Ushbu Qonun nogironlarga huquq va erkinliklarni ro‘yobga chiqarishda O‘zbekiston Respublikasining boshqa barcha fuqarolari bilan teng imkoniyatlarni ta’minlash, ularning turmush faoliyatidagi cheklashlarni bartaraf etish, nogironlarni to‘laqonli hayot kechirishlariga, jamiyatning iqtisodiy va siyosiy turmushida faol qatnashishlariga, shuningdek o‘zlarining fuqarolik burchlarini bajarishlariga imkon beradigan qulay shart-sharoit yaratish maqsadida davlatning nogironlarga oid siyosatini belgilaydi.

O‘zbekiston Respublikasida aholi salomatligini muhofaza qilishga, nogironlikning oldini olishga va nogironlarning jamiyat bilan uyg‘unlashib ketishi uchun shart-sharoit yaratishga qaratilgan tadbirlar amalga oshiriladi.

Jismoniy yoki aqliy nuqsonlari borligi tufayli turmush faoliyati cheklanganligi munosabati bilan ijtimoiy yordam va himoyaga muhtoj bo‘lgan shaxs nogiron hisoblanadi.

Shaxsning turmush faoliyati cheklanganligi uning o‘z-o‘ziga xizmat qilish, yurish, yo‘lni topa olish, muloqot qilish, o‘z xatti-harakatini nazorat etish, shuningdek mehnat faoliyati bilan shug‘ullanish qobiliyati yoki imkoniyatini to‘la yoxud qisman yo‘qotganligida ifodalanadi.

Shaxsni nogiron deb topish tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi (TMEK) tomonidan O‘zbekiston Respublikasining Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Nogironlar O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va boshqa qonun hujjatlari bilan mustahkamlab qo‘yilgan barcha ijtimoiy-iqtisodiy hamda shaxsiy huquq va erkinliklarga egadirlar. Nogironlarni kamsitish taqiqlanadi va qonunga muvofiq jazolanadi.

Davlat nogironlarning ijtimoiy himoya qilinishini ta’minlab, tegishli davlat dasturlarida nogironlarning ehtiyojlarini hisobga olish, salomatligini saqlash, mehnat qilish, bilim olish va kasb o‘rganish, uy-joyli bo‘lish va boshqa ijtimoiy-iqtisodiy huquqlarni ro‘yobga chiqarishda to‘siqlarni bartaraf etish maqsadida qonunlarda ko‘zda tutilgan shakllarda ularga ijtimoiy yordam berish yo‘li bilan ularning xos kamol topishlari, ijodiy va ishlab chiqarish imkoniyatlarini hamda qobiliyatlarini ro‘yobga chiqarishlari uchun zarur shart-sharoit yaratib beradi. Davlat nogiron bolalar to‘g‘risida alohida g‘amxo‘rlik qiladi.

Nogironlarga yordam ko‘rsatish maqsadida respublikada va viloyatlarda nogironlarni ijtimoiy himoya qilish jamg‘armalari tashkil etilib, ulardan soliq olinmaydi. Bu jamg‘armalarni tashkil etish, ularning faoliyat tartibini hamda tashkil topish manbalarini O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilab beradi.

Bolalikdan nogiron bo‘lganlarning hamda boshqa I va II guruh nogironlarining uy-joy sharoitini yaxshilash chog‘ida uylar ularning ish joylariga hamda davolash-profilaktika muassasalariga va transport yo‘llariga yaqin bo‘lishi zarurligini hisobga olgan holda beriladi.

Nogironlarga va a’zolaridan biri nogiron bo‘lgan oilalarga uy-joy berish, uy-joy sotib olish, qurish va ulardan foydalanish yuzasidan yengilliklar O‘zbekiston Respublikasining uy-joy to‘g‘risidagi qonunlarida belgilab beriladi.

Nogironlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish davlat tomonidan sud yo‘li bilan yoki qonunda belgilangan boshqa tartibda ta’minlanadi.

