Oʻzbekiston Respublikasining “Birjalar va birja faoliyati toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2001-y., 9-10-son, 171-modda), “Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 43-son, 451-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 21-apreldagi PQ-331-son “Moliya-iqtisodiy, soliq sohasidagi jinoyatlarga, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashishni kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 18-son, 147-modda) muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi davlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasi va Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish departamenti qaror qiladi:

1. Birja aʼzolari uchun jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha ichki nazorat qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ushbu qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Birjalar va birja faoliyati toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2001-y., 9-10-son, 171-modda), “Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 43-son, 451-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 21-apreldagi PQ-331-son “Moliya-iqtisodiy, soliq sohasidagi jinoyatlarga, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashishni kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 18-son, 147-modda) muvofiq birja aʼzolari (fond birjalarining birja aʼzolari va boshqa birjalarning fond boʻlimlari bundan mustasno) tomonidan jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish maqsadida ichki nazoratni tashkil etish va amalga oshirish tartibini belgilandi.

1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllangan:

benefitsiar mulkdor — pirovard natijada mulk huquqiga ega boʻladigan yoki mijozni aniq nazorat qiladigan jismoniy shaxs, shu jumladan, uning manfaatlari yoʻlida pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan bogʻliq operatsiyani amalga oshirayotgan yuridik shaxs;

birja — oldindan tayinlangan joy va muayyan vaqtda, belgilangan qoidalar asosida ommaviy va oshkora birja savdolarini tashkil etish va oʻtkazish orqali birja tovarlari savdosi uchun shart-sharoit yaratadigan, Oʻzbekiston Respublikasi davlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasi tomonidan berilgan (bundan keyingi oʻrinlarda Davlat mulki qoʻmitasi deb yuritiladi) birja faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyaga ega boʻlgan, yuridik shaxslarga birja bitimlarida ishtirok etish huquqini taqdim etadigan va birja aʼzoligiga qabul qilish, aʼzolikni toʻxtatish, tugatish, birja aʼzolarining majburiyatlari va mulkiy javobgarligini belgilaydigan yuridik shaxs;

ichki nazorat — maxsus vakolatli davlat organiga xabar qilinishi lozim boʻlgan operatsiyalarni aniqlash boʻyicha birja aʼzolarining faoliyati;

identifikatsiyalash — mijozni lozim darajada tekshirish maqsadida, u topshirgan hujjatlar asosida birja aʼzolari tomonidan mijozlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni aniqlash;

mijoz — birja bozorida birja aʼzosi xizmatlaridan foydalanuvchi jismoniy yoki yuridik shaxs;

nazoratchi — mazkur Qoidalar va qonun hujjatlariga muvofiq ichki nazoratni amalga oshirishga masʼul boʻlgan birja aʼzosining mansabdor shaxsi;

mijozni lozim darajada tekshirish — mijozning va qaysi shaxslar nomidan ish koʻrayotgan boʻlsa, oʻsha shaxslarning shaxsini hamda vakolatlarini tekshirish, taʼsis hujjatlari asosida mulk va boshqaruv tuzilishini oʻrganish orqali benefitsiar mulkdorni identifikatsiyalash, shuningdek, mijoz tomonidan amalga oshiriladigan amaliy ish munosabatlari va operatsiyalarni, ularning bunday mijoz va uning faoliyati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga muvofiqligini tekshirish maqsadida doimiy asosda oʻrganish;

xabar qilinishi lozim boʻlgan operatsiyalar — ichki nazoratni oʻtkazish davomida birja aʼzolari tomonidan shubhali deb topilgan pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan bogʻliq sodir etilayotgan va tayyorlanayotgan operatsiyalar;

shubhali operatsiya — pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan bogʻliq, tayyorlash, sodir etish jarayonida boʻlgan yoki sodir etib boʻlingan, ichki nazorat qoidalarini amalga oshirishda birja aʼzosida jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish va (yoki) terrorizmni moliyalashtirish maqsadida amalga oshirilganligi toʻgʻrisida shubha paydo boʻlgan operatsiya;

maxsus vakolatli davlat organi — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish departamenti nomidan Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish boshqarmasi (bundan keyingi oʻrinlarda Departament deb yuritiladi);

birja aʼzosi — birja tomonidan belgilangan tartibda ushbu birjadan brokerlik joyini xarid qilgan yoki olgan yuridik shaxs.

