O‘zbekiston Respublikasining “Qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman:

1. Qimmatli qog‘ozlar bozori professional ishtirokchisining ichki nazorati to‘g‘risidagi Nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiritilsin.

Mazkur Nizom qimmatli qog‘ozlar bozori professional ishtirokchisining ichki nazoratini tashkil etish va amalga oshirish tartibini belgilaydi.

Mazkur Nizom talablari qimmatli qog‘ozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlarga tatbiq qilinadi, tijorat banklari va sug‘urta tashkilotlari bundan mustasno.

1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

qimmatli qog‘ozlar bozorining professional ishtirokchisi (keyingi o‘rinlarda — professional ishtirokchi) — qimmatli qog‘ozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxs;

qimmatli qog‘ozlar bozori professional ishtirokchining ichki nazorati (keyingi o‘rinlarda — ichki nazorat) — professional ishtirokchisi faoliyatining qonunchilik hujjatlari talablariga, professional ishtirokchining qimmatli qog‘ozlar bozoridagi professional faoliyati bilan bog‘liq uning ichki hujjatlariga muvofiqligi ustidan nazorat (keyingi o‘rinlarda — ichki hujjatlar);

professional ishtirokchining nazoratchisi (keyingi o‘rinlarda — nazoratchi) — professional ishtirokchining mazkur Nizomga muvofiq ichki nazoratni amalga oshirishga mas’ul bo‘lgan mansabdor shaxsi;

qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organi — O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi.

2. Ichki nazoratni amalga oshirish professional ishtirokchining vakolatli boshqaruv organi tomonidan tayinlanadigan nazoratchi zimmasiga yuklatiladi.

Qimmatli qog‘ozlar bozorida investitsiya maslahatchisi sifatidagi professional faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotda ichki nazoratni amalga oshirish tashkilot rahbariga yuklatiladi.

3. Nazoratchi o‘z faoliyati davomida professional ishtirokchining kuzatuvchi kengashiga hisobdor bo‘ladi. Kuzatuv kengashi mavjud bo‘lmagan holda nazoratchining faoliyatini nazorat qilishni professional ishtirokchining ijroiya organi amalga oshiradi.

4. Professional ishtirokchi tomonidan qimmatli qog‘ozlar bozoridagi professional faoliyatni birga qo‘shib olib borilgan holda, ichki nazoratni amalga oshirish bir nechta nazoratchilar zimmasiga yuklatilishi mumkin.

5. Professional ishtirokchi ichki nazoratni amalga oshirish uchun nazoratchi rahbarligi ostida bo‘lgan alohida tarkibiy bo‘linmani shakllantirishga haqli.

6. Nazoratchi o‘z faoliyatida professional ishtirokchining boshqa tarkibiy bo‘linmalaridan mustaqildir.

7. Nazoratchi lavozimi professional ishtirokchining xodimlar shtatiga kiritiladi. Nazoratchi lavozimidagi ish o‘rni nazoratchi uchun asosiy ish joyi bo‘lishi kerak. Nazoratchi ishni bir vaqtning o‘zida ikki va undan ortiq professional ishtirokchilarda birga qo‘shib olib borishga haqli emas.

8. Professional ishtirokchi uning kuzatuvchi kengashi tomonidan tasdiqlangan ichki nazorat to‘g‘risidagi Yo‘riqnomaga (nizomga) (keyingi o‘rinlarda — Yo‘riqnoma) ega bo‘lishi kerak. Kuzatuvchi kengashi mavjud bo‘lmagan holda Yo‘riqnoma professional ishtirokchining ijroiya organi tomonidan tasdiqlanadi.

9. Yo‘riqnomada quyidagilar aks ettirilishi lozim:

nazoratchini tayinlash va uni ishdan bo‘shatish tartibi;

nazoratchining vazifalari, uning huquq va majburiyatlarining ro‘yxati;

kelib tushgan shikoyatlar, murojaatlar va arizalarni ko‘rib chiqish tartibi va muddatlari;

nazoratchi tomonidan qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarining buzilishi aniqlangan holda uning harakatlari tartibi;

nazoratchi tomonidan hisobot hujjatlarini taqdim etish shakli va muddatlari;

professional ishtirokchining filiallarida ichki nazoratni amalga oshirish tartibi (qimmatli qog‘ozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshiruvchi filiallar mavjud bo‘lgan holda);

nazoratchining hisobotlari kuzatuvchi kengashi va ijroiya organiga taqdim etilmagan yoki o‘z vaqtida taqdim etilmagan hollarda nazoratchining javobgarligi.