Fuqaro vakolatli davlat idorasi (TMEK)ning uni nogiron deb topgan yoki nogiron deb topmaganligi xususidagi qaroriga norozilik bildirib TMEKning yuqori idorasiga murojaat qilishga haqlidir. Agar shu qaror ham nogironni qoniqtirmasa, unda u sud yo‘li bilan e’tiroz bildirishga haqlidir.

Nogironlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini buzishda aybdor bo‘lgan mansabdor shaxslar va boshqa fuqarolar qonunda belgilangan moddiy, intizomiy, ma’muriy va jinoiy javobgarlikka tortiladilar.

Jamoat birlashmalari o‘z ustavlariga muvofiq hamda fuqarolar nogironlarni ijtimoiy himoya qilish bilan bog‘liq muammolarni hal etishda, shuningdek tegishli tadbirlarni pul bilan ta’minlashda ishtirok etishlari mumkin. Xalq deputatlari Kengashlari ularga bu borada har tomonlama ko‘maklashishlari shart.

O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida:

daromadlarni indeksatsiyalashni hisobga olib, respublika budjeti, mahalliy budjetlar, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Budjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasi mablag‘lari va boshqa manbalar hisobidan nogironlarga ijtimoiy yordam berish tartibi va shartlari;

nogironlarni ijtimoiy himoya qilishning respublika va mintaqa dasturlarini tasdiqlash va pul bilan ta’minlash tartibi;

nogironlarni tarbiyalashni, ularning umumiy ta’lim olishini va hunar o‘rganishini, ularni ishga joylashtirishni va mehnati muhofaza etilishini ta’minlashga oid umumiy qoidalar belgilab beriladi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi hududida nogironlarni ijtimoiy himoya qilish sohasidagi huquqiy munosabatlar Qoraqalpog‘iston Respublikasining qonunlari bilan tartibga solinadi.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida ushbu Qonunda ko‘zda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Davlat idoralari, korxonalar, birlashmalar, muassasalar va tashkilotlar nogironlarga (shu jumladan o‘rindiqli aravacha va yetaklovchi itlardan foydalanuvchi nogironlarga) uy-joylardan, jamoat va ishlab chiqarish binolaridan, inshootlar va xonalardan foydalanishlari, jamoat transporti va transport kommunikatsiyalari, umumiy foydalanishdagi aloqa va axborot vositalaridan to‘sqinliksiz foydalanishlari, bemalol yo‘l tanlash va yurishlari uchun shart-sharoit yaratib berishga majburdirlar.

Aholi punktlarini loyihalash va qurish, turar joy dahalarini barpo etish, binolar, inshootlar, shu jumladan aeroportlar, temir yo‘l vokzallari, avtostansiyalar, daryo portlari, sport komplekslari, maorif va madaniyat obyektlarining, kommunikatsiyalarning loyiha yechimlarini ishlab chiqish, ularni qurish va rekonstruksiyalash, shuningdek transport vositalarini, shu jumladan xususiy transport vositalarini, aloqa va axborot vositalarini ularga nogironlar kirishi va ulardan foydalanishi uchun moslashtirmay turib yaratish va ishlab chiqarishga yo‘l qo‘yilmaydi. Tegishli obyektlarning loyihalari nogironlarning jamoat tashkilotlari bilan kelishib olinishi kerak.

Nogironlarga shart-sharoit yaratish loyihalarining ajralmas qismi hisoblanadi. Nogironlar uchun mo‘ljallangan obyektlarni loyihalash va qurish ustunlik tartibida amalga oshiriladi.

Umumiy foydalanishdagi transport, aloqaning, axborotning ishlatilayotgan vositalari hamda ijtimoiy infrastrukturaning boshqa obyektlari (8 va 9-moddalar) davlat hokimiyati va boshqaruvi idoralari tomonidan nogironlarning jamoat birlashmalari ishtirokida belgilab qo‘yiladigan tartibda va shartlarda nogironlar kirishi va foydalanishi uchun moslashtirilishi zarur.