2. Quyidagilarda ichki nazorat amalga oshiriladi:

ushbu Qoidalarning 32-bandida sanab oʻtilgan shaxslar taraflardan biri boʻlgan birja operatsiyalari;

muddatli birja instrumentlari bilan bogʻliq birja operatsiyalari (“fyuchers”, “opsion” bitimlari va boshqa hosila bitimlari);

koʻchmas mulkni sotish va sotib olish boʻyicha birja bitimlari.

3. Ichki nazoratning maqsadlari quyidagilardan iborat:

jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga yoʻnaltirilgan pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan bogʻliq operatsiyalarni samarali aniqlash va oldini olish;

birja aʼzolarining qasddan yoki qasddan boʻlmagan jinoiy faoliyatga jalb qilinishiga yoʻl qoʻymaslik;

birja aʼzolari tomonidan jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga, shuningdek, pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan bogʻliq operatsiyalarni tayyorlash va amalga oshirishda birjaning ichki hujjatlarga ogʻishmay rioya qilinishini taʼminlash.

4. Ichki nazoratning vazifalari quyidagilardan iborat:

qonun hujjatlari, mazkur Qoidalar va birjaning ichki hujjatlarga muvofiq mijozlarni lozim darajada tekshirish choralarini amalga oshirish;

benefitsiarlarni, shuningdek, operatsiyani amalga oshirishda foydalaniladigan pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk manbalarining kelib chiqishini aniqlash va oʻrganish;

mazkur Qoidalarning 30-bandida va birjaning ichki hujjatlarida belgilangan mezonlar asosida shubhali operatsiyalarni aniqlash;

ichki nazoratni amalga oshirish davomida aniqlangan va xabar qilinishi lozim boʻlgan shubhali operatsiyalar haqidagi axborotlar (hujjatlar)ni vakolatli davlat organiga oʻz vaqtida taqdim etish;

alohida hollarda xabar qilinishi lozim boʻlgan operatsiyalarni bu operatsiya bajarilishi lozim boʻlgan sanadan eʼtiboran uch ish kuniga toʻxtatib turish hamda bunday operatsiya haqida toʻxtatib turilgan kunning oʻzida vakolatli davlat organini xabardor etish;

jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish bilan bogʻliq boʻlgan maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlash;

pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan bogʻliq operatsiyalar toʻgʻrisidagi axborotni, shuningdek, identifikatsiyalash maʼlumotlarini va mijozlarni lozim darajada tekshirishga doir materiallarni qonun hujjatlarida belgilangan muddatlar mobaynida saqlanishini taʼminlash;

birja aʼzolari rahbariyatini tegishli qarorlar qabul qilish uchun zarur boʻlgan ishonchli axborot va materiallar bilan tezkor va muntazam ravishda taʼminlab borish;

shubhali operatsiyalarning amalga oshirilishi yoki amalga oshirishga urinishlar, shubhali operatsiyalarni amalga oshirgan mijozlar bilan bogʻliq shaxslar (rahbarlar, taʼsischilar) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bazasini shakllantirish, shuningdek, qonun hujjatlariga muvofiq bunday axborotni davlat organlari va boshqa tashkilotlar bilan oʻzaro ayirboshlash;

soʻrovnomalar boʻyicha mijozlar bazasidan terrorchilik faoliyatini moliyalashtirish bilan bogʻliq boʻlgan shaxslarni aniqlash.