Yo‘riqnomada ichki nazoratni amalga oshirishni tartibga soluvchi boshqa qoidalar ham aks ettirilishi mumkin.

10. Professional ishtirokchining qimmatli qog‘ozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshiruvchi filiali mavjud bo‘lgan holda, filialning xodimlar shtatiga filial nazoratchisi kiritiladi.

Agarda qimmatli qog‘ozlar bozorida professional faoliyatni bevosita filial tomonidan amalga oshirilishi bilan bog‘liq vazifalarni bajarayotgan filialning shtatida xodimlar soni uch kishidan ortiq bo‘lmasa, professional ishtirokchining bosh tashkiloti nazoratchisi yoki filial rahbari filial nazoratchisi vazifalarini bajarishi mumkin.

11. Filial nazoratchisiga mazkur Nizomning me’yorlari quyidagi xususiyatlarni hisobga olgan holda tatbiq etiladi:

filial nazoratchisi o‘z faoliyatida filialning boshqa xodimlaridan mustaqil va filial rahbariga va bosh tashkilotning nazoratchisiga hisobdordir;

filial nazoratchisi aniqlangan barcha qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarining buzilishi to‘g‘risida filial rahbari va bosh tashkilotning nazoratchisiga axborot beradi;

filial nazoratchisi filial faoliyatiga tegishli bo‘lgan hisobot hujjatlarini mazkur Nizomda belgilangan tartibda bosh tashkilot nazoratchisi va filial rahbariga taqdim etadi.

11¹. Filial nazoratchisi vazifalari filial rahbari tomonidan bajarilgan taqdirda filial rahbari:

bosh tashkilotning nazoratchisi va rahbariga hisobdordir;

aniqlangan barcha qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarining buzilishi to‘g‘risida bosh tashkilotning nazoratchisi va rahbariga axborot beradi;

filial faoliyatiga tegishli bo‘lgan hisobot hujjatlarini mazkur Nizomda belgilangan tartibda bosh tashkilot nazoratchisi va rahbariga taqdim etadi.

12. Nazoratchi lavozimiga tayinlanadigan shaxs qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organi tomonidan belgilangan malaka talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.

13. Professional ishtirokchining nazoratchisi:

mazkur Nizom 2-bandining ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan holatlardan;

qimmatli qog‘ozlar bozoridagi professional faoliyat bilan bog‘liq bo‘lmagan majburiyatlardan;

jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirish va ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish bo‘yicha ichki nazoratini tashkil etish va amalga oshirishga doir majburiyatlardan tashqari ichki nazorat vazifalarining bajarilishi bilan bog‘liq bo‘lmagan lavozim majburiyatlarini bajarishga haqli emas.

13¹. I yoki II toifali malaka sertifikatiga ega professional ishtirokchi, fond birjasi, boshqa birja fond bo‘limining nazoratchisi quyidagilardan biriga ega bo‘lishi lozim:

moliyaviy-iqtisodiy, yuridik, matematik yoki axborot texnologiyalari mutaxassisliklaridan biri bo‘yicha oliy ma’lumotga;

qimmatli qog‘ozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlar, fond birjalari, boshqa birjalar fond bo‘limlarida yoki faoliyatning iqtisodiy, moliyaviy, yuridik sohalarida, axborot texnologiyalari sohasida yoxud ko‘rsatib o‘tilgan yo‘nalishlar bo‘yicha davlat boshqaruv organlaridagi ishda oxirgi o‘n yilda kamida besh yillik ish stajiga.

