Xalq deputatlari mahalliy Kengashlari hamda ularning tuzilmalari faoliyatini tartibga soladigan normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish, xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining reglamentlarini va doimiy komissiyalari toʻgʻrisidagi nizomlarni yangilash, shuningdek xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining faoliyatini yanada yaxshilash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Kengashi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Kengashining 2006-yil 8-iyundagi 173-I-sonli Qarori bilan tasdiqlangan Xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining namunaviy reglamentiga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilib, uning yangi tahriri tasdiqlansin (1-ilova).

2. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Kengashining 2006-yil 8-iyundagi 173-I-sonli Qarori bilan tasdiqlangan Xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining doimiy komissiyalari toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilib, uning yangi tahriri tasdiqlansin (2-ilova).

3. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Kengashining 2006-yil 8-iyundagi 173-I-sonli Qarori bilan maʼqullangan Xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining faoliyatini tashkil etishga oid ayrim tavsiyalarga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilib, uning yangi tahriri maʼqullansin (3-ilova).

1-modda. Viloyatlar, tumanlar va shaharlarda (tumanga boʻysunadigan shaharlardan, shuningdek shahar tarkibiga kiruvchi tumanlardan tashqari) xalq deputatlari Kengashlari (bundan buyon matnda mahalliy Kengash deb yuritiladi) davlat hokimiyatining vakillik organlaridir.

Mahalliy Kengash oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, “Mahalliy davlat hokimiyati toʻgʻrisida”gi, “Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashi deputatining maqomi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, boshqa normativ-huquqiy hujjatlar va mazkur Reglamentga muvofiq amalga oshiradi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududidagi mahalliy Kengashlar oʻz faoliyatlarini Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunlari va mazkur Reglamentga muvofiq amalga oshiradilar.

2-modda. Mahalliy Kengash oʻz faoliyatining asosiy yoʻnalishlarini sessiyada tasdiqlangan ish rejasi (joriy, yillik yoki Kengashning vakolatlari muddatiga moʻljallangan) asosida belgilab oladi. Mahalliy Kengashning ish rejasi mahalliy Kengashning doimiy komissiyalari, hokimlikning boshqarma va boʻlimlari ishini rejalashtirishda asos qilib olinishi mumkin.

Mahalliy Kengashning ish rejasi mahalliy Kengash deputatlari, doimiy komissiyalari, hokimlikning boshqarma va boʻlimlari, shuningdek tegishli hududdagi korxona, muassasa va nodavlat tashkilotlari takliflarini inobatga olgan holda ishlab chiqiladi.

Mahalliy Kengashning ish rejasi sessiyada qabul qilinadi hamda tegishli davlat organlari va nodavlat tashkilotlariga ijro yoki maʼlumot uchun yuboriladi.

Mahalliy Kengash ish rejasining bajarilishi uning sessiyalarida, sessiyalar oraligʻida esa mahalliy Kengashning doimiy komissiyalari majlislarida muhokama etib boriladi.

Mahalliy Kengashning ish rejasiga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish masalasi mahalliy Kengashning rahbari, doimiy komissiyalari va deputatlarning taklifiga binoan sessiyada koʻrib chiqiladi. Mazkur masalaga doir qaror ushbu Reglamentda belgilangan tartibda qabul qilinadi.

Mahalliy Kengashning ish rejasi bajarilishini tashkil etish uchun hokim — mahalliy Kengash raisi (rahbari) masʼul hisoblanadi.

3-modda. Mahalliy Kengash ishini hokim — Kengash raisi (rahbari) tashkil etadi va rahbarlik qiladi.

Hokim oʻz faoliyati yuzasidan mahalliy Kengash oldida hisobot beradi.

Mahalliy Kengashning vakolat muddati — besh yil.

4-modda. Mahalliy Kengash ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning tegishli hudud uchun mushtarak vazifalarini amalga oshirilishini, joylarda Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarining, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va Qonunchilik palatasi qarorlarining, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarning ijro etilishini, davlat hokimiyati va boshqaruv organlari bilan fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari oʻrtasidagi aloqalarni, aholining tegishli hududni boshqarish ishlariga jalb etilishini taʼminlaydi.

Mahalliy Kengash tegishli hududda oʻzini oʻzi boshqarishni rivojlantirishga koʻmaklashadi, oʻzini oʻzi boshqarish organlarining faoliyatini yoʻnaltirib turadi.

5-modda. Mahalliy Kengash sessiyalarida ish davlat tilida olib boriladi va zarurat boʻlganda, boshqa tillarga hamohang (sinxron) tarjimasi taʼminlanadi.

6-modda. “Mahalliy davlat hokimiyati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq mahalliy Kengashning asosiy ish shakli sessiyadir.

7-modda. Mahalliy Kengashning sessiyalari mahalliy Kengashning rahbari, rahbar yoʻqligida esa uning oʻrinbosarlaridan biri tomonidan zaruratga qarab, biroq yiliga kamida ikki marta chaqiriladi. Sessiya mahalliy Kengash deputatlari kamida uchdan ikki qismining tashabbusiga binoan ham chaqirilishi mumkin.

8-modda. Mahalliy Kengash sessiyasining kun tartibi mahalliy Kengashning rahbari, deputatlar guruhlari, doimiy komissiyalar va deputatlar tomonidan bildirilgan takliflarni inobatga olgan holda tayyorlanadi.

Mahalliy Kengash sessiyasi muhokamasiga kiritilayotgan muhim va dolzarb masalalarni tayyorlash uchun mahalliy Kengashning rahbari tomonidan tegishli soha yoki tarmoqlar mutaxassislari hamda olimlarni jalb etgan holda ishchi guruh tashkil etilishi mumkin. Ishchi guruh masalani saylovchilar, hokimlikning boshqarmalari, boʻlimlari va boshqa tuzilmalari, shuningdek tegishli hududdagi korxona va muassasalar, boshqa nodavlat tashkilotlarining fikr-mulohazalarini eʼtiborga olgan holda tayyorlaydi.

Mahalliy Kengashning sessiyasi muhokamasiga kiritilayotgan masalalar dastlabki tarzda tegishli doimiy komissiyalar tomonidan qarab chiqiladi hamda ular tomonidan tayyorlangan qarorlar loyihalari va kun tartibiga doir boshqa hujjatlar mahalliy Kengashning rahbariga taqdim etiladi.

9-modda. Sessiyani, shu jumladan navbatdan tashqari sessiyani chaqirish haqidagi qaror mahalliy Kengashning rahbari tomonidan qabul qilinadi.

Mahalliy Kengash sessiyasi oʻtkaziladigan vaqt va joy hamda kun tartibi toʻgʻrisida deputatlarga sessiya ochilishidan kamida yetti kun oldin maʼlum qilinadi. Ularga tanishish uchun ham tegishli hujjatlar yuboriladi.

Mahalliy Kengash sessiyasini chaqirish toʻgʻrisidagi xabar ommaviy axborot vositalari orqali eʼlon qilinishi mumkin.

Mahalliy Kengashning sessiyasi, qoida tariqasida, tegishli hudud markazida oʻtkaziladi, zarurat boʻlganda, sessiya shu hududdagi boshqa joyda sayyor tarzda ham oʻtkazilishi mumkin.

10-modda. Mahalliy Kengashning sessiyasi, basharti unda jami deputatlarning kamida uchdan ikki qismi hozir boʻlgan boʻlsa, vakolatli hisoblanadi.

Deputatlar mahalliy Kengash sessiyasining har bir majlisi oldidan roʻyxatga olinadi.

Mahalliy Kengash sessiyalarini oʻtkazishga moʻljallangan binoda elektron ovoz berish tizimidan foydalanish koʻzda tutilgan boʻlsa, har bir deputat uchun alohida muqim oʻrin ajratiladi.

11-modda. Mahalliy Kengash sessiyalarida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati aʼzolari, Qonunchilik palatasi deputatlari ishtirok etishi, shuningdek sessiyalarga tegishli hududdagi davlat organlari va nodavlat tashkilotlari, korxona va muassasalar, ommaviy axborot vositalari vakillari hamda boshqa shaxslar taklif etilishi mumkin.

Mahalliy Kengash sessiyasiga taklif etilgan shaxslar muhokama etilayotgan masalalar yuzasidan qaror qabul qilishda ovoz berish huquqiga ega emas, shuningdek ular mazkur Reglamentda belgilangan tartibga rioya qilishlari va raislik qiluvchining farmoyishlariga boʻysunishlari shart.

Mahalliy Kengash sessiyasiga taklif qilinayotgan shaxslarning soni va tarkibi mahalliy Kengashning rahbari tomonidan hal etiladi.

Mahalliy Kengashning sessiyasiga taklif qilingan shaxslar uchun majlislar zalida maxsus joy ajratiladi.

12-modda. Yangi saylangan mahalliy Kengashning birinchi sessiyasi mahalliy Kengashning rahbari tomonidan saylovdan keyin kechi bilan uch haftalik muddat ichida chaqiriladi.

Birinchi — tashkiliy sessiya keksa deputatlardan biri tomonidan ochiladi va u mahalliy Kengash tomonidan mahalliy Kengashning rahbari tasdiqlangunga qadar sessiyani boshqaradi.

Mahalliy Kengash sessiyalarida mahalliy Kengashning rahbari, u yoʻqligida esa mahalliy Kengashning qaroriga yoki mahalliy Kengashning rahbari topshirigʻiga binoan mazkur Kengashning deputatlaridan biri raislik qiladi.

13-modda. Mahalliy Kengashning sessiyalarida hokim va uning oʻrinbosarlari lavozimlariga tasdiqlanadi, doimiy komissiyalar tuzilib, ularning tarkibiga kiradigan aʼzolar saylanadi. Sessiyalarda hokimning taqdimiga binoan ijro etuvchi hokimiyat organlarining tarkibiy boʻlinmalari rahbarlari tayinlanadi, hokimlik tuzilmasi, hokimlik xodimlarining shtatlari va ish haqi fondi tasdiqlanadi. Mazkur masalalar yuzasidan qaror deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan, har bir masala boʻyicha alohida-alohida, ochiq ovoz berish yoʻli bilan qabul qilinadi.

14-modda. Mahalliy Kengashga saylov oʻtkazuvchi saylov komissiyasining taqdimiga muvofiq deputatlarning vakolatlarini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaror yangi saylangan mahalliy Kengashning birinchi sessiyasida deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.

Boʻshab qolgan deputatlik oʻrniga saylov oʻtkazilganida ham saylov komissiyasining taqdimiga muvofiq deputatning vakolatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaror mahalliy Kengash sessiyasida deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.

15-modda. Mahalliy Kengashning har sessiyasini oʻtkazish davri uchun deputatlar orasidan sessiya kotibi saylanadi yoki sessiya kotibiyati tuziladi. Mahalliy Kengash sessiyasi kotibini saylash yoki kotibiyatini tuzish toʻgʻrisidagi masala yuzasidan qaror deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.

Mahalliy Kengash sessiyasining kotibi yoki kotibiyati:

soʻzga chiquvchilarni roʻyxatga yozadi;

deputat soʻrovlari, deputatlardan tushadigan savollar, maʼlumotnomalar, xabarlar, arizalar, takliflar va boshqa materiallarni roʻyxatga oladi;

soʻzga chiqish uchun yozilganlarning roʻyxati va tushgan materiallar haqida raislik qiluvchiga axborot beradi;

sessiya ishiga taalluqli masalalar yuzasidan deputatlarga tushuntirishlar beradi;

sessiya yakunlari yuzasidan axborot tayyorlaydi;

bayonnoma yoki stenogramma yuritilishini tashkil etadi.

Mahalliy Kengash sessiyasida sessiya kotibi yoki kotibiyat tomonidan tayyorlangan axborot tinglanadi.

16-modda. Mahalliy Kengash sessiyasining bayonnomasida quyidagilar koʻrsatiladi:

Kengashning nomi, sessiyaning tartib raqami (chaqiriq doirasida);

sessiya oʻtkaziladigan sana va joy;

hozir boʻlgan va qatnashmayotgan deputatlar soni, shuningdek taklif etilgan shaxslarning soni;

sessiyaning kun tartibi, Kengash koʻrib chiqishi uchun kiritilgan har bir masala yuzasidan maʼruzachi hamda qoʻshimcha maʼruzachining familiyasi va lavozimi;

muzokaralarda soʻzga chiqqan deputatlar, shuningdek maʼruzachi va qoʻshimcha maʼruzachilarga soʻrov yoki savollar (yozma yoxud ogʻzaki) bergan deputatlarning familiyalari, saylov okruglarining raqami va lavozimlari;

qabul qilingan qarorlar roʻyxati. Unda qarorlarni qabul qilish yuzasidan “yoqlab”, “qarshi” yoki “betaraf” berilgan ovozlar soni koʻrsatiladi.

