Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 9-son, 225-modda) va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 11-12-son, 295-modda) qonunlariga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 13-maydagi 203-son “Oʻzbekiston Respublikasida umumiy oʻrta taʼlimni tashkil etish toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi qaror qiladilar:

1. 5 — 9 sinf oʻquvchilarining bilimlari sifatini nazorat qilishning reyting tizimi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror 2010-yil 2-sentabrdan kuchga kiradi.

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 9-son, 225-modda) va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 11-12-son, 295-modda) qonunlariga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 13-maydagi 203-son “Oʻzbekiston Respublikasida umumiy oʻrta taʼlimni tashkil etish toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq umumiy oʻrta taʼlim maktablarida 5 — 9-sinf oʻquvchilarning bilimlarini baholash va ularning reytingini aniqlash tizimini belgilaydi.

1. Umumiy oʻrta taʼlim maktablarida 5 — 9-sinf oʻquvchilarining (keyingi oʻrinlarda oʻquvchilar deb yuritiladi) bilimlari sifatini nazorat qilishning reyting tizimi (keyingi oʻrinlarda reyting tizimi deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 16-avgustdagi 390-son qarori bilan tasdiqlangan Umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartining (keyingi oʻrinlarda Davlat taʼlim standarti deb yuritiladi) tarkibiy qismi hisoblanadi.

2. Reyting tizimi barcha umumiy oʻrta taʼlim maktablarida joriy etiladi va mazkur Nizom asosida amalga oshiriladi.

3. Oʻquvchilarning bilimini baholash quyidan yuqoriga qarab ijobiy baholash mezoni asosida amalga oshiriladi.

4. Reyting tizimining maqsadi Davlat taʼlim standartida belgilangan talablarni bajarilishida oʻquvchilarning bilimlari, koʻnikma va malakalarini xolisona baholash, ularning bilim olishga boʻlgan qiziqishlarini ragʻbatlantirish va reytingini aniqlashdan iborat.

5. Reyting tizimining vazifalari quyidagilardan iborat:

a) oʻquvchilarda Davlat taʼlim standartlariga muvofiq tegishli bilim, koʻnikma va malakalarini shakllanganligi darajasini nazorat qilish;

b) oʻquv fanlari boʻyicha oʻquvchilarning doimiy ravishda darslarga tayyorgarlik bilan kelishini taʼminlash;

v) oʻquvchilarning bilimlari, koʻnikma va malakalarini baholashda haqqoniylik, ishonchlilik va qulay shaklda baholash prinsiplariga rioya etilishini taʼminlash;

g) oʻquvchilarda bilim, koʻnikma va malaka saviyasini shakllanish surʼatini muntazam ravishda tahlil qilib borish;

d) oʻquvchilarning bilimlari, koʻnikma va malakalari darajalarini taqqoslash va taʼlim jarayonida oʻzaro musobaqa muhitini yaratish;

e) oʻquvchilarni taʼlimning keyingi bosqichiga tayyorlash, kasb tanlashga yoʻllash ishlarini mukammallashtirish;

j) oʻquvchilar bilimlari, koʻnikma va malakalarini shakllanishida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan boʻshliqlarning oldini olish, ularni aniqlash va bosqichma-bosqich bartaraf etilishini amalga oshirish;

z) oʻquvchining toʻlaqonli bilim olishi uchun unga eng maqbul pedagogik, didaktik, psixologik sharoitni yaratish;

i) oʻquvchilarda bilim, koʻnikma va malakaning mustahkamlab borilishini taʼminlash hamda ularni qoʻllab-quvvatlash, ruhlantirish va ilhomlantirish.

6. Oʻquvchilarning bilim saviyasi va oʻzlashtirish darajasining Davlat taʼlim standartlariga muvofiqligini taʼminlash uchun quyidagi nazorat turlarini oʻtkazish nazarda tutiladi:

joriy nazorat — soʻrovlar, kollokviumlar, seminarlar, kontrol ishlar, testlar tarzida oʻquvchilarning bilimlari, koʻnikma va malakalari muntazam nazorat qilinadi;

oraliq nazorat — chorak tamom boʻlganda va oʻquv dasturining tegishli boʻlimi tugallangandan keyin oʻquvchilarning bilimlari, koʻnikma va malakalarini baholash uchun amalga oshiriladi. U imtihonlar, testlar, sinovlar va malakaga doir ishlar shaklida oʻtkaziladi. Ushbu nazoratda foydalaniladigan materiallar oʻquv fani oʻqituvchisi tomonidan tayyorlanadi.

Oraliq nazoratda nazorat ishlarining miqdori va mavzulari oʻquv dasturiga asoslangan mavzuyiy rejada belgilanadi hamda muddati va shakli koʻrsatiladi;

bosqichli nazorat — oʻquv yili tamom boʻlgandan keyin imtihonlar, test sinovlari, sinovlar shaklida amalga oshiriladi. Uning asosida reyting aniqlanadi va oʻquvchini navbatdagi sinfga oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qilinadi.

Bosqichli nazorat materiallari namunalari Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligining Respublika taʼlim markazi tomonidan tayyorlanadi. Nazorat ishlari materiallari namunalariga ijodiy yondashgan holda oʻquv fani oʻqituvchilari bosqichli nazorat materiallariga oʻzgartirishlar kiritishi va ularni uslubiy birlashmalar muhokamasidan oʻtkazib, joriy etishlari mumkin;

yakuniy nazorat — oʻqish tugallangandan keyin davlat attestatsiyasi shaklida oʻtkaziladi.