14. Quyidagi shaxs nazoratchi bo‘lishi mumkin emas:

qimmatli qog‘ozlar bozori mutaxassisining amaldagi malaka sertifikatiga ega bo‘lmagan;

quyidagi mutaxassisliklardan biri bo‘yicha oliy ma’lumotga ega bo‘lmagan: moliyaviy-iqtisodiy, yuridik, matematik yoxud axborot texnologiyalari;

ushbu shaxsning aybi bilan yo‘l qo‘yilgan litsenziya talablari va shartlari buzilganligi uchun ko‘rsatilgan tashkilotlarning muvofiq faoliyat turini amalga oshirishga berilgan litsenziyalarning amal qilishi to‘xtatilgan paytda yakka ijroiya organi vazifalarini bajargan, kollegial ijroiya organi tarkibiga kirgan yoki professional ishtirokchi, fond birjasi, kredit, sug‘urta yoki auditorlik tashkilotlarining ta’sischisi bo‘lgan, agar bunday to‘xtatish paytidan boshlab uch yildan kam vaqt o‘tgan bo‘lsa;

iqtisodiyot sohasidagi jinoyat uchun yoki boshqaruv tartibiga qarshi jinoyat uchun olib tashlanmagan sudlanganlikka ega bo‘lgan;

yuridik shaxs to‘lovga qobiliyatsiz deb e’tirof etilgan paytda yakka ijroiya organi vazifalarini bajargan yoki uning kollegial ijroiya organi tarkibiga kirgan va e’tirof etilgan paytdan boshlab ikki yil o‘tmagan bo‘lsa.

16. Nazoratchi o‘z faoliyatini amalga oshirayotganda quyidagi vazifalarni bajaradi:

a) Yo‘riqnoma talablariga rioya etishni ta’minlaydi;

b) professional ishtirokchi tomonidan qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari talablariga, professional ishtirokchining ichki qoidalariga rioya etilishini nazorat qiladi;

v) professional ishtirokchi tomonidan professional faoliyatni amalga oshirish bilan bog‘liq bo‘lgan professional ishtirokchiga kelib tushgan murojaat, ariza va shikoyatlarni ko‘rib chiqadi;

g) professional ishtirokchi tomonidan qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarining buzilganligi aniqlanganligi to‘g‘risida professional ishtirokchining rahbarini darhol xabardor qiladi, qonunbuzilishning sodir bo‘lishi sabablarini va unda aybdor bo‘lgan shaxslarni belgilaydi;

d) aniqlangan qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarning buzilishlari bartaraf etilishini va professional ishtirokchining kelgusi faoliyatidagi shunga o‘xshagan qonunbuzilishi yuzasidan ogohlantirishlar bo‘yicha tadbirlarga rioya etilishini nazorat qiladi;

e) professional ishtirokchining kuzatuvchi kengashi va ijroiya organiga ularning rasmiy talabiga muvofiq ma’lumotlarni taqdim etadi;

j) professional ishtirokchi tomonidan qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etilishini nazorat qilish bo‘yicha boshqa vazifalarni amalga oshiradi.

17. Nazoratchi:

professional ishtirokchining ichki hujjatlarini ishlab chiqish bo‘yicha ishlarda ishtirok qilish;

professional ishtirokchining hujjatlarini taqdim qilinishini talab qilish va qimmatli qog‘ozlar bozorida faoliyatni amalga oshirish bilan bog‘liq bo‘lgan ma’lumotlar bazasi va registrlar mazmuni bilan tanishish;

majburiyatlari qimmatli qog‘ozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshirish bilan bog‘liq bo‘lgan professional ishtirokchining xodimlaridan nazoratchi vazifasini amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan tegishli axborotlarni taqdim qilishini talab qilish;

majburiyatlari qimmatli qog‘ozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshirish bilan bog‘liq bo‘lgan professional ishtirokchining xodimlaridan ularning o‘z majburiyatlarini bajarilishi jarayonida yuzaga keladigan masalalar bo‘yicha yozma tushuntirishlar taqdim qilishni talab qilish huquqiga ega.

Nazoratchi qonunchilik hujjatlari va (yoki) Yo‘riqnomada belgilangan boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

18. Nazoratchi:

nazoratchining faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etishga;

professional ishtirokchining ichki nazorat to‘g‘risidagi ichki hujjatlari talablariga rioya qilishga;

o‘z vazifalarini tegishli ravishda bajarishga;

professional ishtirokchi va uning xodimlaridan olingan hujjatlar va fayllarning aslini saqlanishi va ularga qaytarilishini ta’minlashga;

ichki nazoratni tashkil qilish bilan bog‘liq masalalar bo‘yicha professional ishtirokchining xodimlariga maslahat berishga;

olingan axborotlarga nisbatan xizmat siriga rioya etishga majburdir.

Nazoratchiga qonunchilik hujjatlarida va (yoki) Yo‘riqnomada belgilangan boshqa majburiyatlar ham yuklatilishi mumkin.

