Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Kengashi qaror qiladi:

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining deputatlariga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 83-moddasida koʻrsatilgan qonunchilik tashabbusi huquqining boshqa subyektlariga qonun loyihalarini tayyorlashga doir faoliyatni amalga oshirishda qonun loyihalarini yuridik-texnik jihatdan rasmiylashtirish boʻyicha uslubiy tavsiyalardan foydalanish tavsiya etilsin.

1. Mazkur uslubiy tavsiyalarning maqsadi qonun loyihalarini rasmiylashtirishda va qonunchilik texnikasining vositalari, qoidalari hamda usullaridan foydalanishda bir xillikka rioya etilishi orqali qonunlarning yuqori sifatini taʼminlashdan iboratdir.

2. Uslubiy tavsiyalar Oʻzbekiston Respublikasining mustaqillik yillarida qonun loyihalarini tayyorlash faoliyati borasida toʻplangan tajribaga asoslanib, xorijiy mamlakatlarning ushbu sohadagi ish amaliyoti hisobga olingan holda tuzilgan.

3. Uslubiy tavsiyalar Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 83-moddasida koʻrsatilgan qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlari tomonidan qonun loyihasiga doir ishlarni, qonunlarga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish lozim boʻlgan qonunlarning roʻyxatini tayyorlash boʻyicha ishlarni bajarish vaqtida amalda qoʻllanilishi uchun moʻljallangan.

4. Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga muvofiq qonunchilik tashabbusi huquqiga Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, oʻz davlat hokimiyatining oliy vakillik organi orqali Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi deputatlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xoʻjalik sudi, Bosh prokurori egadirlar.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritiladi.

5. Qonunchilik tashabbusi huquqi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, Oʻzbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy qonunlari va qonunlari loyihalarini, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga, Oʻzbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy qonunlari hamda qonunlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi qonun loyihalarini yoki Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisidagi qonun loyihalarini kiritish shaklida amalga oshiriladi.

6. Qonun loyihasini Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritishda quyidagilar taqdim etilishi kerak:

1) qonun loyihasining konsepsiyasi bayon qilingan tushuntirish xati;

2) oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi, shuningdek qonun loyihasi kiritilishi bilan bogʻliq qonunlarni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisidagi qonun loyihasi;

3) oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilishi, shuningdek oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi yoki qabul qilinishi lozim boʻlgan qonun osti hujjatlarining roʻyxati;

4) moddiy xarajatlarni talab qiladigan qonun loyihalari uchun — moliyaviy-iqtisodiy asos;

5) davlat daromadlarini kamaytirish yoki davlat xarajatlarini koʻpaytirish, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti moddalari boʻyicha oʻzgartishlarni nazarda tutuvchi qonunlar loyihalari yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining xulosasi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining xulosasi boʻlmagan taqdirda, qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqi subyektiga qaytariladi.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti — kollegial organ tomonidan kiritilganida tegishli kollegial organning Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasidagi ushbu qonun loyihasi boʻyicha qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti vakili koʻrsatilgan holdagi qarori taqdim etilishi kerak.

7. Qonun loyihasining nomi uning mazmunini va huquqiy tartibga solishning asosiy sohasini aks ettiradi. Ijrochilar qonun nomiga qarab, uning asosiy mazmunini aniqlab olishlari, oson eslab qolishlari, zarurat taqozo etganida tezda qidirib topishlari uchun loyiha nomi aniq, ravon va imkon qadar axborotga boy boʻlishi, huquqiy jihatdan tartibga solish sohasini toʻgʻri aks ettirishi zarur.

Nomi murakkab va asossiz ravishda uzun boʻlgan qonunlar qonun hujjatini qoʻpollashtirib, qonunlarni tizimlashtirishni va tushunishni qiyinlashtiradi. Bu hol, ayniqsa ularga boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda, huquqni tatbiq etish hujjatlarida, hujjatlarda, moddalar va boshqa shu kabilarda havolalar qilinganida noqulaydir.

8. Muqaddima (kirish) — qonun loyihasining mustaqil qismi boʻlib, u qonunni qabul qilish sabablari, maqsadlari va vazifalariga doir tushuntirishlarni ifoda etadi, biroq muqaddimaning boʻlishi shart hisoblanmaydi.

Muqaddima:

mustaqil normativ koʻrsatmalarga ega boʻlmaydi;

moddalarga boʻlinmaydi;

qonun chiqarilishi munosabati bilan oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi yoki oʻzgartirilishi va qoʻshimchalar kiritilishi lozim boʻlgan boshqa qonunlarga taalluqli havolaga ega boʻlmaydi;

qonunda qoʻllaniladigan tushunchalarning ahamiyatini aks ettirmaydi;

raqamlanmaydi.

Muqaddima qonun loyihasining boshlanishida, uning nomidan keyin joylashtiriladi.

Qonun loyihasining tuzilmaviy birliklari muqaddimaga ega boʻlishi mumkin emas.

9. Qonun loyihasini tuzilmaviy birliklarga boʻlish undan foydalanishni osonlashtiradi, uning ichki tuzilishi va tizimlashtirilishini, unda havolalar qilinishini yaxshilaydi, normativ materialning tez tushunilishiga yordamlashadi.

Qonunlarning quyidagicha pastlashib boruvchi tuzilmaviy birliklaridan foydalaniladi:

boʻlim;

bob;

modda.

Agar qonun loyihasida boblar mavjud boʻlmasa, “boʻlim” tuzilmaviy birligi kiritilishi kerak emas.

Yirik tizimlashtirilgan qonun loyihalari (masalan, kodekslarning loyihalari) qismlarga, boʻlimlar kichik boʻlimlarga, boblar paragraflarga boʻlinishi mumkin.

10. Qonun loyihasining qismi:

soʻzlar bilan belgilanadi:

yoki

nomga ega boʻlishi mumkin:

yoxud (kodekslarda) quyidagi tarzda belgilanishi mumkin:

Qonun loyihasi qismining belgisi va nomi qogʻoz betining markazi boʻylab bosh harflar bilan tagma-tag yoziladi.

Qonun loyihasi qismining belgisi va nomi qogʻoz betining markazi boʻylab bosh harflar bilan tagma-tag yoziladi.

11. Boʻlim:

rim raqami bilan belgilanadigan tartib raqamiga ega boʻladi;

nomiga ega boʻladi.

Boʻlimning belgisi va nomi qogʻoz betining markazi boʻylab bosh harflar bilan tagma-tag yoziladi.

Boʻlimning nomi yarim qora shriftda yoziladi.

Misol:

12. Kichik boʻlim:

arab raqami bilan belgilanadigan tartib raqamiga ega boʻladi;

nomiga ega boʻladi.

Kichik boʻlim belgisi arab raqamidan boshlanib, xatboshidan yoziladi. “Kichik boʻlim” soʻzlaridan keyin nuqta qoʻyiladi.

Kichik boʻlim nomi uning belgisi bilan bir qatorga bosh harf bilan yarim qora shriftda yoziladi.

