Ҳужжатга таклиф юбориш
Аудиони тинглаш
Ҳужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasining
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQarori
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MULKNI BAHOLASh MILLIY STANDARTI (9-SON MBMS) “BIZNES QIYMATINI BAHOLASh”NI TASDIQLASh HAQIDA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2009-yil 28-oktabrda 2026-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazildi]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
LexUZ sharhiMazkur qaror Oʻzbekistan Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2020-yil 1-maydagi 01/11-15/62-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartini tasdiqlash haqida”gi buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3239, 04.06.2020-y.) asosan 2020-yil 5-sentabrdan oʻz kuchini yoʻqotadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 26-apreldagi PQ-335-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi faoliyatini takomillashtirishga doir chora-tadbirlar toʻgʻrisida” va 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qarorlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi qaror qiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (9-son MBMS) “Biznes qiymatini baholash” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan vaqtdan boshlab oʻn kundan soʻng kuchga kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDavlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasi raisi D. MUSAYEV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToshkent sh.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2009-yil 6-oktabr,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш01/19-18/19-son
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasining 2009-yil 6-oktabrdagi 01/19-18/19-son qaroriga
ILOVA
ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (9-son MBMS) “Biznes qiymatini baholash”
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMazkur Mulkni baholash Milliy standarti (9-son MBMS) Oʻzbekiston Respublikasi “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-y., 9-son, 208-modda), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi Qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2008-y., 18-son, 145-modda) muvofiq Oʻzbekiston Respublikasidagi baholash faoliyatini normativ jihatdan tartibga solinishini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. 9-son MBMSning maqsadi biznes qiymatini baholashning atama va tushunchalarni, axborotga qoʻyiladigan talablarni, baholashni amalga oshirish tartibini, baholash yondashuvlari va usullarini, baholash natijalarini rasmiylashtirishga qoʻyiladigan talablarni oʻrnatuvchi normalari va qoidalarini belgilashdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. 9-son MBMSda quyidagi atamalar va tushunchalar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpul oqimi — muayyan davr mobaynida aktiv, aktivlar guruhi, korxona tomonidan yaratiladigan pul mablagʻlari oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишinvestitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimi (qarzsiz pul oqimi) — korxona faoliyati moliyalashtirilganidan va zarur kapital qoʻyilmalar amalga oshirilganidan soʻng aksiyadorlar va investorlarga toʻlanadigan pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiy kapitalga olingan pul oqimi (qarzli pul oqimi) — korxona faoliyati moliyalashtirilganidan, kapital qoʻyilmalar amalga oshirilganidan va qarzli moliyalashtirish hajmlari oʻzgarganidan soʻng qoladigan, aksiyalarni saqlovchilarga yoʻnaltiriladigan pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfarazlar — haqqoniy deb hisoblanadigan taxminlar. Farazlar baholash obyektiga taʼsir etadigan faktlar, shartlar yoki vaziyatlarni yoki baholashga nisbatan tekshirish va tasdiqlash mumkin boʻlmagan yondashuvlarni oʻz ichiga oladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyopiq korxona — aksiyalarga ega boʻlmagan yoki aksiyalari ochiq bozorda sotilmaydigan va ishtirokchilari soni qonun hujjatlariga muvofiq cheklangan korxona;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnazorat — korxonani boshqarishga va uning siyosatiga taʼsir koʻrsatish imkoniyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnazorat ulushi — mulkdagi (korxona ustav fondidagi) ulush boʻlib, uning egasiga korxona ustidan nazorat qilish imkoniyatini taʼminlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmultiplikator — korxonaning narxi yoki oʻzgacha qiymat asosi va uning faoliyatini tavsiflovchi moliyaviy, ishlab chiqarish yoki ashyoviy koʻrsatkich oʻrtasidagi nisbatni koʻrsatuvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишcheklovchi shartlar — qonunchilik, buyurtmachi yoki baholovchi baholashga qoʻygan cheklashlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишochiq korxona — aksiyalari ochiq bozorda sotiladigan va ishtirokchilari soni qonun hujjatlariga muvofiq cheklanmagan korxona;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdiskontlash stavkasi — boʻlgʻusi pul tushumlarini joriy qiymatga aylantirish uchun foydalaniladigan iqtisodiy samara stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkapitallashtirish stavkasi — muayyan davr uchun daromad miqdorini qiymatga aylantirish uchun foydalaniladigan, qoida tariqasida, foiz hisobida ifodalanadigan boʻluvchi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишjoriy qiymat — muayyan sanada tegishli diskontlash stavkasidan foydalanib keltirilgan boʻlgʻusi daromadlar qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишII-bob. Qoʻllanish sohasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. 9-son MBMSda biznes (korxona) deganda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiradigan tijorat tashkiloti tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Quyidagilar 9-son MBMS qoidalari tatbiq etiladigan baholash obyektlari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbiznes (korxona);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbiznesdagi mulk ulushlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. 9-son MBMS baholovchi tashkilotlar, baholovchilar hamda baholash xizmatlarining buyurtmachilari uchun moʻljallangan va biznes (korxona) yoki biznesdagi mulk ulushi qiymatini baholash boʻyicha xizmatlar koʻrsatishda va biznes qiymatini yoki biznesdagi mulk ulushini baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning ishonchliligini tekshirishda qoʻllanilishi majburiydir.
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBir paytning oʻzida bir korxonaning davlatga tegishli boʻlgan aksiyalari (ulushlari) va davlatga tegishli boʻlmagan aksiyalari (ulushlari) baholanishi kerak boʻlgan taqdirda baholash Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash” (roʻyxat raqami 2025, 2009-yil 28-oktabr) talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
(5-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. 9-son MBMS xususiylashtirish maqsadida korxonani (korxonadagi mulk ulushini) baholashda, shuningdek xususiylashtirish maqsadida korxonani (korxonadagi mulk ulushini) baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning ishonchliligini tekshirishda qoʻllanilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. 9-son MBMSni amaliyotda qoʻllashda ushbu 9-son MBMSning ilovasida keltirilgan Uslubiy koʻrsatmalardan foydalanish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIII-bob. Buxgalteriya hisobi standartlari bilan aloqadorlik
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Biznes qiymatini aniqlashda buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot maʼlumotlari asosiy axborot manbai hisoblanadi va baholash taomillari, yondashuvlari va usullarini tanlashga, shuningdek yakuniy qiymat haqidagi xulosaga jiddiy taʼsir koʻrsatishga qodir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Buxgalteriya hisobi milliy standartlari va mulkni baholash milliy standartlari koʻzlaydigan maqsadlardagi tushunchalar apparatida, qiymatni aniqlash va aktivlar hisobini yuritishning turli xil usullarida ifodalanadigan farqlar buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot maʼlumotlariga ulardan kelgusida biznes qiymatini aniqlashda foydalanish uchun tuzatishlar kiritish zaruriyatini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Baholovchi buxgalteriya hisobi atamalaridan foydalanganda, ularning mazmunini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda yoritib berishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIV-bob. Standart talablari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. Biznes (korxona) qiymatini baholash quyidagi bosqichlardan tarkib topadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash haqidagi vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишaxborot yigʻish va uni tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash natijalarini, qoʻllanilgan baholash yondashuvlarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Baholash haqida vazifani belgilash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Baholash haqidagi vazifa buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan hamkorlikda tuziladi va baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomaga ilova sifatida rasmiylashtiriladi. Baholash haqidagi vazifada quyidagilar koʻrsatilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining nomi va tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash maqsadi (maqsadlari) va baholash natijalaridan foydalanish moʻljali;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash maqsadiga muvofiq boʻlgan qiymat turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfarazlar va cheklovchi shartlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbuyurtmachi yoki oʻzga vakolatli shaxs taqdim etishi lozim boʻlgan boshlangʻich axborot roʻyxati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash ishlarini bajarish muddatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholash haqidagi vazifa qoʻshimcha shartlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. Baholash obyektining tavsifi quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiy kapitali (mulk ulushi) baholanayotgan korxona nomini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan korxona ustav fondidagi mulk ulushining bu ulush nisbiy va mutlaq qiymatlari koʻrsatilgan hajmini, aksiyadorlik jamiyatlarini baholashda esa, bunga qoʻshimcha ravishda baholanayotgan aksiyalar miqdori va turini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning joylashgan manzili, tashkiliy-huquqiy shakli va qaysi tarmoqqa mansubligi haqidagi maʼlumotlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona ustav fondining hajmi va tuzilishi haqidagi axborot, shu jumladan ustav fondidagi ulushlarning taqsimlanishi, chiqarilgan va eʼlon qilingan oddiy va imtiyozli aksiyalar miqdori haqidagi qisqacha maʼlumotlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektiga boʻlgan mulkiy huquqlar tavsifini va koʻrsatilgan huquqlarga doir cheklashlar va majburiyatlar haqidagi maʼlumotlarni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. Baholash maqsadi sifatida buyurtmachi baholash natijalaridan yoki baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan nima uchun foydalanishni moʻljallayotgani koʻrsatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Biznes (korxona) yoki undagi mulk ulushi qiymatini baholashda, agar baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomada yoki baholash obyektini baholash qaysi normativ hujjatga muvofiq amalga oshirilayotgan boʻlsa, shu normativ hujjatda oʻzgacha tartib oʻrnatilgan boʻlmasa, baholash obyektining bozor qiymati aniqlanishi lozim. Bozor qiymatidan boshqacha qiymat aniqlanishi lozim boʻlgan holatlarda qoʻllanish sabablari hamda aniqlanayotgan qiymat va bozor qiymati oʻrtasidagi farqlar baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bayon etilishi va yoritib berilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Baholovchi baholash yondashuvlari va usullarini asosli ravishda tanlash va qoʻllash uchun zarur va yetarli boʻlgan hajmda baholash obyekti haqida axborot va bozor haqida axborotni yigʻish va tahlil qilishni amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. Quyidagilar baholash obyekti haqidagi axborot manbalari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbuyurtmachi yoki oʻzga vakolatli shaxs tomonidan taqdim etiladigan boshlangʻich axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholovchi korxonani koʻzdan kechirish jarayonida hamda korxona rahbariyati va mutaxassislari bilan suhbatlashish natijalariga koʻra olgan axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишuchinchi shaxslar va tashkilotlardan olingan, shuningdek, ommaviy axborot vositalari va Internet tarmogʻida eʼlon qilingan axborot.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Boshlangʻich axborot quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasida kiritilgan barcha oʻzgartish va qoʻshimchalarni oʻz ichiga olgan korxona ustavi nusxasini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyuridik shaxsni davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi guvohnoma nusxasini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишaksiyadorlar reyestri nusxasini (aksiyadorlik jamiyatlari uchun);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanishi lozim boʻlgan korxona ustav fondidagi ulush, shu jumladan huquqlar, imtiyozlar va shartlar, miqdor koʻrsatkichlari, nazoratga taʼsir etadigan omillar va sotish yoki topshirishni cheklaydigan bitimlar haqidagi maʼlumotlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona, uning tarixi, rejalari va rivojlanish imkoniyatlari haqidagi umumiy maʼlumotlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning tashkiliy tuzilishi haqidagi maʼlumotlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona mulkining tarkibi haqidagi maʼlumotlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻtgan va joriy davrlar uchun korxona moliyaviy hisobotini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишasosiy faoliyat haqidagi maʼlumotlarni (daromadlar va xarajatlar tuzilishi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишboshqa turdagi faoliyat haqida maʼlumotlarni (daromadlar va xarajatlar tuzilishi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻtgan va joriy davrlar uchun dividendlar toʻlash haqidagi maʼlumotlarni.