19. Nazoratchi qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilganligini aniqlangandan so‘ng bir ish kuni ichida ushbu holat yuzasidan professional ishtirokchining ijroiya organiga va qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish bo‘yicha vakolatli davlat organiga yozma ravishda axborot berishi shart.

20. Nazoratchining mazkur Nizom bilan unga berilgan huquqlar doirasidagi talablari professional ishtirokchining barcha xodimlari uchun majburiy hisoblanadi.

21. Nazoratchi o‘z vazifalarini bajarish vaqtida:

aniqlangan qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarining buzilishini tekshirish to‘g‘risidagi hisobotni (keyingi o‘rinlarda — qonunbuzilishini tekshirish to‘g‘risida hisobot) — qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarining qonunbuzilishi aniqlangandan so‘ng ikki ish kunidan kechiktirmasdan;

choraklik hisobotni — har chorak yakuni bo‘yicha har bir chorak tugaganidan so‘ng o‘n besh kundan kech bo‘lmagan muddatda tuzadi.

Hisobotlar ushbu Nizomning 3-bandida nazarda tutilgan professional ishtirokchining tegishli boshqaruv organiga ular tuzilgan kundan keyingi ish kunidan kechiktirmasdan taqdim etiladi.

22. Qonunbuzilishini tekshirish to‘g‘risidagi hisobotda quyidagi ma’lumotlar aks ettirilishi lozim:

tekshirish asoslari va uni o‘tkazish muddatlari to‘g‘risidagi;

tekshirish jarayonida tasdiqlangan va boshqa aniqlangan qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarining buzilishi to‘g‘risidagi;

qonunbuzilishini sodir etilishining belgilangan sabablari va bunda aybdor shaxslar to‘g‘risidagi;

qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarining buzilishini bartaraf etish va shunga o‘xshash qonunbuzilishlaridan ogohlantirish bo‘yicha takliflar va tavsiyalar to‘g‘risidagi.

Nazoratchi tomonidan ilgari aniqlangan, biroq bartaraf etilmagan qonunbuzilishini takroriy aniqlangan holda nazoratchi qonunbuzilishini tekshirish to‘g‘risida yangi hisobotni tuzmaslikka haqli. Bunda, ilgari aniqlangan qonunbuzilishining bartaraf qilinmaganligi to‘g‘risidagi axborot, nazoratchining choraklik hisobotiga kiritilishi lozim.

Bir xildagi qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarining buzilishlari (bitta va shu kabi sabablar bo‘yicha yo‘l qo‘yilgan qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarining shu kabi bir xil talablarining buzilishlari) to‘g‘risidagi, shuningdek bitta tekshirishni o‘tkazish jarayonida aniqlangan o‘zaro bog‘langan qonunchilik hujjatlari va ichki hujjatlarning buzilishini (agarda bitta qonunbuzilishi boshqasi sababli kelib chiqsa) to‘g‘risidagi ma’lumotlar qonunbuzilishini tekshirish to‘g‘risidagi yagona hisobotda aks ettirilishi mumkin.

23. Choraklik hisobot quyidagi umumlashtirilgan ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan bo‘lishi lozim:

o‘tkazilgan tekshirishlar soni ko‘rsatilgan holda chorak mobaynida o‘tkazilgan tekshirishlar, tekshirish o‘tkazish vaqtida aniqlangan qonunbuzilishlari, tegishli qonunbuzilishlarga yo‘l qo‘yilish sabablari va ularni bartaraf etish hamda kelgusida yo‘l qo‘ymaslik bo‘yicha ko‘rilgan choralar to‘g‘risidagi;

murojaatlar, arizalar va shikoyatlarni ko‘rib chiqish natijalari to‘g‘risidagi (ko‘rib chiqilgan murojaatlar, arizalar va shikoyatlar soni to‘g‘risidagi, murojaatlar, arizalar va shikoyatlarni ko‘rib chiqish yakunlari bo‘yicha aniqlangan qonunbuzilishlari, tegishli qonunbuzilishlarga yo‘l qo‘yilish sabablari, professional ishtirokchining kelgusi faoliyatida shunga o‘xshash qonunbuzilishlarni bartaraf etish va ogohlantirish bo‘yicha ko‘rilgan choralar to‘g‘risidagi);