Misol:

13. Bob:

arab raqami bilan belgilanadigan tartib raqamiga ega boʻladi;

nomga ega boʻladi.

Bob belgisi arab raqamidan boshlanib, xatboshidan yoziladi. “Bob” soʻzidan keyin nuqta qoʻyiladi.

Bob nomi uning belgisi bilan bir qatorga bosh harf bilan yarim qora shriftda yoziladi.

Misol:

14. Paragraf:

§ belgisi bilan koʻrsatiladi;

arab raqami bilan belgilanadigan tartib raqamiga ega boʻladi;

nomga ega boʻladi.

§ belgisidan keyin nuqta qoʻyiladi, paragraf nomi uning belgisi bilan bir qatorga bosh harf bilan yarim qora shriftda yoziladi.

Misol:

15. Qonun loyihasining moddasi:

loyihaning asosiy tuzilmaviy birligi hisoblanadi;

arab raqami bilan belgilanadigan tartib raqamiga ega boʻladi;

nomga ega boʻladi, kamdan-kam hollarda nomga ega boʻlmasligi mumkin.

Misollar:

427-modda. Sotib oluvchiga tovar haqida axborot berish

yoki

Modda belgisi arab raqamidan boshlanib, xatboshidan yoziladi.

“modda” soʻzidan keyin nuqta qoʻyiladi.

Modda nomi uning belgisi bilan bir qatorga bosh harf bilan yarim qora shriftda yoziladi.

Agar modda nomga ega boʻlmasa, moddaning belgisi yarim qora arab raqami bilan xatboshidan yozilib, “modda” soʻzidan keyin nuqta qoʻyiladi.

Modda qismlarga boʻlinadi, bu qismlar raqamlanmaydi. Modda qismlarining joylashuv tartibi bosh harf bilan boshlanib, nuqta bilan tugaydigan xatboshilarni ketma-ket sanash orqali aniqlanadi.

Moddaning qismlari bandlarga boʻlinib, bandlar qavs bilan berkitiladigan arab raqami bilan belgilanadi.

Bandlar kichik bandlarga boʻlinib, kichik bandlar qavs bilan berkitiladigan kichik harflar bilan belgilanadi.

Misollar:

a)________________;(birinchi qism 1-bandining “a” kichik bandi)

yoki

Moddaning qismlari, bandlari va kichik bandlari kamdan-kam hollarda xatboshilarga boʻlinishi mumkin.

Modda qismlari tuzilishining ehtimol tutilgan variantlari:

Xoʻjalik sudiga taalluqli ishlar Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar xoʻjalik sudlari tomonidan koʻriladi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi sudloviga tegishli ishlar bundan mustasno. (birinchi qism)

Oliy xoʻjalik sudi quyidagilarni koʻradi: (ikkinchi qismning birinchi xatboshisi)

respublika boshqaruv organlari bilan vakillik va ijroiya hokimiyati mahalliy organlari oʻrtasidagi iqtisodiy bitimlardan kelib chiqadigan nizolar (ikkinchi qismning ikkinchi xatboshisi);

hokimiyat oliy organlarining normativ xaraktyerga ega boʻlmagan hujjatlarini (butunlay yoki qisman) haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi ishlar (ikkinchi qismning uchinchi xatboshisi).

Oliy xoʻjalik sudi alohida holatlarni eʼtiborga olgan holda har qanday ishni istalgan xoʻjalik sudidan olib qoʻyish va uni birinchi instansiya boʻyicha oʻzining ish yuritishiga qabul qilishga, ishni bir xoʻjalik sudidan boshqasiga oʻtkazishga haqli (uchinchi qism).

yoki

Sudya sud buyrugʻini ishni sudda muhokama qilmasdan, qarzdor va undiruvchini chaqirmasdan hamda ularning tushuntirishlarini eshitmasdan beradi (birinchi qism).

Sudya quyidagi hollarda sud buyrugʻini berishni rad etadi (ikkinchi qismning birinchi xatboshisi):

1) agar qarzdor bildirilgan talabga rozi boʻlmasa (ikkinchi qismning birinchi bandi);

2) huquq toʻgʻrisidagi mavjud nizomni taqdim etilgan hujjatlar asosida hal etib boʻlmaydi deb hisoblansa (ikkinchi qismning ikkinchi bandi).

Sudya sud buyrugʻini berishni rad etish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi (uchinchi qism).

16. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritilgan qonun loyihasining matniga quyidagi qoidalar kiritilishi mumkin:

qonun yoki uning ayrim qoidalarining kuchga kirish muddati va tartibi haqidagi;

ushbu qonun qabul qilinishi munosabati bilan avval qabul qilingan qonunlarni yoki ularning ayrim qoidalarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish haqidagi.

Misollar:

Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

yoki

Ushbu Qonun 2006-yilning 1-yanvaridan kuchga kiradi.

yoki

Ushbu Kodeks 1996-yilning 1-aprelidan kuchga kiradi.

Ushbu Kodeks 151-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan taʼtilning eng oz muddatidan ortiqcha qismini pullik kompensatsiya bilan almashtirish 1996-yil 1-apreldan eʼtiboran oxirgi ish yilidagi va shundan keyingi yillardagi taʼtillarga nisbatan qoʻllaniladi.

yoki

Ushbu Qonun kuchga kirgan kundan boshlab quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:

1) Oʻzbekiston Respublikasining 1991-yil 15-fevralda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasida jamoat birlashmalari toʻgʻrisida”gi 223-XII-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1991-yil, № 4, 76-modda);

2) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 1991-yil 15-fevralda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasida jamoat birlashmalari toʻgʻrisida”gi Qonunini kuchga kiritish haqida”gi 224-XII-sonli Qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1991-yil, № 4, 77-modda);

3) Oʻzbekiston Respublikasining 1992-yil 3-iyulda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasida jamoat birlashmalari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi 664-XII-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1992-yil, № 9, 363-modda);

4)_______________________________________________;

5)_______________________________________________.

17. Qonunlarga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi qonun loyihalari, shuningdek oʻz kuchini yoʻqotgan deb topiladigan qonunlarning roʻyxatini aks ettirgan qonun loyihalari moddaning alohida tuzilishiga ega boʻladi. Bunday qonun loyihalarining:

moddalari nomga ega boʻlmaydi;

moddalari qismlarga boʻlinishi mumkin;

qismlari qavs bilan berkitiladigan arab raqamlari bilan raqamlanadigan bandlarga yoki belgilarga ega boʻlmagan xatboshilarga boʻlinishi mumkin.

Bandlar qavs bilan berkitilib, kichik harflar bilan belgilanadigan kichik bandlarga boʻlinishi mumkin.