Bayonnomaning matnida sessiyaning kun tartibini tasdiqlash, muzokaralarni toʻxtatish, shuningdek maʼlumot, axborot berish va tartib-taomil bilan bogʻliq boshqa masalalar aks ettiriladi.

Mahalliy Kengash sessiyasining bayonnomasiga maʼruzalar, qabul qilingan qarorlar, sessiyada hozir boʻlgan va qatnashmayotgan deputatlar roʻyxati hamda taklif etilgan shaxslar roʻyxati va boshqa materiallar ilova qilinadi.

Mahalliy Kengash sessiyasi bayonnomasi yoki stenogrammasi sessiya tugaganidan soʻng uch kundan kechiktirmay tayyorlanadi hamda imzolash uchun taqdim etiladi.

Mahalliy Kengash sessiyasi bayonnomasi yoki stenogrammasining asl nusxasi hokimlikning tashkiliy-nazorat guruhida saqlanadi. Keyinchalik, “Arxivlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan tartibga muvofiq bayonnoma yoki stenogramma saqlash uchun arxivga topshiriladi.

Mahalliy Kengash sessiyasi bayonnomasi yoki stenogrammalari Kengash deputatlarining talabiga binoan, ularga tanishib chiqish uchun berilishi mumkin.

17-modda. Mahalliy Kengash sessiyasi oʻz ishini kun tartibini tasdiqlashdan boshlaydi.

Raislik qiluvchi tomonidan kun tartibidagi masalalar birma-bir yoki umumiy tarzda ovozga qoʻyilishi mumkin.

Kun tartibi yuzasidan qaror deputatlar tomonidan bildirilgan takliflarni inobatga olgan holda deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.

Kun tartibi, qoida tariqasida: asosiy, tashkiliy, axborot va boshqa xil masalalarni aks ettirgan holda tuziladi. Bunda xususan:

mahalliy Kengashning vakolatiga taalluqli, normativ xususiyatga ega boʻlgan masalalar — asosiy masalalar;

mahalliy Kengash organlarini tashkil etish, ular tarkibini oʻzgartirish, mansabdor shaxslarini saylash, deputatlar vakolatini muddatidan ilgari tugatishga oid masalalar — tashkiliy masalalar;

tartib-taomillarga oid, maʼlumot tarzidagi, ammo alohida qaror qabul qilish talab etilmaydigan masalalar — axborot va boshqa xil masalalar hisoblanadi.

18-modda. Mahalliy Kengashning sessiyasida raislik qiluvchi:

sessiya majlisining umumiy borishiga rahbarlik qiladi, ushbu Reglamentga rioya etilishini taʼminlaydi;

maʼruzachi va qoʻshimcha maʼruzachilarga hamda muzokarada soʻzga chiquvchilarga navbati bilan soʻz beradi;

zarur hollarda soʻzga chiqish navbatini sababini tushuntirgan tarzda almashtirishi mumkin;

muhokama qilinayotgan masala yuzasidan xohlagan paytda soʻzga chiqishi mumkin;

Reglamentda belgilangan tartibni qoʻpol ravishda buzishga yoʻl qoʻygan deputat yoki ishtirokchini tartibga chaqiradi. Ular tomonidan bu yoʻsindagi xatti-harakat takrorlangan taqdirda zaldan chiqarib yuborish chorasini koʻrishi mumkin;

deputatlarning yozma soʻrovlari, arizalari, takliflari, fikr-mulohazalarini oʻqib eshittiradi;

deputat soʻrovi yuzasidan soʻzga chiqish, savol, taklif, fikr-mulohaza, shuningdek sessiyani olib borish tartibi boʻyicha eʼtirozlar bildirish uchun, qaror loyihalariga tuzatish, ovoz berish masalasi boʻyicha takliflar kiritish uchun deputatga uning iltimosiga koʻra soʻz beradi;

muhokama yakunida qaror loyihalarini ovozga qoʻyadi va ovoz berish natijalarini eʼlon qiladi;

mahalliy Kengash sessiyasida qabul qilingan qarorlarni, sessiya bayonnomalari va stenogrammalarni imzolaydi;

muhokama jarayonida soʻzga chiqqan deputat yoki ishtirokchilar fikrini biron-bir tarzda baholash yoki sharhlashdan, shuningdek qaror qabul qilishda tazyiq oʻtkazishdan oʻzini tiyishi lozim.

19-modda. Hududni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish va dolzarb muammolarni muhokama etish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati qoʻmitalarining mahalliy Kengash bilan hamkorlikdagi sayyor majlislari — “Birlashgan sessiya” oʻtkazilishi mumkin.

“Birlashgan sessiya” Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati qoʻmitasining raisi va mahalliy Kengash rahbarining oʻzaro kelishuviga muvofiq oʻtkaziladi.

“Birlashgan sessiya” kun tartibidagi masalalar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qoʻmitasi tomonidan mahalliy Kengashning tegishli doimiy komissiyasi bilan hamkorlikda tayyorlanadi.

“Birlashgan sessiya”ni chaqirish, bunday sessiya oʻtkaziladigan joy va vaqtni belgilash hamda boshqa masalalar mahalliy Kengash Reglamentiga binoan hal etiladi.

20-modda. Mahalliy Kengash tegishli hududda fuqarolarning huquq va manfaatlari himoya qilinishini taʼminlash maqsadida qonuniylik va huquqiy-tartibot, fuqarolarning xavfsizligini taʼminlash, hududni iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy rivojlantirish, mahalliy budjetni shakllantirish va uni ijro etish, mahalliy soliq va yigʻimlar miqdorlarini belgilash, atrof muhitni muhofaza qilish ishlarini, shuningdek qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi va tegishli normativ hujjatlarni qabul qiladi.

21-modda. Mahalliy Kengashning sessiyalari ochiq tarzda oʻtkaziladi. Zarurat boʻlganda, mahalliy Kengash yopiq majlis oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin. Mahalliy Kengashning yopiq majlisini oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.

22-modda. Mahalliy Kengashning sessiyasida maʼruza uchun, qoida tariqasida, 30 daqiqaga qadar, qoʻshimcha maʼruza uchun 20 daqiqaga qadar vaqt, muzokarada soʻzga chiquvchilarga 10 daqiqaga qadar, yakunlovchi soʻz uchun 5 daqiqaga qadar vaqt beriladi.

Muzokaralarda takroriy soʻzga chiqish uchun, majlisni olib borish tartibi, ovoz berish sabablari boʻyicha, nomzodlar yuzasidan soʻzga chiqish, bayonot, savol, taklif, axborot va maʼlumot berish uchun 3 daqiqaga qadar vaqt ajratiladi.

Sessiyada maʼruza, qoʻshimcha maʼruza yuzasidan muzokaralarda soʻzga chiqish, majlisni olib borish tartibi va ovoz berish sabablari yuzasidan soʻzlash uchun hamda sessiya ishidagi tanaffuslar uchun ajratilgan vaqt vaziyatdan kelib chiqqan holda oʻzgartirilishi mumkin. Deputatlar tomonidan bildirilgan takliflar sessiya kotibi yoki kotibiyati tomonidan tayyorlanadi va raislik qiluvchiga beriladi. Sessiyani olib borish tartibiga kiritilgan oʻzgartishlar toʻgʻrisida raislik qiluvchi sessiya ishtirokchilarini xabardor qiladi.

Tartib-taomillarga oid masalalar yuzasidan alohida qaror qabul qilish talab etilmaydi.

23-modda. Mahalliy Kengashning sessiyasida deputat ayni bitta masala boʻyicha muzokaralarda koʻpi bilan ikki marta soʻzga chiqishi mumkin.

Muzokalarni toʻxtatish toʻgʻrisida qaror qabul qilinganidan keyin maʼruzachi va qoʻshimcha maʼruzachi yakunlovchi soʻz olish huquqiga ega.

Agar notiq muzokarada soʻzlash uchun ajratilgan vaqt tugaganidan keyin ham soʻzlashda davom etayotgan boʻlsa yoki muhokama etilayotgan masala yuzasidan fikr bildirmayotgan boʻlsa, raislik qiluvchi uni bir bor ogohlantiradi, notiq raislik qiluvchining buyrugʻiga itoat etmasa, unga nisbatan tegishli chora koʻradi.

24-modda. Mahalliy Kengash sessiyasi kun tartibidagi, muhokamaga kiritilgan har bir masala, jumladan mahalliy budjet va uning ijrosiga oid hisobot, hokim va uning oʻrinbosarlari, hokimlik boshqarmalari, boʻlimlari va boshqa tarkibiy tuzilmalari faoliyatiga doir hisobotlar tinglanadi hamda erkin muhokama qilinadi.

Muhokama jarayoni mazkur masala yuzasidan hokim, uning oʻrinbosarlari, doimiy komissiyalar raislarining yoki deputatlarning maʼruzalari va qoʻshimcha maʼruzalarini, shuningdek taklif etilgan shaxslarning soʻzlarini eshitish shaklida amalga oshiriladi.

Ayrim hollarda muhokama etilishi lozim boʻlgan masalaning mohiyatini hisobga olib, mahalliy Kengash sessiyasi mazkur masalaning mohiyatiga doir qisqacha axborot tinglab yoki doimiy komissiyalar raislarining yoxud deputatlarning tushuntirishlari bilan cheklanib, mazkur masalani muhokama etmasdan deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qaror qabul qilishi mumkin.

25-modda. Mahalliy Kengash sessiyalarida qarorlar ochiq ovoz berish yoʻli bilan qabul qilinadi. Zarur hollarda, mahalliy Kengash sessiyasi qaroriga asosan yashirin ovoz berish oʻtkazilishi mumkin.

Elektron ovoz berish tizimi oʻrnatilgan zallarda ochiq yoki yashirin ovoz berish elektron ovoz berish tizimi yordamida oʻtkaziladi.

26-modda. Har bir deputat bir ovozga ega boʻlib, muhokama qilinayotgan masala yuzasidan uni “yoqlab”, unga “qarshi” yoki “betaraf” ekanini bildirib ovoz beradi.

Ochiq ovoz berish ovozlar mutlaq koʻpchilikni tashkil etgan taqdirda ovozlarni oxirigacha sanamasdanoq, agar biron bir deputat boshqacha tartibni taklif etmagan yoki ovozlarni oxirigacha sanab chiqishni talab qilmagan boʻlsa, oʻtkazilishi mumkin.

27-modda. Mahalliy Kengash sessiyalarida yashirin ovoz berishni oʻtkazish va uning natijalarini hisoblash uchun deputatlar orasidan sanoq komissiyasi saylanadi. Sanoq komissiyasini saylash toʻgʻrisidagi qaror deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.

Sanoq komissiyasi oʻz tarkibidan komissiya raisi va kotibini saylaydi. Sanoq komissiyasining qarorlari komissiya aʼzolarining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.

28-modda. Mahalliy Kengash sessiyasida yashirin ovoz berishni byulletenlardan foydalangan holda oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan taqdirda ovoz berish uchun zarur axborotga ega boʻlgan yashirin ovoz berish byulletenlari sanoq komissiyasi nazorati ostida tayyorlanadi.

Yashirin ovoz berish oʻtkaziladigan vaqt va joy, uni oʻtkazish tartibi sanoq komissiyasi tomonidan belgilanadi.

29-modda. Yashirin ovoz berish byulletenlar yordamida oʻtkazilganda sanoq komissiyasi har bir deputatga bittadan byulleten beradi.

Byulletenni toʻldirish deputat tomonidan yashirin ovoz berish kabinasida yoki xonasida oʻzi yoqlab ovoz berayotgan nomzodning familiyasi roʻparasida, oʻng tomonda joylashgan boʻsh kvadratga belgi-krestik qoʻyish, qaror loyihasiga oid byulletenda esa, agar u tegishli qarorni (qaror variantini) yoqlab ovoz berayotgan boʻlsa, “qarshiman” degan soʻzni oʻchirish, taklif etilayotgan qarorga qarshi ovoz berayotgan boʻlsa, “yoqlayman” degan soʻzni oʻchirish orqali amalga oshiriladi.

Belgilanmagan nusxadagi byulletenlar, shuningdek deputatlarning xohish-irodasini aniqlashning iloji boʻlmagan byulletenlar ovozlarni hisoblab chiqish vaqtida haqiqiy emas deb hisoblanadi. Byulletenga kiritilgan qoʻshimchalar ovozlarni hisoblab chiqish chogʻida eʼtiborga olinmaydi.

30-modda. Mahalliy Kengash sessiyasida yashirin ovoz berishni elektron ovoz berish tizimi yordamida oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan taqdirda, sanoq komissiyasi ovoz berish boshlangunga qadar elektron tizim sozligini tekshirib koʻrishi hamda yashirin ovoz berish uchun deputatlar umumiy soniga mos boʻlgan miqdorda kartochkalar toʻliq komplektini roʻyxatga olishi kerak.