Mazkur obyektlarni nogironlar kirishi uchun moslashtirish mumkin bo‘lmagan hollarda tegishli korxonalar, muassasalar va tashkilotlar tomonidan nogironlarning ehtiyojlari qondirilishini ta’minlaydigan zarur choralari ishlab chiqilishi va amalga oshirilishi kerak.

Nogironlar yoki a’zolaridan biri nogiron bo‘lgan oilalar yashayotgan turar joy binolari, shuningdek nogironlar uchun qurilayotgan uy-joylar nogironlar salomatligini tiklashning yakka tarzdagi dasturiga muvofiq maxsus vositalar va moslamalar bilan jihozlanishi lozim.

Mazkur turar joy binolarini uy-joy fondining egasi bo‘lgan xalq deputatlari Kengashlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar jihozlaydilar. Yakka tartibda qurilgan uylarni jihozlash xalq deputatlari tegishli Kengashlari tomonidan belgilab qo‘yilgan tartibda nogironlarning jamoat birlashmalari albatta ishtirok etgan holda amalga oshiriladi.

Mazkur tadbirlarni pul bilan ta’minlash tartibini O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

Ishlab turgan transport, aloqa va axborot vositalarini hamda ijtimoiy infrastrukturaning boshqa obyektlarini nogironlar kira oladigan va foydalana oladigan qilib moslashtirish yuzasidan ushbu Qonunda ko‘zda tutilgan chora-tadbirlarni bajarmagan korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar nogironlarning ehtiyojlarini qondirish uchun zarur bo‘lgan mablag‘ni O‘zbekiston Respublikasining qonunlarida belgilab qo‘yilgan tartibda tegishli budjetlarga o‘tkazadilar.

Mazkur mablag‘lardan faqat ijtimoiy infrastruktura obyektlarini nogironlarning ehtiyojlariga moslashtirish tadbirlarini amalga oshirish uchungina foydalanish mumkin.

Xalq deputatlari Kengashlari, ularning boshqarmalari va bo‘limlari, boshqa tarmoq bo‘linmalari nogironlar madaniy-tomoshagoh muassasalariga va sport inshootlariga bemalol kirishi va madaniy kamol topish, jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanish maqsadida ulardan bemalol foydalanishi uchun zarur sharoitlarni yaratib berishga, shuningdek ularga maxsus sport anjomlari berilishini ta’minlashga majburdirlar. Nogironlar mazkur xizmatlardan bepul yoki yengil shartlar bilan foydalanadilar.

Korxonalar, birlashmalar, muassasalar va tashkilotlar nogironlar uchun ijtimoiy-madaniy obyektlar hamda sport inshootlari qurishni pul bilan ta’minlashga, jihozlar sotib olishga va ularni ta’minlashga mablag‘ ajratishga haqlidir. Mazkur maqsadlarga ajratilgan mablag‘dan soliq olinmaydi.

Nogironlar uchun sanoat mollari, maxsus texnika va o‘zga vositalar ishlab chiqaradigan hamda nogironlarga xizmat ko‘rsatishga ixtisoslashgan korxonalar, birlashmalar va tashkilotlarga, shuningdek aqliy va jismoniy rivojlanishda kamchiligi bo‘lgan bolalar va o‘smirlarga mo‘ljallangan maxsus ta’lim-tarbiya muassasalariga O‘zbekiston Respublikasi qonunlari bilan, shuningdek xalq deputatlari Kengashlarining qarorlari bilan belgilab qo‘yiladigan tartibda va shartlarda yengilliklar beriladi.