Misollar:

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining________yil ____________da qabul qilingan “___________ _”gi ______-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ________yil, № _____, _______-modda) quyidagi oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilsin:

yoki

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining ___ yil ___________da qabul qilingan “___________________”gi ______-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ________yil, № _____, _______-modda) quyidagi oʻzgartishlar kiritilsin:

yoki

1-modda. Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:

1)________________; (1-band)

2)________________; (2-band)

3)________________; (3-band)

4)________________; (4-band)

5)________________; (5-band)

6)________________; (6-band)

yoki

1-modda. Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:

_________________; (ikkinchi xatboshi)

18. Qonun loyihasining moddalari, boblari, boʻlimlari va boshqa tuzilmaviy birliklari izchil ketma-ketlikda raqamlanishi kerak. Masalan, har bir bobning moddalarini alohida-alohida raqamlashga yoki har bir boʻlimning boblarini alohida-alohida raqamlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilganida, shuningdek uning tuzilmaviy birliklari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilganida bunday qonunning qismlari, boʻlimlari, boblari va moddalarining raqamlanishini oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilganida, shuningdek qonun moddasining tuzilmaviy birliklari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilganida bandlarning raqamlanishini va kichik bandlarning harflar bilan belgilanishini oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Agar qoʻshimchalar qonunning oxiriga kiritilayotgan boʻlsa, qismlar, boʻlimlar, boblar va moddalarning mavjud raqamlanishini davom ettirish zarur (masalan, oxirgi bobning tartib raqami 5 boʻlsa, 6-bob bilan toʻldiriladi; oxirgi moddaning tartib raqami 7 boʻlsa, 8-modda bilan toʻldiriladi).

Agar qoʻshimchalar moddaning tuzilmaviy birligi oxiriga kiritilayotgan boʻlsa ham mavjud raqamlashni davom ettirish zarur (masalan, qismning oxirgi bandi 3-band boʻlsa, 4-band bilan toʻldiriladi va hokazo).

Agar qonun yangi tuzilmaviy birliklar bilan toʻldirilayotgan boʻlsa, yangi tuzilmaviy birliklarni asosiy raqamlar yoki harf belgilari tepasiga qoʻyiladigan qoʻshimcha raqamlar bilan koʻrsatish zarur (masalan, 5¹-bob, 7²-modda, 3³-band, “b¹” kichik band).

Misol:

2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining___ yil _________da qabul qilingan “___________________”gi ______-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ________yil, № _____, _______-modda) quyidagi qoʻshimchalar kiritilsin:

1) quyidagi mazmundagi 17¹-modda bilan toʻldirilsin:

________________________.

________________________”;

2) 16-moddaning:

ikkinchi qismi quyidagi mazmundagi 2¹-band bilan toʻldirilsin:

“2¹) _____________”;

toʻrtinchi qismi 3-bandi quyidagi mazmundagi “b²” kichik band bilan toʻldirilsin:

“b²) _____________”.

19. Qonun loyihalarining kuchga kirishi toʻgʻrisidagi moddalarda “kuchga kirish” tushunchasi qoʻllanilishi zarur.

Agar muayyan qonun kuchga kirishining Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 14-dekabrda qabul qilingan “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi 160–II-sonli Qonunida belgilanganidan farq qiladigan alohida tartibini oʻrnatish zarur boʻlsa, qonun loyihalariga hujjatning kuchga kirish tartibi toʻgʻrisidagi modda kiritiladi.

Misollar:

Ushbu Qonun rasman eʼlon qilingan kundan eʼtiboran 20 kun oʻtganidan keyin kuchga kiradi.

yoki

Ushbu Qonun 2005-yilning 1-dekabridan eʼtiboran kuchga kiradi.

yoki

Ushbu Qonun rasman eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

20. Qonun loyihasiga moddalar, boblar, boʻlimlar, qismlar yoki umuman qonun loyihasiga doir izohlar kiritilishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadga muvofiqdir. Bunday qoidalarni mustaqil moddalar sifatida shakllantirish yoki tuzilmaviy birlikning qaysi biriga daxldor boʻlsa, bevosita ana shu birlikning matniga kiritish zarur.

21. Qonun loyihalari turli roʻyxatlar, jadvallar, chizmalar, tariflar, xaritalar, blankalarning namunalari, hujjatlar, sxemalar va boshqa shu kabilar joylashtirilgan ilovalarga ega boʻlishi mumkin.

Agar qonun loyihasida bir nechta ilova mavjud boʻlsa, ular № belgisi koʻrsatilmagan holda arab raqamlari bilan raqamlanadi. Ilovaga havola qilinganida ham qonun loyihasining matnida № belgisi koʻrsatilmaydi.

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasi qonunining 4-ilovasiga muvofiq

Ilovalarning va ular taalluqli boʻlgan qonunning yuridik kuchi bir xil.

Ilova belgisi qonun loyihasi matnidan keyingi betning yuqorisidagi oʻng burchakka joylashtirilib, qonunning raqami va imzolangan sanasi koʻrsatilmaydi.

Misollar:

yoki

Ilovaning nomi varaqning oʻrtasiga joylashtiriladi.

22. Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi qonun loyihalari quyidagi tarzda rasmiylashtiriladi:

Misollar:

Oʻzbekiston Respublikasi bilan Bolgariya Respublikasi oʻrtasida fuqarolik ishlari boʻyicha huquqiy yordam toʻgʻrisidagi shartnoma ratifikatsiya qilinsin.

yoki

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Transmilliy uyushgan jinoyatchilikka qarshi konvensiyasi quyidagi bayonot eʼtiborga olingan holda ratifikatsiya qilinsin:

Oʻzbekiston Respublikasi oʻzini ushbu Konvensiya 35-moddasining 2-bandi qoidalari bilan bogʻliq deb hisoblamaydi.

yoki

Adabiy va badiiy asarlarni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Bern Konvensiyasiga quyidagi izohlar inobatga olingan holda qoʻshilinsin:

1) Konvensiyaning 18-moddasiga taalluqli izoh: “Oʻzbekiston Respublikasi shuni bayon etadiki, yuqorida zikr etilgan Konvensiya Oʻzbekiston Respublikasi uchun kuchga kirgan sanada uning hududida jamoat mulki boʻlib qolgan adabiy va badiiy asarlarga nisbatan mazkur Konvensiya qoʻllanilmaydi”.

2) Konvensiyaning qoʻshimcha boʻlimiga taalluqli izoh: “Oʻzbekiston Respublikasi yuqorida zikr etilgan Konvensiya qoʻshimcha boʻlimining 2 va 3-moddalarida nazarda tutilgan imtiyozlardan foydalanish niyatida”.

23. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi qonun loyihasi bir nechta xalqaro shartnomani oʻz ichiga olsa, bunday qonun loyihasi moddalari nomga ega boʻlmagan qonun loyihalariga nisbatan koʻllaniladigan umumiy qoidalarga muvofiq rasmiylashtiriladi.

Misol:

1-modda. Energetika Xartiyasiga doir 1995-yilda Lissabonda imzolangan Shartnoma ratifikatsiya qilinsin.

2-modda. Energetika samaradorligi va turdosh ekologik jihatlar masalalari boʻyicha Energetika Xartiyasiga doir 1995-yil aprelda Lissabonda imzolangan Protokol ratifikatsiya qilinsin.

Ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi qonun loyihasidagi Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro shartnomasining nomi ushbu xalqaro shartnoma imzolangan asl nusxadagi nom bilan aynan bir xil boʻlishi kerak. Boshqa biron-bir oʻzgartish kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

24. Moddalarda boshqa moddalarga, shuningdek muqaddam qabul qilingan qonunlarga doir havolalar faqat huquqiy normalarning oʻzaro bogʻliqligini koʻrsatish uchun yoki takrorlashga yoʻl qoʻymaslik zarur boʻlgandagina koʻllaniladi.

25. Havolalar faqat kuchga kirgan (amalga kiritilgan) qonunlarga nisbatan qoʻllanilishi mumkin. Oʻz kuchini yoʻqotgan qonunlarga yoki qonun loyihalariga havolalar qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

26. Qonun loyihasida qonunga havola qilish zarurati boʻlsa, quyidagi rekvizitlar quyidagi ketma-ketlikda koʻrsatiladi: qonunning imzolangan sanasi* va nomi, shuningdek uning raqami va turi.

Misollar:

Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 14-dekabrda qabul qilingan “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi 160-II-sonli Qonuni bilan tartibga solinadi

yoki

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 2002-yil 12-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy Qonunini amalga kiritish haqida”gi 435-II-sonli Qaroriga muvofiq

Qonunning raqami mavjud boʻlmagan taqdirda uning imzolangan sanasi, nomi va turi koʻrsatiladi.

Muayyan qonunning turi bosh harf bilan koʻrsatiladi.

27. Ayni bir qonunga bir necha marta havola qilingan hollarda, ushbu qonun birinchi marta koʻrsatilayotganida quyidagi shakl qoʻllaniladi:

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasining 2003-yil 29-avgustda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida”gi 522-II-sonli Qonuniga (bundan buyon matnda “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni deb yuritiladi) muvofiq

28. Toʻliq yangi tahrirda bayon etilgan qonunga havola qilinganida uning rekvizitlari quyidagi ketma-ketlikda koʻrsatiladi: qonunning nomi va turi, qavs ichida esa, mazkur qonun yangi tahrirda toʻliq bayon etilgan qonunning imzolangan sanasi, raqami va turi koʻrsatiladi.

Misol:

“Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga (1999-yil 14-aprelda qabul qilingan 758-1-sonli Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni bilan tasdiqlangan tahririga) muvofiq

29. Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga qilingan havola quyidagi tarzda rasmiylashtiriladi:

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi 18-moddasi birinchi qismiga muvofiq

30. Kodeksga havola qilinganida uning imzolangan sanasi va raqami koʻrsatilmaydi.

Misollar:

Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi bilan tartibga solinadi

Oʻzbekiston Respublikasining Bojxona kodeksida belgilangan tartibda

Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksiga muvofiq

31. Bir necha qismdan iborat kodeksning muayyan moddasiga havola qilinganida kodeks qismining raqami koʻrsatilmaydi.

Misollar:

Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 55-moddasi bilan tartibga solinadi

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 786-moddasiga muvofiq

32. Butun qonunga emas, balki uning faqat tuzilmaviy birligiga havola qilish zarurati boʻlganida, ana shu muayyan birlik (katta birlikdan kichik birlik tomon) oxirida koʻrsatiladi.

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasining________yil ___________da qabul qilingan “_____________________”gi ____ _ -sonli Qonuni 15-moddasi ikkinchi qismining 2-bandi bilan tartibga solinadi

33. Boʻlimlar, boblar, moddalar va bandlarning belgilari raqamlar bilan, qismlarning va xatboshilarning belgilari soʻzlar bilan, kichik bandlarning belgilari esa, qoʻshtirnoq ichida kichik harflar bilan yoziladi.

Misollar:

5-modda birinchi qismi 2-bandining “v²” kichik bandi

5-modda ikkinchi qismi 1-bandining “v” kichik bandi

1-modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisi

1-modda birinchi qismining birinchi xatboshisiga muvofiq

5-bob

III va IV boʻlimlar

34. Ayni bir qonunning tuzilmaviy birliklariga qilinadigan havolalar quyidagi tarzda rasmiylashtiriladi:

Misollar:

ushbu Qonunning 3-bobida ifodalangan

ushbu bob qoidalari munosabati bilan

ushbu Kodeks 5-moddasining birinchi qismiga muvofiq

ushbu modda birinchi qismining 1-bandiga muvofiq

ushbu Qonun 5-moddasi toʻrtinchi qismining 2¹-bandiga muvofiq

ushbu Qonun 5-moddasi uchinchi qismi 2-bandining “a¹” kichik bandiga muvofiq

ushbu Qonun 5-moddasi uchinchi qismi 2-bandining “b” kichik bandi bilan tartibga solinadi

ushbu bobning 2-paragrafida ifodalangan

35. Qonunlarda yuqori yoki teng yuridik kuchga ega boʻlgan qonunlarga havolalar qilinishi mumkin. Quyi yuridik kuchga ega boʻlgan muayyan normativ-huquqiy hujjatlarga yoki ularning ayrim tuzilmaviy birliklariga havola qilinishiga (masalan, qonunda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining muayyan qaroriga havola qilinishiga) yoʻl qoʻyilmaydi.

Alohida hollarda, agar ayrim huquqiy munosabatlar muayyan qonun bilan tartibga solinmagan boʻlsa va bu huquqiy munosabatlar boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solingan yoki solinishi kerak boʻlsa, qonunda quyi yuridik kuchga ega boʻlgan qonun hujjatlariga yoki qonun hujjatlari majmuiga havola qilinishi mumkin.

36. Qonun loyihasining matnida boshqa qonunlarning oʻzi ham havola hisoblangan normativ koʻrsatmalariga havola qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

37. “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Sovetining (Kengashining) Vedomostlari (Axborotnomasi)”, “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi”, “Sovet Oʻzbekistoni”, “Pravda Vostoka”, “Xalq soʻzi” va “Narodnoye slovo” gazetalari Oʻzbekiston Respublikasining qonunlarini, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Sovetining (Kengashining) qarorlarini, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Soveti (Kengashi) Prezidiumining (Rayosatining) farmonlari va qarorlarini, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining qarorlarini eʼlon qilishning rasmiy manbalari hisoblangan.

“Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi”, “Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami”, “Xalq soʻzi” va “Narodnoye slovo” gazetalari Oʻzbekiston Respublikasining qonunlarini, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlarini eʼlon qilishning rasmiy manbalari hisoblanadi.

38. Agar qonunga oʻzgartishlar, qoʻshimchalar kiritilsa yoki qonun oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsa, mazkur qonun eʼlon qilingan rasmiy manba koʻrsatilishi shart.

Misollar:

(Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, № 5, 221-modda) (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2001-yil, №1-2, 10-modda; 2002-yil, № 1, 20-modda)

39. Katta hajmdagi qonun matni “Xalq soʻzi”, “Narodnoye slovo” gazetalarining bir necha sonida eʼlon qilinganda rasmiy manba sifatida gazetalarning qonun matni eʼlon qilingan barcha sonlarining sanasi koʻrsatiladi.