5. Ichki nazoratni tashkil etish va amalga oshirish qonun hujjatlari, mazkur Qoidalar va tegishli birjalar tomonidan belgilanadigan birja savdosi qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

6. Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish uchun ichki nazoratni tashkil etish va amalga oshirish maqsadida birjalar tomonidan tasdiqlanadigan birja qoidalari quyidagilarni nazarda tutishi kerak:

birja aʼzolari tomonidan ichki nazorat tizimining joriy etilishi va amalga oshirilishini;

jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish sohasidagi qonun hujjatlari va mazkur Qoidalar talablarini bajarishni;

mijozlar va operatsiyaning boshqa ishtirokchilarini tekshirish va identifikatsiyalash boʻyicha choralarni;

Departamentga xabar qilinishi lozim boʻlgan shubhali operatsiyalar mezonlari va alomatlarini;

birja aʼzosi mijozi tomonidan jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish, yoki terrorizmni moliyalashtirish bilan bogʻliq boʻlgan operatsiyalar sodir etilishining tavakkalchilik xavflarini baholashni;

shubhali operatsiyalarni hujjatli aks ettirish va ular toʻgʻrisida Departamentga xabar qilishni;

birja aʼzosi xodimlariga ichki nazorat jarayonlari va mijozlarni lozim darajada tekshirish boʻyicha choralarini oʻrgatishni;

ichki nazoratni amalga oshirishda olinadigan axborot va hujjatlarni saqlash boʻyicha talablarni;

birja aʼzosi faoliyatining xususiyatlarini inobatga oluvchi boshqa jarayonlarni.

7. Ichki nazorat tizimi birja aʼzolari faoliyatining xususiyatlari, asosiy yoʻnalishi, mijozlar bazasi va mijozlar hamda ularning operatsiyalari bilan bogʻliq tavakkalchilik xavflari darajasini hisobga olgan holda tashkillashtiriladi.

8. Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish maqsadlarida birja aʼzolari tomonidan mazkur Qoidalarga rioya etilishi uchun masʼul shaxs (keyingi oʻrinlarda masʼul shaxs deb yuritiladi) tayinlanadi. Masʼul shaxslar ishini muvofiqlashtirish uchun birjada birjaning vakolatli xodimi tayinlanadi.

9. Masʼul shaxs birja aʼzosi ijro etuvchi organi rahbarining buyrugʻi bilan tayinlanadi. Tayinlangan masʼul shaxs toʻgʻrisidagi maʼlumotlar birjaning vakolatli xodimiga taqdim etiladi.

10. Birjalar har yili 15-yanvargacha Departamentga va Davlat mulki qoʻmitasiga masʼul shaxslar roʻyxatlarini taqdim etadilar va ushbu roʻyxatlarga kiritilgan oʻzgarishlar haqida bu haqda maʼlum boʻlgan paytdan boshlab besh ish kuni mobaynida xabar berishni taʼminlaydilar.

mazkur Qoidalarga muvofiq ichki nazorat jarayonini va mijozlarni lozim darajada tekshirishni joriy etishni va amalga oshirishni tashkillashtiradi;

birja aʼzosi faoliyatining oʻziga xos jihatlaridan kelib chiqib, ichki nazoratni amalga oshirish boʻyicha chora-tadbirlar dasturlarini ishlab chiqadi va rahbariyatga tasdiqlash uchun kiritadi;

mijozlarning ichki nazoratni amalga oshirish davomida aniqlangan shubhali operatsiyalari va xatti-harakatlari toʻgʻrisidagi xabarlarni Departamentga oʻz vaqtida yuborilishini, shuningdek, Departamentning qoʻshimcha axborot taqdim etish toʻgʻrisidagi soʻrovlarining bajarilishini taʼminlaydi;

mazkur Qoidalar va ichki nazorat dasturlarini amalga oshirish jarayonining maxfiyligini taʼminlaydi;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa funksiyalarni ham bajaradi.

12. Masʼul shaxs quyidagilarga haqli:

oʻz tashkilotining rahbarlari va xodimlaridan ichki nazoratni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan tashkiliy-boshqaruv, buxgalteriya va boshqa hujjatlarni talab qilib olish;

ichki nazoratni amalga oshirish maqsadida olingan hujjatlardan nusxa koʻchirish, tashkilotning elektron maʼlumotlar bazalari, mahalliy hisoblash tarmoqlari va avtonom kompyuter tizimlarida saqlanayotgan fayllar va boshqa yozuvlardan nusxalar olish;

xabar qilinishi lozim boʻlgan operatsiyalarga nisbatan kelgusidagi xatti-harakatlar boʻyicha rahbariyatga takliflar kiritish (shu jumladan, mijoz yoki operatsiya toʻgʻrisida qoʻshimcha axborot olish yoki mavjud axborotni tekshirish maqsadida oʻtkazilayotgan operatsiyani toʻxtatish boʻyicha).