O‘zbekiston Respublikasi nogironlarni tibbiy, kasb va ijtimoiy jihatdan tiklash tizimini tashkil etadi va bu tizim qaror topishi hamda rivojlanishiga ko‘maklashadi. Mazkur tizim organizmning izdan chiqqan yoki yo‘qolgan qobiliyatlarini, o‘ziga o‘zi xizmat qilish qobiliyatini, kasb faoliyatining xilma-xil turlaridagi qobiliyatini, shuningdek nogironlarga to‘laqonli turmush tarzini davom ettirish imkonini beradigan va ularning huquqlari hamda mavjud imkoniyatlarini ishga solishni ta’minlaydigan qobiliyatlarini qayta tiklashga hamda ularning o‘rnini qoplashga qaratilgan chora-tadbirlar majmuidan iborat.

O‘zbekiston Respublikasi Hukumati nogironlarni tibbiy, kasb va ijtimoiy jihatdan tiklash, shuningdek nogironlikning oldini olish sohasida ilmiy tadqiqotlar o‘tkazish va mutaxassislar tayyorlashni pul bilan ta’minlaydi hamda bu ishni tashkil etadi.

Nogironlarni tibbiy, kasb va ijtimoiy jihatdan tiklash nogironlarni tiklashning yakka tartibdagi dasturiga muvofiq amalga oshiriladi. Bu dastur nogironlarning jamoat birlashmalari vakillari ishtirokida xalq deputatlari tuman, shahar Kengashlari vakolat bergan davlat idoralari tomonidan tibbiy-ijtimoiy ekspertiza asosida belgilanadi.

Nogironga tavsiya etiladigan tiklashning yakka tartibdagi dasturida tiklash choralarining aniq hajmi, turlari va amalga oshirish muddatlari, shuningdek ijtimoiy yordam turlari ko‘rsatiladi.

Nogiron taqdim etadigan tiklashning yakka tartibdagi dasturi tegishli davlat idoralari, shuningdek korxonalar, birlashmalar, muassasalar va tashkilotlar ijro etishi majburiy bo‘lgan hujjatdir.

Respublika idoralari va mahalliy idoralar nogironlarning salomatlikni tiklashga qaratilgan yordamga bo‘lgan ehtiyojlarini va mahalliy sharoitlarni hisobga olib, nogironlarning salomatligini tiklash tarmoqlarini, shu jumladan ilmiy-ishlab chiqarish markazlarini, ambulatoriyalar hamda doimiy davolash-profilaktika muassasalarida tiklash bo‘limlarini, maxsus o‘quv-tarbiya muassasalarini, ixtisoslashtirilgan sanatoriy-kurort muassasalarini, nogironlarga ijtimoiy-maishiy xizmat ko‘rsatadigan korxonalar va muassasalarni barpo etadilar.

Davlat nogironlarning ilm olishi va kasb tayyorgarligi uchun zarur shart-sharoit yaratishga kafolat beradi.

Xalq ta’limi idoralari sog‘liqni saqlash va ijtimoiy ta’minot idoralari bilan birgalikda nogiron bolalarning maktabgacha va maktabdan tashqari tarbiyasini, nogironlarning kasb tayyorgarligini, nogironlarni tiklashning yakka tartibdagi rejasiga muvofiq ular umumiy o‘rta, o‘rta maxsus va oliy ta’lim olishini ta’minlashga majburdirlar.

Salomatligi tufayli umumiy yo‘sindagi maktabgacha tarbiya muassasalariga qatnay olmaydigan nogiron bolalarni tarbiyalash hamda salomatligini tiklash uchun eng qulay imkoniyatlarni yaratish maqsadida xalq deputatlari Kengashlari korxonalar, birlashmalar, muassasalar va tashkilotlarni jalb etgan holda maxsus maktabgacha tarbiya muassasalarini, shu jumladan internat-uylarni tashkil etadilar.

Nogironlarga umumiy o‘rta, o‘rta maxsus va oliy ta’lim berish barcha o‘quv yurtlarida, zarur bo‘lgan hollarda esa maxsus bilim yurtlarida amalga oshiriladi.