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasining 1995-yil 21-dekabrda qabul qilingan 163-1-sonli va 1996-yil 29-avgustda qabul qilingan 256-1-sonli qonunlari bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (“Xalq soʻzi”, “Narodnoye slovo” gazetalarining 1996-yil 14, 15 va 16-noyabr sonlari).

40. Qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilganida quyidagilar koʻrsatiladi: qonun eʼlon qilingan rasmiy manba yoki (agar shunday boʻlgan boʻlsa) yangi tahrirdagi qonun eʼlon qilingan rasmiy manba;

qonun eʼlon qilingan rasmiy manba yoki (agar shunday boʻlgan boʻlsa) yangi tahrirdagi qonun eʼlon qilingan rasmiy manba;

qonunga keyin kiritilgan barcha oʻzgartish va qoʻshimchalar eʼlon qilingan rasmiy manbalar.

Misollar:

Oʻzbekiston Respublikasining 1999-yil 20-avgustda qabul qilingan “Telekommunikatsiyalar toʻgʻrisida”gi 822-1-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-yil, № 9, 219-modda) 8-moddasiga quyidagi oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilsin:

yoki

Oʻzbekiston Respublikasining 1992-yil 9-dekabrda qabul qilingan “Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida”gi 734-XII-sonli Qonuniga (2000-yil 26-mayda qabul qilingan 78-II-sonli Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni bilan tasdiqlangan tahririga) (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2000-yil, № 5-6, 149-modda; 2003-yil, № 1, 8-modda) quyidagi oʻzgartishlar kiritilsin:

41. Qonun oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilganida qonun eʼlon qilingan rasmiy manba yoki (agar shunday boʻlgan boʻlsa) yangi tahrirdagi qonun eʼlon qilingan rasmiy manba koʻrsatiladi. Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilayotgan asosiy qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritgan qonunlar ham alohida tarzda oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilib, ular rasmiy eʼlon qilgan manba koʻrsatiladi.

Misollar:

Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin:

Oʻzbekiston Respublikasining 1997-yil 30-avgustda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarini tayyorlash toʻgʻrisida”gi 481-1-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 9, 237-modda);

Oʻzbekiston Respublikasining 2003-yil 12-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonunlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi 568-II-sonli Qonunining XVII boʻlimi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2004-yil, № 1-2, 18-modda).

42. Oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi qonun loyihalari qonunlarni Oʻzbekiston Respublikasining yangi qabul qilingan qonuniga muvofiqlashtirish va aynan bir xil masalalar boʻyicha huquqiy normalarning koʻp boʻlishiga barham berish uchun tayyorlanadi.

43. Quyidagilar oʻzgartishlar hisoblanadi:

soʻzlarni, raqamlarni almashtirish;

soʻzlarni, raqamlarni, gaplarni chiqarib tashlash;

qonun tuzilmaviy birligining yangi tahriri;

qonun yoki uning tuzilmaviy birliklari amal qilishini uzaytirish.

44. Quyidagilar qoʻshimchalar (toʻldirishlar) hisoblanadi:

qonun moddasining tuzilmaviy birligini yangi soʻzlar, raqamlar yoki gaplar bilan toʻldirish;

qonunni tuzilmaviy birliklar bilan toʻldirish.

45. Oʻzgartish va qoʻshimchalar quyida keltirilgan turdagi qonun hujjatlariga kiritilishi mumkin:

Oʻzbekiston Respublikasining qonunlariga;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining qarorlariga;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Sovetining (Kengashining) qarorlariga;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Soveti (Kengashi) Prezidiumining (Rayosatining) farmonlariga;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Soveti (Kengashi) Prezidiumining (Rayosatining) qarorlariga.

46. Qonunlarga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish mustaqil qonun bilan rasmiylashtirilib, unda oʻz navbatida, har bir qonunga kiritilayotgan oʻzgartish va qoʻshimchalar mustaqil modda tarzida rasmiylashtiriladi.

Misol:

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining________yil____________da qabul qilingan “___________________”gi ______-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, №____,______-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2000-yil, №_____,_______-modda) 5-moddasiga quyidagi oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilsin:

1) ______________;

2) ______________.

2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining________yil____________da qabul qilingan “___________________”gi ______-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2002-yil, №_____,_______-modda) quyidagi oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilsin:

1) ______________;

2) ______________;

3) ______________;

4)______________.

47. Agar qonun loyihasi bilan bir yoʻla bir necha qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilayotgan boʻlsa, bu qonunlar xronologik tartibda (ular imzolangan sana boʻyicha) joylashtiriladi. Ayni bitta sanada imzolangan qonunlar ularning raqamiga qarab, raqamlarning ortib borishiga muvofiq joylashtiriladi.

48. Qonunga oʻzgartishlar, qoʻshimchalar kiritish bilan bir vaqtda mazkur qonunning tuzilmaviy birliklari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilganida oʻzgartishlar, qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi, shuningdek kuchini yoʻqotganlik haqidagi qoidalar bitta moddada joylashtirilishi mumkin. Bunda kiritilayotgan oʻzgartishlar, qoʻshimchalar, shuningdek kuchini yoʻqotgan deb topish izchil (moddama-modda) bayon etilishi kerak.

Misol:

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining ______yil ____da qabul qilingan “_________________”gi ______-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, _____yil, № _____, _______-modda; ____yil, №____, _______-modda) quyidagi oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilsin:

1) 1-moddadagi “_________” degan soʻzlar “_______” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

2) 2-moddaning birinchi qismi “_________” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;

3) 3-modda ikkinchi qismining 2-bandidan “_________” degan soʻzlar chiqarib tashlansin;

4) 4-modda oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin;

5) 5-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“ _________________”;

6) 6-moddadagi “_____________” degan soʻzlar “_________” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

49. Qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilganida ushbu hujjatning imzolangan sanasi, nomi, raqami (agar raqam mavjud boʻlsa), turi, shuningdek u eʼlon qilingan tegishli rasmiy manba koʻrsatilishi shart.

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 14-dekabrda qabul qilingan “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi 160-II-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2001-yil, №1-2, 8-modda) quyidagi oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilsin:

Agar oʻzgartirilishi, qoʻshimchalar kiritilishi lozim boʻlgan qonun toʻliq yangi tahrirda bayon etilgan boʻlsa, uning rekvizitlari quyidagi ketma-ketlikda koʻrsatiladi: qonunning imzolangan sanasi, nomi, raqami (agar raqam mavjud boʻlsa), turi, shuningdek mazkur hujjatni toʻliq yangi tahrirda bayon etgan qonunning imzolangan sanasi, raqami va turi koʻrsatiladi.

