30.04.1998 yildagi -son
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING OILA KODEKSI
I BOʻLIM. UMUMIY QOIDALAR
1-bob. Asosiy qoidalar
1-modda. Oila toʻgʻrisidagi qonunchilik hamda ularning vazifalari
Oila toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Kodeksdan hamda unga muvofiq qabul qilinadigan boshqa qonunchilik hujjatlaridan iborat.
Oila toʻgʻrisidagi qonunchilikning vazifalari oilani mustahkamlashdan, oilaviy munosabatlarni oʻzaro muhabbat, ishonch va hurmat, hamjihatlik, bir-biriga yordam berish hamda oila oldida uning barcha aʼzolarining masʼulligi hissi asosida qurishdan, biron-bir shaxsning oila masalalariga oʻzboshimchalik bilan aralashishiga yoʻl qoʻymaslikdan, oila aʼzolari oʻz huquqlarini toʻsqinliksiz amalga oshirishini hamda bu huquqlarning himoya qilinishini taʼminlashdan iboratdir.
(1-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
2-modda. Oilaviy munosabatlarda ayol va erkakning teng huquqliligi
Oilaviy munosabatlarni tartibga solish erkak va ayolning ixtiyoriy ravishda nikohlanib tuzgan ittifoqi, er va xotinning shaxsiy hamda mulkiy huquqlari tengligi, ichki oilaviy masalalarning oʻzaro kelishuv yoʻli bilan hal qilinishi, oilada bolalar tarbiyasi, ularning farovon hayot kechirishi va kamoloti haqida gʻamxoʻrlik qilish, voyaga yetmagan va mehnatga layoqatsiz oila aʼzolarining huquq va manfaatlarini himoya qilish ustuvorligi tamoyillari asosida amalga oshiriladi.
3-modda. Oilaviy munosabatlarda fuqarolarning teng huquqliligi
Barcha fuqarolar oilaviy munosabatlarda teng huquqlarga egadirlar. Nikoh tuzish chogʻida jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, eʼtiqodi, shaxsiy va ijtimoiy mavqeyi hamda boshqa holatlarga qarab, huquqlarni muayyan tarzda bevosita yoki bilvosita cheklashga, bevosita yoki bilvosita afzalliklar belgilashga hamda oilaviy munosabatlarga aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Oilaviy munosabatlarda fuqarolarning huquqlari faqat qonunga asosan va faqat oiladagi boshqa aʼzolarning hamda oʻzga fuqarolarning axloqi, shaʼni, qadr-qimmati, sogʻligʻi, huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida zarur meʼyordagina cheklanishi mumkin.
4-modda. Oilaning, onalik, otalik va bolalikning muhofaza qilinishi
Oʻzbekiston Respublikasida oila, onalik, otalik va bolalik davlat himoyasidadir.
Oʻzbekiston Respublikasida onalik va otalik izzat-ikromga hamda hurmatga sazovordir.
Ona va bola manfaatlarini muhofaza qilish ayollarning mehnati va sogʻligʻini saqlashga doir maxsus tadbirlar koʻrish, mehnatni onalik bilan bogʻlab qoʻshib olib borish uchun ayollarga sharoit yaratish, onalik va bolalikni huquqiy himoya qilish, moddiy va maʼnaviy jihatdan qoʻllab-quvvatlash yoʻli bilan taʼminlanadi.
41-modda. Koʻp bolali oilalarni ijtimoiy muhofaza qilish
Toʻrt nafar va undan ortiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan bolasi boʻlgan oila koʻp bolali oiladir. Bunda, agar toʻrt nafar va undan ortiq bolalaridan bir nafari yoki undan koʻprogʻi taʼlimning kunduzgi shaklida (oʻrta maxsus va professional, oliy taʼlim) taʼlim tashkilotlarida oʻqiyotgan hamda yigirma ikki yoshga toʻlmagan boʻlsa, bu oila ham koʻp bolali oila deb hisoblanadi.
Davlat koʻp bolali oilalarga qonunchilikka muvofiq imtiyozlar va ijtimoiy kafolatlar berilishini taʼminlaydi.
(41-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
5-modda. Oila toʻgʻrisidagi qonunchilik bilan tartibga solinadigan munosabatlar
Oila toʻgʻrisidagi qonunchilik nikoh tuzish, nikohning tugatilishi (tugashi)* va uni haqiqiy emas deb topish shartlari va tartibini belgilaydi, oila aʼzolari: er-xotin, ota-ona va bolalar (farzandlikka oluvchilar va farzandlikka olinganlar) oʻrtasidagi, oila toʻgʻrisidagi qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda va doirada esa qarindoshlar hamda oʻzga shaxslar oʻrtasidagi shaxsiy nomulkiy va mulkiy munosabatlarni tartibga soladi, shuningdek ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni oilaga olish shakl va qoidalarini, fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish tartibini belgilaydi.
* Bundan buyon matnda “tugatilishi” deb yuritiladi.
(5-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
6-modda. Oilaviy munosabatlarga nisbatan fuqarolik qonunchiligining qoʻllanilishi
Oila toʻgʻrisidagi qonunchilik bilan tartibga solinmagan oila aʼzolari oʻrtasidagi mulkiy va shaxsiy nomulkiy munosabatlarga nisbatan fuqarolik qonunchiligi oilaviy munosabatlarning mohiyatiga zid kelmagan taqdirdagina qoʻllaniladi.