31-modda. Ochiq yoki yashirin ovoz berish natijalari toʻgʻrisida sanoq komissiyasi bayonnoma tuzadi va bu hujjat barcha aʼzolar tomonidan imzolanadi. Sanoq komissiyasining yashirin ovoz berish natijalari toʻgʻrisidagi maʼruzasi yuzasidan mahalliy Kengashning sessiyasi deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qaror qabul qiladi.

32-modda. Mahalliy Kengashning sessiyasi yopiq majlisining stenogrammasi hokimlikning tegishli boʻlimida “maxfiy hujjat” belgisi bilan saqlanadi.

33-modda. Mahalliy Kengash sessiyasida muhokama qilinayotgan masalalar yuzasidan qarorlar qabul qilinadi.

Qaror loyihasi deputatlarga oldindan tarqatilgan hollarda, mahalliy Kengash sessiyasida belgilangan tartibga binoan uning matni oʻqib eshittirilmasdanoq ovozga qoʻyilishi mumkin.

Mahalliy Kengash qarori loyihasi deputatlar tomonidan bildirilgan taklif, qoʻshimcha va oʻzgartishlarni ham muhokama qilgan holda ovozga qoʻyilishi mumkin.

Zarur hollarda, mahalliy Kengash sessiyasida koʻrib chiqilayotgan masalaning dolzarb va muhimligini hisobga olib, qaror loyihasini tayyorlash va uzil-kesil ishlab chiqish uchun raislik qiluvchi yoki deputatlarning taklifi bilan ishchi guruh tashkil etilishi mumkin.

Ishchi guruh tayyor qaror loyihasini taqdim etganidan keyingina qaror ovozga qoʻyiladi.

34-modda. Mahalliy Kengash sessiyasida qabul qilingan qarorlar raislik qiluvchi tomonidan imzolangan vaqtdan eʼtiboran, agar hujjatning oʻzida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, kuchga kiradi.

Mahalliy Kengashning oʻz vakolatlari doirasida qabul qilgan hujjatlari tegishli hududda joylashgan barcha korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar tomonidan ijro etilishi majburiydir.

Mahalliy Kengashning qarorlari mahalliy Kengashning doimiy komissiyalariga, hokimlikning bosh boshqarmalari, boshqarmalari, boʻlimlari hamda ularga tenglashtirilgan boshqaruv idoralariga, tegishli korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslarga va quyi turuvchi hokimliklarga tarqatiladi.

Mahalliy Kengash sessiyasida qabul qilingan tegishli hududni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish masalalariga oid va boshqa muhim qarorlar ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinishi mumkin.

35-modda. Mahalliy Kengash sessiya muhokamasiga kiritiladigan masalalarni dastlabki tarzda qarab chiqish va tayyorlash maqsadida “Mahalliy davlat hokimiyati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq oʻz vakolati muddatiga jamoatchilik asosida faoliyat koʻrsatuvchi doimiy va muvaqqat komissiyalar tuzishi hamda ular tarkibiga oʻzgartishlar kiritishi mumkin.

Mahalliy Kengash doimiy va muvaqqat komissiyalari raisligi hamda aʼzoligiga nomzodlar mahalliy Kengashning rahbari tomonidan taqdim etiladi.

Doimiy komissiya raisining nomzodi boʻyicha ovoz berish alohida oʻtkaziladi.

Mahalliy Kengashning doimiy komissiyalari aʼzoligiga nomzodlar ularning har birini alohida yoki koʻrsatilgan butun tarkibni yalpi muhokama qilish bilan saylanadi, ovoz berishda qaror har bir nomzod boʻyicha alohida yoki butun tarkib boʻyicha deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.

Mahalliy Kengashning doimiy va muvaqqat komissiyalari aʼzolari mahalliy Kengash deputatlari orasidan saylanadi.

36-modda. Mahalliy Kengash tarkibida, qoida tariqasida, quyidagi doimiy komissiyalar tuzilishi mumkin:

mahalliy budjetni shakllantirish va ijro etish, iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish hamda tadbirkorlikni rivojlantirish masalalari doimiy komissiyasi;

qonuniylikni, huquq-tartibotni va fuqarolar xavfsizligini taʼminlash masalalari doimiy komissiyasi;

ijtimoiy-madaniy rivojlanish masalalari (yoshlar siyosati va sogʻlom avlodni tarbiyalash masalalari) doimiy komissiyasi;

sanoat, transport, qurilish, kommunal masalalar va aholiga xizmat koʻrsatish doimiy komissiyasi;

agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya doimiy komissiyasi;

reglament va deputatlik odobi masalalari doimiy komissiyasi.

37-modda. Mahalliy Kengashning doimiy komissiyalari soni sessiyada belgilanadi.

Mahalliy Kengash doimiy komissiyalarining faoliyati mahalliy Kengash doimiy komissiyalari toʻgʻrisidagi, Kengash qarori bilan tasdiqlanadigan nizom bilan tartibga solinadi.

38-modda. Mahalliy Kengashning doimiy komissiyalari oʻz majlislarida rais oʻrinbosarlari va komissiya kotiblarini saylaydi. Doimiy komissiyalarning tarkibida yordamchi komissiyalar tuzilishi mumkin.

Deputat mahalliy Kengashning faqat bitta doimiy komissiyasi aʼzosi etib saylanishi mumkin.

Mahalliy Kengashning doimiy komissiyalari mahalliy Kengash oldida masʼul va unga hisobdordirlar.

39-modda. Mahalliy Kengashning doimiy komissiyalari oʻz faoliyatini Kengash qarori bilan tasdiqlanadigan yillik ish rejalari asosida amalga oshiradilar.

Doimiy komissiyaning mahalliy Kengashning sessiyalari oraligʻida oʻtkaziladigan majlislarida ish rejasiga tegishli oʻzgartishlar kiritilishi mumkin, keyinchalik ular Kengash sessiyasi tasdigʻiga kiritiladi.

Mahalliy Kengashning doimiy komissiyasi oʻz faoliyati yuzasidan Kengash oldida hisobot beradi.

40-modda. Mahalliy Kengashning doimiy komissiyalari oʻz faoliyatini majlis shaklida amalga oshiradi.

Mahalliy Kengash doimiy komissiyalarining majlislari yilning har choragida kamida bir marta oʻtkaziladi.

Mahalliy Kengash doimiy komissiyalarining qoʻshma majlislari ular oʻrtasidagi kelishuvga muvofiq oʻtkaziladi.

41-modda. Mahalliy Kengash doimiy va muvaqqat komissiyalarining tegishli hududdagi davlat organlari, korxona va tashkilotlar hamda mansabdor shaxslarga yuboriladigan qarorlari tavsiya xususiyatiga ega boʻlib, bu idora va shaxslar tomonidan koʻrib chiqilishi hamda natijasi yoki qabul qilingan choralar haqida xabar qilinishi shart.

42-modda. Mahalliy Kengash muayyan vazifalarni bajarish uchun deputatlar orasidan muvaqqat komissiyalar tuzishi mumkin.

Muvaqqat komissiya tuzish toʻgʻrisidagi qaror mahalliy Kengash sessiyasida deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.

Muvaqqat komissiya zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarganidan soʻng oʻz faoliyatini tugatadi.

Muvaqqat komissiyaning vazifalari Kengash qarori bilan belgilab beriladi.

43-modda. Mahalliy Kengashning har bir deputati Kengash sessiyasida tashabbuskorlik va faollik bilan qatnashishi lozim. Deputat oʻz vakolatlarini ishlab chiqarish faoliyatidan yoki xizmat vazifalaridan ajralmagan holda amalga oshiradi.

44-modda. Deputatlar qonunga muvofiq partiya guruhlari, hududiy va boshqa yoʻsindagi guruhlarga birlashishi mumkin.

Har bir deputatlar guruhi mahalliy Kengash sessiyasi muhokamasiga kiritilayotgan masalalarni dastlabki tarzda koʻrib chiqish va ular yuzasidan takliflar kiritish huquqiga ega.

Deputatlar guruhi tuzish toʻgʻrisidagi ariza va boshqa hujjatlar mahalliy Kengash sessiyasiga taqdim etiladi. Deputatlar guruhi oʻz faoliyatini mahalliy Kengash sessiyasida deputatlar guruhini roʻyxatga olish toʻgʻrisida qaror qabul qilinganidan soʻng boshlaydi.

Deputatlar guruhi mahalliy Kengashning doimiy komissiyalari bilan oʻzaro hamkorlikda ish olib boradi.

45-modda. Mahalliy Kengashdagi partiya guruhlari siyosiy partiyalardan koʻrsatilgan deputatlar taʼsis yigʻilishlarida, oʻz partiyalarining siyosatini uyushgan holda oʻtkazish uchun tuziladi. Partiya guruhlari partiya guruhi rahbarining tegishli arizasi va taʼsis hujjatlariga asosan Kengash tomonidan roʻyxatga olinadi.

Partiya guruhlari quyidagi huquqlarga ega:

sessiya kun tartibini tuzishda ishtirok etish;

sessiya kun tartibidagi har bir masala boʻyicha muzokaralarda guruh vakiliga kafolatlangan tarzda soʻz berilishi;

soʻrovlar bilan tegishincha hokimga, hokim oʻrinbosarlariga, hokimlikning boshqarma va boʻlimlari rahbarlariga, shuningdek mahalliy Kengash hududida joylashgan korxona, muassasa va tashkilotlarning rahbarlariga murojaat etish;

Kengash komissiyalari raisligiga nomzodlar boʻyicha takliflar kiritish;

sessiyada muhokama qilinayotgan masala boʻyicha partiya guruhining fikrini deputatlar orasida tarqatish.

Kengashdagi partiya guruhlarining faoliyatiga tashkiliy, texnikaviy va boshqa xil xizmatlar koʻrsatish hokimlikning tashkiliy-nazorat guruhi tomonidan taʼminlanadi.

46-modda. Deputat mahalliy Kengashning sessiyalarida hamda mazkur Kengash tomonidan tuzilgan qaysi doimiy yoki muvaqqat komissiya tarkibiga saylangan boʻlsa, shu komissiyaning majlislarida qatnashishi, ovoz berishda mahalliy Kengashning Reglamentida belgilangan tartibda shaxsan ishtirok etishi shart.

Deputatning mahalliy Kengashning sessiyasida hamda qaysi komissiya tarkibida boʻlsa, shu komissiyaning majlisida ishtirok etish imkoniyati boʻlmagan taqdirda, bu haqda mahalliy Kengash yoki komissiya rahbariga oldindan xabar qilishi shart.

47-modda. Deputat mahalliy Kengash majlislarida koʻrib chiqilayotgan barcha masalalar boʻyicha hal qiluvchi ovoz huquqidan foydalanadi.

Deputat:

mahalliy Kengashning doimiy hamda muvaqqat komissiyalariga saylash va saylanishga;

mahalliy Kengashning majlisida koʻrib chiqilishi uchun masalalar taklif etishga;

mahalliy Kengash majlisining kun tartibi, muhokama qilinayotgan masalalarni koʻrib chiqish tartibi hamda bu masalalarning mohiyati yuzasidan takliflar kiritish va mulohazalar bildirishga;

mahalliy Kengash tomonidan saylanadigan, tayinlanadigan yoki tasdiqlanadigan mansabdor shaxslarning nomzodlari boʻyicha fikr bildirishga;

mahalliy Kengashning majlisida munozaralarda ishtirok etishga, maʼruzachi va raislik qiluvchiga savollar berishga;

deputat soʻrovi bilan murojaat etishga;

oʻz takliflarini asoslab berish uchun soʻzga chiqishga va ovoz berish sabablari yuzasidan izoh berishga;

mahalliy Kengashning majlisida raislik qiluvchiga muhokama qilinayotgan masala yuzasidan oʻz nutqi, taklifi yoki mulohazasi matnini topshirishga;

mahalliy Kengashning tarkibiga oʻzi aʼzo boʻlib kirgan organning qaroriga qoʻshilmagan taqdirda oʻz nuqtai nazarini tegishli xalq deputatlari Kengashining majlisida bayon etishga yoki bu haqda mahalliy Kengash rahbariga yozma ravishda maʼlum qilishga;

mahalliy Kengashga hisobdor yoki uning nazorati ostidagi har qanday organ yoxud mansabdor shaxsning hisoboti yoki axborotini mazkur mahalliy Kengash majlislarida eshitish toʻgʻrisida taklif kiritishga;

Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarining ijro etilishini, shuningdek mahalliy Kengash qarorlarining bajarilishini tekshirish toʻgʻrisida koʻrib chiqilishi uchun masalalar taklif etishga;

mahalliy Kengash majlislarining stenogrammalari bilan tanishishga haqli.

Deputat qonunlarga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

48-modda. Deputat tegishli hududda joylashgan davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining mansabdor shaxslariga ularning vakolatlariga kiradigan masalalar yuzasidan asoslantirilgan tushuntirish berish yoki oʻz nuqtai nazarini bayon qilish talabi bilan deputat soʻrovi yuborishga haqli.

Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining mansabdor shaxslari deputat soʻroviga javobni mazkur soʻrov olingan kundan eʼtiboran oʻn kundan kechiktirmay yuborishi shart.

Sudlarning raislari, prokurorlar, surishtiruv va tergov organlarining rahbarlariga yoʻllangan deputat soʻrovi ularning ish yurituvidagi muayyan ishlar va materiallarga taalluqli boʻlishi mumkin emas.

Deputat soʻrovlari boʻyicha axborot mahalliy Kengashning majlisida muhokama qilinishi mumkin.

49-modda. Mahalliy Kengash deputatini daxlsizlik huquqidan mahrum qilish toʻgʻrisidagi masala tegishli hudud prokurori yoki yuqori turuvchi prokurorning taqdimnomasiga binoan mahalliy Kengash tomonidan oʻn kun ichida hal etiladi. Senator etib saylangan deputatni daxlsizlik huquqidan mahrum qilish masalasi “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatining va Senati aʼzosining maqomi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan tartibda hal etiladi.

Deputatni jinoiy javobgarlikka tortish, ushlab turish, qamoqqa olish yoki unga nisbatan sud tartibida beriladigan maʼmuriy jazoni qoʻllashga rozilik olish toʻgʻrisidagi prokuror taqdimnomasi mahalliy Kengash tomonidan koʻrib chiqiladi, sessiyalar oraligʻidagi davrda esa mahalliy Kengashning rahbari tomonidan koʻrib chiqilib, qabul qilingan qaror keyinchalik mahalliy Kengash tomonidan tasdiqlanadi.

Mahalliy Kengashning deputatni daxlsizlik huquqidan mahrum qilishga rozilik berish masalasiga doir qarori darhol tegishli prokurorga yuboriladi.

50-modda. Deputat odob qoidalariga qatʼiy rioya etishi lozim. Deputatning oʻz maqomidan fuqarolar, jamiyat va davlatning qonuniy manfaatlariga ziyon yetkazadigan tarzda foydalanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Deputatlik odobi buzilgan taqdirda deputatning xulq-atvori toʻgʻrisidagi masala mahalliy Kengash tomonidan yoki uning topshirigʻiga koʻra mahalliy Kengashning komissiyasi tomonidan koʻrib chiqilishi mumkin.

51-modda. Mahalliy Kengash faoliyatiga tashkiliy, texnikaviy va boshqa jihatlardan xizmat koʻrsatish hokimlikning tegishli boshqarmalari va boʻlimlari tomonidan amalga oshiriladi.

52-modda. Tegishli hokimliklar deputatni hujjatlar, zarur axborot va maʼlumot materiallari bilan taʼminlaydi, shuningdek deputatlik faoliyati bilan bogʻliq masalalar boʻyicha maslahatlar uyushtiradi.

53-modda. Mahalliy Kengashning Reglamentini, mahalliy Kengashning doimiy va muvaqqat komissiyalari toʻgʻrisidagi nizomni qabul qilish hamda ularga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish mahalliy Kengash sessiyasida deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qaror qabul qilish orqali tasdiqlanadi.

1-modda. Sessiya muhokamasiga kiritiladigan masalalarni dastlabki tarzda qarab chiqish va tayyorlash, xalq deputatlari mahalliy Kengashi qarorlarini va Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarini roʻyobga chiqarish uchun koʻmaklashish, oʻz vakolatlari doirasida nazorat vazifalarni amalga oshirish maqsadida xalq deputatlari mahalliy Kengashi (bundan buyon matnda mahalliy Kengash deb yuritiladi) “Mahalliy davlat hokimiyati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq oʻz vakolatlari muddatiga doimiy komissiyalar tuzadi.

Doimiy komissiyalar oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, “Mahalliy davlat hokimiyati toʻgʻrisida”gi, “Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashi deputatining maqomi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, shuningdek mahalliy Kengash Reglamentiga va mazkur Nizomga muvofiq amalga oshiradi.

2-modda. Doimiy komissiyalar mahalliy Kengash vakolatlari muddatiga deputatlar orasidan rais, rais oʻrinbosari va aʼzolardan iborat tarkibda saylanadi. Doimiy komissiyalar oʻz faoliyatlarini, qoida tariqasida, jamoatchilik asosida amalga oshiradilar.

Doimiy komissiya kotibi komissiya aʼzolari orasidan komissiya majlisida saylanadi.

3-modda. Doimiy komissiyalarni tuzish chogʻida deputatlarning kasbiy va boshqa xil qiziqishlari, ularning ishlab chiqarishga oid va hayotiy tajribalari, erkin bildirgan xohish-istaklari inobatga olinadi.

Deputat mahalliy Kengashning faqat bitta doimiy komissiyasi aʼzosi etib saylanishi mumkin.

Mahalliy Kengashning rahbari doimiy komissiyalar tarkibiga saylanishi mumkin emas.

4-modda. Doimiy komissiyalarning barcha aʼzolari teng huquqlardan foydalanadilar.

Doimiy komissiyalar tarkibiga saylanmagan mahalliy Kengash deputati ular ishida maslahat ovozi bilan ishtirok etishga haqli.

5-modda. Deputatning doimiy komissiyadagi vakolatlari uning iltimosiga koʻra, shuningdek uning oʻz vazifalarini bajarishga imkon bermaydigan holatlar munosabati bilan muddatidan avval toʻxtatilishi mumkin.

Doimiy komissiya raisining taklifiga muvofiq doimiy komissiya tarkibiga doir oʻzgartishlar mahalliy Kengash sessiyasida koʻrib chiqiladi.

6-modda. Doimiy komissiyalar mahalliy Kengash oldida masʼul va unga hisobdordir.

7-modda. Mahalliy Kengashda, qoida tariqasida:

mahalliy budjetni shakllantirish va ijro etish, iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish hamda tadbirkorlikni rivojlantirish masalalari doimiy komissiyasi;

qonuniylik, huquq-tartibot va fuqarolar xavfsizligini taʼminlash masalalari doimiy komissiyasi;

ijtimoiy-madaniy rivojlanish masalalari (yoshlar siyosati va sogʻlom avlodni tarbiyalash masalalari) doimiy komissiyasi;

sanoat, transport, qurilish, kommunal masalalari va aholiga xizmat koʻrsatish doimiy komissiyasi;

agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya doimiy komissiyasi;

reglament va deputatlik odobi masalalari doimiy komissiyasi tuziladi.

8-modda. Doimiy komissiyalar faoliyati mahalliy Kengashning qonun hujjatlarida belgilangan vakolatlarini amalga oshirishga yoʻnaltirilgan boʻladi.

9-modda. Doimiy komissiyalar ishni oʻz rejalariga, mahalliy Kengash va uning rahbari topshiriqlariga hamda tavsiyalariga muvofiq tashkil etadilar.

Doimiy komissiyalarning ish rejalari mahalliy Kengashning joriy, yillik ish rejasi asosida yoki mahalliy Kengashning vakolat muddatiga moʻljallangan ish rejasi asosida ishlab chiqiladi.

Doimiy komissiyalarning ish rejalari, shuningdek ularga kiritiladigan oʻzgartish va qoʻshimchalar mahalliy Kengash sessiyasida tasdiqlanadi.

10-modda. Doimiy komissiyalar oʻz ishlarini masalalarni birgalikda, erkin muhokama qilish va hal etish, oshkoralik hamda doimiy komissiyalar aʼzolarining keng tashabbuskorligi asosida tashkil etadilar.

11-modda. Doimiy komissiyalar ishining asosiy tashkiliy shakli ularning majlislaridir. Doimiy komissiyalarning majlislarida bayonnoma yuritiladi.

Doimiy komissiyalarning majlislari zaruratga qarab, lekin yilning har choragida kamida bir marotaba oʻtkaziladi.

Doimiy komissiyaning majlislari raisning, rais yoʻqligida esa rais oʻrinbosarining tashabbusi bilan, shuningdek komissiya aʼzolari koʻpchiligi tomonidan chaqirilishi mumkin.

Doimiy komissiyalar majlislarida ish davlat tilida olib boriladi va zarurat boʻlganda boshqa tillarga hamohang (sinxron) tarjimasi taʼminlanadi.

12-modda. Doimiy komissiyalarning majlislari, basharti ularda doimiy komissiya tarkibining kamida yarmi hozir boʻlsa, vakolatli hisoblanadi. Majlisga kelish imkoni boʻlmagan taqdirda doimiy komissiya aʼzosi bu haqda komissiya raisini oldindan xabardor qilib qoʻyadi.

13-modda. Doimiy komissiya majlisini samarali olib borish uchun, qoida tariqasida, maʼruza uchun 20 daqiqa doirasida, qoʻshimcha maʼruza uchun 15 daqiqaga qadar, muzokaralarda soʻzga chiquvchilarga 7—10 daqiqaga qadar, axborot yoki maʼlumot berish uchun esa 3 daqiqaga qadar vaqt beriladi.

14-modda. Doimiy komissiyalarning majlislari, qoida tariqasida, ochiq oʻtkaziladi. Majlislarga davlat organlari va nodavlat notijorat tashkilotlarining, ilmiy muassasalarning vakillari, mutaxassislar va olimlar, xoʻjalik yurituvchi subyektlarning, matbuot organlarining, televideniye, radio hamda boshqa ommaviy axborot vositalarining vakillari taklif qilinishi mumkin. Komissiya majlisiga taklif etilgan shaxslar muhokama etilayotgan masalalar yuzasidan qaror qabul qilinayotganda ovoz berishda ishtirok etish huquqiga ega emas va ular raislik qiluvchining talablariga boʻysunishlari lozim.

Zarurat boʻlgan holda doimiy komissiya yopiq majlis oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin.

15-modda. Doimiy komissiyalar masalalarni tayyorlash hamda ularni puxta ishlab chiqish uchun ishchi guruhlar tuzishga haqli.

16-modda. Doimiy komissiyalar oʻz vakolatlariga kiruvchi masalalarni koʻrib chiqish chogʻida teng huquqlardan foydalanadilar hamda bir xil darajada burchlidirlar.

17-modda. Doimiy komissiyalarning aʼzolari komissiyalar faoliyatida ishtirok etishlari, ularning qarorlarini roʻyobga chiqarishga koʻmaklashishlari, doimiy komissiyalarning topshiriqlarini bajarishlari shart.

Doimiy komissiyalar aʼzolari oʻz vakolatlarini ishlab chiqarish faoliyati yoki xizmat vazifalaridan ajralmagan holda amalga oshiradilar. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning rahbarlari doimiy komissiyalar aʼzolarini ular oʻz deputatlik vazifalarini bajaradigan vaqtda, ularning ish joyini (lavozimini) saqlagan holda, ishdan ozod qilishlari shart. Deputatlik vazifalarini bajarayotgan vaqtda doimiy komissiyalar aʼzolarining oʻrtacha ish haqi saqlanib qoladi.

18-modda. Doimiy komissiyaning aʼzosi masalalarni koʻrib chiqish paytida hal qiluvchi ovoz huquqidan foydalanadi, ularni tayyorlash, muhokama qilish va qarorlar qabul qilishda, shuningdek mahalliy Kengashning, doimiy komissiyaning qarorlari bajarilishini tashkil etishda ishtirok etadi. Doimiy komissiyaning har bir aʼzosi bir ovozga ega boʻlib, muhokama qilinayotgan masala yuzasidan uni “yoqlab”, unga “qarshi” yoxud “betaraf” ekanini bildirib ovoz beradi.

19-modda. Doimiy komissiya aʼzosiga doimiy komissiya koʻrib chiqayotgan barcha masalalarni hal etishda faol qatnashish uchun sharoit yaratib beriladi, unga buning uchun zarur hujjatlar yoki boshqa materiallar oldindan yuboriladi. Doimiy komissiya aʼzolariga komissiya majlisi oʻtadigan joy, sana hamda kun tartibi haqida oldindan xabar qilinadi.

Doimiy komissiya aʼzolari komissiya koʻrib chiqishi lozim boʻlgan masalalarni mahalliy Kengash rahbarining, doimiy komissiya raisining topshirigʻiga binoan yoki oʻz tashabbusi bilan joylarda oʻrganadi, shu masala yuzasidan davlat organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolardan tushgan takliflarni umumlashtiradi, komissiya majlisida muhokama qiladi hamda oʻz takliflarini kiritadi.

20-modda. Bir necha doimiy komissiyalarning tasarrufiga taalluqli masalalar doimiy komissiyalar tomonidan hamkorlikda tayyorlanishi hamda koʻrib chiqilishi mumkin.

Doimiy komissiyalarning qoʻshma majlislarini komissiya raislari oʻzaro kelishuv asosida boshqaradilar.