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTaqdim etilayotgan boshlangʻich axborot korxona rahbariyatining imzosi va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanishi lozim va shu holdagina haqiqiy hisoblanadi.
(18-bandning oʻn uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2016-yil 26-maydagi 01/27-26/35-sonli (roʻyxat raqami 2026-1, 01.06.2016-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2016-y., 22-son, 256-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab, baholovchi boshlangʻich axborot roʻyxatini kengaytirishi yoki baholashni amalga oshirish jarayonida kerakli axborotni talab qilib olishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Baholovchi qoʻshimcha ravishda bozor haqida quyidagi axborotni yigʻishi va tahlil qilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmilliy iqtisodiyotning holati va uning mazkur korxonaga taʼsiri haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan makroiqtisodiy axborotni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona joylashgan mintaqa haqidagi axborotni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona mansub boʻlgan bozor va (yoki) bozor segmenti haqidagi axborotni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. Yigʻilgan axborot asosida baholovchi koʻrib chiqilayotgan davr uchun korxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlarini tahlil qilishni amalga oshirishi lozim. Ushbu tahlil buxgalteriya balanslarini, moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlarni va moliyaviy koeffitsiyentlarning asosiy toifalarini tahlil qilishni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишZarur holda baholovchi tarmoqning oʻxshash korxonalari yoki tarmoq boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkichlar bilan qiyosiylikka va korxona pul oqimlarini prognoz qilishda qoʻllanishga yaroqlilikka erishish uchun moliyaviy hisobotni meʼyorga solishni — baholanayotgan biznes qiymatiga jiddiy taʼsir koʻrsatadigan koʻrsatkichlar boʻyicha tuzatish kiritishni amalga oshiradi. Tuzatishlarni kiritish uchun asoslar va ularning qoʻllanishi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Baholash obyektini baholashni amalga oshirishda baholovchi baholashning daromad haqida, qiyosiy va xarajat haqida yondashuvlaridan foydalanishi (yoki foydalanishdan voz kechish sabablarini asoslashi) lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Har bir baholash yondashuvi doirasida 9-son MBMSda belgilangan usullarni tanlashni baholovchi baholash maqsadi, baholash obyektining xususiyati va rivojlanish imkoniyatlari, cheklovchi shartlar, axborot bazasi mavjudligi va uning toʻliqligini hisobga olib mustaqil amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. Baholash obyekti qiymatini daromad yondashuvi bilan baholash uchun baholovchi baholash obyektidan kutilayotgan daromadlarni baholash sanasida qiymatning yagona miqdoriga oʻzgartirishga asoslangan quyidagi usullardan birini qoʻllaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpul oqimlarini diskontlash usuli — baholash obyekti qiymati baholash sanasida diskontlash stavkasi boʻyicha keltirilgan prognoz davridagi va prognoz davridan keyingi pul oqimlarini qoʻshish yoʻli bilan aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaromadni kapitallashtirish usuli — baholash obyekti qiymati ayrim davr mobaynida olingan daromad miqdorini shu daromadga muvofiq boʻlgan kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. Pul oqimlarini diskontlash usulini qoʻllashda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpul oqimi turini tanlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишprognoz davri muddatini belgilashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaromadlar va xarajatlarni tahlil va prognoz qilishni amalga oshirishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишprognoz davrining har bir bosqichi uchun pul oqimi hajmini hisoblashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdiskontlash stavkasini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti qiymatining prognoz davridan keyingi hajmini hisoblashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining joriy qiymatini hisoblashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyakuniy tuzatishlar kiritishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. Korxona kapitalining tuzilishiga (xususiy kapital va jalb qilingan kapitalning oʻzaro nisbatiga) qarab, baholovchi xususiy kapitalga olingan pul oqimidan yoki investitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimidan foydalanadi. Bu pul oqimlari soliq toʻlanishidan oldingi yoki soliq toʻlanganidan keyingi holatga koʻra, nominal yoki real summalarda hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. Tugaganidan soʻng:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyo korxona daromadining oʻzgarish surʼatlarini barqarorlashtirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyo korxonani sotish yoki tugatish moʻljallanayotgan davr prognoz davri sifatida olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. Xususiy kapitalga olingan pul oqimi uchun diskontlash stavkasi quyidagi usullardan biri yordamida hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkapital aktivlarni hisoblash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkumulyativ tuzish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdiskontlangan pul oqimini tahlil qilish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишInvestitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimiga diskontlash stavkasini hisoblash uchun kapitalning oʻrtacha oʻlchangan qiymati usuli qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDiskontlash stavkasi tanlangan pul oqimiga muvofiq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28. Baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymatini aniqlash quyidagi usullardan biri yordamida amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar pul oqimlarini barqarorlashtirish moʻljallanayotgan boʻlsa, prognoz davri tugaganidan keyin birinchi yil pul oqimini Gordon modeliga muvofiq kapitallashtirish yoʻli bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar prognoz davri tugaganidan keyin biznesni sotish moʻljallanayotgan boʻlsa, sof aktivlar qiymati boʻyicha yoki moʻljallanayotgan qayta sotish narxi boʻyicha;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar prognoz davri tugaganidan keyin biznesni tugatish moʻljallanayotgan boʻlsa, tugatish qiymati boʻyicha.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29. Baholash obyektining joriy qiymati prognoz davri pul oqimlarining joriy qiymatlari va biznesning prognoz davri tugaganidan keyingi joriy qiymati yigʻindisi sifatida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30. Baholovchi quyidagi yakuniy tuzatishlarni kiritadi (yoki kiritishdan voz kechish sabablarini asoslaydi):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpul oqimini shakllantirishda ishga solinmagan aktivlar mavjudligiga;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiy aylanma kapitalning ortiqchaligi yoki taqchilligiga;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar baholash obyekti mulkdagi ulush boʻlsa, nazorat va likvidlik darajasiga.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31. Daromadni kapitallashtirish usulini qoʻllaganda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻtgan davrdagi va joriy moliyaviy hisobotni tahlil qilish va zarur holda uni meʼyorga solishni amalga oshirishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkapitallashtiriladigan daromad turi va hajmini tanlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkapitallashtirish stavkasini hisoblashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining joriy qiymatini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyakuniy tuzatishlar kiritishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32. Daromadning quyidagi turlaridan biri kapitallashtiriladigan daromad sifatida olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsof daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsoliqlar toʻlangunga qadar boʻlgan daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишrealizatsiyadan kelgan tushum;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsof pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdividendlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDaromad nominal yoki real summalarda hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33. Kapitallashtirilishi lozim boʻlgan daromad hajmi sifatida baholash sanasidan keyingi yil uchun boʻlgʻusi daromad hajmi olinadi va u quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишjoriy daromadlar usuli bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaromadning oddiy oʻrtacha hajmini hisoblash usuli bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaromadning oʻrtacha oʻlchangan hajmini hisoblash usuli bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtrend usuli (statistik usul) bilan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34. Kapitallashtirish stavkasi tanlangan daromad turiga muvofiq boʻlishi lozim va u:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻxshash obyektlar boʻyicha bitimlar yoki takliflar haqida maʼlumotlar mavjud boʻlgan holda bozor ekstraksiyasi usuli bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdiskontlash stavkasida daromad oʻzgarishining doimiy surʼatini hisobga olish yoʻli bilan hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35. Baholash obyektining qiymati daromadning tanlangan hajmini kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36. Baholovchi quyidagi yakuniy tuzatishlarni kiritadi (yoki kiritishdan voz kechish sabablarini asoslaydi):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaromadni shakllantirishda ishga solinmagan aktivlar mavjudligiga;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar baholash obyekti mulkdagi ulush boʻlsa, nazorat va likvidlik darajasiga.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv bilan baholash uchun baholovchi oʻxshash korxonalar yoki ulardagi mulk ulushlarining sotuv narxlarini taqqoslashga asoslangan quyidagi usullarni qoʻllaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻxshash korxonalar aksiyalarining bozor narxlari tahliliga asoslangan kapital bozori usulini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan biznesdagi mulk ulushlari bilan oldi-sotdi qilishga doir axborot tahliliga asoslangan baholanayotgan korxona boʻyicha bitimlar usulini;
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻxshash tarmoq korxonalarini (yoki uning aksiyalarini) sotishdagi oʻzaro nisbatlari (multiplikatorlari) koʻrsatkichlaridan hamda ular faoliyatining asosiy koʻrsatkichlaridan foydalanishga asoslangan tarmoqlar oʻzaro nisbatlari usulini.