Masʼul shaxs qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

13. Masʼul shaxs quyidagilarga majburdir:

mijozlarni lozim darajada tekshirishni amalga oshirish;

benefitsiar mulkdorlarni identifikatsiyalash chora-tadbirlarini koʻrish;

mijozlardan ish munosabatlarining maqsadi va koʻzlangan xususiyati, shuningdek zarur hollarda pul mablagʻlarining kelib chiqish manbai toʻgʻrisida soʻrash;

mijozni lozim darajada tekshirish materiallariga qoʻshib qoʻyiladigan yaqqol iqtisodiy mohiyatga ega boʻlmagan, mijozning taʼsis hujjatlarida yoki davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi guvohnomasida nazarda tutilgan maqsad va faoliyat turlariga toʻgʻri kelmaydigan barcha operatsiyalar boʻyicha lozim darajada tekshirish natijalari va xulosalarini yozma ravishda qayd etish;

identifikatsiyalashni yakunlash imkoni boʻlmaganda yoki mijozni tegishli tarzda tekshirish natijalariga koʻra, u bilan ish munosabatlarini oʻrnatish maqsadga muvofiq emas deb topilgan taqdirda mijoz bilan bitim tuzishni rad etish;

shubhali operatsiyalar aniqlanganda, belgilangan tartibda Departamentga axborot berish uchun birja aʼzosi rahbariyatini xabardor qilish;

olingan axborotlarning maxfiyligiga rioya qilish;

ichki nazoratni amalga oshirish davomida olingan hujjatlarning saqlanishi va qaytarilishini taʼminlash.

Masʼul shaxs zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

13¹. Operatsiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar zarurat tugʻilgan taqdirda operatsiya tafsilotlarini qayta tiklash mumkin boʻlgan tarzda rasmiylashtirilishi lozim.

14. Xodimlarning soʻnggi yangiliklarga, jumladan, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishning va terrorizmni moliyalashtirishning zamonaviy usullari, uslublari va yoʻnalishlari haqidagi axborotga ega boʻlishlarini taʼminlash hamda jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish borasidagi qonun hujjatlari va majburiyatlarning barcha jihatlarini aniq tushuntirib berish maqsadida birja aʼzolarining masʼul shaxslarini oʻqitish va malakasini oshirish Departament va Davlat mulki qoʻmitasi bilan kelishilgan oʻquv dasturlari boʻyicha amalga oshiriladi.

15. Masʼul shaxs birjaning vakolatli xodimiga kamida bir yilda bir marta oʻz faoliyati natijalari haqida hisobotlar tayyorlaydi va taqdim etadi.

Birjalar masʼul shaxsning faoliyatlari haqidagi hisobotlarni kamida bir yilda bir marta Departamentga va Davlat mulki qoʻmitasiga yuboradilar.

16. Birja aʼzolari:

ish munosabatlarini oʻrnatishda;

olib borilayotgan operatsiyalarning jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish va terrorizmni moliyalashtirish maqsadlariga aloqador ekanligiga har qanday shubha mavjud boʻlganda;

identifikatsiyalash uchun avval olingan maʼlumotlarning asliyligi va ishonchliligiga shubhalar mavjud boʻlganda mijozlarni lozim darajada tekshirish boʻyicha chora-tadbirlar koʻradilar.

17. Mijozlarni lozim darajada tekshirish birja bozorida koʻrsatiladigan xizmatlarning barcha yoʻnalishlari va bosqichlarida olib borilishi lozim.

Mijoz yoki benefitsiar mulkdorni identifikatsiyalash bilan bir qatorda ular tomonidan qonun hujjatlariga muvofiq taqdim etiladigan hujjatlardan foydalangan holda ularning operatsiyalarni amalga oshirishga boʻlgan vakolatlari tekshirilishi shart.