Doimiy komissiya oʻzi koʻrib chiqayotgan masala yuzasidan boshqa doimiy komissiyalarning fikrini soʻrab olishi mumkin.

Doimiy komissiya oʻz tasarrufiga taalluqli masalalar boʻyicha boshqa doimiy komissiyalarning iltimosiga binoan mazkur doimiy komissiyalar koʻrib chiqayotgan masalalarni tayyorlashda qatnashishi mumkin.

21-modda. Ayni bir masala boʻyicha doimiy komissiyalarning fikri turlicha boʻlgan taqdirda ular kelishmovchiliklarni bartaraf etish choralarini koʻradilar. Agar murosaga kelinmasa, mazkur masalani tayyorlashga masʼul komissiyaning qarori uzil-kesil hisoblanadi.

22-modda. Koʻrib chiqilayotgan masalalar yuzasidan doimiy komissiyalar tavsiya xususiyatiga ega boʻlgan qarorlar qabul qiladilar yoki xulosalar beradilar.

Mahalliy Kengashning doimiy komissiyalarida barcha masalalar komissiya aʼzolari umumiy tarkibining oddiy koʻpchilik ovozi bilan hal etiladi.

23-modda. Doimiy komissiyalarning qarorlari, xulosalari va bayonnomalarini doimiy komissiya raisi imzolaydi.

Doimiy komissiyalar qabul qilgan qoʻshma qarorlarni, ular tomonidan hamkorlikda tayyorlangan xulosalarni, shuningdek qoʻshma majlislarning bayonnomalarini mazkur doimiy komissiyalarning raislari imzolaydilar.

24-modda. Doimiy komissiyalar qabul qilgan qarorlar tegishli davlat organlariga, nodavlat notijorat tashkilotlari va boshqa manfaatdor tashkilotlarga yuboriladi.

25-modda. Doimiy komissiyalarning qarorlari qaysi davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari, korxonalar, muassasalar va boshqa tashkilotlarga nisbatan qabul qilingan boʻlsa, oʻsha davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari, korxonalar, muassasalar va boshqa tashkilotlar tomonidan koʻrib chiqilishi shart. Koʻrib chiqish natijalari yoki koʻrilgan choralar haqida doimiy komissiyalarga qonun hujjatlarida belgilangan muddatda xabar qilinishi lozim.

26-modda. Doimiy komissiyalar mahalliy Kengash sessiyalari kun tartibiga doir takliflarni tayyorlashda ishtirok etadilar.

27-modda. Doimiy komissiyalar oʻz tasarruflariga taalluqli masalalar boʻyicha davlat organlari va nodavlat notijorat tashkilotlaridan, mansabdor shaxslardan hujjatlarni, yozma xulosalarni, hisobot maʼlumotlarini va boshqa materiallarni soʻrab olishga haqli.

28-modda. Doimiy komissiyalar mahalliy Kengash hududida joylashgan davlat organlari va nodavlat notijorat tashkilotlari rahbarlarini oʻz majlislariga taklif etish hamda ularning mahalliy Kengash qarorlari va doimiy komissiyalar tavsiyalari qanday bajarilayotgani haqidagi axborotlarini eshitish huquqiga ega.

Doimiy komissiyalar tegishli organlar hamda tashkilotlarni koʻrib chiqiladigan masalalar xususida oldindan xabardor qiladilar.

29-modda. Doimiy komissiyalar oʻrganib chiqish uchun oʻzlariga berilgan masalalarni dastlabki tarzda koʻrib chiqish natijalari yuzasidan mahalliy Kengashga oʻz qarorlari yoki xulosalarini taqdim etadilar.

30-modda. Mahalliy Kengashning topshirigʻiga binoan, doimiy komissiyalar mahalliy Kengash deputatlari bildirgan takliflar, tanqidiy mulohazalar va soʻrovlarning amalga oshirilishini nazorat qiladilar.

31-modda. Doimiy komissiya raisi:

zarur materiallar tayyorlanishini tashkil etadi, komissiya majlislarini chaqiradi, majlis haqida komissiya aʼzolari va boshqa ishtirokchilarni xabardor qiladi;

komissiya majlislarida raislik qiladi;

komissiyaning ish rejasi loyihasi tayyorlanishini tashkil etadi;

komissiya aʼzolari, shu jumladan rais oʻrinbosari va komissiya kotibi oʻrtasida ishlarni taqsimlaydi hamda ular faoliyatini yoʻnaltirib turadi;

komissiya aʼzolariga topshiriqlar beradi, ularga komissiyaning faoliyati bilan bogʻliq materiallar va hujjatlarni yuboradi;

komissiya aʼzolarini ishchi guruhlarning ishida qatnashish uchun, shuningdek komissiyaning boshqa topshiriqlarini bajarish uchun taklif etadi;

davlat organlari va nodavlat notijorat tashkilotlarining vakillarini, mutaxassislar va olimlarni komissiya ishida qatnashishga taklif etadi;

mahalliy Kengash sessiyalarida, davlat organlari va nodavlat notijorat tashkilotlari bilan boʻladigan munosabatlarda komissiya nomidan vakillik qiladi;

komissiya faoliyati haqida hisobot tayyorlaydi va mahalliy Kengash sessiyasida hisobot beradi;

komissiya qarorlarini bajarish ishlarini tashkil etadi;

mahalliy Kengashga, Kengash rahbariga ularning topshiriqlarini bajarish yuzasidan axborot beradi;

komissiyaning qarorlari bajarilganligi va tavsiyalari qarab chiqilganligi haqida komissiya aʼzolariga axborot beradi;

mahalliy Kengashning boshqa komissiyalari bilan hamkorlikdagi ishlar olib borilishini tashkil etadi;

komissiya majlisi bayonnomasini imzolaydi;

oʻz vakolatiga muvofiq boshqa vazifalarni amalga oshiradi.

32-modda. Doimiy komissiya raisining oʻrinbosari raisning topshirigʻiga koʻra uning ayrim vazifalarini bajaradi hamda rais yoʻqligida yoki u oʻz vazifalarini bajara olmaydigan hollarda rais vazifasini ado etib turadi.

33-modda. Doimiy komissiya kotibi:

komissiya ish rejasining loyihasini tayyorlaydi;

komissiya ish rejasining bajarilishini nazorat qiladi;

komissiya faoliyati bilan bogʻliq ish yuritish uchun javob beradi va hujjatlarni saqlash uchun hokimlikning tegishli boʻlimiga belgilangan tartibda topshiradi;

komissiya majlisi bayonnomasini yuritadi va uni imzolaydi;

komissiya faoliyati bilan bogʻliq boshqa vazifalarni bajaradi.

34-modda. Doimiy komissiyalar faoliyatiga tashkiliy, texnikaviy va boshqa jihatlardan xizmat koʻrsatish tegishli hokimlikning tashkiliy-nazorat guruhi tomonidan taʼmin etiladi.

35-modda. Tegishli hokimlikning tashkiliy-nazorat guruhi doimiy komissiyalarni hujjatlar, zarur axborot va maʼlumot materiallari bilan taʼminlaydi, shuningdek doimiy komissiyalar faoliyati bilan bogʻliq masalalar yuzasidan maslahatlar berib boradi.

36-modda. Doimiy komissiyalar toʻgʻrisidagi nizomni qabul qilish, unga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish masalalari yuzasidan qaror mahalliy Kengash sessiyasida deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 99-moddasida belgilanganidek, viloyatlar, tumanlar va shaharlarda (tumanga boʻysunadigan shaharlardan, shuningdek shahar tarkibiga kiruvchi tumanlardan tashqari) hokimlar boshchilik qiladigan xalq deputatlari Kengashlari hokimiyatning vakillik organlari boʻlib, ular davlat va fuqarolarning manfaatlarini koʻzlab oʻz vakolatlariga taalluqli masalalarni hal etadilar.

Xalq deputatlari viloyatlar, tumanlar va shaharlar Kengashlarini (bundan buyon matnda mahalliy Kengash deb yuritiladi) shakllantirish saylov yoʻli bilan amalga oshiriladi, bu esa ularning vakillik xususiyatini yaqqol koʻrsatadi. Bu shundan dalolat beradiki, fuqarolar oʻz xohish-irodalarini erkin bildirish huquqini amalga oshirib, mazkur organlarga oʻz vakillarini saylashda bevosita ishtirok etadilar. Mahalliy Kengashlarga saylangan deputatlar saylovchilaridan vakolat olib, ularning nomidan faoliyat yuritadilar. Boshqacha qilib aytganda, deputat xalqning davlat hokimiyati organlaridagi muxtor vakilidir.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari oʻz faoliyatlarini davlat hamda fuqarolar manfaatlarini koʻzlab olib boradilar, natijada davlat manfaati bilan fuqarolar manfaati oʻrtasida mushtaraklik vujudga keladi.

Mahalliy Kengashlar oʻz faoliyatlari davomida fuqarolarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni taʼminlash, atrof muhitni muhofaza qilish masalalariga, tashkiliy masalalarga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining, Vazirlar Mahkamasining hujjatlari hamda mahalliy Kengash sessiyalarida qabul qilingan qarorlar ijro etilishi ustidan tegishli nazoratni amalga oshirish masalalariga alohida eʼtibor qaratishlari lozim boʻladi.

“Mahalliy davlat hokimiyati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 17-moddasiga muvofiq, mahalliy Kengashlarning asosiy ish shakli sessiyadir. Mahalliy Kengash cessiyalari tegishli hokim, hokim yoʻqligida esa uning oʻrinbosarlaridan biri tomonidan zaruratga qarab, biroq yiliga kamida ikki marta chaqiriladi. Tegishli viloyat, tuman yoki shaharni iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlarini amalga oshirishga oid masalalarni yanada tezroq hal etish maqsadida mahalliy Kengashlar navbatdan tashqari sessiyalarni ham oʻtkazishlari mumkin. Bu ham hokimiyat vakillik organlari ishining samaradorligini oshirishga yordam beradi.

Hozirgi vaqtda mahalliy Kengashlar uchun belgilangan deputatlar soni ham (xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlariga 60 nafargacha, xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlariga 30 nafargacha deputat saylanadi) mahalliy Kengash sessiyalarini tezkorlik bilan tashkil etish va oʻtkazish imkonini beradi.

Mahalliy Kengashning har yili kelgusi yilga moʻljallab tuziladigan ish rejasiga kiritiladigan masalalar, qoida tariqasida, mahalliy Kengash sessiyalarida koʻrib chiqilishi lozim.

Mahalliy Kengashning sessiyalariga tayyorgarlik koʻrish va ularni oʻtkazish boʻyicha tashkiliy faoliyati quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

sessiya muhokamasiga kiritiladigan masalalarni aniqlash;

ishchi guruhlar tuzish;

sessiya belgilangan kun va uning kun tartibiga kiritilayotgan masalalarni ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilish;

qonunga muvofiq deputatlarga sessiya belgilangan kundan kamida yetti kun oldin boʻlajak sessiya toʻgʻrisida xabarnoma va koʻriladigan masalalar yuzasidan tayyorlangan hujjatlar loyihalarini yuborish;

deputatlarni va sessiyaga taklif etilganlarni roʻyxatga olish;

tahrir guruhlarini tuzish.

Tashkiliy masalalarni hal qilishdan tashqari, mahalliy Kengash sessiyasi qatnashchilarining samarali ishlashlari uchun zarur boʻlgan boshqa shart-sharoitlarni yaratib berish ham muhim ahamiyatga ega. Mahalliy Kengash sessiyasi muhokamasiga kiritishga moʻljallangan masalalarni oldindan tayyorlash va muhokama jarayonida ishtirok etish uchun imkon qadar koʻproq deputatlarni jalb qilish, koʻrilayotgan masalaga daxldor korxona, muassasa va tashkilotlarning rahbarlari, mutaxassislar fikrini oʻrganish hamda ular bilan munozaralar oʻtkazish zarur. Mahalliy Kengash sessiyasi muhokamasiga kiritilgan masalalarni oldindan ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilish, ushbu masalalar yuzasidan aholining fikrini oʻrganishda fuqarolarning taklif va mulohazalarini tegishli doimiy komissiyalar majlislarida koʻrib chiqish ham maqsadga muvofiqdir. Ayni bir vaqtda mahalliy Kengash sessiyasida qabul qilingan qarorlarni viloyat, tuman, shahar gazetalarida eʼlon qilish, ularning ijrosini nazoratga olish, mahalliy Kengash qarorlarining ijro etilishi haqidagi axborotlarni muntazam tahlil qilib borish tavsiya etiladi.

