaxs tomonidan ham jinoiy uyushma yoki uyushgan guruh tomonidan ham, (JK 29-moddasi toʻrtinchi va beshinchi qismlari) qasddan sodir etilgan bir yoki bir necha jinoyat natijasida qoʻlga kiritilgan boʻlishi mumkin.

Shuni nazarda tutish lozimki, daromadlarni legallashtirishning barcha hollarida jinoiy faoliyat natijasida topilgan mablagʻlar fuqarolik muomalasiga kiritiladi.

Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlar deganda, jinoyat sodir etish natijasida olingan pul mablagʻlari va boshqa mol-mulk, shuningdek, bunday mol-mulkdan foydalanish orqali olingan har qanday foyda yoki naf, xuddi shuningdek toʻliq yoki qisman boshqa mol-mulkka aylantirilgan yoxud oʻzgartirilgan yoki qonuniy manbalar hisobidan olingan mol-mulkka qoʻshilgan pul mablagʻlari va boshqa mol-mulk tushuniladi.

3. JK 243-moddasi mazmuniga koʻra, daromadlarni legallashtirish deganda, aybdor tomonidan jinoiy faoliyat natijasida orttirilgan pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulkni oʻtkazish, almashtirish, mulkka aylantirish yoʻli bilan ularning kelib chiqishiga qonuniy tus berilishi, xuddi shuningdek bunday pul mablagʻlari yoki mol-mulkning asl xususiyatini, manbaini, turgan joyini, tasarruf etish, koʻchirish usulini, pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulkka boʻlgan haqiqiy egalik huquqlarini yoki uning kimga qarashliligini yashirish yoxud sir saqlash tushunilishi lozim. Mulk obyekti sifatida bunday hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 169-moddasida nazarda tutilgan har qanday mulk, shu jumladan, virtual aktivlar (kriptovalyuta va h.k.) boʻlishi mumkin.

Bunday mulkka qonuniy tus berish pul mablagʻlari yoki boshqa bitimlar amalga oshirishda ifodalanadi.

Moliyaviy operatsiyalarga kapital mablagʻlarni harakatlantirish yuzasidan amalga oshiriladigan operatsiyalar, jumladan, pul mablagʻlarini hisobga kiritish, ularni turli banklardagi jamgʻarma hisobvaragʻlariga boʻlib joylashtirish, boshqa valyutaga oʻtkazish, qonunsiz topilgan pullarga qimmatli qogʻozlar sotib olish, pul mablagʻlarini bankdagi jamgʻarma hisobvaragʻiga qaytarish maqsadida chegaradan tashqariga chiqarish va h.k.

Bitimlar orqali sodir etiladigan legalizatsiya deganda, fuqarolik huquqidagi singari tuziladigan oldi-sotdi, qarz, hadya, garov, ijara, ayirboshlash va h.k. shartnomalar tuzilishi tushuniladi.

JK 243-moddasida nazarda tutilgan jinoyat koʻrsatilgan moliyaviy operatsiya yoki bitim amalga oshirilgan paytdan boshlab tamomlangan hisoblanadi.

Qonun mazmuniga koʻra, daromadlarni legallashtirish uchun javobgarlik jinoiy yoʻl bilan orttirilgan pul mablagʻlari yoki boshqa mulk bilan hatto bitta operatsiya yoki bitim amalga oshirilgan holda ham kelib chiqadi.

4. Tushuntirilsinki, shaxsning qilmishida JK 243-moddasida nazarda tutilgan jinoyat tarkibi bor-yoʻqligi toʻgʻrisidagi masalani hal etish uchun har bir holda legallashtirilgan mulk jinoyat natijasida kelib chiqqanligi fakti aniqlanishi shart.

5. Sudlar daromadlarni legallashtirishni jinoiy yoʻl bilan topilgan mulkni olish yoki oʻtkazish jinoyatidan farqlashlari lozim. Jumladan, jinoyat (masalan, oʻzganing mulkini talon-toroj qilish) natijasida topilgan mulkni olish yoki oʻtkazish, agar bundan mulkka qonuniy egalik koʻrinishi berilmayotgan boʻlsa (masalan, texnik pasport yoki oʻgʻirlangan avtomobilni sotish uchun beriladigan ishonchnoma qalbakilashtirilgan), daromadlarni legallashtirish (JK 243-moddasi) tarkibini tashkil etmaydi.

Ishning muayyan holatlaridan (jumladan, talon-toroj qilingan mulk bilan amalga oshirilgan bitim oldiga qoʻyilgan maqsaddan) kelib chiqqan xolda bunday harakatlar oʻzganing mulkini talon-toroj qilishda ishtirokchilik (yordamchi shaklida) yoki jinoiy yoʻl bilan topilgan mulkni olish yoki oʻtkazish (JK 171-moddasi) sifatida, bunga asoslar mavjud boʻlganda esa, hujjatlarni qalbakilashtirish sifatida ham kvalifikatsiya qilinishi mumkin.

6. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, jinoiy faoliyat natijasida orttirilgan pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulkka nisbatan mulkiy huquq va majburiyatlarni vujudga keltirish, oʻzgartirish yoki tugatishga qaratilgan harakatlarni sodir etishda ishtirok etgan shaxsning harakatlarini kvalifikatsiya qilish masalasini hal etishda, har bir holatda bu shaxs mazkur mol-mulk jinoiy faoliyat natijasida orttirilganligini aniq bilgan-bilmaganligi aniqlanishi shart. Masalan, agar shaxs jinoiy faoliyat natijasida topilgan mulkni legallashtirishni xohlab oldi-sotdi shartnomasi tuzgan boʻlsa va oluvchi sotuvchida mazkur mulkka qonuniy tus berish maqsadi borligini anglagan holda bu mulkni sotib olsa, oluvchining harakatlari daromadlarni legallashtirishga koʻmaklashish sifatida JK 28, 243-moddalari bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim. Bunday hukm keyinchalik mulkni oldi-sotdi shartnomasi fuqarolik sud ishlarini yuritish tartibida haqiqiy emas deb topilishi uchun asos boʻlib xizmat qilishi mumkin.

Notarius tomonidan mansab vakolatlaridan pul mablagʻlari yoki boshqa mulkni legallashtirishga qaratilgan bitimni oʻzi bila turib tasdiqlash uchun foydalanilishi daromadlarni legallashtirishga koʻmaklashish sifatida (JK 28, 243-moddalari) bilan, bunga asoslar boʻlganda esa, Jinoyat kodeksining boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlar uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi boshqa moddalari bilan ham bilan kvalifikatsiya qilinadi,

7. Sudlar shuni inobatga olishlari lozimki, daromadlarni legallashtirishdan olingan mulk JPK 211-moddasi 5-bandiga koʻra, JK 243-moddasida nazarda tutilgan jinoyat predmeti hisoblanadi va Fuqarolik kodeksi 204-moddasiga asosan jismoniy yoki yuridik shaxsga jinoyat natijasida yetkazilgan moddiy zarar qoplangandan soʻng konfiskatsiya qilinishi kerak.

Agar shaxsni JK 243-moddasida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etishda ayblashga doir ishni koʻrish chogʻida pul mablagʻlari yoki mulkning muayyan qismi jinoiy yoʻl bilan orttirilmaganligi aniqlansa, ular JPK 211-moddasi 4-bandiga asosan qonuniy egasiga qaytarilishi lozim.

8. Daromadlarni legallashtirish jinoyatini sodir etishda aybdor deb topilgan shaxslarga nisbatan jazo belgilashda, sudlar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2006-yil 3-fevraldagi 1-sonli “Sudlar tomonidan jinoyat uchun jazo tayinlash amaliyoti toʻgʻrisida”gi qarorida bayon etilgan tushuntirishlarga qatʼiy rioya etishlari lozim.

Shu bilan birga, JK 243-moddasi dispozitsiyasida daromadlarni legallashtirish uchun jinoiy javobgarlik kelib chiqadigan miqdor belgilanmaganligini, mazkur moddaning sanksiyasi esa, faqat ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni nazarda tutishini inobatga olib, sudlar, insonparvarlik va odillik prinsiplariga amal qilib jazo mutanosibligini JK sakkizinchi boʻlimida berilgan miqdorlar (ancha, koʻp, juda koʻp miqdor)ga doir tushunchalarga tayangan holda belgilashlari lozim.

9. Daromadlarni legallashtirishga koʻmaklashuvchi omillardan biri jinoyatlarning oʻz vaqtida ochilmasligi ekanligini inobatga olgan holda, aybdor jinoyat natijasida qonunga xilof tarzda mulkni qoʻlga kiritgan har bir ishni koʻrishda sudlar bunday faktlarga nisbatan xususiy ajrim chiqarish yoʻli bilan munosabat bildirishlari kerak.

10. Qoraqalpogʻiston Respublikasi jinoyat ishlari boʻyicha sudi, jinoyat ishlari boʻyicha viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar daromadlarni legallashtirishga oid ishlarni koʻrish boʻyicha sud amaliyotini vaqti-vaqti bilan umumlashtirishlari, bu toifadagi ishlar boʻyicha sud qarorlari qonuniyligi va asosliligini chuqur tekshirishlari, yoʻl qoʻyilgan qonun buzilishlarini oʻz vaqtida bartaraf etishlari lozim.