Keyingi yillarda aholiga kommunal xizmat koʻrsatish sohasi tarmoqlarini bozor munosabatlariga oʻtkazishga doir ancha ishlar amalga oshirildi. Zarur qonunchilik va normativ-huquqiy baza yaratildi — Uy-joy kodeksi, “Davlat uy-joy fondini xususiylashtirish toʻgʻrisida”, “Uy-joy mulkdorlari shirkatlari toʻgʻrisida”gi qonunlar va boshqalar qabul qilindi.

Aholiga kommunal xizmat koʻrsatish tizimida iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish Konsepsiyasi hamda bozor mexanizmlarini joriy etishga qaratilgan tegishli mintaqaviy kompleks dasturlar ishlab chiqilib, amalga oshirilmoqda.

Kommunal xizmat koʻrsatish sohasida boshqarish tizimini isloh qilish, monopoliyadan chiqarish va xususiylashtirish chora-tadbirlari amalga oshirildi. Kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi tugatildi va uning negizida “Oʻzkommunxizmat” agentligi tashkil etildi. Hududiy kommunal-foydalanish birlashmalari bevosita Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari ixtiyoriga berildi. Uy-joy mulkdorlari shirkatlari va oʻzini oʻzi boshqarish jamoatchilik organlari Uy-joy egalari kengashlari shakllantirilmoqda.

Suv, gaz va issiqlik energiyasini hisobga oluvchi asboblarni ishlab chiqarish tashkil qilindi, ularni koʻp xonali uy-joy binolariga oʻrnatish boʻyicha ishlar olib borilmoqda.

Shu bilan birga aholiga kommunal xizmat koʻrsatish sohasini isloh qilish jarayonlari va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati hamon pastligicha qolmoqda. Odamlarning ehtiyojlariga toʻralarcha qoʻpol munosabatda boʻlish hollariga barham berilmayapti. Xizmat koʻrsatishning bozor meʼyorlariga oʻtish borasidagi ishlar sust olib borilmoqda. Sarf-xarajatlarni kamaytirish boʻyicha amalda hech narsa qilinayotgani yoʻq. Kommunal xizmatlarga tariflarning oshirilishi koʻrsatilayotgan xizmatlar turini tegishli ravishda kengaytirish va eng muhimi, ularning sifatini oshirish bilan birga qoʻshib olib borilmayotganligini qoniqarli deb hisoblab boʻlmaydi. Kommunal xizmat koʻrsatish sohasida band boʻlgan xodimlarning mehnatini ragʻbatlantirish uchun deyarli hech narsa qilinayotgani yoʻq.

Kommunal xizmatlar haqi oʻz vaqtida toʻlanishi uchun kollektiv javobgarlik tizimini tatbiq etish boʻyicha toʻplangan tajriba sust ommalashtirilmoqda. Uy-joy mulkdorlari shirkatlari Uy-joy egalari kengashlarini tashkil etish jarayoni koʻpincha yuzaki amalga oshirilmoqda. Yangidan tuzilgan shirkatlar aylanma mablagʻlar bilan taʼminlanmayapti, ularga qayta qurish va taʼminlash ishlarini oʻtkazish uchun zarur kreditlar ajratib berilmayapti. Ularning faoliyati aniq belgilab qoʻyilmagan. Joylarda kommunal xizmat koʻrsatishni oʻzini oʻzi qoplashga oʻtkazish va budjetdan dotatsiyalarni qisqartirish boʻyicha belgilangan topshiriqlar bajarilmayapti.

Isteʼmolchilarning toʻlov intizomi pastligicha qolmoqda, resurslar sarfining hisobga olinishi zarur darajada taʼminlanmayapti, tarmoqdagi bir qator korxonalar va tashkilotlarning moliyaviy ahvoli murakkabligicha qolmoqda, bu esa taʼmirlash-tiklash ishlarini oʻz vaqtida oʻtkazish, yangi texnologiyalarni joriy etish imkoniyatlarini cheklab qoʻymoqda.

Yuqorida bayon etilganlardan kelib chiqqan holda:

1. Aholiga kommunal xizmat koʻrsatish sohasini isloh qilish va uni bozor shart-sharoitlariga oʻtkazish borasida Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari va hukumatning tegishli qarorlarida koʻzda tutilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyat, shahar va tuman hokimliklarining ishi qoniqarsiz deb hisoblansin.

Andijon, Buxoro, Samarqand, Sirdaryo, Toshkent va Fargʻona viloyatlarida, Andijon, Samarqand, Buxoro, Fargʻona va Margʻilon shaharlarida, shuningdek Qorakoʻl, Gʻijduvon, Narpay, Shahrixon, Oʻrtachirchiq va Yangiyoʻl tumanlarida kommunal sohani isloh qilish borasidagi ishlar ayniqsa yomon tashkil qilingan.

Hukumat (Oʻ.Sultonov) koʻrsatib oʻtilgan viloyatlar, shaharlar va tumanlarda vujudga kelgan ishlarning ahvoliga prinsipial baho berib, bu ishlarni tashkil etishni yaxshilash boʻyicha aniq-ravshan choralar koʻrsin.

3. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va shaharlarning hokimliklari bir oy muddatda uy-joy mulkdorlari shirkatlari Uy-joy egalari kengashlarini shakllantirish chora-tadbirlari kompleksi va jadvallarini, shuningdek ularga kreditlar hamda sponsorlik (homiylik) mablagʻlari berish hisobiga aylanma mablagʻlarni toʻldirish manbalarini izlab topish, zarur omborxonalarni berish bilan bogʻliq hamda boshqa har tomonlama yordam koʻrsatish chora-tadbirlarini ishlab chiqib, tasdiqlasinlar.

Bajarilgan ishlar toʻgʻrisida 2001-yilning 1-iyuniga qadar Vazirlar Mahkamasiga axborot taqdim etilsin.

4. Belgilab qoʻyilsinki, kommunal xizmatlar koʻrsatuvchi korxona va tashkilotlar kommunal xizmatlarga aholidan mablagʻlarni yigʻishda koʻmaklashish uchun fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi (mahalla qoʻmitasi) bilan yoki xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari bilan shartnomalar tuzishlari mumkin.

Kommunal xizmatlar haqi aholi tomonidan oʻz vaqtida va toʻla hajmda toʻlanishini taʼminlash uchun fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini (mahalla qoʻmitalarini) ragʻbatlantirish maqsadida shu narsa belgilab qoʻyilsinki, kommunal xizmatlar uchun joriy toʻlovlar boʻyicha tushumlar rejasi 100 foiz bajarilgan taqdirda xizmat koʻrsatuvchi korxonalar tomonidan fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlariga (mahalla qoʻmitalariga) tushgan toʻlovlar summasining 10 foizi miqdorida ajratmalar beriladi.

Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari (mahalla qoʻmitalari) ushbu mablagʻlardan fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari xodimlarini ragʻbatlantirishga, uy-joy kommunal xizmatlar uchun toʻlovlar boʻyicha mavjud qarzlarni toʻlash, shu jumladan xizmatlar haqini toʻlashda kam taʼminlangan oilalarga yordam koʻrsatish, shuningdek uy-joy binolarini taʼmirlash, mahallalar, shaharchalar, qishloqlar va ovullarni obodonlashtirish borasidagi ishlarni oʻtkazishda qatʼiyan maqsadli foydalanishni taʼminlasinlar.

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tegishli idoralar bilan birgalikda aholi tomonidan kommunal xizmatlar haqining oʻz vaqtida va toʻla miqdorda toʻlanishini taʼminlash uchun fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va uy-joy mulkdorlari shirkatlarini ragʻbatlantirish Tartibini oʻn kun muddatda ishlab chiqib, tasdiqlasin.

5. Uy-joy-kommunal xizmatlarga sarf-xarajatlarni kamaytirish maqsadida kommunal (gaz taʼminoti, issiq suv taʼminoti, markaziy isitish, suv taʼminoti, kanalizatsiya, sanitariyaviy tozalash kabi) xizmatlarni koʻrsatuvchi hamda foydalanish xizmatini amalga oshiruvchi korxonalar uchun rentabellikning cheklangan darajasi 10 foiz miqdorida belgilansin.

Uy-joylardan foydalanish hamda kommunal xizmatlarning narxlari va tariflarini tasdiqlash yoki keyinchalik qayta koʻrib chiqish vaqtida oshirilgan narxlar va tariflarning 10 foizi kommunal xizmat koʻrsatuvchi va uy-joylardan foydalanish xizmatini amalga oshiruvchi korxonalarning oʻz daromadlari hisobidan qoplanishi belgilab qoʻyilsin.

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tegishli idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda rentabellikning cheklangan darajasini joriy etish hamda uy-joylardan foydalanish va kommunal xizmat koʻrsatish narxlari hamda tariflarini tasdiqlash (yoki qayta koʻrib chiqish) tartibini ishlab chiqib, kommunal xizmat koʻrsatish korxonalariga yetkazib bersin.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlarining 4-ilovaga muvofiq ayrim qoidalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

oʻn kun muddatda ushbu Farmonni ijro etish yuzasidan hukumat qarorini qabul qilsin;

bir oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasining uy-joy-kommunal sohasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi amaldagi qonunchiligiga oʻzgartish va qoʻshimchalar toʻgʻrisidagi takliflar kiritsin.

1. “Ulugʻ Vatan urushida sovet xalqi qozongan Gʻalabaning 45 yilligini bayram qilish munosabati bilan Ulugʻ Vatan urushi nogironlariga, qatnashchilariga, baynalmilalchi jangchilarga va halok boʻlgan harbiy xizmatchilarning oilalariga qoʻshimcha imtiyozlar toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1990-yil 7-maydagi 4-son Farmonining uchinchi xatboshi.

2. “Barcha turdagi maktab oʻqituvchilariga, bolalar uylarining tarbiyachilariga qoʻshimcha imtiyozlar, yuqori sinf oʻqituvchilarining ish haqini oshirish toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1990-yil 13-noyabrdagi 93-son Farmoni 3-bandining uchinchi xatboshi.

3. “Oʻzgalar qaramogʻiga muhtoj pensionyerlarni ijtimoiy muhofaza qilishga doir qoʻshimcha choralar toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1991-yil 27-maydagi PF-212-son Farmoni 1-bandining ikkinchi xatboshi.

4. “Aholini aniq yoʻnaltirilgan ijtimoiy madad bilan taʼminlashda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari rolini oshirish toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1999-yil 13-yanvardagi PF-2177-son Farmonining 3-bandi.