Deputatning Kengash sessiyasiga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish ishlarida ishtirok etishining shakllari har xil. “Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashi deputatining maqomi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq, deputat:

mahalliy Kengashning doimiy hamda muvaqqat komissiyalariga saylash va saylanishga;

mahalliy Kengashning majlisida koʻrib chiqilishi uchun masalalar taklif etishga;

mahalliy Kengash majlisining kun tartibi, muhokama qilinayotgan masalalarni koʻrib chiqish tartibi hamda bu masalalarning mohiyati yuzasidan takliflar kiritish va mulohazalar bildirishga;

mahalliy Kengash tomonidan saylanadigan, tayinlanadigan yoki tasdiqlanadigan mansabdor shaxslarning nomzodlari boʻyicha fikr bildirishga;

mahalliy Kengashning majlisida munozaralarda ishtirok etishga, maʼruzachi va raislik qiluvchiga savollar berishga;

deputat soʻrovi bilan murojaat etishga;

oʻz takliflarini asoslab berish uchun soʻzga chiqishga va ovoz berish sabablari yuzasidan izoh berishga;

mahalliy Kengashning majlisida raislik qiluvchiga majlisda muhokama qilinayotgan masala yuzasidan oʻz nutqi, taklifi yoki mulohazasi matnini topshirishga;

mahalliy Kengashning qaysi organi tarkibiga kiritilgan boʻlsa, shu organning qaroriga qoʻshilmagan taqdirda oʻz nuqtai nazarini mahalliy Kengashning majlisida bayon etishga yoki bu haqda mahalliy Kengashning rahbariga yozma ravishda maʼlum qilishga;

mahalliy Kengashga hisobdor yoki uning nazorati ostidagi har qanday organ yoxud mansabdor shaxsning hisoboti yoki axborotini mazkur Kengashning majlislarida eshitish toʻgʻrisida taklif kiritishga;

Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarining ijro etilishini, shuningdek mahalliy Kengash qarorlarining bajarilishini tekshirish toʻgʻrisida koʻrib chiqilishi uchun masalalar taklif etishga;

mahalliy Kengash majlislarining stenogrammalari bilan tanishishga haqli.

Mahalliy Kengash sessiyasi muhokamasiga qoʻyiladigan masalalar toʻgʻrisida xabar olgach, deputatlar ushbu xabarni oʻz okrugi saylovchilari bilan, uni deputatlikka nomzod qilib koʻrsatgan siyosiy partiya yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan muhokama qilishlari mumkin.

Deputatlar ishchi guruhlari yoki doimiy komissiyalar majlislarida fikr almashuv deputatga muhokama qilinayotgan masalalarni har tomonlama tahlil qilishga va oʻz nuqtai nazarini toʻgʻri belgilab olishga imkon beradi. Agar muhokama qilinayotgan masala oʻzi ishlab turgan tashkilotning manfaatlariga daxldor boʻlsa, deputat oʻz jamoasidagi hamkasblari va mutaxassislar bilan ham fikr almashishi mumkin. Bunday muhokama deputatga sessiya kun tartibiga kiritilgan masalalarni chuqur tahlil qilishga, maʼruza vaqtida oʻz fikrini aniq va loʻnda bayon qilishga, asoslantirilgan taklif va eʼtirozlar bildirishga imkon beradi.

Deputatlarning sessiyaga tayyorgarlik koʻrish jarayonidagi ishtiroki qanday shaklda boʻlishidan qatʼi nazar, biron-bir kamchilik aniqlangudek boʻlsa, sessiya ochilishidan avval ularni bartaraf etishning amaliy choralarini koʻrish va takrorlanishi ehtimolining oldini olishi maqsadga muvofiqdir. Sessiyaga tayyorgarlik ishlarining toʻgʻri tashkil qilinishi, unda deputatlarning faol ishtirok etishi tayyorgarlikning ilk bosqichidayoq iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy rivojlantirishning turli yoʻnalishlarida ishni yaxshilash imkonini beradi. Bu sessiyaga tayyorgarlik ishlari davrida deputat faoliyatining muhim jihatidir, chunki tekshirish shunchaki rasmiyatchilik emas, balki kamchiliklarni bartaraf qilishning, ishni yaxshilash uchun yangi imkoniyatlarni aniqlash va ulardan foydalanishning taʼsirchan vositasidir.

Deputatlar sessiyada koʻrib chiqish uchun kiritilgan masalalar boʻyicha qarorlar loyihalarini tayyorlashda faol ishtirok etishlari lozim. Shu munosabat bilan deputatlarga doimiy komissiyalar, hokimlik boshqarma yoki boʻlimlari tomonidan ishlab chiqilgan qarorlarning loyihalarini sessiya ochilishidan bir necha kun oldin yuborish tavsiya etiladi. Bunday hollarda loyihalarni olgan deputatlar ularni ishchi-xizmatchilar, mutaxassislar oʻrtasida hamda fuqarolarning yigʻinlarida muhokama qilishlari mumkin boʻladi. Muhokamalar vaqtida bildirilgan takliflar va tanqidiy mulohazalar qaror loyihasini ishlab maromiga yetkazishda inobatga olinishi mumkin.

Deputatning mahalliy Kengash sessiyasida masalalarni muhokama qilish jarayonidagi faolligi va amaliy ishtiroki darajasi deputat maʼruzasining sifati va mazmuniga bogʻliq. Puxta oʻylab tuzilgan, deputatlar muhokamasiga qoʻyilgan masalani mohiyat-eʼtibori bilan qarab chiqishga yordam beradigan maʼruza hamisha diqqatni jalb etadi, deputatlarni oʻz fikr va mulohazalarini bayon etishga, tajribalarini oʻrtoqlashishga undaydi.

Deputat soʻrovi bilan murojaat qilish — deputatning eng muhim huquqlaridan biri. “Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashi deputatining maqomi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga binoan, deputat tegishli hududda joylashgan davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining mansabdor shaxslariga ularning vakolatlariga kiradigan masalalar yuzasidan asoslantirilgan tushuntirish berish yoki oʻz nuqtai nazarini bayon qilish talabi bilan deputat soʻrovi yuborishga haqli. Deputat soʻrovining maqsadi hokimliklar, ularning boshqarmalari va boʻlimlari faoliyatidagi, mahalliy Kengash hududida joylashgan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar rahbarlari faoliyatidagi kamchiliklarni bartaraf qilish yoki boʻshliqlarni toʻldirishdir. Deputat soʻrovi ayrim deputat tomonidan ham, deputatlar guruhi tomonidan ham berilishi mumkin.

Deputat soʻrovini mahalliy Kengash sessiyasida soʻzlayotgan shaxsga beriladigan savol yoki deputat tomonidan fuqarolarning murojaatlari xususida yuboriladigan xatlar bilan almashtirmaslik kerak. Maʼruzachiga savol berilganda uning maʼruzasidagi yoki qoʻshimcha maʼruzasidagi biron-bir fikr aniqlab olinadi. Deputat soʻrovi mahalliy Kengash sessiyasida masalalarni muhokama qilish vaqtida bildirilgan tanqidiy mulohazalar va takliflardan farq qilishi kerak.

Deputatga deputat soʻroviga javobni davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining mansabdor shaxslari mazkur soʻrov olingan kundan eʼtiboran oʻn kundan kechiktirmay yuborishlari shart. Bunda shuni taʼkidlash kerakki, sudlarning raislariga, prokurorlarga, surishtiruv va tergov organlarining rahbarlariga yoʻllangan deputat soʻrovi ularning ish yurituvidagi muayyan ishlar va materiallarga taalluqli boʻlmasligi kerak.

Deputat soʻrovlari boʻyicha axborot mahalliy Kengashning majlisida muhokama qilinishi mumkin, muhokama natijasi boʻyicha mazkur Kengash tegishli qaror qabul qiladi.

Deputatning sessiyadagi faoliyati uning mahalliy Kengash organiga saylash va saylanish huquqini amalga oshirishi, masalalarni muhokama qilish hamda qarorlar qabul qilishda ishtirok etishi, soʻrovlar berishi va shu singarilar bilan cheklanib qolmaydi. Sessiyalarda deputatlarning oʻz deputatlik vazifalarini, mahalliy Kengash va uning organlari qarorlari hamda topshiriqlarini qanday bajarayotganliklari toʻgʻrisidagi axborotini eshitish ularning masʼuliyatini oshirishga, deputatlarning mahalliy Kengashlar va ularning organlari bilan oʻzaro munosabatlari shakllarini takomillashtirishga yordam beradi, mahalliy Kengashlarning ishini yanada xilma-xillashtiradi, deputatlik faoliyatining ijobiy tajribasini keng ommalashtirishga xizmat qiladi.

Deputatlar sessiyalarda hisobot berar ekanlar, faqatgina qilgan ishlari haqida gapirish bilan cheklanib qolmay, hududni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, aholining turmush darajasini tubdan yaxshilash masalalarini koʻtarishlari, bu boradagi vazifalarni bajarish, muammolarni hal etish yoʻllarini koʻrsatishlari, hokimlik, uning boshqarma va boʻlimlarining xalq xoʻjaligining turli sohasi ishlaridagi kamchiliklarga xolislik bilan baho berib oʻtishlari kerak.

Sessiyaning muhokama etilayotgan masalalar sohasidagi ishlarning ahvoliga taʼsiri koʻp jihatdan mahalliy Kengash qabul qilgan qarorlarning aniqligiga va muayyan maqsadlarga qatʼiy qaratilganligiga bogʻliq.

Har tomonlama puxta qaror faqat deputatlarning birgalikdagi saʼy-harakatlari bilan ishlab chiqilishi mumkin. Tushgan takliflarni oʻrganish va ularni qaror loyihasiga kiritish uchun deputatlar orasidan tahrir guruhi tuzilishi maqsadga muvofiqdir.

Hokimlikning tegishli ishlarni masalalar muhokama qilinayotgan vaqtda deputatlar bildirgan tanqidiy mulohazalar va takliflarni hisobga olgan holda bajarishi mahalliy Kengash sessiyalarida deputatlar faolligini ragʻbatlantirishning muhim omilidir. Tajriba shuni koʻrsatmoqdaki, hokimlikda deputatning har bir taklifi va mulohazasiga eʼtibor bilan qaralgan, bu takliflar va mulohazalar amalga oshirilgan joylarda deputatlar ishi yana ham faollashmoqda, ularning taklif va mulohazalari esa koʻlamdor mazmun va salmoq kasb etmoqda.

Maʼlumki, soʻzlashni istagan hamma deputatlarning ham sessiyada soʻzga chiqishiga baʼzan imkon boʻlmaydi. Shu munosabat bilan deputatning “Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashi deputatining maqomi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida nazarda tutilgan huquqi — muhokama qilinayotgan masala yuzasidan oʻz takliflari va mulohazalarini sessiyada raislik qiluvchiga yozma ravishda topshirish huquqi muhim ahamiyatga ega. Deputatlarning yozma takliflari va mulohazalari sessiya bayonnomasiga qoʻshib qoʻyilishi, hokimlik esa ularni amalga oshirish chorasini koʻrishi kerak. Buning natijasida deputatlarning sessiya ishlarida yanada faol ishtirok etishlariga erishiladi.

Mahalliy Kengash qarorlarini bajarish — hokimliklar, ularning boshqarmalari va boʻlimlarining, tegishli hududdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning vazifasidir. Hozirgi vaqtda Kengash qarorlarining amalga oshirilishi uchun deputatlarning faol ishtiroki zarur. Bu oʻrinda deputatlar tashkiliy ishlarning turli shakllaridan foydalanishlari mumkin. Masalan, sessiyadan keyin deputatlar darhol oʻz saylov okruglarida, mehnat jamoalarida keng tushuntirish ishlarini olib borishlari, saylovchilarni mahalliy Kengash qabul qilgan qarorlarni bajarishda ishtirok etishga safarbar qilishlari mumkin.

Sessiya muhokamasiga kiritiladigan masalalarni dastlabki tarzda qarab chiqish va tayyorlash, Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarini va mahalliy Kengash qarorlarini roʻyobga chiqarish uchun oʻz vakolatlari doirasida koʻmaklashish, ularning ijrosini nazorat qilish maqsadida “Mahalliy davlat hokimiyati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 19-moddasiga muvofiq deputatlar orasidan doimiy va muvaqqat komissiyalar tuziladi. Tuzilishi lozim boʻlgan doimiy komissiyalarning taxminiy roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Kengashining 2007-yil 9-martdagi 305-I-sonli qarori bilan yangi tahrirda tasdiqlangan Xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining doimiy komissiyalari toʻgʻrisidagi namunaviy nizomda koʻrsatib oʻtilgan. Ushbu Nizomda doimiy komissiyalarning ishini qanday tashkil etish kerakligi, komissiyalarning maqomi hamda faolligini oshirish yoʻllari koʻrsatib oʻtilgan. Eng avvalo doimiy komissiyalar nima uchun tuzilganligi va vakolatlari nimalardan iboratligini aniqlab olish lozim. Doimiy komissiyalarning faoliyati asosan ikki yoʻnalishdan: birinchidan, tegishli sessiyalar muhokamasiga kiritiladigan masalalarni tayyorlash; ikkinchidan, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari va mahalliy Kengash qarorlari bajarilishini nazorat qilishdan iborat.