(37-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAxborotning mavjudligiga va mavjud axborotning toʻliqligiga qarab, baholovchi baholash obyektini baholash uchun qiyosiy yondashuvning bir yoki undan ortiq usullarini qoʻllaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38. Qiyosiy yondashuvdan foydalanganda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻxshash korxonalarni tanlashni amalga oshirishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonalarni taqqoslash parametrlarini aniqlashi va multiplikatorlarni hisoblashni amalga oshirishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmultiplikatorlar qiymatini tanlashni amalga oshirishi va baholash obyekti qiymatini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyakuniy tuzatishlarni kiritishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻxshash korxona deb baholanayotgan korxonaga asosiy iqtisodiy koʻrsatkichlarga koʻra oʻxshash va ayni bir tarmoqqa mansub boʻlgan korxona hisoblanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39. Oʻxshash korxonalarni tanlash:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻxshash korxonalar yoki ularning aksiyalari (mulkdagi ulushlari)ning amaldagi sotuv narxlari haqidagi bozor axborotining;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻxshash korxonalar moliyaviy hisoboti va (yoki) ishlab chiqarish faoliyati koʻrsatkichlarining;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtaqqoslanayotgan obyektlar oʻrtasidagi oʻxshashlik yoki farqni aniqlash va qiyosiylikni taʼminlash uchun zarur tuzatishlar kiritish imkoniyatini beradigan qoʻshimcha maʼlumotlarning tahlili asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻxshash korxonalar yoki ularning aksiyalari (mulkdagi ulushlari)ning amaldagi sotuv narxlari haqida axborot boʻlmagan holda, savdo jarayonida narxning pasayishiga chegirma hisobga olingan holda taklif narxlari haqidagi axborotdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40. Multiplikatorni hisoblash uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻxshash korxonalar uchun sotuv narxini yoki oʻzgacha qiymat asosini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻxshash korxonalarning mos keladigan moliyaviy yoki boshqa xil koʻrsatkichlarni tanlash lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMultiplikatorlarda hisobga olinadigan moliyaviy yoki boshqa xil koʻrsatkichlar baholanayotgan korxona va taqqoslanayotgan korxonalar uchun baholash sanasiga nisbatan ayni bir davrda yoki ayni bir davr uchun hisoblanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41. Baholash obyektining qiymati qiyosiy yondashuv yordamida multiplikatorlarning tanlangan qiymatlarini baholash obyektining tegishli moliyaviy yoki boshqa xil koʻrsatkichlariga koʻpaytirish orqali olingan natijalarni muvofiqlashtirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42. Baholovchi quyidagi yakuniy tuzatishlarni kiritadi (yoki kiritishdan voz kechish sabablarini asoslaydi):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar qiymat bazasi sifatida investitsiyalangan kapitaldan foydalanilgan boʻlsa, uzoq muddatli qarzdorlikka;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiy aylanma kapitalning taqchilligiga (ortiqchaligiga);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaromadni shakllantirishda ishga solinmagan aktivlar mavjudligiga;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlab chiqarishning noqulay diversifikatsiyasiga (portfel skidka);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишlikvidlikka (yopiq korxona ochiq analoglar boʻyicha baholangan holda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnazorat darajasiga.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43. Biznes qiymatini xarajat yondashuvi bilan baholashda baholovchi baholash obyektini tiklash yoki almashtirish uchun zarur boʻlgan xarajatlarga asoslangan quyidagi usullardan birini qoʻllaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsof aktivlar usuli — biznes qiymati korxona barcha aktivlarining bozor qiymatlari va uning majburiyatlari oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtugatish qiymati usuli — biznes qiymati korxona tugatilganda uning mulkdori olishi mumkin boʻlgan mulkning qiymati va tugatish xarajatlari oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44. Sof aktivlar usulini qoʻllaganda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning baholash sanasidagi oxirgi buxgalteriya balansi boʻyicha aktivlar va majburiyatlar tarkibini oʻrganishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbalansda hisobga olinmagan aktivlar va majburiyatlar bor-yoʻqligini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишaktivlar va majburiyatlar bozor qiymati boʻyicha hisobga olinadigan baholash balansini tuzishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash balansiga muvofiq aktivlar summasining bozor qiymatini va majburiyatlar summasining bozor qiymatini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona xususiy kapitali qiymatini aktivlarning bozor qiymatidan majburiyatlarning bozor qiymatini ayirish yoʻli bilan aniqlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMajburiyatlarning bozor qiymati, qoida tariqasida, ularning joriy qiymatiga tengdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш45. Tugatish qiymati usulini qoʻllaganda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning baholash sanasidagi oxirgi buxgalteriya balansi boʻyicha aktivlar va majburiyatlar tarkibini oʻrganishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbalansda hisobga olinmagan aktivlar va majburiyatlar bor-yoʻqligini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona aktivlarining joriy qiymatini ularning bozor qiymati negizida (tegishli aktivga xos boʻlgan sotuv muddati bilan solishtirganda) qisqartirilgan sotuv muddatiga skidkani inobatga olgan holda hisoblashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtugatish xarajatlarini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишaktivlarning joriy qiymatidan tugatish xarajatlarini ayirib tashlashi va tugatish davrining operatsion daromadi (koʻrilgan zarar)ni (agar u mavjud boʻlsa) qoʻshishi (ayirishi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona majburiyatlarining joriy qiymatini hisoblashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning tugatish qiymatini aktivlarning tuzatish kiritilgan joriy qiymati va korxona majburiyatlarining joriy qiymati oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Qoʻllanilgan yondashuvlar doirasida olingan natijalarni muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш46. Baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash uchun baholovchi qoʻllanilgan yondashuvlar doirasida olingan natijalarni muvofiqlashtirishni amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTurli xil yondashuvlar bilan olingan baholash natijalari oʻrtasida jiddiy tafovut mavjud boʻlsa, baholovchi olingan tafovut sabablarining tahlilini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirishi lozim. Baholash natijasining yuqori chegarasidan 30 foizdan ortiq qiymatga ega boʻlgan tafovut jiddiy tafovut deb hisoblanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш47. Muvofiqlashtirish, qoida tariqasida, turli baholash yondashuvlari bilan olingan baholash natijalari uchun solishtirma oʻlchovlarni aniqlash orqali amalga oshiriladi, bunda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash maqsadini va baholash natijalaridan foydalanish moʻljalini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan biznes va uning aktivlari xususiyatini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqiymat turini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash yondashuvlarini qoʻllashda foydalanilgan axborot hajmi va sifatini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulk ulushi baholangan holda — qoʻshimcha tarzda bu ulush hajmi, nazorat darajasi va likvidlikni hisobga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш48. Muvofiqlashtirish usuli va solishtirma oʻlchovlarning tanlanishi, shuningdek bunda baholovchining barcha mulohazalari va farazlari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш49. Baholash obyektining yakuniy qiymati pul hisobida yagona kattalik sifatida ifodalanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-§. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50. Baholash natijalari baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan va baholovchi tashkilotning baholash obyekti qiymati xususidagi yigʻilgan axborot va hisoblashlar asosida tasdiqlangan professional mulohazasini oʻz ichiga olgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot sifatida rasmiylashtirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш51. Hisobot baholash milliy standartlari talablariga muvofiqlik haqidagi bayonotni va ulardan har qanday chetga chiqish haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш52. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzishda quyidagi qoidalarga rioya etish lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti qiymatini aniqlash uchun yetarli boʻlgan barcha ochiq axborot hisobotda bayon etilishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotning mazmuni mazkur hisobotdan foydalanuvchilarni chalgʻitmasligi, shuningdek har xil talqinlarga yoʻl qoʻymasligi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotda ifodalangan materiallar tarkibi va ketma-ketligi, baholash jarayoni tavsifi, hisoblashlar va ularga izohlar baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchiga qiymatni hisoblashni amalga oshirish imkoniyatini berishi va uni ayni shu natijalarga keltirishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash jarayonida oraliq va yakuniy natijalarni aniqlashda foydalanilmagan axborot, agar u baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining talablariga binoan majburiy boʻlmasa, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilishi mumkin emas.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш53. Biznes qiymatini baholash toʻgʻrisidagi hisobot quyidagi asosiy boʻlimlardan iborat boʻlishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtitul varagʻi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmundarija;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишumumlashtiruvchi qism (ilova xat);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash haqidagi vazifa hamda asosiy faktlar va xulosalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmamlakat va mintaqadagi umumiy iqtisodiy vaziyat tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti mansub boʻlgan tarmoq va bozor tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbiznes (korxona) tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlari tahlili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qoʻllanilishi tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишilovalar.
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш54. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchi (baholovchilar) tomonidan sahifama-sahifa raqamlangan va imzolangan, ipdan oʻtkazilgan, shuningdek baholovchi tashkilot rahbarining imzosi va shu tashkilot muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanishi lozim.