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasining 1992-yil 13-yanvarda qabul qilingan “Aholining bandligi toʻgʻrisida”gi 510-XII-sonli Qonuniga (1998-yil 1-mayda qabul qilingan 616-1-sonli Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni bilan tasdiqlangan tahririga) (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1998-yil, №5-6, 97-modda) quyidagi oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilsin:

50. Qonunning bitta yoki ikkita (undan ortiq emas) moddasiga oʻzgartish yoki qoʻshimchalar kiritilganida qonun loyihasining nomini aniqlashtirish maqsadga muvofiqdir.

Misollar:

yoki

51. Oʻzgartish va qoʻshimchalar doimo faqat asosiy qonunga kiritiladi. Asosiy qonunga uni oʻzgartirgan va qoʻshimchalar kiritgan qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish orqali oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

52. Asosiy qonunga vaqtinchalik kuchga ega boʻlgan huquqiy normalar kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Ayrim masalalar boʻyicha vaqtinchalik (umumiy belgilanganidan farqlanuvchi) huquqiy tartibga solishni belgilash zarurati boʻlganida mustaqil qonun qabul qilinadi.

53. Qonunlarga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilganida tegishli matn qoʻshtirnoq ichiga olinadi.

54. Qonunga kiritilayotgan oʻzgartish va qoʻshimchalar ular kiritilayotgan muayyan tuzilmaviy birlik koʻrsatilgan holda ketma-ket (moddama-modda) bayon etilishi kerak.

55. Qonun tegishli boblar, kichik boʻlimlar, boʻlimlar, qismlar tutash joyda modda, bob, kichik boʻlim, boʻlim bilan toʻldirilayotganda qonunning tegishli bobi, kichik boʻlimi, boʻlimi, qismiga havola qilgan holda qoʻshilayotgan modda, bob, kichik boʻlim, boʻlimning aniq joyi koʻrsatiladi.

Misollar: (1-bobda 14 ta modda bor)

Oʻzbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan _______”gi _____-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, _______yil, №_____, _____-modda; ______yil, №_____, ______-modda) 1-bobi quyidagi mazmundagi 14¹-modda bilan toʻldirilsin:

yoki

Oʻzbekiston Respublikasining ______yil _______da qabul qilingan ___________”gi ______-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda; ______yil, №_____, ______-modda) 2-bobi quyidagi mazmundagi 14¹-modda bilan toʻldirilsin:

56. Qonunga umumlashtirilgan shaklda oʻzgartish yoki qoʻshimchalar kiritilishiga (shu jumladan, soʻzlar va soʻz birikmalarini “matn boʻyicha” degan shakldan foydalangan holda almashtirishga yoki toʻldirishga) yoʻl qoʻyilmaydi.

Umumiy qoidaga binoan har bir oʻzgartish yoki qoʻshimcha oʻzgartirilayotgan yoki qoʻshimcha kiritilayotgan qonunning muayyan tuzilmaviy birligi koʻrsatilgan holda alohida rasmiylashtirilishi kerak.

Istisno tariqasida, faqat qonunning bitta moddasiga yoki moddaning tuzilmaviy birligiga umumlashgan shaklda oʻzgartish yoki qoʻshimchalar kiritish mumkin. Agar mazkur moddaga yoki uning tuzilmaviy birligiga boshqa hech qanday oʻzgartish yoki qoʻshimchalar kiritilmasa, almashtirilayotgan yoki toʻldirilayotgan soʻz yoki soʻzlardan hamma joyda tegishincha birlik yoki koʻplikda va kelishikda foydalanilgan boʻlsa, bunday oʻzgartish yoki qoʻshimcha quyidagi tarzda rasmiylashtirilishi kerak:

Misollar:

Oʻzbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi _______ -sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda; _____yil, №_____, ______-modda) 10-moddasidagi “_____________” degan soʻzlar “_______________” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

yoki

Oʻzbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi ________-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi,______yil, №______,______-modda; _____yil, №_____, ______-modda) 10-moddasi “_____________” degan soʻzlardan keyin “_____________” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin.

57. Agar qonunning moddasida bir necha hollarda soʻzni yoki soʻzlarni almashtirish zarur boʻlsa va almashtirilayotgan soʻz yoki soʻzlar tegishincha birlik yoki koʻplikda va kelishikda qoʻllanilgan yoki ayni tegishincha birlik yoki koʻplikda, biroq turli kelishikda boʻlsa hamda mazkur modda yoki tuzilmaviy birlikka boshqa oʻzgartishlar kiritilmayotgan boʻlsa, quyidagi shakl qoʻllaniladi:

Misollar:

Oʻzbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi _______ -sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda; ______yil, №_____, ______-modda) 10-moddasidagi “_____________” degan soʻzlar (soʻzlar bosh kelishikda, birlikda koʻrsatiladi) tegishincha birlik yoki koʻplikdagi va kelishikdagi “_____________” degan soʻzlar (soʻzlar bosh kelishikda, birlikda koʻrsatiladi) bilan almashtirilsin.

yoki

Oʻzbekiston Respublikasining _______ yil _______da qabul qilingan “_________”gi _______ -sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____,______-modda; ______yil, №_____,______-modda) 10-moddasidagi “_____ “ degan soʻzlar (soʻzlar bosh kelishikda, birlikda yoki koʻplikda koʻrsatiladi) tegishincha birlik yoki koʻplikdagi va kelishikdagi “_____________” degan soʻzlar (soʻzlar bosh kelishikda, birlikda yoki koʻplikda koʻrsatiladi) bilan almashtirilsin.

58. Qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilayotganida avval qaysi tuzilmaviy birlik oʻzgartirilayotganligi va toʻldirilayotganligi koʻrsatiladi, keyin esa oʻzgartish va qoʻshimchalarning xususiyati koʻrsatiladi. Qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish eng katta tuzilmaviy birlikdan boshlab rasmiylashtiriladi.

Misollar:

7-moddasi birinchi qismi 2-bandining “v” kichik bandidagi “________” degan soʻzlar “_________” degan soʻzlar bilan almashtirilsin

yoki

Oʻzbekiston Respublikasining _______yil _______da qabul qilingan “_________”gi _______ -sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda) 7-moddasi birinchi qismi quyidagi mazmundagi jumla bilan toʻldirilsin:

59. Modda, moddaning qismi, bandi, kichik bandi, xatboshisi toʻldirilayotganida ushbu toʻldirish qaysi soʻzdan keyin yozilishi koʻrsatiladi.

Misol:

1-modda “_________” degan soʻzlardan keyin “_________” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin.

60. Agar qonun moddasining tuzilmaviy birligi soʻzlar bilan toʻldirilayotgan boʻlsa va bu qoʻshimcha mazkur tuzilmaviy birlikning oxirida joylashishi kerak boʻlsa, quyidagi shakl qoʻllaniladi:

Misol:

1-moddaning 1-bandi “_________” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin.

Bunda toʻldirilayotgan tuzilmaviy birlikning oxirida ishlatilgan tinish belgisi toʻldirish kiritilganidan keyin biror-bir izoh berilmagan holda saqlab qolinadi.