professional ishtirokchining kelgusi faoliyatida qonunchilik hujjatlari, professional ishtirokchining ichki qoidalari talablarining buzilishidan ogohlantirish bo‘yicha tavsiyalar;

professional ishtirokchi tomonidan amalga oshiriladigan operatsiyalar yuzasidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan cheklovlarni bajarish to‘g‘risidagi;

xizmat axborotlaridan noqonuniy foydalanish, narxlar borasida hiyla-nayrang ishlatish, manfaatlar to‘qnashuvini oldini olishga qaratilgan tadbirni amalga oshirish va qimmatli qog‘ozlar bozoridagi professional faoliyat bilan bog‘liq tavakkalchilikni kamaytirish bo‘yicha tadbirlar to‘g‘risidagi.

Choraklik hisobotga professional ishtirokchi xodimlarining malakasini oshirish, ichki nazoratni tashkil qilishni yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar, shuningdek boshqa axborotlar kiritilishi mumkin.

24. Nazoratchi alohida yig‘majildlar nomenklaturasini shakllantirish yo‘li bilan hisobotlar hisobining yuritilishini va ularning saqlanishini tashkil qiladi.

25. Nazoratchining hisobotlari va boshqa hujjatlari professional ishtirokchining qat’iy hisobot hujjatlari hisoblanadi va agarda Yo‘riqnomada uzoqroq muddat belgilangan bo‘lmasa, besh yildan kam bo‘lmagan muddat davomida saqlanishi lozim.

26. Professional ishtirokchiga kelib tushgan va nazoratchi faoliyatiga tegishli bo‘lgan ariza va shikoyatlar ko‘rib chiqish uchun nazoratchiga yuboriladi. Bunday ariza va shikoyatlar professional ishtirokchi tomonidan kelib tushgan kunning o‘zida, ish vaqti tugaganidan keyin kelib tushgan taqdirda esa keyingi ish kuni ro‘yxatdan o‘tkazilishi kerak.

27. Murojaatlarni ko‘rib chiqish mazkur Nizomda belgilangan alohida xususiyatlarni hisobga olgan holda qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

28. Arizachiga murojaat, ariza yoki shikoyatlarni ko‘rib chiqish natijalari to‘g‘risidagi yozma javob xatida arizachi tomonidan bayon etilgan har bir dalilga nisbatan asoslantirilgan javob aks ettirilishi kerak.

29. Murojaat, ariza va shikoyat yuzasidan javob xatini professional ishtirokchining rahbari va nazoratchi imzolaydi.

30. Professional ishtirokchi arizachilarga uning tomonidan xabar berilayotgan ma’lumotlarning to‘liqligi va to‘g‘riligi uchun javobgar bo‘ladi.

31. Professional ishtirokchining rahbari:

nazoratchiga uning o‘z majburiyatlarini bajarilishida yordam ko‘rsatadi;

aniqlangan qonunchilik hujjatlari, ichki hujjatlarining buzilishlarini, shuningdek qonunbuzilishini sodir etilishiga imkon yaratuvchi sabab va sharoitlarni bartaraf etilishini tashkil qiladi.

32. Professional ishtirokchining (professional ishtirokchi filialining) xodimlari:

nazoratchiga uning o‘z majburiyatlarini bajarilishida yordam ko‘rsatadilar;

professional ishtirokchining boshqa xodimlari yoki boshqa shaxslar tomonidan sodir etilishi kutilayotgan qonunchilik hujjatlarining, ichki qoidalarning buzilishlari to‘g‘risida darhol nazoratchiga ma’lum qiladilar;

ro‘y bergan manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida, shuningdek qonunchilik hujjatlariga muvofiq ular manfaatdor shaxslar deb topilishi mumkin bo‘lgan bitimlar to‘g‘risida nazoratchini xabardor qiladilar;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq ularning affillangan shaxslari deb topilishi mumkin bo‘lgan mijozlar to‘g‘risida nazoratchini xabardor qiladilar;

mijozlar tomonidan ko‘rsatilgan ma’lumotlar bo‘yicha uzoq vaqt (bir haftadan ortiq) davomida aloqa o‘rnatish mumkin bo‘lmagan mijozlar to‘g‘risida nazoratchini xabardor qiladilar.

33. Mazkur Nizom talablarini buzganlikda aybdor shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar bo‘ladilar.