(54-band Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2016-yil 26-maydagi 01/27-26/35-sonli (roʻyxat raqami 2026-1, 01.06.2016-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2016-y., 22-son, 256-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш55. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilovalar baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlash jarayonida foydalangan hujjatlarning nusxalarini, shuningdek, baholovchi tashkilot litsenziyasi, baholovchilarning malaka sertifikatlari va fuqarolik majburiyati sugʻurta polisining nusxalarini oʻz ichiga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV-bob. Fikr-mulohazalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш56. Biznesda mulk ulushlari qiymatini aniqlashda quyidagi qoidalarni hisobga olish lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbiznesda mulk ulushlari nazoratli yoki nazoratsiz xususiyatga ega boʻlishi mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan mulk ulushining nazorat huquqini aks ettirish uchun nazorat darajasini, mulkni taqsimlash samarasini, mulkdorlar ittifoqini tuzish imkoniyatini, ovoz berish tartibini, dividendlar toʻlash bilan bogʻliq cheklashlarni, korxonaning moliyaviy ahvolini hisobga oluvchi turli xil mukofotlar va chegirmalar qoʻllaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkiritiladigan chegirmalar yoki mukofotlar hajmi baholash usullari bilan ham, korxona tipi (ochiq, yopiq) bilan ham belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш57. Xarajat va daromad yondashuvlarning usullari bilan hamda qiyosiy yondashuvning tarmoqlar oʻzaro nisbati usuli bilan quyidagilar aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulkning mutlaq nazorat huquqiga ega boʻlgan (75 foizdan ortiq) nazoratli ulushi qiymati, korxona xususiy kapitali qiymatining mutanosib qismi sifatida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulkning mutlaq nazorat huquqiga ega boʻlmagan nazoratli ulushi qiymati, nazorat ayrim elementlari yoʻqligiga skidka chegirib tashlangan korxona xususiy kapitali qiymatining mutanosib qismi sifatida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulkning nazoratsiz ulushi qiymati, nazorat yoʻqligiga skidka chegirib tashlangan korxona xususiy kapitali qiymatining mutanosib qismi sifatida.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш58. Qiyosiy yondashuvning bilimlar usuli bilan quyidagilar aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulkning nazoratli ulushi qiymati. Mulkning baholanayotgan ulushi hajmi analoglardan farq qilgan taqdirda, olingan qiymatga nazorat ayrim elementlari mavjudligi yoki yoʻqligiga mukofotlar yoki chegirmalar qoʻllanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulkning nazoratsiz ulushi qiymati, bunda olingan qiymatga nazorat yoʻqligiga skidka qoʻllanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш59. Qiyosiy yondashuvning kapitallar bozori usuli bilan quyidagilar aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulkning nazoratli ulushi qiymati, bunda olingan qiymatga nazorat mavjudligiga mukofot qoʻllanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulkning nazoratsiz ulushi qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60. Daromad yondashuvning baholash obyekti daromadlarinigina hisobga oladigan usullari qoʻllanilgan holda nazorat mavjudligiga mukofotlar yoki nazorat yoʻqligiga skidkalar qoʻllanmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш61. Ochiq korxonalar bilan yoki yopiq korxonalardagi nazoratli ulushlar bilan taqqoslaganda yopiq korxonalardagi nazoratsiz ulushlarda likvidlikning taqchilligi quyidagi usullardan biri bilan hisobga olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdiskontlash stavkasini oshirish bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишlikvidlikning taqchilligiga skidkani hisoblash bilan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш62. Nazoratsiz ulush qiymatiga nazorat uchun mukofotni qoʻshish, nazoratli ulush qiymatida esa nazoratning ozligiga skidkani hisobga olish lozim boʻlgan hollarni aniqlash uchun baholovchi korxonada mulk ulushlarining taqsimlanishini tahlil qilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш63. Chegirmalar yoki mukofotlarning qoʻllanishini baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslab berishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш64. Mulkiy majmua sifatidagi korxona yoki uning bir qismi qiymatini baholash faqat xarajatga haqida yondashuv usullari bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVI-bob. Axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш65. Baholash jarayonida foydalanilgan axborotni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda oshkor etish shunday amalga oshirilishi lozimki, baholash toʻgʻrisidagi hisobotning baholash faoliyati sohasida maxsus bilimlarga ega boʻlmagan foydalanuvchilari baholash jarayoni mantiqini va baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun baholovchi bajargan amallarning ahamiyatini tushuna olsinlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш66. Baholash jarayonida qoʻllanilgan barcha axborot oshkor etilishi lozim, maxfiy xususiyatga ega boʻlgan axborot bundan mustasno. Maxfiy axborotni baholovchi faqat buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etgan shaxslar bilan kelishgan holda yoki sudning tegishli qaroriga binoan oshkor etadi. Foydalanilayotgan axborotning maxfiylik darajasi buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etuvchi yoki unga bevosita aloqador boʻlgan shaxslar tomonidan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш67. Baholashda foydalanilgan va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan axborot uning manbasiga ishoraga ega boʻlishi lozim, bunda mazkur manba yozma yoki ogʻzaki ekanligi ahamiyatsiz.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVII-bob. Standartdan chetga chiqish shartlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш68. 9-son MBMSning baholash jarayoni va olingan natijani bayon etish, baholashga va yakuniy qiymat haqidagi xulosaga daxldor boʻlgan har qanday farazlar va cheklovchi shartlarni oshkor etish bilan bogʻliq talablaridan biron-bir tarzda chetga chiqilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш69. Baholash talablari mazkur standart talablaridan farq qiladigan normativ hujjatga muvofiq amalga oshirilgan taqdirda, baholovchi mazkur farqlarni, aniqlanayotgan qiymat turini tanlashga ularning taʼsirini aniqlashi va olingan natijani qoʻllashga cheklashlar belgilashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash Milliy standarti (9-son MBMS) “Biznes qiymatini baholash”ga
ILOVA
ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-son MBMS “Biznes qiymatini baholash”ni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-son MBMSni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar (keyingi oʻrinlarda uslubiy koʻrsatmalar deb yuritiladi) 9-son MBMSni amalda qoʻllash maqsadida ishlab chiqilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI-bob. Atamalar va tushunchalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Uslubiy koʻrsatmalarda quyidagi atamalar va tushunchalardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtavakkalsiz stavka — investor foydalana oladigan, qoʻyilmalarning summalari va muddatlari boʻyicha baholanayotgan obyekt bilan qiyosiy boʻlgan, tavakkalchilikning milliy iqtisodiyot uchun eng past darajasi bilan tavsiflanadigan daromad stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgudvill — korxonadan alohida identifikatsiya qilinishi va baholanishi mumkin boʻlmagan omillar (korxona nomi va ishlab chiqarilayotgan mahsulotning mashhurligi, muayyan obroʻ va ishga doir aloqalar mavjudligi, joylashgan yer va boshqa shunga oʻxshash omillar) taʼsirida vujudga keladigan nomoddiy aktiv;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlab turgan korxona — nomuayyan vaqt mobaynida faoliyat koʻrsatishi taxmin qilinayotgan korxona;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnomuntazam tavakkalchilik — korxona faoliyatining investitsiyalash samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatayotgan ichki omillari bilan bogʻliq boʻlgan, diversifikatsiya yoʻli bilan pasaytirsa boʻladigan tavakkalchilik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtavakkalchilik uchun mukofot — tavakkalchilikni aks ettirish uchun tavakkalsiz stavkaga qoʻshiladigan daromad stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmuntazam tavakkalchilik — makroiqtisodiy omillar taʼsirida butun bozor konyunkturasining oʻzgarishlari bilan bogʻliq boʻlgan, diversifikatsiya yoʻli bilan bartaraf etib boʻlmaydigan tavakkalchilik.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишII-bob. Baholashga oid vazifani aniqlash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Baholashga oid vazifani belgilashda baholovchi baholash sanasi baholash maqsadlaridan kelib chiqib belgilanishini hisobga olishi lozim. Baholovchi faqat baholash sanasida mavjud boʻlgan holatlarni va baholash sanasiga qadar yuz bergan voqealarni eʼtiborga olishi kerak. Biznesni baholashda baholash sanasi, qoida tariqasida, baholash oʻtkazilishini belgilagan voqea yuz bergunga qadar tuzilgan soʻnggi moliyaviy hisobot sanasi bilan mos keladi. Baholash sanasi (moliyaviy hisobot tuzilgan sana bilan mos kelmaydigan) oraliq sanaga belgilanishi ham mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Baholash obyektiga nisbatan uchinchi shaxslarning hujjat bilan tasdiqlangan mulkiy huquqlari, mazkur obyektdan foydalanishda cheklashlar va unga doir majburiyatlar boʻlmagan holda, uning qiymatini baholovchi, agar baholashga oid vazifada oʻzgacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, koʻrsatilgan huquqlar, cheklashlar va majburiyatlar yoʻqligi haqidagi farazdan kelib chiqib aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Baholash obyektining bozor qiymatini aniqlashga qaratilgan biznesni yoki undagi ulushni baholashning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlab turgan korxona yoki korxonadagi mulk ulushi bilan oldi-sotdi qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишboshqaruv qarorlari qabul qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqayta tashkil etish (qoʻshib yuborish, birlashtirish, boʻlish, ajratib chiqarish);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona oʻz aksiyalarini qaytarib sotib olishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишboshqa tashkilotning ustav fondiga aksiyalar paketini kiritish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNormativ hujjatlar yoki baholashga oid vazifada bozor qiymatini aniqlashga qaratilgan baholashning boshqa maqsadlari belgilanishi ham mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Biznes yoki undagi ulush qiymatini baholashda aniqlanishi mumkin boʻlgan qiymatning bozor qiymatidan boshqa turlariga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишinvestitsiya qiymati — belgilangan yoki berilgan investitsiyalash maqsadlarida baholash obyektining konkret investor yoki investorlar guruhi uchun qiymati. Investitsiya qiymati baholash vaqtida investor tomonidan baholash obyekti bilan bogʻliq investitsiyaga oid qarorlar qabul qilish maqsadida aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtugatish qiymati — majburlovchi holatlar mavjudligi tufayli baholash obyekti qisqa vaqt ichida realizatsiya qilinishi lozim boʻlgan holda baholash obyektining qiymati. Tugatish qiymati baholash vaqtida korxonani tugatish maqsadida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIII-bob. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qoʻllanishini asoslash uchun baholovchi baholash obyektini tahlil qilishni amalga oshiradi. Baholash obyektini tahlil qilish uchun zarur axborot turi va hajmi baholovchi tomonidan baholash maqsadi, aniqlanayotgan qiymat turi, baholash obyektining xususiyatlari, farazlar va cheklovchi shartlarga qarab aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Baholovchi yigʻilgan baholanayotgan korxona haqidagi axborot asosida:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning rivojlanish tendensiyalarini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaromadlarni prognoz qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan biznesga xos boʻlgan nomuntazam tavakkalchilik omillarini aniqlaydi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Baholovchi makroiqtisodiy axborotni tahlil qilish chogʻida oʻrganishi va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirishi lozim boʻlgan asosiy koʻrsatkichlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишiqtisodiy oʻsish (yalpi ichki mahsulotning oʻsish) surʼatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsanoat ishlab chiqarishi hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишinflatsiya darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmilliy valyutaning ayirboshlash kursi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfoiz stavkalari darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfond bozori koʻrsatkichlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsoliq solish strukturasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektining xususiyati va baholash maqsadlariga qarab baholovchi makroiqtisodiy koʻrsatkichlarning mazkur roʻyxatini kengaytirishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Baholovchi baholash obyekti mansub boʻlgan bozorni aniqlashi va uni tahlil qilishi lozim. Tahlil qilish va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirish talab etiladigan bozorga oid asosiy koʻrsatkichlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti mansub boʻlgan tarmoqning oʻsish surʼatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarmoqdagi daromaddorlikning oʻrtacha koʻrsatkichlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишehtimol tutilgan investorlar uchun tarmoqning jalb qiluvchanligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarmoqning rivojlanish imkoniyatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarmoqni segmentlarga ajratish va baholanayotgan korxona mansub boʻlgan segmentni aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarmoqning normativ-huquqiy tartibga solinishi va tarmoqda korxonalar faoliyati uchun oʻziga xos cheklashlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBozorga oid axborot tahlili natijalariga koʻra baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bozorning mazkur segmentini tavsiflovchi quyidagi parametrlar boʻyicha xulosalar aks ettirilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnarxlar dinamikasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишasosiy raqiblar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning tarmoqdagi oʻrni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkompaniyaning imkoniyatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Quyidagilar moliyaviy hisobot maʼlumotlarini tahlil qilishning asosiy turlari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyagona bazaga muvofiq tahlil (vertikal tahlil). Ushbu maqsadda buxgalteriya balansi moddalari aktivlar summasiga nisbatan foiz hisobida, moliyaviy natijalar haqidagi hisobot moddalari esa — daromadlarning umumiy summasiga nisbatan foiz hisobida ifodalanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgorizontal tahlil. U davr mobaynida moliyaviy hisobot koʻrsatkichlari oʻzgarishining tahlilini nazarda tutadi. Tahlil qilish talab etiladigan asosiy koʻrsatkichlarga realizatsiyadan kelgan tushumning oʻsish surʼatlari, daromadning oʻsish surʼatlari va aktivlarning oʻsish surʼatlari kiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmoliyaviy koeffitsiyentlar tahlili. U hisoblangan koeffitsiyentlarni normativ koʻrsatkichlar, boshqa korxonalarning koeffitsiyentlari bilan yoki tarmoqqa oid oʻrtacha koʻrsatkichlar bilan taqqoslashni amalga oshirish imkoniyatini beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxonani baholashda moliyaviy koeffitsiyentlarning quyidagi asosiy guruhlari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning ish faolligini tavsiflaydigan aylanuvchanlik koeffitsiyentlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona ishining daromaddorligini, xarajatlarning iqtisodiy samara berish darajasini va mablagʻlardan foydalanish darajasini tavsiflaydigan, shuningdek korxona sof yoki operatsion daromadining korxona faoliyatining u yoki bu parametriga nisbatini aks ettiradigan daromaddorlik va rentabellik koeffitsiyentlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonani moliyalashtirish manbalarida xususiy va jalb qilingan mablagʻlar nisbatini aks ettiradigan va korxonaning kreditorlardan moliyaviy mustaqilligi darajasini va uning uzluksiz ishlab chiqarish jarayonini taʼminlash uchun toʻlovlar boʻyicha hisob-kitob qilish qobiliyatini tavsiflaydigan moliyaviy barqarorlik koeffitsiyentlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning qisqa muddatli davrdagi toʻlov qobiliyatini va uning bozor konyunkturasidagi tezoqar oʻzgarishlarga dosh berish qobiliyatini tavsiflaydigan likvidlik koeffitsiyentlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektining xususiyatlariga qarab baholovchi koʻrsatilgan guruhlarda foydalaniladigan koeffitsiyentlar soni va turini mustaqil aniqlaydi, shuningdek, boshqa mos keluvchi koeffitsiyentlarni hisoblashi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. Zarur holda baholovchi moliyaviy hisobotni meʼyorga solishni, yaʼni korxona moliyaviy hisobotini baholash jarayonida foydalanilishi mumkin boʻlgan baholash balanslariga va moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlarga qayta baholashni amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQuyidagilar asosiy meʼyorga soladigan tuzatishlar hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbuxgalteriya balansi maʼlumotlariga korxona aktivlari va majburiyatlarining bozor qiymatini olish uchun zarur boʻlgan tuzatishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmoliyaviy natijalar haqidagi hisobot maʼlumotlariga baholanayotgan korxonaga xos boʻlmagan daromadlar va xarajatlarga tegishli boʻlgan tuzatishlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMeʼyorga solish natijasida korxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlari:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarmoqning oʻxshash korxonalari yoki tarmoqqa oid oʻrtacha koʻrsatkichlar bilan qiyosiy boʻlishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona pul oqimlarini prognoz qilishda foydalanish uchun yaroqli boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMeʼyorga solingan moliyaviy hisobot (baholash balanslari va moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlar)dan faqat baholash maqsadida foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Korxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlari tahlilining natijalari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltiriladi va quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasiga qadar soʻnggi uch yil uchun buxgalteriya balanslari tahlilining natijalari izohlar va xulosalar bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasiga qadar soʻnggi uch yil uchun moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlar tahlilining natijalari izohlar va xulosalar bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasiga qadar soʻnggi uch yil uchun moliyaviy koeffitsiyentlarning asosiy guruhlari boʻyicha yakuniy hisob-kitoblar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIV-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Daromadga oid yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. Baholash obyekti qiymati pul oqimlarini diskontlash usuli (keyingi oʻrinlarda matnda POD usuli deb yuritiladi) yordamida baholash obyektidan prognoz davrida kutilayotgan pul oqimlarining joriy qiymatlari va baholash obyektining prognoz davridan keyingi joriy qiymatini qoʻshish yoʻli bilan aniqlanadi. Bunda, koʻrsatilgan qiymatlar baholash sanasidagi diskontlash stavkasi boʻyicha keltiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektining joriy qiymatini POD usuli bilan hisoblash formulasi, pul oqimlari prognoz davrining har bir yili oxirida tushadi deb faraz qilinganda, quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPV — joriy qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишi — prognoz davri yilining raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишn — prognoz davrining oxirgi yili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCFi — prognoz davri i-chi yilining pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFV — baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPul oqimlari yil oʻrtasida tushadi deb faraz qilinganda (ular yil mobaynida mutanosib ravishda tushganda) i oʻrniga daraja koʻrsatkichi i-0,5, n oʻrniga tegishincha n-0,5 ishlatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. Baholash obyekti qiymatini POD usuli bilan baholashda, baholash maqsadi, baholash obyektining xususiyati va kapital tuzilishiga qarab, xususiy yoki investitsiyalangan kapitalga olingan, soliq toʻlangunga qadar yoki soliq toʻlanganidan keyingi holatga koʻra nominal yoki real summalarda hisoblangan pul oqimlari qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxona xususiy kapitali yoki undagi mulk ulushi qiymatini baholash uchun qoʻllaniladigan pul oqimining asosiy turi xususiy kapitalga olingan sof pul oqimi boʻlib, u quyidagi tartibda hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsof daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишplyus amortizatsiya ajratmalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишplyus (minus) xususiy aylanma kapitalning kamayishi (koʻpayishi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишplyus (minus) aktivlarning sotilishi (kapital qoʻyilmalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишminus imtiyozli aksiyalar boʻyicha dividendlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишplyus (minus) uzoq muddatli qarzlarning koʻpayishi (kamayishi).
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxona kapitalining tuzilishida jalb qilingan kapital ulushi ancha koʻp (30 foizdan ortiq) boʻlsa, investitsiyalangan kapitalga olingan sof pul oqimi qoʻllaniladi va u quyidagi tartibda hisoblanadi:
(14-bandning toʻqqizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsof daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишplyus amortizatsiya ajratmalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишplyus (minus) xususiy aylanma kapitalning kamayishi (koʻpayishi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишplyus (minus) aktivlarning sotilishi (kapital qoʻyilmalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишplyus uzoq muddatli qarzlar boʻyicha ilgari sof daromadni hisoblash vaqtida chegirib tashlangan foizlarni toʻlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишminus daromad soligʻining toʻlangan foizlar summasiga toʻgʻri keladigan qismi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Daromadlarni prognoz qilishda baholovchi quyidagi omillarni oʻrganadi va hisobga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишchiqarilayotgan mahsulot assortimenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlab chiqarish hajmlari va mahsulot narxlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишchiqarilayotgan mahsulotga boʻlgan talab;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишinflatsiya surʼatlari (nominal pul oqimi uchun);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning mavjud ishlab chiqarish quvvatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkapital qoʻyilmalarni amalga oshirish rejasi va oqibatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtalab imkoniyatlarini belgilaydigan iqtisodiyotdagi umumiy vaziyat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarmoqdagi vaziyat va raqobat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan korxonaning bozordagi ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишprognoz davri tugaganidan soʻng daromadlarning oʻsish surʼatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишXarajatlarni prognoz qilishda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxarajatlar tuzilishini, oʻzgarmas va oʻzgaruvchi xarajatlar nisbatini tahlil qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbir martalik va favqulodda xarajatlar moddalarini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишamortizatsiyalanadigan aktivlar mavjudligidan, ularning boʻlgʻusi koʻpayishi va hisobdan chiqarilishi prognozidan kelib chiqib, amortizatsiya ajratmalari miqdorini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишjalb qilingan mablagʻlar boʻyicha foiz toʻlovlari miqdorini bu mablagʻlarning prognoz qilinayotgan miqdoriga muvofiq aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning asosiy vositalar va aylanma aktivlarga boʻlgan ehtiyojini prognoz qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona xususiy aylanma kapitalining ortiqchaligi yoki taqchilligini hisoblaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишuzoq muddatli qarzlar hajmining oʻzgarishlarini hisoblaydi (xususiy kapitaldan olinadigan pul oqimi uchun).