Doimiy ishlaydigan davolash profilaktika yoki salomatlikni tiklash muassasalarida davolanayotgan nogiron bolalar uchun ham o‘quv mashg‘ulotlari tashkil etiladi.

Nogiron bolalarga umumiy yoki maxsus maktabgacha tarbiya muassasalarida va o‘quv yurtlarida tarbiya va ta’lim berish imkoni bo‘lmagan taqdirda, ota-onalarining istaklari hisobga olinib, bunday bolalarga uyida tarbiya va ta’lim beriladi. Bunda ota-onalardan biriga yoki ularning o‘rnini bosuvchi kishiga O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilab qo‘yiladigan tartibda va shartlar asosida moddiy ta’minot va imtiyozlar beriladi.

Tegishli o‘quv-tarbiya muassasalari nogiron bolalarni uyda o‘qitishda ota-onalarga yordam berishi shart.

Nogiron bolalarni har tomonlama uyg‘un rivojlantirish, ularda ijtimoiy faollikni, mehnatga qiziqishni tarbiyalash, ularni fan, texnika, san’at va sportga jalb etish maqsadida xalq ta’limi idoralari, boshqa davlat idoralari nogiron bolalarning maktabdan tashqari tarbiyadan bahramand bo‘lishlarini ta’minlashga, buning uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishga majburdir.

Doimiy ishlaydigan muassasalarda yashaydigan nogiron bolalarga ana shu muassasalar ijtimoiy-maishiy hamda mehnat ko‘nikmalarini hosil qilish bilan uzviy bog‘langan holda tarbiya va ta’limning uzluksizligini ta’minlaydi.

Nogironlarning kasb tayyorgarligi va ularning malakasini oshirish o‘quv yurtlarida, korxonalarda va tashkilotlarda (ixtisoslashgan yoki umumiy yo‘sindagi), shuningdek nogiron jamoat tashkilotlarining korxonalari va birlashmalarida ijtimoiy yordam muassasalari bilan birgalikda tiklashning yakka tartibdagi dasturiga muvofiq ravishda ta’minlanadi.

Kasb tayyorgarligi va malaka oshirish davrida nogironlar O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qo‘yiladigan tartib va shartlar asosida moddiy jihatdan ta’minlanadi.

Nogironlarning ilm olishi, kasb tayyorgarligi va malakasini oshirish turli shakllarda, shu jumladan, kunduzgi hamda kunduzgi-sirtqi shakllarda, o‘zicha mustaqil tayyorlanish yo‘li bilan, maxsus guruhlarda, sinflarda hamda yakka tartibdagi o‘quv dasturlari asosida, shu jumladan uyda o‘qish yo‘li bilan ro‘yobga chiqariladi.

O‘zbekiston Respublikasi imo-ishora tilini shaxslararo muloqot vositasi sifatida tan oladi. Imo-ishoralar tilining huquqiy maqomi va qo‘llanish sohasi O‘zbekiston Respublikasi qonunlari bilan belgilab beriladi.

Nogironlarning ijodiy va ishlab chiqarish qobiliyatlarini ro‘yobga chiqarish maqsadida hamda tiklanishning yakka tartibdagi dasturlarini hisobga olib, ularga mehnat sharoiti odatdagicha bo‘lgan korxonalar, birlashmalar, muassasalar va tashkilotlarda, nogironlar mehnati qo‘llaniladigan ixtisoslashtirilgan korxonalarda, sexlarda va uchastkalarda ishlash huquqi, shuningdek yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan hamda qonun bilan taqiqlanadigan o‘zgacha mehnat faoliyati bilan shug‘ullanish huquqi ta’minlanadi.

Nogiron bilan mehnat shartnomasi tuzishdan yoki xizmat yuzasidan uni yuqori lavozimga ko‘tarishdan bosh tortishga, ma’muriyat tashabbusi bilan ishdan bo‘shatishga, nogironligi uchun uni o‘z roziligisiz boshqa ishga o‘tkazishga yo‘l qo‘yilmaydi. Tibbiy-ijtimoiy ekspertizaning xulosasiga ko‘ra nogironning salomatligi bu kasb vazifalarini bajarishga monelik qilgan yoki nogironning yoxud boshqa kishilarning salomatligi va mehnat xavfsizligiga tahdid qilgan hollar bundan mustasnodir.