Doimiy komissiyalar mahalliy Kengash faoliyatining tashkiliy-huquqiy shakli boʻlish bilan bir vaqtda deputatlar va fuqarolarni davlatni boshqarishda ishtirok etishga jalb qilishning muhim vositasi hamdir.

Yuqorida koʻrsatilganidek, doimiy komissiyalar mahalliy Kengashning samarali faoliyat koʻrsatishiga koʻmaklashuvchi organ boʻlib, mahalliy Kengashning butun vakolat muddatiga saylanadi. Shu bilan birga doimiy komissiyalar mahalliy Kengashlarga va hokimliklarga yordam berish bilan bogʻliq ishlar bilan cheklanib qolmasdan, mustaqil ravishda bir qator tadbirlar oʻtkazishlari ham kerak.

Doimiy komissiyalar mahalliy Kengashlarning birinchi sessiyalarida, mahalliy sharoitlar va xususiyatlar hisobga olingan holda, xoʻjalik, madaniy, iqtisodiy va boshqa yoʻnalishlar boʻyicha tuziladi.

Doimiy komissiyalarning tashkiliy ishlari darajasi, samaradorligi, eng avvalo, komissiyalar tarkibiga saylangan deputatlarning faolligiga, ularning oʻzlariga berilgan huquqlardan foydalana olishlariga bogʻliq. Doimiy komissiyalar tarkibi koʻrilayotganda ularga eng tashabbuskor, tajribali kishilar boshchilik qilishi nazarda tutilmogʻi, komissiyalarning aʼzolari saylanayotganda deputatlarning bilimi, tashkilotchilik qobiliyati, tajribasi, mashgʻulot turi va hokazolar hisobga olinmogʻi kerak.

Mahalliy Kengashlarning doimiy komissiyalarida deputatlar bajaradigan ishlarning asosiy shakl va usullari quyidagilardan iborat.

Deputat doimiy komissiyaga saylanganidan keyin, birinchi navbatda qanday masalalar bilan shugʻullanishini aniqlab olishi kerak. Hokimliklar deputatlarga yordam berish maqsadida birinchi sessiyadan keyinoq darhol doimiy komissiyalarning aʼzolari bilan seminarlar va boshqa tadbirlar oʻtkazishlari, ularda tegishli hokimlikning, uning boshqarmalari va boʻlimlarining rahbarlari, komissiyalarning aʼzosi boʻlmish deputatlar tajriba almashishlari, xoʻjalik va madaniy qurilishning muayyan sohasida mahalliy Kengash oldida turgan vazifalarni bajarish uchun komissiyaning qaysi ish shakllari va usullari maqsadga muvofiqligini asoslab berishlari joiz deb qaraladi.

Doimiy komissiyalarning rahbarlari oʻz huquq va majburiyatlarini puxta bilishlari juda muhimdir. Doimiy komissiyalarning ish tajribasida shunday qatʼiy bir tartib qaror topganki, unga muvofiq komissiya raisi komissiyaning barcha ishiga rahbarlik qiladi, majlislar chaqiradi va ularda raislik qiladi, materiallarni umumlashtiradi va qaror loyihalarini tayyorlaydi, komissiya ish rejasining bajarilishini nazorat qilib turadi, topshiriqlar beradi, komissiya nomidan hokimlik, uning boshqarmalari va boʻlimlari bilan, mahalliy Kengash hududida joylashgan korxonalar, tashkilotlar, muassasalar bilan hamkorlikda ish olib boradi. Komissiya kotibi unga har tomonlama yordam beradi va komissiya ish hujjatlarini yuritadi.

Doimiy komissiya shugʻullanadigan masalalar uning ish rejasida belgilab qoʻyiladi. Rejalar joriy davrga (yil choragi) hamda istiqbolga (yillik va Kengashning vakolat muddatiga) moʻljallab tuziladi. Aniq harakat rejasi komissiyalar ishini tashkil qilishning asosidir. Shuning uchun har bir reja, har bir masala komissiya aʼzolarining faol ishtirokida ishlab chiqiladi. Faqat shundagina masalalar doirasini toʻgʻri belgilash, eʼtiborni koʻproq ijtimoiy ahamiyatga molik dolzarb muammolarga qaratish mumkin boʻladi.

Keyingi vaqtlarda doimiy komissiyalar amaliyotiga yillik ish rejasi tuzish tajribasi mustahkam kirib bormoqda. Bunday rejalar odatda uch qismdan iborat boʻladi. Birinchi qismda komissiyalar mahalliy Kengash muhokamasiga kiritilishi lozim boʻlgan yirik muammolarni oʻrganishni rejalashtiradilar. Ikkinchi qismda hokimlikda muhokama etish uchun tayyorlanadigan masalalar nazarda tutiladi. Uchinchi qismda doimiy komissiyalarning oʻz majlislarida muhokama qilish moʻljallanayotgan, nazorat-tahlil faoliyati bilan bogʻliq masalalar aks ettiriladi. Odatda doimiy komissiyalar oʻz yillik rejalarini hokimlikning, uning boshqarmalari va boʻlimlarining yillik rejalarini hisobga olgan holda tuzadilar.

Deputatning ish rejalarini tuzish asosiy va hal qiluvchi oʻrin tutadi. Doimiy komissiyaning har bir aʼzosi “Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashi deputatining maqomi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga binoan komissiya muhokamasiga masalalar kiritish va masalalarni muhokamaga tayyorlashda faol ishtirok etish huquqiga ega.

Doimiy komissiyaning toʻgʻri tuzilgan ish rejasi doimiy komissiyalar oldida turgan vazifalarning muvaffaqiyatli bajarilishini koʻp jihatdan taʼminlaydi.

Belgilangan tadbirlarni amalga oshirish, odatda, faoliyati muhokamaga qoʻyiladigan korxonalar, muassasalar yoki tashkilotlardagi haqiqiy ahvolni oʻrganishdan boshlanadi. Doimiy komissiyalarda koʻrib chiqish uchun masalalarni, mahalliy Kengash sessiyasida qilinadigan maʼruza yoki qoʻshimcha maʼruzani tayyorlash ham odatda, nazorat va tahlildan boshlanadi. Shuning uchun doimiy komissiyalar tarkibiga kirgan deputatlarning nazorat-tahlil ishlaridagi ishtiroki ularning faoliyatidagi muhim jihatlardan biridir.

“Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashi deputatining maqomi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida doimiy komissiya tarkibiga kirgan deputatning, mazkur organ koʻrib chiqishi uchun har qanday masala va taklif kiritish, bu masalalarni koʻrib chiqish uchun tayyorlashda, ularni muhokama qilish va ular yuzasidan qarorlar qabul qilishda, shuningdek qabul qilingan qarorlar roʻyobga chiqarilishini tashkil etish va ularning bajarilishini nazorat qilishda ishtirok etish huquqi oʻz aksini topgan.

Doimiy komissiya raisi tekshirish boshlanishi oldidan har bir deputatning tayyorgarlik darajasini hisobga olib, komissiya aʼzolari oʻrtasida vazifalarni taqsimlaydi. Bunda muhimi, doimiy komissiyaning har bir aʼzosiga topshiriq berilgan boʻlishi kerak.

Doimiy komissiyalar ichida kichik komissiyalar yoki seksiyalar tuzilishi, ularning muayyan masalalar bilan shugʻullanishi esa ijobiy samara berishi mumkin.

Tajriba shuni koʻrsatmoqdaki, vazifalarni doimiy komissiya aʼzolari oʻrtasida taqsimlashni har bir konkret holda oʻrganilayotgan masalaning xususiyatiga qarab oʻtkazish maqsadga muvofiqdir. Ammo vazifalarni qayta-qayta taqsimlayverish ham deputatlar tashabbuskorligini pasaytirib yuboradi, masalalarni hal etishga ijodiy yondashish imkoniyatini cheklab qoʻyadi.

Deputatlarga nazorat-tahlil ishlarini oʻtkazishda koʻmaklashish maqsadida doimiy komissiyalarning rahbarlari hokimliklar yordamida savol varaqalari va xatlar tayyorlab, nimalarga eʼtibor berish zarurligini, tekshiruvni qay yoʻsinda toʻgʻri tashkil etish kerakligini koʻrsatishlari, ayniqsa doimiy komissiyalar tarkibiga birinchi marta saylangan deputatlarga katta yordam beradi.

Nazorat-tahlilga oid hujjatlar doimiy komissiyaning raisi yoki kotibida saqlanadi. Doimiy komissiyalarning raislari yoki shu ish topshirilgan aʼzolari maʼlumotlarni umumlashtiradilar, maʼruzalar, qoʻshimcha maʼruzalar va qaror loyihalari matnlarini tayyorlaydilar.

Amaldagi qonunlarga binoan doimiy komissiyalarning aʼzolari zarur hollarda hokimlikning boshqarmalari va boʻlimlari rahbarlaridan, mahalliy Kengash hududida joylashgan korxona, muassasa va boshqa tashkilotlarning rahbarlaridan tegishli hujjatlarni soʻrab olish huquqiga ega.

Maʼlumki, har qanday tekshirishdan maqsad faqat kamchilik va nuqsonlarni topish emas, balki aniqlangan kamchiliklarni bartaraf qilishda tashkilotlarga va muassasalarga har tomonlama yordam koʻrsatishdan iborat boʻlib, bu har bir deputatning burchidir. Doimiy komissiyalar faoliyatida toʻplangan tajriba shundan dalolat beradi.

Doimiy komissiya kollegial organdir. Shuning uchun komissiyaning raisi va kotibi oʻz xohishi bilan komissiya nomidan biron-bir qaror qabul qila olmaydi. Ular faqat komissiya aʼzolari faoliyatini uyushtiradi va yoʻnaltirib turadi. Masalani hal qilishda uzil-kesil soʻzni deputatlar aytadilar.

Doimiy komissiyalar faoliyatining asosiy shakli majlislar boʻlib, ular komissiya aʼzolarining koʻpchiligi ishtirok etgan taqdirdagina vakolatli hisoblanadi. “Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashi deputatining maqomi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida deputat oʻzi saylangan doimiy komissiyaning ishida faol ishtirok etishi shart, deb koʻrsatilgan. Shuning uchun komissiya aʼzosining komissiya majlislarida muntazam ishtirok etishi uning asosiy burchidir.

Doimiy komissiyaning har bir aʼzosi komissiya majlislarida hal qiluvchi ovoz huquqi bilan qatnashadi. Masalalarni muhokama qilish vaqtida doimiy komissiya aʼzolari oʻzlarining taklif va mulohazalarini bildiradilar. Doimiy komissiya majlislarida shu komissiya aʼzosi boʻlmagan boshqa deputatlar maslahat ovozi bilan qatnashishlari mumkin.

Doimiy komissiya majlislariga faoliyati muhokamaga qoʻyilayotgan muassasa va tashkilotlarning rahbarlarigina emas, balki turli tarmoqlar mutaxassislari ham taklif qilinadi, bu esa muhokama qilinayotgan masalaning mohiyatini chuqur oʻrganishga yordam beradi.

Shuni taʼkidlash joizki, ayrim masalalar bir nechta komissiyalarning kuchi bilan tayyorlanishi ham mumkin. Bu deputatlarga bir vaqtning oʻzida bir qancha masalalarni oʻrganishga, tekshirilayotgan yoʻnalishdagi ahvolni chuqur va har tomonlama tahlil etishga, amaliy takliflar ishlab chiqishga, joyning oʻzida yordam koʻrsatishga imkon beradi.

Doimiy komissiyaning majlislarida hamma qarorlar ochiq ovoz berish asosida koʻpchilik ovoz bilan qabul qilinadi. Doimiy komissiyaning har qanday aʼzosi shu kollegial organning qaroriga rozi boʻlmagan taqdirda, bu haqda mahalliy Kengash sessiyasida chiqib soʻzlash huquqiga ega.

Doimiy komissiyaning qarorlari tavsiya tusiga ega boʻladi. Lekin ularning tavsiyalari tegishli davlat va jamoat idoralari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar tomonidan koʻrib chiqilishi shart. Koʻrib chiqish natijalari boʻyicha amalga oshirilgan ishlar, koʻrilgan chora-tadbirlar haqida komissiyalarga belgilangan muddatda xabar qilinishi kerak.

Masalalarni mahalliy Kengashning majlislari muhokamasiga tayyorlash, ularni oʻz majlislarida muhokama qilish doimiy komissiyalarning muhim vazifasidir. Ishlab chiqilgan tadbirlarni amalga oshirishni tashkil etish doimiy komissiyalarga birlashgan deputatlarning muhim burchidir.