18. Mijoz birja bozorida operatsiyalarni amalga oshirish toʻgʻrisida topshiriq bilan bir yoki bir necha marta murojaat qilganda, birja aʼzolari quyidagilarga majburdirlar:

qonun hujjatlari talablariga muvofiq operatsiya oʻtkazishda mijoz yoki manfaatdor shaxslarni identifikatsiyalash;

ushbu mijozning avvalgi hisobot davri (oy, chorak, yarim yil, yil) mobaynida amalga oshirgan operatsiyalarini, agar bunday operatsiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlsa, oʻrganib chiqish;

operatsiya turini hamda uning mijoz — yuridik shaxsning taʼsis hujjatlarida belgilangan maqsad va faoliyat turiga muvofiqlik darajasini aniqlash;

operatsiya turini hamda uning tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan mijoz-jismoniy shaxsning davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi guvohnomasida koʻrsatilgan faoliyat turiga muvofiqlik darajasini aniqlash.

19. Mijoz — jismoniy shaxsni identifikatsiyalash uning shaxsini tasdiqlovchi hujjati (pasport yoki unga tenglashtirilgan hujjat) asosida amalga oshiriladi. Agar jismoniy shaxs yakka tartibdagi tadbirkor boʻlsa, shuningdek, uning davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomasi ham oʻrganilishi lozim.

20. Mijoz — yuridik shaxsni identifikatsiyalashda birja aʼzolari davlat roʻyxatidan oʻtkazilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomani, tashkiliy-huquqiy shakli, joylashgan manzili, rahbarlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni, shuningdek taʼsis hujjatlarida koʻrsatilgan maʼlumotlarni tekshirishlari lozim.

21. Mijoz — yuridik shaxsni yanada batafsilroq oʻrganish maqsadida:

mijozning taʼsis hujjatlari (roʻyxatdan oʻtkazilgan barcha oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar bilan) va mijozning davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligini tasdiqlovchi hujjatlarning rasmiylashtirilishiga;

mijozning boshqaruv organlarining tuzilishi va ularning vakolatlariga;

mijozning roʻyxatdan oʻtkazilgan ustav fondining (kapitalining) miqdoriga alohida eʼtibor berilishi lozim.

22. Birja aʼzosi mijoz tomonidan taqdim etilayotgan axborotni:

davlat organlari va boshqa tashkilotlardan mijoz toʻgʻrisida olingan maʼlumotlardan foydalanish;

mijozning birjaning boshqa aʼzolari bilan oʻzaro munosabatlarini oʻrganish;

mijozning ishchanlik obroʻsi toʻgʻrisidagi axborotni toʻplash orqali tekshirishga majburdir.

23. Yuridik va jismoniy shaxslarni identifikatsiyalash jarayonida benefitsiar mulkdorlarni identifikatsiyalash boʻyicha, shu jumladan, mijoz mol-mulkining tuzilishini oʻrganish yoʻli bilan, asoslangan va zarur chora-tadbirlarni qoʻllanishi lozim.

Mijozni lozim darajada tekshirish va identifikatsiyalash natijasida olingan maʼlumotlar har yili yangilanishi zarur.

24. Birja aʼzosi mijozlar tomonidan identifikatsiyalash uchun zarur boʻlgan hujjatlar taqdim etilmagan taqdirda, ularga operatsiyalarni amalga oshirishda rad etadi.

25. Mijozni lozim darajada tekshirish jarayonida olingan maʼlumotlar asosida, mijozning faoliyati va operatsiyalari turlarini inobatga olgan holda, birja aʼzosi mijoz tomonidan jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish yoki terrorizmni moliyalashtirish maqsadida operatsiyalarni amalga oshirilishini baholashi va tegishli (yuqori yoki past) tavakkalchilik xavfi darajasini belgilashi lozim (keyingi oʻrinlarda — tavakkalchilik xavfi darajasi).