Nogiron o‘z mehnat qobiliyatini tiklaganidan keyin avvalgi ishiga yoki shunga teng ishga joylashish huquqiga ega.

Nogironlarni ish bilan ta’minlash maqsadida davlat idoralari nogironlarning kasaba uyushmalari va jamoat birlashmalari ishtirokida korxonalarda, birlashmalar, muassasalarda va tashkilotlarda ishlovchilar sonining kamida 3 foizi miqdorida nogironlar uchun ish joylarini band qilib qo‘yish normalarini belgilaydi (kamida 34 kishi).

Nogironlar uchun ish joylarini band qilib qo‘yishni ta’minlamagan yoki ularni ishga joylashtirishdan bo‘yin tovlagan korxonalar, birlashmalar, muassasalar va tashkilotlar davlat hokimiyati mahalliy idoralariga O‘zbekiston Respublikasining qonunlarida belgilab qo‘yiladigan tartibda nogironlarni ishga joylashtirish va ularga moddiy yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq xarajatlarning o‘rnini qoplash uchun pul to‘laydi.

Nogironlarning mehnatidan foydalanish uchun nogironlarning ehtiyojlarini va mahalliy xususiyatlarni hisobga olib, maxsus korxonalar, sexlar va uchastkalar barpo etiladi. Ko‘zi ojiz nogironlar sharoiti o‘zlarining imkoniyatlariga mos keladigan ishlab chiqarishlarda qatnashishda ustunlik huquqiga ega.

Mahalliy davlat hokimiyati va boshqaruv idoralari, korxonalar va birlashmalar uyda ishlovchi nogironlarga, shuningdek yakka tartibdagi mehnat faoliyati band bo‘lgan nogironlarga mazkur faoliyat uchun odam turmaydigan bino yoki xonalar ajratib berish, xomashyo sotib olish va mahsulotni sotishda zarur yordam beradi.

Korxonalarda, birlashmalarda, muassasalarda va tashkilotlarda ishlayotgan nogironlarga tiklashning yakka tartibdagi dasturiga muvofiq ravishda zarur mehnat sharoiti yaratiladi.

Mehnat sharoiti, shu jumladan mehnatga haq to‘lash, ish vaqti, tartibi va dam olish vaqti, jamoa yoki yakka tartibdagi mehnat shartnomasida belgilab qo‘yiladigan yillik va qo‘shimcha otpuskalarning muddati amaldagi normativ hujjatlarda ko‘zda tutilganidan kam bo‘lmasligi va boshqa xodimlarga nisbatan nogironlarning ahvolini yomonlashtirmasligi yoki ularning huquqlarini cheklamasligi kerak.

Nogironlar mehnati qo‘llaniladigan korxonalar, birlashmalar, muassasalar va tashkilotlar imtiyozli asoslarda soliq to‘lash, moliyalashtirilish hamda moddiy-texnika bilan ta’minlanish huquqidan foydalanadi.

Nogironlar mehnati qo‘llaniladigan korxonalar, birlashmalar, muassasalar va tashkilotlarga imtiyozli asoslarda soliq solish, ularni moliyalashtirish hamda moddiy-texnika bilan ta’minlash tartibi va shartlari qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Nogironlarga ijtimoiy yordam pul to‘lovlari (pensiyalar, nafaqalar, bir yo‘la beriladigan to‘lovlar) shaklida, texnika vositalari hamda boshqa vositalar, shu jumladan avtomobillar, o‘rindiqli aravachalar, protez-ortopediya buyumlari, maxsus harfli matbaa nashrlari, ovoz kuchaytirgich apparatlar va signalizatorlar bilan ta’minlash shaklida, shuningdek tibbiy, ijtimoiy va kasb jihatidan tiklash hamda maishiy xizmat, transport xizmati ko‘rsatish yo‘li bilan beriladi.