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Diskontlash stavkasini hisoblash uchun, pul oqimi turiga qarab, quyidagi usullarning biridan foydalanilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiy kapitaldan olinadigan pul oqimi uchun — kapital aktivlarni baholash usuli, kumulyativ tuzish usuli va diskontlangan pul oqimini tahlil qilish usulidan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишinvestitsiyalangan kapitaldan olinadigan pul oqimi uchun — kapitalning oʻrtacha oʻlchangan qiymati modelidan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDiskontlash stavkasini hisoblash qoʻllanilayotgan (soliq toʻlangunga qadar yoki soliq toʻlanganidan keyingi) pul oqimiga mos keladigan asosda, qiymatda (nominal yoki real qiymatda) va hisoblash valyutasida amalga oshirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. Diskontlash stavkasini kapital aktivlarni baholash usuli bilan hisoblash fond bozorining erkin muomaladagi aksiyalar daromaddorlik darajasining oʻzgarishiga doir axborotini tahlil qilish asosida, quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD = Rf + β ( Rm – Rf ) + S1 + S2 + C, bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRf — tavakkalsiz stavka;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишβ — beta koeffitsiyenti, muntazam tavakkalchilik koʻrsatkichi boʻlib, fond bozorining umumiy daromaddorlik darajasiga nisbatan konkret korxona aksiyalari umumiy daromaddorlik darajasining oʻzgarishini aks ettiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRm — bozorning umumiy daromaddorlik darajasi (daromaddorlikning bozordagi oʻrtacha meʼyori);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS1 — kichik korxonalarga tavakkalchilik uchun mukofot boʻlib, u ustav fondi miqdori yirik korxonalar bilan taqqoslaganda uncha katta boʻlmagan korxonalarning past darajadagi kredit qobiliyati va moliyaviy barqarorligi bilan belgilanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS2 — konkret korxonaga investitsiyalar qilish tavakkalchiligi uchun mukofot (nomuntazam tavakkalchiliklar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS — mamlakatga oid tavakkalchilik boʻlib, u faqat kapital aktivni baholash usuli boʻyicha hisoblash formulasining barcha elementlari sifatida boshqa mamlakatlar bozoriga oid maʼlumotlardan foydalanilganida hisobga olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Diskontlash stavkasini kumulyativ tuzish usuli yordamida hisoblash daromad tavakkalsiz stavkasi va baholanayotgan korxonaga investitsiyalar qilish tavakkalchiligi uchun mukofotlarni qoʻshish yoʻli bilan, quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD = Rf + RPm + RPs + RPu, bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRf — tavakkalsiz stavka;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRPm — tavakkalsiz investitsiyalar bilan taqqoslaganda, aksiyalarga qoʻyilmalar tavakkalchiligi uchun mukofot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRPs — kichik korxonalarga tavakkalchilik uchun mukofot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRPu — konkret korxona yoki tarmoqqa xos boʻlgan tavakkalchilik uchun mukofot boʻlib, uning doirasida tavakkalchilikning quyidagi omillari baholanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyetakchi shaxsga bogʻliqlik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonani moliyalashtirish manbalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtovarga oid va hududiy diversifikatsiya;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmijozlarning diversifikatsiyalanganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan korxonaga xos boʻlgan boshqa tavakkalchiliklar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Diskontlash stavkasini pul oqimi diskontlangan usuli yordamida hisoblash baholash obyektining joriy qiymatini POD usuli bilan hisoblash formulasida diskontlash stavkasi qiymatini, qolgan parametrlar maʼlum boʻlganda, mazkur formula elementlarining tengligiga erishgunga qadar oldinma-ketin oʻzgartirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. Diskontlash stavkasini kapitalning oʻlchangan oʻrtacha qiymati usuli yordamida hisoblash xususiy kapital va jalb qilingan mablagʻlarga iqtisodiy samara olishning oʻlchangan stavkalarini qoʻshish yoʻli bilan (bu yerda oʻlchovlar sifatida xususiy va jalb qilingan mablagʻlarning kapital tarkibidagi ulushlari amal qiladi), quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишWACC = kd (1 – tc) wd + kpwp + ksws, bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkd — jalb qilingan mablagʻlar boʻyicha bank foiz stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtc — korxonaning daromad soligʻi stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkp — imtiyozli aksiyalar boʻyicha daromad stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишks — oddiy aksiyalar boʻyicha daromad stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишwd — korxona kapitali tarkibida jalb qilingan kapital ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишwp — korxona kapitali tarkibida imtiyozli aksiyalar ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишws — korxona kapitali tarkibida oddiy aksiyalar ulushi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Diskontlash stavkasini hisoblash usulining tanlanishi va hisoblashda olingan qiymatlar va farazlar baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslantirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati quyidagi usullardan biri yordamida hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишeskirish va kapital qoʻyilmalarning qiymatlari teng deb faraz qilinganda, prognozdan keyingi davrda barqaror daromadlar olish prognoziga asoslangan Gordon modeli yordamida:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFV — baholash obyektining prognoz davri tugagandan keyingi qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCF(t+1) — prognozdan keyingi davrning birinchi yili uchun pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg — sotuv pul oqimining oʻsish surʼati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmoʻljallanayotgan sotuv, u baholash obyektini sotish majburiyati mavjud boʻlgan yoki bunday sotish muayyan turdagi biznesga xos boʻlgan holda qoʻllaniladi. Sotuv narxini hisoblash pul oqimini qiyosiy baholash obyektlari sotuvlariga doir;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsof aktivlar qiymatiga doir;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtugatish qiymatiga doir maʼlumotlar tahlili asosida olingan koeffitsiyentlar yordamida qiymat koʻrsatkichlariga qayta hisoblashdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. Baholash obyektining joriy qiymati POD usuli bilan prognoz davri pul oqimlarining joriy qiymatlari va baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi joriy qiymati yigʻindisi sifatida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektining bozor qiymatini olish uchun quyidagi tuzatishlarni kiritish talab etiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpul oqimini shakllantirishda ishga solinmagan aktivlarning (agar ular mavjud boʻlsa) qiymati qoʻshiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiy aylanma kapitalning ortiqcha qismi qoʻshiladi (taqchilligi ayiriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar korxona xususiy kapitalining qiymatini hisoblash uchun investitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimidan foydalanilayotgan boʻlsa, uzoq muddatli qarzlar miqdori ayirib tashlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyekti biznesdagi mulk ulushi boʻlgan holda ham baholovchi nazorat va likvidlik darajasiga qarab tuzatishlar kiritadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBozor axboroti mavjud boʻlmaganda, nazorat elementlari yoʻqligiga chegirmalar quyidagicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori, % |
Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma, % |
|
100 dan 75 gacha +1 oddiy aksiya |
0 |
|
75 dan 50 gacha +1 oddiy aksiya |
5 |
|
50 dan 25 gacha +1 oddiy aksiya |
10 |
|
25 dan 10 gacha +1 oddiy aksiya |
15 |
|
10 va undan kam |
20 |
(23-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. Baholash obyekti qiymatini daromadni kapitallashtirish usuli yordamida aniqlash ayrim davr (odatda — bir yil) mobaynida olingan daromad miqdorini shu daromadga muvofiq boʻlgan kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan, quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPV — joriy qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCF — yil (yoki boshqa tanlangan davr) mobaynida olish kutilayotgan daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишR — kapitallashtirish stavkasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. Kapitallashtirilishi lozim boʻlgan daromad miqdori quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишjoriy daromadlar usuli bilan — kapitallashtirilishi lozim boʻlgan daromad miqdori sifatida soʻnggi hisobot davri koʻrsatkichlari olinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaromadning oddiy oʻrtacha miqdorini hisoblash usuli bilan — kutilayotgan daromad miqdori retrospektiv davrdagi daromadning oʻrtacha miqdoriga teng deb olinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaromadning oʻlchangan oʻrtacha miqdorini hisoblash usuli bilan — kutilayotgan daromad miqdori retrospektiv davrdagi daromadning oʻlchangan oʻrtacha miqdoriga teng deb olinadi, bunda daromadni olish davri baholash sanasiga qancha yaqin boʻlsa, uning koʻrsatkichi vazni shuncha salmoqli boʻladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmavjud tendensiyalar davom etadi degan farazga asoslangan trend (statistik usul) bilan oxirgi uch yil uchun retrospektiv maʼlumotlarga asoslanib trend tuzish va quyidagi formuladan foydalanishni nazarda tutadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишy = a + bxn + 1, bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишy — prognozdan keyingi davrning birinchi yilidagi daromad miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxn + 1 — prognozdan keyingi davrning birinchi yiliga mos keladigan davr raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa va b — aniqlanishi lozim boʻlgan nomaʼlum oʻzgaruvchilar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишn — oʻtgan davrlar soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишx — davr raqami.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. Kapitallashtirish stavkasi quyidagi usullardan biri bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektiga oʻxshash obyektlarning daromadlari miqdorlari va sotuv narxlari haqidagi bozor axboroti tahliliga asoslangan bozor ekstraksiyasi usuli bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdiskontlash stavkasidan baholash obyektidan olingan daromadlar oʻsishining yillik oʻrtacha surʼatini ayirish yoʻli bilan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKapitallashtirish stavkasi bozor ekstraksiyasi usuli bilan quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишR0 — baholash obyekti uchun kapitallashtirish stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишn — oʻxshash obyektlar soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKi — i-chi oʻxshash obyektning oʻlchov koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRi — i-chi oʻxshash obyekt uchun Ri = Ii / Vi formulasi bilan aniqlanadigan kapitallashtirish stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIi — i-chi obyektning baholash obyektining kapitallashtirilayotgan turdagi daromadiga mos keladigan daromadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVi — i-chi obyektning sotuv narxi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKapitallashtirish stavkasining diskontlash stavkasi bilan oʻzaro aloqasi quyidagi formula bilan ifodalanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишR0 = D – g, bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишD — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg — oʻsish surʼatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholovchi daromadning oʻsish surʼatlari yoʻqligini prognoz qilgan boʻlsa, kapitallashtirish stavkasi miqdor jihatidan diskontlash stavkasiga tenglashtiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. Baholash obyektining joriy qiymati kapitallashtirish usuli yordamida yil (yoki boshqa davr) mobaynida olinishi kutilayotgan daromad miqdorini kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektining bozor qiymatini olish uchun pul oqimlarini shakllantirishda ishga solinmagan aktivlarning (agar ular mavjud boʻlsa) bozor qiymatini qoʻshish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar baholash obyekti biznesdagi mulk ulushi boʻlsa baholovchi nazorat va likvidlik darajasiga tuzatishlar kiritadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar butun investitsiya qilingan kapitalga pul oqimi (daromad) baholash bazasi boʻlsa, 100 foizdan kam boʻlgan aksiyalar paketini baholashda aksiyalar paketining tegishli miqdori uchun nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar 1 dona oddiy aksiyaga pul oqimi (daromad) baholash bazasi boʻlsa, aksiyalar paketining tegishli miqdoriga nazorat elementlari mavjudligiga mukofot qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBozor axboroti mavjud boʻlmaganda, nazorat elementlari yoʻqligiga (mavjudligiga) chegirmalar (mukofotlar) quyidagi tarzda hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori, % |
Chegirma, % |
Mukofot, % |
|
100 dan 75 gacha +1 oddiy aksiya |
0 |
25 |
|
75 dan 50 gacha +1 oddiy aksiya |
5 |
20 |
|
50 dan 25 gacha +1 oddiy aksiya |
10 |
11 |
|
25 dan 10 gacha +1 oddiy aksiya |
15 |
5 |
|
10 va undan kam |
20 |
0 |