7. Reyting tizimida oʻquvchining har bir fan boʻyicha oʻzlashtirish darajasi ballar orqali ifodalanadi.

8. Har bir nazorat turi qanday shaklda oʻtkazilishidan qatʼi nazar, besh (5) ballik (“5”, “4”, “3”, “2”, “1”) usulda butun sonlar yordamida baholanadi.

Oʻquvchilarning har bir nazorat turi boʻyicha bilimini baholash va reyting koʻrsatkichini aniqlash ularning oʻquv fani mavzusi boʻyicha tasavvurga ega boʻlishi, mavzuning mohiyatini tushunib yetishi va aytib bera olishi, olgan bilimlarini amalda qoʻllay olishi, mustaqil mushohada yurita olishi, ijodiy fikrlay olishi va xulosa qabul qila olishi, masalalar hamda mustaqil ishlarni bajarishi kabi mezonlarga qarab amalga oshiriladi.

9. Haftasiga 1 soatdan ortiq oʻqitiladigan oʻquv fanlari boʻyicha:

chorak davomida joriy va oraliq nazoratlarda olingan ballar asosida choraklik baho;

choraklik baholar va bosqichli nazoratda olingan ball asosida yillik baho aniqlanadi.

Bosqichli nazorat oʻtkazilmaydigan oʻquv fanlari boʻyicha yillik baholar choraklik baholarga qarab belgilanadi.

10. Haftasiga 0,5 va 1 soat oʻqitiladigan oʻquv fanlari boʻyicha:

yarim yil davomida joriy va oraliq nazoratlarda olingan ballar asosida yarim yillik baho;

yarim yillik baholar va bosqichli nazoratda olingan ball asosida yillik baho aniqlanadi.

Bosqichli nazorat oʻtkazilmaydigan oʻquv fanlari boʻyicha yillik baholar yarim yillik baholarga qarab belgilanadi.

11. Umumiy oʻrta taʼlim muassasalari bitiruvchilari uchun choraklik (yarim yillik) baholar asosida yillik baho, shuningdek yakuniy nazoratda olingan ball va yillik baho asosida yakuniy baho aniqlanadi.

Yakuniy davlat attestatsiyasi belgilanmagan oʻquv fanlari boʻyicha yillik baho yakuniy baho hisoblanadi. Yakuniy baholar bitiruvchiga beriladigan umumiy oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi shahodatnomaga qayd etiladi.

12. Baholash oʻquvchini sinfdan-sinfga oʻtkazish uchun asos boʻladi.

Oʻquvchini keyingi sinfga oʻtkazish ijobiy baho olgan taqdirda amalga oshiriladi. Maktab pedagogika kengashi qarori bilan oʻquvchilar qoniqarsiz baholar bilan sinfdan-sinfga oʻtkazilishi mumkin.

13. Oʻquvchi uning ota-onasi yoki ular oʻrnini bosuvchi shaxslar yillik bahodan norozi boʻlsa, unga maktab pedagogika kengashi tomonidan tuziladigan tegishli fan komissiyasiga (ota-onalar yoki ular oʻrnini bosuvchi shaxslar ishtirokida, agar ular shuni xohlasalar) imtihon topshirish imkoni beriladi. Qayta imtihon topshirishga barcha koʻchirish sinflarida (bitiruv sinflari bundan mustasno) faqat joriy oʻquv yilida oʻqitilgan fanlar boʻyicha ruxsat beriladi.

14. Oʻqituvchilar va oʻquvchilar oʻrtasidagi baholashga oid bahsli vaziyatlar Maktab pedagogika kengashi aʼzolaridan iborat tarkibda bahsli masalalar komissiyasi tomonidan hal etiladi.

15. Oʻquvchilarning oʻquv yili davomida nazorat turlari boʻyicha olgan ballari hamda yillik (yakuniy) baholari asosida har bir oʻquv fanidan yillik reyting koʻrsatkichi aniqlanadi:

Bunda oʻquvchining yillik (yakuniy) bahosi:

“5” boʻlganda — 86, 90, 95 va 100 reyting koʻrsatkich ballaridan biri;

“4” boʻlganda — 71, 75, 80 va 85 reyting koʻrsatkich ballaridan biri;

“3” boʻlganda — 56, 60, 65 va 70 reyting koʻrsatkich ballaridan biri qoʻyiladi.

Yillik reyting koʻrsatkich ballari yuqorida qayd etilgan ballardan iborat boʻlib, uni belgilashda boshqa raqamlardan foydalanilmaydi, minimal 55 ball bundan mustasno.

Agar oʻqituvchi oʻquvchining yillik reyting koʻrsatkich balini 56 balldan kamligini eʼtirof etsa, u holda oʻquvchining yillik reyting bali minimal 55 ball etib belgilanadi.

16. Oʻquvchining yillik reyting koʻrsatkich ballarini aniqlash usuli oʻquv fani xususiyatidan kelib chiqqan holda oʻqituvchi tomonidan belgilanadi.

17. Oʻquvchilarning nazorat turlari boʻyicha olgan ballari hamda choraklik (yarim yillik) va yillik (yakuniy) baholari, shuningdek, yillik reyting koʻrsatkich ballari sinf jurnaliga qayd etiladi.

18. Oʻquvchining choraklik (yarim yillik), yillik (yakuniy) baholari va yillik reyting koʻrsatkich ballari uning tabelida qayd etiladi.

19. Mazkur Nizomda belgilangan masalalar boʻyicha kelib chiqqan nizolar qonun hujjatlari asosida hal qilinadi.