Nogironlarni pensiyalar va nafaqalar bilan ta’minlash tartibi pensiya va ijtimoiy ta’minot to‘g‘risidagi qonunlarda belgilab qo‘yiladi.

Nogironlarga bepul maxsus tibbiy yordam ko‘rsatish tartibi O‘zbekiston Respublikasining sog‘liqni saqlash to‘g‘risidagi qonunlarida belgilab qo‘yiladi. Nogironlarni dori-darmonlar bilan ta’minlash, ularga texnik vositalar va o‘zga vositalarni berish, shuningdek, maishiy xizmat va transport xizmati ko‘rsatish bepul yoki O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qo‘yilgan tartibda yengil shartlar asosida amalga oshiriladi.

Nogironga texnika vositasi yoki o‘zga vosita salomatlikni tiklashning yakka tartibdagi dasturiga muvofiq bepul yoki imtiyozli shartlar bilan beriladi.

Salomatlikni tiklashning yakka tartibdagi dasturida ko‘zda tutilgan texnika vositasi yoki o‘zga vositani davlat idorasi nogironga berishi mumkin bo‘lmasa yoki nogiron tegishli vositani o‘z hisobidan sotib olgan bo‘lsa, unga O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qo‘yilgan tartibda tovon to‘lanadi.

Boshqalarning parvarishiga va yordamiga muhtoj bo‘lgan nogironlarga ijtimoiy yordam idoralari uyga borib yoki doimiy ishlaydigan muassasalarda tibbiy yoki maishiy xizmat ko‘rsatadi.

Davlat boshqalarning parvarishiga muhtoj bo‘lgan nogironlarga ijtimoiy yordam beruvchi doimiy muassasalar tarmog‘ini rivojlantirishga ko‘maklashadi.

Agar ishchi yoki xizmatchi korxona, birlashma, muassasa, tashkilotning aybi bilan nogiron bo‘lib qolgan hamda boshqalarning parvarishiga muhtoj bo‘lsa, shu korxona, birlashma, muassasa, tashkilot sog‘liqni saqlash organlari va tibbiy-mehnat ekspert komissiyalarining xulosasiga muvofiq mehnatga yaroqsiz bo‘lib qolgan davrda bemorni parvarishlash uchun o‘z hisobidan uyda qarab turadigan bir kishini yollashi shart va nogironga yetkazilgan moddiy va ma’naviy zararning o‘rnini qoplaydi.

Nogironlarning internat uylarda yoki boshqa doimiy ishlaydigan ijtimoiy yordam muassasalarida bo‘lish sharoiti nogironlar o‘z huquqlari va qonuniy manfaatlarini amalga oshirishlari uchun imkoniyatni ta’minlashi hamda shaxsning ehtiyojlari mumkin qadar to‘la-to‘kis qanoatlantirilishiga ko‘maklashishi lozim.

Salomatligini tiklash choralari yordamida nogironning internat uyda yoki o‘zga doimiy ishlaydigan ijtimoiy muassasada bo‘lishiga zarurat qolmagan taqdirda davlat hokimiyati mahalliy idorasi unga ushbu Qonunning 11-moddasi talablariga muvofiq ravishda qulay turar joy maydoni berishi kerak.

Doimiy ishlaydigan muassasalarda yashayotgan yetim yoki ota-onalarining vasiyligidan mahrum etilgan nogiron bolalar balog‘atga yetgach, agar salomatlikni tiklashning yakka tartibdagi dasturida o‘ziga o‘zi xizmat ko‘rsatish va mustaqil turmush kechirish imkoniyati ko‘zda tutilgan bo‘lsa, shu dasturga muvofiq xalq deputatlari Kengashlari tomonidan navbatdan tashqari turar joy maydoni bilan ta’minlanadi.