(27-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28. Qiyosiy yondashuv oʻxshash korxonalar yoki ulardagi mulk ulushlarining sotuv narxlari tahliliga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQiyosiy yondashuv doirasida kapital bozori usulidan va bitimlar usulidan foydalanganda baholovchi kamida uchta oʻxshash korxonani tanlab olishi lozim. Taqqoslash uchun oʻxshash korxonalarni tanlashda qiyosiylik mezonlari tarkibi baholash shartlari va zaruriy axborot mavjudligi bilan belgilanadi. Quyidagilar baholovchi hisobga olishi lozim boʻlgan asosiy mezonlar hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti va oʻxshash korxonalar bir tarmoqqa mansubligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmiqdor jihatidan qiyosiylik, sotuvlar hajmi, aktivlar jami qiymati, bozorga oid kapitallashtirish va boshqa koʻrsatkichlarda ifodalanishi mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaromadlarning oʻsish surʼatlari jihatidan qiyosiylik.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29. Baholash obyektining bozor qiymatini qiyosiy yondashuv usullari bilan aniqlash uchun quyidagi formula boʻyicha hisoblanadigan multiplikatorlar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишM — multiplikator;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишN — oʻxshash korxonaning sotuv narxi (yoki qiymatni belgilovchi oʻzga asos);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишK — korxona faoliyatini tavsiflaydigan moliyaviy, ishlab chiqarishga oid yoki moddiy koʻrsatkich.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTegishincha, baholash obyektining narxi moliyaviy koʻrsatkichni tegishli multiplikatorga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишN = M * K
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMultiplikatorlar umuman korxona boʻyicha yoki bir aksiyaga nisbatan hisoblanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30. Biznesni baholashda multiplikatorlarning quyidagi asosiy turlaridan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnarx/daromad (foyda, pul oqimi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnarx/dividendlar. Bu multiplikator amalda toʻlangan dividendlar asosida yoki bunday toʻlovlarga xos boʻlgan oʻxshash korxonalar boʻyicha sof foydaga nisbatan foiz hisobida oʻlchanadigan ehtimol tutilgan dividend toʻlovlari asosida hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnarx/realizatsiyadan kelgan tushum;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnarx/ishlab chiqarish fizik hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnarx/xususiy kapital (sof aktivlar)ning balans qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyekti va oʻxshash korxonalarning xususiyatlariga qarab baholovchi boshqa turdagi multiplikatorlarni qoʻllashi ham mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektini baholash uchun oʻrinli boʻlgan multiplikatorlarning tanlanishini asoslash va hisoblash taomilining tavsifi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31. Baholash obyektining bozor qiymati qiyosiy yondashuv yordamida multiplikatorlarning tanlangan qiymatlarini baholash obyektining tegishli moliyaviy yoki boshqa koʻrsatkichlariga koʻpaytirish orqali olingan natijalarni muvofiqlashtirish va yakuniy tuzatishlar kiritish yoʻli bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar qiymatni belgilovchi asos sifatida investitsiyalangan kapital qiymati olingan boʻlsa, uzoq muddatli qarzlar ayirib tashlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiy aylanma kapitalning taqchilligi ayirib tashlanadi (ortiqcha aylanma kapital qoʻshiladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdaromadni shakllantirishda ishga solinmagan aktivlarning (agar ular mavjud boʻlsa) bozor qiymati qoʻshiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишodatdagi xaridor uchun jalb qiluvchan boʻlmagan ishlab chiqarish diversifikatsiyasi mavjud boʻlsa, portfelli chegirma ayirib tashlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyopiq korxona aksiyalari fond bozorida kotirovka qilinadigan oʻxshash korxonalar boʻyicha baholangan holda, likvidlik uchun chegirma ayirib tashlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulkning baholanayotgan ulushi uning oʻxshashlari bilan taqqoslaganda beradigan nazorat qilish imkoniyati darajasiga qarab, nazoratning yoʻqligi uchun chegirma ayirib tashlanadi yoki nazorat uchun mukofot qoʻshiladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBozor axboroti mavjud boʻlmaganda, nazorat elementlari yoʻqligiga (mavjudligiga) chegirmalar (mukofotlar) quyidagi tarzda hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori, % |
Chegirma, % |
Mukofot, % |
|
100 dan 75 gacha +1 oddiy aksiya |
0 |
25 |
|
75 dan 50 gacha +1 oddiy aksiya |
5 |
20 |
|
50 dan 25 gacha +1 oddiy aksiya |
10 |
11 |
|
25 dan 10 gacha +1 oddiy aksiya |
15 |
5 |
|
10 va undan kam |
20 |
0 |
(31-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Xarajat yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32. Baholash obyektini baholash uchun xarajatga oid usulning tanlanishi baholovchi qabul qilgan baholash shartiga bogʻliq boʻladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsof aktivlar usuli ishlab turgan korxona baholangan holda qoʻllaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtugatish qiymati usuli korxonani tugatish sharti qabul qilingan holda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишXarajatga oid yondashuv usullari uchun umumiy formula quyidagi koʻrinishga ega:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxona qiymati = Aktivlar qiymati – Majburiyatlar qiymati
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33. Ishlab turgan korxonani sof aktivlar usuli bilan baholash uchun baholovchi baholash sanasiga qadar soʻnggi korxona buxgalteriyasi (yoki mavjud boʻlganda konsolidatsiya qilingan / birlashtirilgan) balansi asosida baholash balansi (iqtisodiy balans)ni tuzadi. Iqtisodiy balansda korxonaning barcha, shu jumladan buxgalteriya balansida hisobga olinmagan aktivlari (masalan, gudvill) va majburiyatlari bozor qiymati boʻyicha hisobga olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIqtisodiy balansni tuzishda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkoʻchmas mulkning bozor qiymatini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmashinalar, uskunalar va transport vositalarining bozor qiymatini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnomoddiy aktivlarning bozor qiymatini aniqlaydi. Aktivlarning tarmoq boʻyicha oʻrtacha daromaddorligi haqida axborot mavjud boʻlsa, gudvill qiymati quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi (bunda korxonaning balansida aks ettirilgan, xususiylashtirish (sotib olish) paytida gudvill sifatida korxona xususiy kapitalining balans qiymati va baholash qiymati oʻrtasidagi farq tarzida yuzaga kelgan nomoddiy aktivlar, baholashga kiritilmaydi):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишChP — RSA * SDA
Gudvill = --------------------------
SK
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишChP — korxona sof daromadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRSA — korxona aktivlarining bozor qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSDA — aktivlarning tarmoq boʻyicha oʻrtacha daromadliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSK — kapitallashtirish stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona moliyaviy qoʻyilmalarining bozor qiymatini, shu jumladan korxonaning qimmatli qogʻozlarga va boshqa tashkilotlarning ustav kapitallariga investitsiyalarini, shuningdek boshqa tashkilotlarga berilgan qarzlarni aniqlaydi. Fond bozorida kotirovka qilinadigan qimmatli qogʻozlarga investitsiyalarning bozor qiymatini baholashda baholovchi ushbu qimmatli qogʻozlarning bozordagi kotirovkalariga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFond bozorida kotirovka qilinmaydigan qimmatli qogʻozlarga va boshqa tashkilotlarning ustav fondlariga qilingan investitsiyalar qiymatini baholash investitsiyalarning nazorat sifatlariga qarab amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50 foizdan ortiq boʻlgan investitsiyalar (aksiyalar paketlari, ulushlar va boshqalar) qiymatini baholash mazkur Mulkni baholash Milliy standarti (9-son MBMS) asosida amalga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50 foizgacha (qoʻshib hisoblaganda) boʻlgan investitsiyalar (aksiyalar paketlari, ulushlar va boshqalar) qiymatini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfond bozorida kotirovka qilinadigan aksiyalar qiymatini baholash mazkur aksiyalarning baholash sanasidan oldingi bozor kotirovkalariga muvofiq amalga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdividendlar koʻrinishida (naqd, naqdsiz shaklda yoki aksiyalar koʻrinishida) daromadlar keltiradigan investitsiyalar qiymatini baholash soʻnggi uch yil uchun dividend koʻrinishidagi oʻrtacha yillik daromadni baholash sanasidagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasi boʻyicha kapitallashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишadekvat daromadlar keltirmaydigan investitsiyalar qiymatini baholash xususiy kapital miqdoridan kelib chiqib quyidagi hisoblash formulasiga binoan amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSak = Bin * Ssk / Suf * (1-Kkontr)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSak — aksiyalar paketining hisoblangan qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBin — aksiyalar paketining balans qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSsk — xususiy kapitalning balans boʻyicha miqdori (xususiy mablagʻlar manbalari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSuf — balans boʻyicha ustav kapitalining miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKkontr — nazorat koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAksiyalar qiymatini hisoblashda baholanayotgan aksiyalar paketining nazorat darajasini inobatga olish zarur. Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma mazkur uslubiy koʻrsatmalarning 34-bandiga binoan hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишInvestitsiyalarning yakuniy qiymati sifatida qiymatning eng koʻp miqdorini beruvchi hisob-kitoblar natijasi qabul qilinadi. Bunda, aksiyalar paketi qiymatining bahosi balans qiymatidan past boʻlishi mumkin emas.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnihoyasiga yetkazilmagan kapital qoʻyilmalar — tugallanmagan qurilish obyektlari va oʻrnatilishi lozim boʻlgan uskunalarning bozor qiymatini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtovar-moddiy zaxiralarining qiymatini ularning balans qiymati boʻyicha qabul qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkelgusi davrlar xarajatlari balans qiymati boʻyicha qabul qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKechiktirilgan xarajatlar va daromadlarning qiymati quyidagi tarzda aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar ular milliy buxgalteriya hisobi standartlarida belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bersa, ularning qiymati balans qiymatiga teng holda qabul qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar ular milliy buxgalteriya hisobi standartlarida belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bermasa, ularning qiymati toʻlanadigan foyda va obodonlashtirish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish soliqlar (muddati kechiktirilgan daromadlar uchun) yoki ushbu soliqlardan tejalgan summa (muddati kechiktirilgan xarajatlar uchun) boʻyicha hisoblanadi. Bunda toʻlanishi kerak boʻlgan soliqlar yoki ularni tejash summalari ushbu soliqlarning amaldagi stavkalari summasini kechiktirilgan xarajatlar va daromadlarning balans qiymatiga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblanadi;
Keyingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpul mablagʻlari qiymatiga tuzatish kiritilmaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhar bir debitor boʻyicha uzoq muddatli debitorlik qarzining bozor qiymatini kutilayotgan qarz toʻlovlari va qarz boʻyicha foizlarni diskontlashni diskontlash stavkasi boʻyicha qarzni uzish muddatlari va ehtimolini hisobga olgan holda amalga oshirish yoʻli bilan aniqlaydi. Diskontlash stavkasi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan qayta moliyalashtirish stavkasi miqdorida olinadi. Joriy debitor qarzi balans qiymatiga teng deb olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишuzoq muddatli majburiyatlarning bozor qiymatini kutilayotgan qarz toʻlovlari va qarz boʻyicha foizlarni diskontlashni diskontlash stavkasi boʻyicha toʻlov muddatlarini hisobga olgan holda amalga oshirish yoʻli bilan aniqlaydi. Diskontlash stavkasi korxonaning foizli qarzlariga qoʻllaniladigan stavkaga teng deb olinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmajburiyatlarning balans qiymatiga teng deb olinadigan joriy majburiyatlarning bozor qiymatini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan korxonaga tegishli boʻlgan, balansdan tashqari schyotida turgan, foydalanishda boʻlgan xoʻjalik inventari balansdan tashqari schyotda koʻrsatilgan qiymati boʻyicha 50 foiz miqdoridagi eskirishni ayirib tashlagan holda baholanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhisobga olinmagan majburiyatlarning (agar ular mavjud boʻlsa) bozor qiymatini aniqlaydi.