26. Tavakkalchilik xavfining yuqori darajasi toifasiga birja aʼzosi yuqori eʼtibor qaratishi lozim boʻlgan avvaldan quyidagi mezonlarga ega boʻlgan mijozlarni keltirish mumkin:

terrorchilik faoliyatida ishtirok etayotganligi yoxud terrorchilik faoliyati bilan shugʻullanayotgan shaxslarning nazorat ostida ekanligi yoxud terrorchilik faoliyati bilan shugʻullanayotgan yoki shugʻullanishda gumon qilinayotgan tashkilotning bevosita yoki bilvosita mulkdori ekanligi yoxud uni nazorat qilayotganligi toʻgʻrisida mavjud boʻlgan maʼlumotga tegishli shaxslar;

jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish sohasida xalqaro hamkorlikda ishtirok etmayotgan davlatda (hududda) yoxud offshor hududda doimiy yashayotgan, turgan yoki roʻyxatga olingan shaxslar;

offshor zonada hisob raqamlariga ega boʻlgan rezidentlar va norezidentlar;

haqiqatda joylashgan joyi taʼsis yoki roʻyxatga olish hujjatlarida koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiq boʻlmagan tashkilotlar va yakka tartibdagi tadbirkorlar;

faoliyat davri moliyaviy yilning bir choragidan oshmagan tashkilotlar va yakka tartibdagi tadbirkorlar;

haqiqiy egasi ushbu bandning ikkinchi va uchinchi xatboshilarida koʻrsatilgan shaxslar boʻlgan tashkilotlar;

muntazam ravishda (ketma-ket uch oy mobaynida ikki martadan ortiq) shubhali operatsiyalarni amalga oshirayotgan mijozlar.

27. Tavakkalchilik xavfining yuqori darajasini belgilashda birja aʼzosi mijozni lozim darajada tekshirishning kuchaytirilgan choralarini koʻrishi va doimiy ravishda ular tomonidan sodir etilayotgan operatsiyalarning monitoringini amalga oshirishi shart.

28. Agar mijozlar bilan hamkorlik yuqori darajadagi tavakkalchilik xavfi bilan bogʻliq boʻlmasa, u holda bunday mijozlar past darajadagi tavakkalchilik xavfi toifasiga kiritiladi.

29. Mijoz tomonidan amalga oshirilayotgan operatsiyalarning tavsifi oʻzgarishiga qarab, birja aʼzosi zarur hollarda u bilan ishlash boʻyicha tavakkalchilik xavfi darajasini qayta koʻrib borishi lozim.

30. Pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan bogʻliq operatsiya quyidagi hollarda shubhali deb topilishi mumkin:

mijoz tomonidan zarurat tufayli soʻralayotgan, shu jumladan, ishonch bildiruvchi (agar mijoz ishonchli vakil sifatida ish yuritayotgan boʻlsa) haqidagi maʼlumotlarni taqdim etishni sababsiz rad etilishi;

mijozning xizmat koʻrsatishning foydaliroq shartlariga nisbatan eʼtiborsiz boʻlishi, shuningdek mijoz tomonidan ayni turdagi xizmatlar koʻrsatishdagi oddiy toʻlovdan farq qiladigan yuqori mukofotning taklif qilinishi;

birja operatsiyasi boʻyicha oddiy amaliyotdan farq qiladigan ushbu mijoz tomonidan qoʻllanadigan yoki oddiy birja amaliyotidagi hisob-kitoblarni olib borish tartibi boʻyicha nostandart yoki murakkab qoidalarning mavjud boʻlishi;

mijozning bekor qilingan birja bitimlari boʻyicha oʻz mablagʻlarini uchinchi shaxslarga yoki norezident-banklardagi hisob raqamlariga qaytarishni taklif qilishi;

mijoz tomonidan hujjatlar va axborotni taqdim etilishining uzrsiz kechiktirilishi yoki mijoz tomonidan tekshirib boʻlmaydigan axborotning taqdim etilishi, yoxud ushbu tekshiruv juda ham qimmat boʻlsa;

mijozning birjada sodir etilayotgan bitimning maxfiyligi masalalariga nisbatan ortiqcha tashvishlanishi;

birjada mijoz talab qilayotgan muayyan operatsiyani oʻtkazishdagi asossiz shoshma-shosharlik;

agarda mijoz tomonidan naqd shaklda qoʻyilgan summa bir yoki oʻttiz kun mobaynida eng kam oylik ish haqining 1000 barobariga teng miqdoridan oshib ketsa;

mijozlar tomonidan eng kam oylik ish haqining 1000 barobari miqdoridan ortiq boʻlgan bir martalik oldi-sotdi boʻyicha operatsiyalarning naqd pul mablagʻlarida toʻlash orqali sodir etilishi;