Doimiy komissiyalar mahalliy Kengashning organlari sifatida oʻzlarini tashkil qilgan mahalliy Kengashning nazorati ostida ishlaydilar va oʻz faoliyatlari haqida unga hisobot beradilar. Mahalliy Kengash komissiyalarning ishlarini yoʻlga solib, faoliyatlarini nazorat qilib turadi, ularning hisobotlari va maʼruzalarini eshitadi.

Deputatlarning doimiy komissiyalardagi koʻp qirrali faoliyati xalq vakillarining ishini tashkil etishning samarali shakli ekanligidan dalolat beradi.

Mahalliy Kengash deputatining oʻz saylov okrugidagi ishi uning asosiy majburiyati hisoblanadi. Mahalliy Kengash deputatining saylov okrugidagi ishi quyidagi asosiy yoʻnalishlar boʻyicha amalga oshiriladi.

Birinchidan, okrug saylovchilari bilan yigʻilishlar, mehnat jamoalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan, siyosiy partiyalar vakillari bilan uchrashuvlar oʻtkazish; aholini mahalliy Kengashning ishi toʻgʻrisida muntazam xabardor qilib turish; qonunlarning va hokimiyat vakillik organlari qarorlarining ijrosini tashkil etish hamda nazorat qilishda ishtirok etish; jamoatchilik fikrini, aholining talab va ehtiyojlarini oʻrganish, bular haqida tegishli davlat hokimiyati organlariga xabar berish, mahalliy Kengash qarorlarini tayyorlashda oʻz takliflarini kiritish.

Ikkinchidan, saylovchilardan oʻziga tushgan taklif, ariza va shikoyatlarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda koʻrib chiqish, ularni oʻz vaqtida va toʻgʻri hal etish choralarini koʻrish, oʻz saylov okrugida fuqarolarni muntazam ravishda qabul qilish. Saylovchilar bilan uchrashuvlar oʻtkazish uchun deputat zarur sharoitlar bilan taʼminlanadi. Uning iltimosiga koʻra hokimliklar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari joy ajratib, deputatning saylovchilar bilan uchrashuvlar oʻtkazadigan, fuqarolarni qabul qiladigan vaqti va joyini fuqarolarga maʼlum qiladilar, qabul va uchrashuvlarda ishtirok etish uchun deputatning taklifiga binoan oʻzlarining masʼul vakillarini yuboradilar, shuningdek deputatning joylardagi ishiga koʻmaklashish yuzasidan boshqa chora-tadbirlar koʻradilar. Bunda deputatlarning qabul vaqti va joyi haqidagi axborotni saylovchilar eʼtiboriga fuqarolar qabul qilinadigan joylarda yetkazishdan tashqari ommaviy axborot vositalarida ham eʼlon qilish tavsiya etiladi. Bu yoʻnalishdagi ishlarni faollashtirishda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qoʻmitasi hamda Reglament, odob va deputatlar faoliyatining taʼminoti komissiyasi tomonidan “Fuqarolarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining Xorazm viloyatida bajarilishi haqidagi qoʻshma qarori va maʼlumotnomasi qoʻl kelishi mumkin (ushbu qaror va maʼlumotnoma mamlakatimizning barcha viloyat, tuman va shahar hokimliklariga 2006-yilning aprel oyida ishda foydalanish uchun yuborilgan). “Fuqarolarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining ijro etilishini oʻrganish natijalari yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Qonunchilik va sud-huquq masalalari qoʻmitasi bilan xalq deputatlari Xorazm viloyati Kengashi 2007-yil 23-fevralda Urganch shahrida oʻtkazilgan qoʻshma majlisda qabul qilgan qaror ham shu yoʻnalishdagi muhim hujjat boʻlib qoldi va u parlament yuqori palatasi bilan hokimiyat vakillik organlarining hamkorligidan dalolat beruvchi yorqin misoldir.

Ijobiy natijalarga erishish, deputatlarning nufuzini va ularning faolligini oshirish maqsadida fuqarolarni qabul qilish uchun deputatlarga ajratilayotgan joylarda Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, Oliy Majlis palatalarining qarorlari, Prezidentimiz farmonlari va qarorlari hamda Vazirlar Mahkamasining qaror va farmoyishlarini, umuman deputat ishi uchun zarur yuridik va boshqa maxsus adabiyotlarni jamlash ham tavsiya etiladi.

Uchinchidan, mahalliy Kengash deputati vaqti-vaqti bilan, ammo yiliga kamida ikki marta oʻz ishi toʻgʻrisida saylovchilar oldida hisobot berishi va oʻzi saylangan mahalliy Kengash ishi haqida saylovchilarni xabardor etib turishi zarur. Deputatning hisobot berishi shu maqsadda tegishli hokimlik, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan chaqiriladigan saylovchilar yigʻilishlarida yoki mazkur saylov okrugi vakillarining yigʻilishlarida oʻtkaziladi. Hisobot berishi va saylovchilar bilan uchrashuvlar oʻtkazishi uchun deputatga zarur sharoitlar yaratib beriladi. Deputatning iltimosiga koʻra, hokimlik bino ajratishni tashkil etadi, uning saylovchilar bilan uchrashuvlari oʻtkaziladigan vaqt va joyni fuqarolarga maʼlum qiladi.

Toʻrtinchidan, yuqori turuvchi mahalliy Kengash deputati quyi turuvchi mahalliy Kengashlar va ularning organlari majlislarida maslahat ovozi huquqi bilan ishtirok etishga haqli. Deputatlarning quyi turuvchi mahalliy Kengashlar sessiyalarida keng ishtirok etishi deputatlarning obroʻ-eʼtiborini yanada mustahkamlaydi, quyi turuvchi mahalliy Kengashlar deputatlarining ish shakllarini yaxshilashga hissa qoʻshadi.

Beshinchidan, fuqarolarning huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilgan taqdirda yoki qonuniylik boshqa tarzda buzilganda davlat hokimiyatining vakili sifatida deputat oʻsha joyning oʻzida bunday qoidabuzarlik toʻxtatilishini talab qilishga, zarurat boʻlganda esa, fuqarolarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzish yoki qonun hujjatlarini boshqa tarzda buzish aniqlangan hollarda ularga darhol chek qoʻyish choralarini koʻrish talabi bilan tegishli organlar hamda mansabdor shaxslarga murojaat etishga haqli.

Deputat saylovchilar bilan uchrashuv oʻtkazayotganda hisobot maʼruzasida oʻzining saylov okrugida amalga oshirgan ishi, mahalliy Kengashga bergan takliflari, ular mahalliy Kengashning qarorlarida, doimiy komissiyalarning tavsiyalarida qanday aks etganligi, oʻz saylovchilaridan tushgan xatlar, takliflar va shikoyatlar, fuqarolarni qabul qilish yuzasidan, doimiy komissiyada, deputatlar guruhida va saylov okrugining oʻzida olib borayotgan ishlari toʻgʻrisida saylovchilarni xabardor qiladi.

Deputatning saylovchilar yigʻilishidagi maʼruzasi tinglovchilar bu maʼruza haqida oʻz fikr-mulohazalarini bildiradigan, kamchiliklarni ochiq koʻrsatadigan, oʻz takliflarini oʻrtoqlashadigan darajada mazmundor va qiziqarli boʻlishi kerak.

Deputatning maʼruzasi, qoida tariqasida, ikki asosiy qismdan iborat boʻladi. Birinchi qismda Kengashning va uning organlarining faoliyati toʻgʻrisida, xoʻjalik va ijtimoiy-madaniy qurilishdagi yutuqlar hamda kamchiliklar toʻgʻrisida soʻz boradi. Hisobotlar, maʼruzalar, qarorlar loyihalari va boshqa materiallarni tayyorlash uchun hokimliklar deputatlarni tegishli hokimiyat vakillik organlari qabul qilgan hujjatlar bilan taʼminlaydilar, axborot yoʻsinidagi va yordamchi materiallar bilan taʼminlashga koʻmaklashadilar, deputatlik faoliyati bilan bogʻliq masalalar yuzasidan mutaxassislarning maslahatlarini uyushtiradilar.

Hisobot maʼruzasining ikkinchi qismi bevosita deputatning oʻz faoliyatiga, yaʼni uning mahalliy Kengash va doimiy komissiyalar ishidagi ishtirokiga, fuqarolarni qabul qilishi, fuqarolardan tushgan xatlar va shikoyatlarni qarab chiqishi, saylovchilarning takliflarini bajarishdagi ishtirokiga bagʻishlanadi. Maʼruzaning bu qismini tayyorlashda deputat oʻz kundalik daftaridan foydalanadi. Deputat hisobot davri mobaynida bu daftarga turli qaydlar qilib, oʻz deputatlik faoliyatining turli tomonlarini aks ettirib boradi.

Deputat oʻz maʼruzasining yakunida mahalliy Kengash va uning organlari oldida turgan vazifalar toʻgʻrisida gapiradi, ularning mazmun-mohiyatini tushuntirib beradi va saylovchilarni bu vazifalarni bajarishda faol ishtirok etishga chaqiradi. Deputatning maʼruzasi toʻliq, oʻz-oʻzini tanqid ruhida yozilgan boʻlsa, unda mahalliy Kengash va hokimlikning faoliyati tahlil qilinib kamchiliklar ham aytib oʻtilgan boʻlsa, foydali boʻladi.

Amalda koʻpincha deputat qaysi davr uchun hisobot berishi kerak, degan savol tugʻiladi. Deputatning birinchi hisoboti u saylangan paytdan belgilangan tartibda hisobot berishi kerak boʻlgan kungacha oʻtgan davrni oʻz ichiga oladi. Keyingi hisobotlar mahalliy Kengashning va deputatning oldingi hisobotdan navbatdagi hisobotgacha oʻtgan davrni qamrab oladigan tarzda tuzilishi kerak. Ammo bu, zarur boʻlgan hollarda, ilgariroq qilingan ishlar haqida ham soʻzlash imkonini istisno qilmaydi. Keyingi vaqtlarda deputatlarning butun chaqiriq mobaynida qilingan ishlar yuzasidan hisobot berishi keng yoyila boshladi.

Hisobot yigʻilishi oʻtkazilganidan keyin deputat kechi bilan uch kun ichida hisobot oʻtkazilgan joy va vaqt, yigʻilishda hozir boʻlgan va soʻzga chiqqan saylovchilar soni, oʻzining faoliyatiga qanday baho berilganligi va saylovchilardan tushgan takliflar toʻgʻrisida tegishli mahalliy Kengash rahbarini yozma ravishda xabardor qilishi maqsadga muvofiqdir.

Saylovchilarni qabul qilish, ularning xat va takliflarini qarab chiqish deputatning saylov okrugidagi faoliyatining eng muhim shakllaridan biridir. Fuqarolar deputatlarga xat va shikoyatlar bilan murojaat qilar ekanlar, ularni hokimlikdagi oʻz vakillari deb biladilar, oʻzlariga yordam berishlariga, oʻzlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishlariga ishonadilar. Kelib tushgan har bir xat yoki shikoyatni oʻz vaqtida va atroflicha oʻrganib chiqish hamda ularga oʻz vaqtida javob berish deputatning birinchi navbatdagi vazifasidir. Agar taklif, iltimos yoki shikoyatlarni qarab chiqish uzoqroq vaqt talab qiladigan boʻlsa, xat muallifi bu haqda oʻz vaqtida xabardor qilinishi lozim.

Odatda saylovchilar deputatga murojaat qilib, uning oldiga keng doiradagi va koʻp qirrali masalalarni qoʻyadilar. Shu sababli xatlarga toʻgʻri javob va izohlar berish uchun deputat yer toʻgʻrisidagi, mehnatga, pensiyaga oid, uy-joy toʻgʻrisidagi va boshqa qonun hujjatlarini qunt bilan oʻrganib chiqishi kerak.

Kunduz kuni ishlab chiqarishda band boʻlgan fuqarolarga qulaylik boʻlishi uchun deputat ularni, odatda, kechqurunlari yoki dam olish kunlari qabul qiladi. Qabulni qaysi vaqtda va qayerda tashkil qilish masalasini deputat hokimlik bilan birgalikda hal etadi. Qabul vaqti va joyi toʻgʻrisida eʼlon osib qoʻyiladi yoki bu maʼlumotlar boshqacha usullar bilan saylovchilar eʼtiboriga yetkaziladi. Deputat oʻz kundalik daftarida qabul qilishini soʻrab oʻziga murojaat qilgan fuqarolarni hisobga olib boradi, oʻzi qanday choralar koʻrganligini, fuqarolarning iltimoslari qanoatlantirilganligini yoki qanoatlantirilmaganligi sabablarini yozib boradi.

Deputat asossiz iltimoslarni quvvatlay olmaydi. Bunday hollarda deputat murojaat etgan kishiga uning nohaqligi boisini, iltimosini nima sababdan qondirish mumkin emasligini toʻgʻri tushuntira bilishi kerak.