Nogironlarga ijtimoiy-maishiy xizmat ko‘rsatish, shu jumladan ularni oziq-ovqat mahsulotlari va boshqa xalq iste’moli mollari bilan ta’minlash, ularga kommunal va boshqa xizmatlar ko‘rsatish xalq deputatlari Kengashlari tomonidan nogironlarning kasaba uyushmalari hamda jamoat birlashmalari, ijtimoiy yordam muassasalari ishtirokida belgilanadigan yengil shartlar asosida amalga oshiriladi.

Xalq deputatlari Kengashlari har yili kamida bir marta nogironlarning ijtimoiy-turmush sharoitlarini o‘rganib chiqishni tashkil etadilar hamda bu sharoitlarni yaxshilash uchun zarur choralar ko‘radilar.

Nogironlarga ijtimoiy yordamni xalq deputatlari Kengashlari, ularning ijroiya va boshqaruv idoralari, ijtimoiy ta’minot bo‘limlari, sog‘liqni saqlash, xalq ta’limi, madaniyat, jismoniy tarbiya va sport idoralari hamda boshqa davlat idoralari O‘zbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiq tibbiy-ijtimoiy ekspertiza (tibbiy-mehnat ekspert komissiyalarining, ixtisoslashtirilgan ekspert xizmatlarining, tibbiy maslahat komissiyalarining) xulosalari asosida ko‘rsatadilar.

Ijtimoiy yordam respublika budjeti va mahalliy budjetlar, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Budjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasi, nogironlarni ijtimoiy himoya qilish jamg‘armalari mablag‘lari hisobidan, shuningdek korxonalar, birlashmalar, tashkilotlar va fuqarolarning ixtiyoriy badallari hisobidan beriladi.

Nogironlarga ijtimoiy yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq tadbirlarni pul bilan ta’minlovchi korxonalar, birlashmalar, muassasalar va tashkilotlarga O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qo‘yiladigan tartibda va shartlarda soliq solishda yengilliklar beriladi.

Nogironlar va ularning nomidan ish olib boruvchi shaxslar o‘z huquqlari va manfaatlarini himoya qilish, o‘zaro qo‘llab-quvvatlash va xizmat ko‘rsatish maqsadida O‘zbekiston Respublikasining qonunlarida belgilab qo‘yilgan tartibda jamoat birlashmalarini, shu jumladan turli jamg‘armalarni tashkil etish huquqiga egadirlar.

Davlat idoralari nogironlarning jamoat birlashmalariga hamda ularning manfaatlarini himoya qiluvchi tashkilotlarga har tomonlama madad, moddiy va gumanitar yordam beradi.

Davlat idoralari, shuningdek mulkning o‘z xo‘jalik yuritishning shaklidan qat’i nazar, korxonalar, birlashmalar, muassasalar va tashkilotlar nogironlar manfaatlariga taalluqli masalalarni hal etish chog‘ida bu masalalarni nogironlarning jamoat birlashmalari bilan birgalikda hal etishlari shart.

Nogironlar va ularning qonuniy vakillari o‘z manfaatlariga bevosita daxldor bo‘lgan masalalar muhokama qilinayotganda hamda ular yuzasidan qarorlar qabul qilinayotganda qatnashish, shuningdek zarur axborot olish huquqiga egadirlar.

Nogironlarning jamoat birlashmalari hamda ularning korxonalari, birlashmalari, muassasalari va tashkilotlari soliq to‘lashda O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qo‘yilgan tartibda imtiyozlar va yengilliklardan foydalanadilar.

Nogironlarning jamoat tashkilotlari, ularning tarkibiy bo‘limlari va bo‘linmalari binolar olishda, xomashyo resurslari, ishlab chiqarish-texnika uskunalarini sotib olishda birinchi navbat huquqidan foydalanadilar va O‘zbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiq imtiyozli suratda pul va kredit bilan ta’minlanish huquqiga egadirlar.