61. Qonun moddasining turli tuzilmaviy birliklariga bir nechta oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish quyidagi tarzda rasmiylashtiriladi:

Misol:

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “___________” gi _______-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda) quyidagi oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilsin:

1) 2-moddaning:

birinchi qismidagi “_________” degan soʻzlar “_________” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi qismi “_________” degan soʻzlardan keyin “_________” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;

uchinchi qismi quyidagi mazmundagi 7-band bilan toʻldirilsin:

“7) ______________ ”;

toʻrtinchi qismi quyidagi mazmundagi jumla bilan toʻldirilsin:

“__________________”;

2) 3-modda ikkinchi qismi 2-bandining ikkinchi jumlasi chiqarib tashlansin;

3) 4-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“4-modda. _________

__________________”.

62. Qonunning moddasini qismlar yoki xatboshilar bilan toʻldirish quyidagi tarzda rasmiylashtiriladi:

Misollar:

2-moddasi quyidagi mazmundagi uchinchi qism bilan toʻldirilsin:

“_________________”;

birinchi qismi quyidagi mazmundagi oʻn toʻrtinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

oʻn toʻrtinchi—yigirma toʻrtinchi xatboshilari tegishincha oʻn beshinchi—yigirma beshinchi xatboshilar deb hisoblansin.

yoki

7-moddasi ikkinchi qismi quyidagi mazmundagi beshinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

yoki

15-moddaning uchinchi qismi quyidagi mazmundagi toʻrtinchi—toʻqqizinchi xatboshilar bilan toʻldirilsin:

“ __________________;

__________________;

__________________;

__________________;

__________________;

__________________”.

Agar qonunning moddasi uchtadan ortiq boʻlmagan qismlar bilan yoki qonun moddasining qismi (bandi) uchtadan ortiq boʻlmagan xatboshilar bilan toʻldirilayotgan boʻlsa, toʻldirilayotgan qismlar yoki xatboshilarning tartib raqamlari vergul orqali yoziladi.

Misollar:

7-moddasi quyidagi mazmundagi ikkinchi, uchinchi, toʻrtinchi qismlar bilan toʻldirilsin:

“ __________________.

__________________.

__________________”.

yoki

4-moddasining 5-bandi quyidagi mazmundagi toʻrtinchi, beshinchi, oltinchi xatboshilar bilan toʻldirilsin:

“ __________________;

__________________;

__________________”.

toʻrtinchi xatboshisi yettinchi xatboshi deb hisoblansin.

63. Qonunning moddasini bandlar yoki kichik bandlar bilan toʻldirish va bu toʻldirishlarni tegishincha modda, band yoki kichik bandning oxiriga joylashtirish zarur boʻlsa, qoʻshilayotgan bandlar yoki kichik bandlarning tartib raqamlari koʻrsatilishi shart.

Misollar:

6-moddaning beshinchi qismi quyidagi mazmundagi 4-band bilan toʻldirilsin:

“4)______________”.

yoki

7-modda uchinchi qismining 3-bandi quyidagi mazmundagi “d” kichik band bilan toʻldirilsin:

“d)_____________” .

Bu kabi qator hollarda zarur boʻlgan tinish belgisini almashtirish qonunning joriy tahririni tayyorlash vaqtida (qonun loyihasining matnida izoh berilmagan holda) amalga oshiriladi.

64. Qonunni yangi tahrirda qabul qilish, odatda, maqsadga muvofiq emas. Agar:

qonunga uning mohiyatiga koʻra qayta ishlashni talab qiluvchi va ayrim tuzilmaviy birliklarining yangi tahriri bilan cheklanib qolib boʻlmaydigan oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish zarur boʻlsa;

qonunga uning deyarli hamma tuzilmaviy birliklariga daxldor oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish zarur boʻlsa;

qonunning faqat ayrim tuzilmaviy birliklari oʻz ahamiyatini qisman saqlab qolsa, qonunning yangi tahriri oʻrniga yangi qonun qabul qilib, ayni bir vaqtda avval amalda boʻlgan qonunni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish maʼqul.

65. Qonunning tuzilmaviy birligi, agar:

muayyan tuzilmaviy birlikka jiddiy oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish zarur boʻlsa;

qonunning tuzilmaviy birligi matniga bir necha marta oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilgan boʻlsa, yangi tahrirda bayon etiladi.

66. Qonunning tuzilmaviy birligini yangi tahrirda bayon etish mazkur tuzilmaviy birlik oraliq tahrirlarining barchasi oʻz kuchini yoʻqotganligini anglatadi va ularni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish shart emas.

67. Qonunning bitta tuzilmaviy birligini yangi tahrirda bayon etish zarur boʻlsa, quyidagi shakl qoʻllaniladi:

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi _______-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №______,______-modda) 16-moddasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

__________________”.

Bunday holda qonunning nomi quyidagicha boʻlishi kerak:

68. Raqam belgilarini almashtirish zarur boʻlganida “sonlar” atamasi emas, “raqamlar” atamasi ishlatiladi.

Misollar:

“15, 18, 124” raqamlari “16, 19, 125” raqamlari bilan almashtirilsin

“45” raqami “55” raqami bilan almashtirilsin

69. Soʻzlar va raqamlarni almashtirish zarur boʻlsa, “soʻzlar” atamasi ishlatiladi.

Misol:

“10-marta” degan soʻzlar “20-marta” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

70. Agar qonun loyihasida qonunlarga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi moddalar bilan bir vaqtda oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar roʻyxati aks ettirilgan modda mavjud boʻlsa, bunday moddaning mavjud ekanligi qonun loyihasining nomida ifoda etilishi shart.

Misol:

71. Qonunlarni Oʻzbekiston Respublikasining yangi qabul qilingan Qonuniga muvofiqlashtirish, aynan bir xil masalalar boʻyicha huquqiy normalarning koʻp boʻlishiga barham berish uchun qonunlarni (ularning tuzilmaviy birliklarini) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish orqali qonun hujjatlarini yangi qabul qilinayotgan qonunga muvofiqlashtirish toʻgʻrisida takliflar tayyorlanadi.

72. Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar roʻyxatiga quyidagilar kiritiladi:

1) oʻz kuchini toʻliq yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar. Bunda qonunning oʻzi ham, asosiy qonunning matniga avval oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritgan barcha qonunlar ham alohida tarzda koʻrsatiladi.

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi _______-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, _______yil, №_______, ______-modda)

2) qisman oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar, yaʼni, butunlay qonun emas, balki uning ayrim tuzilmaviy birliklari (qonunning raqamlangan barcha tuzilmaviy birliklari, shu jumladan, xatboshilari) oʻz kuchini yoʻqotadi.

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi_______ -sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda) 5-bobi

3) alohida hollarda (agar mustaqil tuzilmaviy birlik sifatida ajratilmagan qism nazarda tutilayotgan boʻlsa), ajralmas qismi oʻz kuchini yoʻqotayotgan qonunlar (yoki ularning tuzilmaviy birliklari).