(33-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34. Korxona xususiy kapitalining bozor qiymati sof aktivlar usuli yordamida aktivlar summasining bozor qiymatidan majburiyatlar summasining bozor qiymatini ayirib tashlash yoʻli bilan aniqlanadi. Baholanayotgan mulk ulushining bozor qiymati korxona xususiy kapitali qiymatiga nisbatan mutanosib qism sifatida hisoblanadi. Mulkning nazorat huquqini bermaydigan ulushi (aksiyalarning nazorat huquqini bermaydigan paketi) baholangan holda ayrim (yoki hamma) nazorat funksiyalarining yoʻqligiga chegirma kiritiladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBozor axboroti mavjud boʻlmaganda, nazorat elementlari yoʻqligiga chegirmalar quyidagi tarzda hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori, % |
Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma, % |
|
100 dan 75 gacha +1 oddiy aksiya |
0 |
|
75 dan 50 gacha +1 oddiy aksiya |
5 |
|
50 dan 25 gacha +1 oddiy aksiya |
10 |
|
25 dan 10 gacha +1 oddiy aksiya |
15 |
|
10 va undan kam |
20 |
(34-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35. Tugatish qiymati usuli korxona tugatilganda va uning aktivlari alohida-alohida sotilganda mulkdor olishi mumkin boʻlgan qiymatni aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholovchi korxona aktivlarining joriy qiymatini bu aktivlarning moʻljallanayotgan sotish sanasida aniqlangan, baholash sanasida aktivni sotish bilan bogʻliq tavakkalchilikni hisobga oluvchi diskontlash stavkasi boʻyicha keltirilgan joriy qiymati sifatida aniqlanadi. Tugatish shartlari bilan bunday aktivni sotishga xos boʻlgan muddatdan kamroq sotish muddati belgilangan boʻlsa, aktivning bozor qiymatidan qisqartirilgan sotish muddatiga chegirmani ayirib tashlash talab etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTugatish xarajatlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtugatish uchun toʻgʻridan toʻgʻri xarajatlar — vositachilarga haq, jalb qilinadigan tashkilotlar xizmatiga haq toʻlash, aktivlarni sotishda toʻlanadigan soliqlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишaktivlarga ular sotilgunga qadar egalik qilish bilan bogʻliq xarajatlar — tayyor mahsulot zaxiralari, tugallanmagan ishlab chiqarish, uskunalar, mashinalar, mexanizmlar, koʻchmas mulk obyektlarini saqlab turish xarajatlarini va korxonani tugatish yakunlangunga qadar uning ishini quvvatlash boʻyicha boshqaruv xarajatlarini.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36. Korxonaning tugatish qiymati tugatish xarajatlari ayirib tashlangan aktivlarning joriy qiymati bilan korxona majburiyatlarining joriy qiymati oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi. Mulk ulushining qiymati korxonaning tugatish qiymatiga nisbatan mutanosib qism sifatida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV-bob. Qoʻllanilgan yondashuvlar doirasida olingan natijalarni muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish — baholashga nisbatan turli yondashuvlar yordamida olingan natijalarni oʻlchash va taqqoslash yoʻli bilan baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash. Muvofiqlashtirish quyidagi usullardan biri bilan amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmantiqiy muvofiqlashtirish usuli bilan. U baholovchi amalga oshiradigan tahlil asosida, barcha muhim parametrlarni hisobga olgan holda solishtirma oʻlchovlarni tanlashdan iborat. Baholovchi ustun yondashuvni aniqlaydi, qolgan yondashuvlarning natijalaridan esa ustun yondashuv yordamida olingan natijani tekshirish va unga tuzatish kiritish uchun foydalaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmatematik oʻlchash usuli bilan. Bunda, turli baholash yondashuvlari bilan olingan natijalarning solishtirma oʻlchovlarini aniqlash uchun bir nechta mezonlardan foydalaniladi va ularning yordamida qoʻllanilgan hisoblash usulining afzalliklari yoki kamchiliklari konkret obyektni baholash xususiyatlarini hisobga olgan holda tavsiflanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38. Solishtirma oʻlchovlarni aniqlashda baholovchi quyidagi asosiy omillarni tahlil qilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtahlil va hisoblashlarga asos boʻlgan axborotning ishonchliligi va yetarliligini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash yondashuvi baholash obyektiga xos boʻlgan narx belgilovchi omillar tuzilishini hisobga olishga qodirligini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyondashuv baholash obyektiga oʻxshash obyektlarning odatdagi xaridorlari va sotuvchilari motivatsiyasini aks ettirishga qodirligini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash yondashuvi hisoblanayotgan qiymat turiga muvofiqligini.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39. Baholash obyekti qiymatining yakuniy miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKyak = Kxar * S1 + Kdar * S2 + Kqiyos * S3, bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKyak — baholash obyektining yakuniy qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKxar, Kdar, Kqiyos — tegishincha xarajatga oid, daromadga oid va qiyosiy yondashuvlar bilan aniqlangan qiymatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS1, S2, S3 — har bir baholash yondashuvi uchun tanlangan tegishli solishtirma oʻlchovlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda, quyidagi shart bajarilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS1 + S2 + S3 = 1, bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVI-bob. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40. Biznes qiymatini baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilishi quyidagi asosiy boʻlimlarni oʻz ichiga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtitul varagʻi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmundarija;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilova xat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholashga oid vazifa hamda asosiy faktlar va xulosalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmamlakat va mintaqadagi umumiy iqtisodiy vaziyat tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti mansub boʻlgan tarmoq va bozor tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbiznes (korxona) tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlari tahlili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qoʻllanilishi tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишilovalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41. Hisobotning titul varagʻida quyidagilar koʻrsatiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotning roʻyxatga olish raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining nomi va manzili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan qiymat turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbuyurtmachi va baholovchining nomi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42. Mundarijada baholash toʻgʻrisidagi hisobotning sahifalar raqamlari koʻrsatilgan barcha boʻlimlari va kichik boʻlimlari sarlavhalari sanab oʻtiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43. Ilova xat muxtasar shaklda tuziladi va quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxat raqami va sanasini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan mulkiy huquqlar koʻrsatilgan baholash obyektining nomini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining manzili (joylashgan yeri)ni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholashni amalga oshirish uchun asosni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash maqsadini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan qiymat turini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишeng muhim farazlar va cheklovchi shartlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash natijasini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholovchi tashkilot rahbarining imzosini.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44. “Baholashga oid vazifa hamda asosiy faktlar va xulosalar” boʻlimi baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnoma va baholashga oid vazifaning xususiyati haqida tasavvur hosil qilish uchun yetarli boʻlgan hajmdagi axborotni oʻz ichiga olishi lozim. Ushbu boʻlimda quyidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbuyurtmachi haqida axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbajaruvchilar haqida axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan mulkiy huquqlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash maqsadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash natijalaridan foydalanish chegarasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan qiymat turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining yakuniy qiymati haqida xulosa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfarazlar va cheklovchi shartlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash milliy standartlari talablariga muvofiqlik haqida bayonot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfoydalanilgan axborotlar roʻyxati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш45. “Mamlakat va mintaqadagi umumiy iqtisodiy vaziyat tavsifi” boʻlimida baholash natijalariga taʼsir etadigan asosiy makroiqtisodiy omillar, ularning oʻzgarish tendensiyalari va baholanayotgan biznes istiqbollariga taʼsiri tavsifi keltiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш46. “Baholash obyekti mansub boʻlgan tarmoq va bozor tavsifi” boʻlimi quyidagi axborotni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarmoqning holati va rivojlanish imkoniyatlari haqida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsotuv bozorlari va mahsulotni sotish xususiyatlari haqida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarmoqdagi raqobat shartlari, oʻrindosh tovarlar ishlab chiqaradigan asosiy raqiblarning mavjudligi (narxlar, xizmat koʻrsatish sifati, sotuv yoʻllari va hajmlari) haqida.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш47. “Baholanayotgan biznes (korxona) tavsifi” boʻlimida quyidagilar keltiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning tashkiliy-huquqiy shakli toʻgʻrisida maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning tarixi toʻgʻrisida maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfaoliyat yoʻnalishlari (asosiy ishlab chiqarish faoliyati, mahsulotlar, xizmatlar) toʻgʻrisida axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyetkazib beruvchilar va isteʼmolchilar tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmavsumiy va siklga oid omillar mavjudligi haqida maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona mulki toʻgʻrisida maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxodimlar toʻgʻrisida maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbiznesning rivojlanish imkoniyatlari toʻgʻrisida maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbiznesdagi ulushlar bilan oldingi bitimlar toʻgʻrisida axborot.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш48. “Korxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlari tahlili” boʻlimi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtaqdim etilgan moliyaviy hisobot tahlilini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmoliyaviy hisobot maʼlumotlariga kiritilgan tuzatishlarni baholash maqsadida berilgan izohlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmoliyaviy koeffitsiyentlar tahlilini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻxshash korxonalarning moliyaviy koʻrsatkichlari bilan taqqoslash natijalarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona moliyaviy holati prognozlarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbiznes qiymatiga moliyaviy koʻrsatkichlar taʼsiri haqidagi axborotni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш49. “Baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qoʻllanilishi tavsifi” boʻlimida quyidagilar keltiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash yondashuvlari va usullariga qisqacha sharh;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqoʻllanilgan baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va asoslanishi yoki biron-bir baholash yondashuvidan foydalanishdan voz kechishni asoslash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona qiymatini tanlangan baholash yondashuvlari va usullari yordamida aniqlash tartibi va hisoblashlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50. “Baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash” boʻlimi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbiznesdagi ulushlar baholangan holda, chegirmalar va mukofotlar qoʻllanilishini asoslashni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишturli baholash yondashuvlari bilan olingan natijalarni muvofiqlashtirishni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining yakuniy qiymati haqidagi xulosani.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш51. “Ilovalar” boʻlimi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash jarayonida foydalaniladigan hujjatlar (yoki ularning nusxalari)ni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining fotosuratlarini (zarur holda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradigan litsenziya nusxasini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlashda ishtirok etgan baholovchilar malaka sertifikatlarining nusxalarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholovchi tashkilotning fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash haqidagi sugʻurta polisi nusxasini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишboshqa maʼlumotlarni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotning pirovard tuzilishi (boʻlimlar va kichik boʻlimlar soni va ularning ketma-ketligi tartibi, ularning nomi) va hajmi baholovchi tomonidan baholash obyektining xususiyati, baholash maqsadlari, baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ehtimol tutilgan foydalanuvchisi hamda qonun hujjatlarining talablariga qarab belgilanadi.
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 44-son, 475-modda; 2016-y., 22-son, 256-modda; 2017-y., 20-son, 376-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.02.2018-y., 10/18/2026-3/0824-son)