Oʻzbekiston Respublikasi rezidentlari va norezidentlari oʻrtasida birjalarning hisob-kitob-kliring palatalaridagi Foydalanuvchilarning shaxsiy raqamlarida (bundan keyingi oʻrinlarda FSHR deb yuritiladi) jamlangan pul mablagʻlaridan boshqaning foydasiga voz kechish boʻyicha eng kam oylik ish haqining 1000 baravariga teng miqdoridagi summadan oshgan operatsiyalarning oʻtkazilishi, bir martalik oʻtkazilgan operatsiyalar kabi uch oy mobaynida oʻtkazilgan bir nechta operatsiyalar ham;

offshor hududlarda va jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish sohasidagi xalqaro hamkorlikda ishtirok etmaydigan davlatlarda roʻyxatdan oʻtkazilgan yuridik shaxslar uchun FSHR ochishga topshiriqnoma berilishi;

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari tomonidan chet el tashkilotlarining ishonchnomalari boʻyicha FSHR ochishga topshiriqnoma berilishi;

eng kam oylik ish haqining 1000 barobari miqdoridan yuqori boʻlgan summada xizmatlar koʻrsatish yoki ishlar bajarish boʻyicha birja bitimlarining tuzilishi;

identifikatsiyalashni yakunlashning imkoni boʻlmasligi yoki lozim darajada tekshirish natijalariga koʻra, foydalanuvchi bilan amaliy ish munosabatlarini oʻrnatish maqsadga muvofiq emasligini koʻrsatib turadigan maʼlumotlarning olinishi;

pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk egalari oʻzgarmaydigan, biroq birja savdolarining mazkur ishtirokchilari faolligi toʻgʻrisida tasavvur hosil qiladigan bitimlarni tuzish;

birja savdolari qoidalarida belgilangan narxlar bilan birja savdolarida manipulyatsiya qilish hollarining mavjudligi;

amalga oshirilayotgan operatsiyalarning jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga aloqadorligi haqida asoslangan shubhalar mavjud boʻlgan barcha holatlarda.

31. Operatsiyani shubhali deb tan olish har bir aniq holatda ushbu Qoidalar bilan oʻrnatilgan shubhalilik mezonlaridan foydalangan holda oʻtkaziladigan kompleks tahlil asosida, shuningdek, mijoz shaxsi, uning obroʻsi, amaliy ish munosabatlarining xususiyati, bitimning asoslari, maqsadlari, hajmi va turi, uni amalga oshirish usuli bilan hamda shubhali operatsiyani toʻgʻri aniqlash uchun ahamiyatli boʻlgan boshqa holatlar asosida aniqlanadigan tavakkalchilik xavfiga bogʻliq ravishda amalga oshiriladi.

32. Har qanday birja operatsiyalari, shu operatsiyalarning taraflaridan biri:

terrorchilik faoliyatida ishtirok etayotgan yoxud ishtirok etishda gumon qilinayotgan yuridik yoki jismoniy shaxs;

terrorchilik faoliyatini amalga oshirayotgan yoxud amalga oshirishda gumon qilinayotgan tashkilotning bevosita yoki bilvosita mulkdori boʻlgan yoxud uni nazorat qilayotgan yuridik yoki jismoniy shaxs;

terrorchilikni amalga oshirayotgan yoki amalga oshirishda gumon qilinayotgan jismoniy shaxsning yoxud tashkilotning mulkidagi yoki nazorati ostidagi yuridik shaxs ekanligi haqida belgilangan tartibda olingan axborot mavjud boʻlsa, birja aʼzosi tomonidan Departamentni xabardor qilishi lozim.

Bunday hollarda birja aʼzosi bunday operatsiyalarni bu operatsiya bajarilishi lozim boʻlgan sanadan eʼtiboran uch ish kuniga toʻxtatib turishga va ushbu operatsiya haqida uni toʻxtatib qoʻyilgan kunning oʻzida Departamentni xabardor qilishga majburdir. Pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan bogʻliq operatsiyani toʻxtatish haqida Departamentning koʻrsatmasi boʻlmaganda, koʻrsatilgan muddat tugashi bilan birja aʼzosi toʻxtatilgan operatsiyani tiklashga kirishadi.