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-mayda qabul qilingan Qonuni bilan tasdiqlangan “Sogʻlom avlod uchun” ordeni toʻgʻrisidagi Nizomning (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, № 6, 257-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-yil, № 9, 141-modda; 2003-yil, № 9-10, 149-modda) 4-moddasi birinchi qismi uchinchi xatboshisining va 5-moddasi birinchi qismi ikkinchi xatboshisining shahar yoʻlovchilar transportidan bepul foydalanishga taalluqli qismi.

73. Quyida keltiriladigan turdagi qonunlar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi mumkin:

Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining qarorlari;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Sovetining (Kengashining) qarorlari;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Soveti (Kengashi) Prezidiumining (Rayosatining) farmonlari;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Soveti (Kengashi) Prezidiumining (Rayosatining) qarorlari.

74. Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlarning roʻyxati yangi huquqiy tartibga solishni belgilovchi qonun loyihasining mustaqil moddasi boʻlishi, oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ayrim qonunlarni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisidagi qonun loyihasining mustaqil moddasi yoki moddalari boʻlishi yoki mustaqil qonun loyihasi boʻlishi mumkin.

Qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ayni oʻsha qonunning tuzilmaviy birliklarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topishni bir vaqtning oʻzida rasmiylashtirish ushbu Uslubiy tavsiyalarning 48-bandiga muvofiq amalga oshiriladi.

75. Yangi qonun qabul qilinganligi munosabati bilan oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlarning roʻyxati yuridik jihatdan asoslangan va tugal boʻlishi, yaʼni yangi qonunga zid boʻlgan bironta ham qonun roʻyxatdan tushib qolmasligi, oʻz ahamiyatini saqlab qolgan bironta ham qonun yoki uning qismi mazkur roʻyxatga kirib qolmasligi kerak.

76. Agar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Soveti Prezidiumining qonun bilan tasdiqlangan farmoni oʻz kuchini yoʻqotayotgan boʻlsa, oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlarning roʻyxatiga ana shu farmon va uni tasdiqlovchi qonun (yoki uning qismi) alohida tarzda kiritiladi. Bunda mazkur roʻyxatga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Soveti Prezidiumining farmoniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritgan qonunlar alohida tarzda kiritiladi.

77. Agar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining qarori bilan amalga kiritilgan qonun oʻz kuchini yoʻqotayotgan boʻlsa, oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar roʻyxatiga mazkur qonun va uni amalga kiritgan qaror alohida tarzda kiritiladi. Bunda qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritgan qonunlar roʻyxatga alohida tarzda kiritiladi.

78. Davlat hokimiyatining hozirgi vaqtda mavjud boʻlmagan organining normativ-huquqiy hujjatini (masalan, Sovetlar MIQ va XKS qarorini) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish bunday zarurat yuzaga kelgan kunda oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilayotgan normativ-huquqiy hujjat bilan tartibga solingan masalalarni hal etish davlat hokimiyatining qaysi organi vakolatiga kirsa, shu organ tomonidan amalga oshiriladi.

79. Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar roʻyxatiga kiritilayotgan har bir qonunning imzolangan sanasi, nomi, raqami (agar bunday raqam mavjud boʻlsa), turi, shuningdek u rasmiy eʼlon qilingan manba koʻrsatilishi kerak.

80. Har bir qonun oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlarning roʻyxatiga alohida tarzda kiritiladi. Bunday roʻyxatda aks ettirilgan qonunlar tartib raqamiga ega boʻlishi mumkin (bunday holda ular bandlar hisoblanib, arab raqamlarida raqamlanib, qavs bilan berkitiladi).

81. Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar roʻyxatida qonunlar xronologik tartibda (ular imzolangan sana boʻyicha) joylashtiriladi. Ayni bitta sanada imzolangan qonunlar ularning raqamiga qarab, raqamlarning ortib borishiga muvofiq joylashtiriladi.

82. Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlarning bitta roʻyxatida qonunlar oʻz kuchini yoʻqotadigan turli sanalarni belgilash zarur boʻlsa, roʻyxat kuchini yoʻqotishning tegishli sanasiga (muddatiga) muvofiq shaklga solinadigan tuzilmaviy birliklarga boʻlinadi.

83. Agar qonunda boshqa moddalar yoki tuzilmaviy birliklar oʻz kuchini yoʻqotganidan keyin faqat bitta modda yoki tuzilmaviy birlik oʻz kuchida qolgan boʻlsa, u ham oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlsa, bunday holda ana shu bitta modda yoki tuzilmaviy birlik emas, balki butun qonun toʻliq kuchini yoʻqotgan deb topilishi zarur.

84. Agar qonunda avval qabul qilingan qonunlarni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topgan moddalar mavjud boʻlsa, ushbu qonunni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish zarurati yuzaga kelganida qonun yuqoridagi kabi moddalar mavjud boʻlishidan qatʼi nazar, oʻz kuchini toʻliq yoʻqotadi.

85. Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar roʻyxatiga nafaqat yangi qonun qabul qilinguniga qadar amalda boʻlgan qonunlarni, balki ushbu masalaga doir avval amalda oʻz kuchini yoʻqotgan yoki keyin qabul qilingan qonunlarga singib ketgan, ammo belgilangan tartibda oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilmagan qonunlarni ham kiritish lozim.

86. Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar roʻyxatiga vaqtinchalik kuchga ega boʻlib, amal qilish muddati oʻtgan qonunlar (normalar) kiritilmaydi. Vaqtinchalik kuchga ega boʻlgan qonunlar (normalar) faqat amal qilish muddati oʻtmagan taqdirdagina oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar roʻyxatiga kiritiladi.

Agar vaqtinchalik kuchga ega boʻlgan qonun yoki uning tuzilmaviy birligining amal qilishi nomuayyan muddatga uzaytirilgan boʻlsa, roʻyxatga asosiy qonun ham, uning muddatini uzaytirgan qonun ham kiritiladi.

87. Agar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan band yoki moddada tegishincha oʻz kuchini yoʻqotishi lozim boʻlgan ilova koʻrsatilgan boʻlsa, oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar roʻyxatiga faqatgina mazkur band yoki modda kiritiladi, ilova esa, garchi oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansa-da, alohida tarzda koʻrsatilmaydi.

88. Agar qonunning bandi yoki moddasida ilovani tasdiqlash bilan bir qatorda oʻz ahamiyatini saqlab qoladigan boshqa masalalarga daxldor koʻrsatmalar mavjud boʻlsa, ilova esa toʻliq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlsa, ana shu band yoki modda oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar roʻyxatiga faqatgina ilovaga taalluqli qism boʻyicha kiritiladi.

89. Agar ilovani toʻliq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish mumkin boʻlmasa, oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunlar roʻyxatiga faqatgina ilovaning tuzilmaviy birliklari kiritiladi.

Misol:

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining____ yil _______da qabul qilingan “___________________”gi _____-sonli Qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, №____,_____-modda) bilan tasdiqlangan ilovaning 2-bandi oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

90. Agar qonun hali kuchga kirmagan boʻlishiga qaramay, unga zarurat qolmagan boʻlsa, “bekor qilinsin” degan atama qoʻllaniladi.