33. Mijozning operatsiyasi shubhali deb topilganda birja aʼzosi mijozga nisbatan kelgusidagi xatti-harakatlar haqida qaror qabul qiladi, jumladan:

shubhali operatsiyalar toʻgʻrisida Departamentga xabar berish haqida;

mijoz bilan operatsiya oʻtkazishga alohida eʼtibor qaratish haqida;

qonun hujjatlari yoki u bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq mijoz bilan munosabatlarni toʻxtatish haqida.

34. Shubhali operatsiyalar haqidagi maʼlumotlar birja aʼzosi tomonidan Departamentga shubhali operatsiyalar deb topilgan paytdan eʼtiboran bir ish kunidan kechiktirmay Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan shaklda beriladi.

Shubhali operatsiyaga taalluqli har bir axborot haqida masʼul shaxs tomonidan qogʻoz va (yoki) elektron koʻrinishda yuritiladigan maxsus jurnalda qayd etiladi.

35. Birja aʼzosi, shuningdek, tegishli operatsiyadan shubhani tasdiqlovchi yoki shubhani olib tashlovchi har qanday maʼlumot toʻgʻrisida darhol Departamentga xabar berishi zarur.

36. Departamentga xabar qilinishi lozim boʻlgan operatsiyalar boʻyicha qonun hujjatlariga va mazkur Qoidalarga muvofiq quyidagilar rasmiylashtiriladi:

operatsiyaning turi va uni amalga oshirish asosi;

operatsiyani amalga oshirish sanasi va summasi;

operatsiyani amalga oshiruvchi jismoniy yoki yuridik shaxsni identifikatsiyalash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar;

operatsiyaning topshirigʻi boʻyicha va nomidan amalga oshirilayotgan jismoniy yoki yuridik shaxsni identifikatsiyalash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar;

ushbu shaxs nomidan operatsiyani amalga oshiruvchi jismoniy yoki yuridik shaxsning vakilini (ishonchli vakili) identifikatsiyalash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar;

pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan bogʻliq operatsiyalar boʻyicha oluvchini va uning vakilini identifikatsiyalash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar.

37. Birja aʼzolari pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan bogʻliq operatsiyalar haqidagi axborotni, shuningdek, mijozlarni lozim darajada tekshirish boʻyicha identifikatsiyalash materiallarini va maʼlumotlarini shu jumladan ish yozishmalarini qonun hujjatlarida belgilangan, lekin operatsiyalar amalga oshirilganidan yoki mijoz bilan munosabatlar toʻxtatilganidan keyin besh yildan kam boʻlmagan muddatlar mobaynida saqlashlari shart.

38. Birja aʼzolari jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish bilan bogʻliq boʻlgan axborotdan erkin foydalanishni cheklaydilar, uni tarqalib ketmasligini taʼminlaydilar hamda yuridik va jismoniy shaxslarga, ularning operatsiyalari haqida Departamentga maʼlumot berilganligi toʻgʻrisida axborot berishga haqli emaslar.

39. Birja aʼzolari xodimlarining ichki nazorat funksiyalarini amalga oshirish jarayonida olingan axborotni oʻz xodimlari tomonidan oshkor qilmaslikni (shaxsiy maqsadlari yoxud uchinchi shaxslar manfaatlari uchun foydalanmasligini) taʼminlaydilar.

39¹. Mazkur Qoidalar, shuningdek jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha boshqa hujjatlar birja aʼzolari va birjaning barcha xodimlariga yetkazilishi lozim.

40. Birjalarning mazkur Qoidalar talablariga rioya etishlari ustidan monitoring va nazorat Davlat mulki qoʻmitasi va Departament tomonidan amalga oshiriladi.

Birja aʼzolarining mazkur Qoidalar talablariga rioya etishlari ustidan monitoring va nazorat qilinishi birjalar va Departament tomonidan amalga oshiriladi.

41. Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish sohasidagi qonun hujjatlari buzilganligi hollarini yashirishda, shuningdek, mazkur Qoidalar talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

42. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi tovar xom ashyo birjasi, Respublika universal agrosanoat birjasi, Respublika koʻchmas mulk birjasi, Toshkent shahar munitsipal birja markazi bilan kelishilgan.