(6-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
7-modda. Oila toʻgʻrisidagi va fuqarolik qonunchiligining oʻxshashlik boʻyicha qoʻllanilishi
Oila aʼzolari oʻrtasidagi munosabatlar oila toʻgʻrisidagi qonunchilik yoki taraflarning kelishuvi bilan tartibga solinmagan va bunday munosabatlarni bevosita tartibga soluvchi fuqarolik qonunchiligi normalari mavjud boʻlmagan taqdirda, mohiyati jihatidan ushbu munosabatlarga zid kelmaydigan oila toʻgʻrisidagi va (yoki) fuqarolik qonunchiligining oʻxshash munosabatlarni tartibga soluvchi normalari (qonun oʻxshashligi) qoʻllaniladi. Bunday normalar boʻlmagan taqdirda oila aʼzolarining huquq va majburiyatlari oila hamda fuqarolik huquqining umumiy tamoyillariga tayangan holda (huquq oʻxshashligi), shuningdek insoniylik, oqillik va adolat tamoyillariga amal qilgan holda belgilanadi.
(7-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
8-modda. Oilaviy munosabatlarda mahalliy urf-odat va anʼanalarning qoʻllanilishi
Qonunchilikda oilaviy munosabatlarni tartibga solishga oid tegishli normalar boʻlmagan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi tamoyillariga zid boʻlmagan mahalliy urf-odat va anʼanalar qoʻllaniladi.
(8-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
9-modda. Xalqaro shartnomalarning qoʻllanilishi
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining oila toʻgʻrisidagi qonunchilikdagidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
(9-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
2-bob. Oilaviy huquqlarni amalga oshirish va himoya qilish
10-modda. Oilaviy huquqlarni amalga oshirish va oilaviy majburiyatlarni bajarish
Fuqarolar oilaviy munosabatlardan kelib chiqadigan huquqlarini oʻz xohishlariga koʻra tasarruf etadilar.
Oila aʼzolarining oʻz huquqlarini amalga oshirishlari hamda oʻz majburiyatlarini bajarishlari oilaning boshqa aʼzolari va oʻzga shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini buzmasligi shart.
11-modda. Oilaviy huquqlarni himoya qilish
Oilaviy huquqlarni himoya qilish sud tomonidan fuqarolik sud ishlarini yuritish qoidalari boʻyicha, ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda esa, vasiylik va homiylik organlari yoki boshqa davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi.
Oilaviy huquqlarni himoya qilish ushbu Kodeksning tegishli moddalarida nazarda tutilgan usullarda amalga oshiriladi.
12-modda. Oilaviy munosabatlarda daʼvo muddatining qoʻllanilishi
Oilaviy munosabatlardan kelib chiqadigan talablarga nisbatan daʼvo muddati joriy qilinmaydi, ushbu Kodeks bilan belgilangan hollar bundan mustasnodir.
Daʼvo muddatini belgilovchi normalarni qoʻllashda sud Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksiga amal qiladi.
II BOʻLIM. NIKOH
3-bob. Nikoh tuzish tartibi va shartlari
13-modda. Nikoh tuzish tartibi
Nikoh fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlarida tuziladi.
Diniy rasm-rusumlarga binoan tuzilgan nikoh huquqiy ahamiyatga ega emas.
Nikoh tuzish nikohlanuvchilarning fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlariga ariza berganlaridan keyin bir oy oʻtgach, shaxsan ularning ishtirokida amalga oshiriladi.
Uzrli sabablar boʻlganda fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organi bir oy oʻtgunga qadar nikoh tuzishga ruxsat berishi mumkin.
Alohida hollar (homiladorlik, bola tugʻilishi, bir tarafning kasalligi va boshqalar)da nikoh ariza berilgan kuni tuzilishi mumkin.
Nikoh tuzish fuqarolik holati dalolatnomalarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organi nikohni roʻyxatga olishni rad etganda, shikoyat bilan bevosita sudga yoki boʻysunishiga koʻra yuqori turuvchi organga murojaat qilinishi mumkin.
14-modda. Nikoh tuzishning ixtiyoriyligi
Nikoh tuzish ixtiyoriydir.
Nikoh tuzish uchun boʻlajak er-xotin oʻz roziligini erkin ifoda etish qobiliyatiga ega boʻlishi kerak. Nikoh tuzishga majbur qilish taqiqlanadi.
15-modda. Nikoh yoshi
Nikoh yoshi erkaklar va ayollar uchun oʻn sakkiz yosh etib belgilanadi.
(15-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 28-avgustdagi OʻRQ-558-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 29.08.2019-y., 03/19/558/3662-son)
Uzrli sabablar boʻlganida, alohida hollarda (homiladorlik, bola tugʻilishi, voyaga yetmagan shaxsning toʻla muomalaga layoqatli deb eʼlon qilinishi (emansipatsiya), nikohga kirishni xohlovchilarning iltimosiga koʻra nikoh davlat roʻyxatidan oʻtkaziladigan joydagi tuman, shahar hokimi nikoh yoshini koʻpi bilan bir yilga kamaytirishi mumkin.
(15-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
16-modda. Nikoh tuzishga monelik qiladigan holatlar
Nikoh tuzishga:
loaqal bittasi roʻyxatga olingan boshqa nikohda turgan shaxslar oʻrtasida;
nasl-nasab shajarasi boʻyicha toʻgʻri tutashgan qarindoshlar oʻrtasida, tugʻishgan va oʻgay aka-ukalar bilan opa-singillar oʻrtasida, shuningdek farzandlikka oluvchilar bilan farzandlikka olinganlar oʻrtasida;
loaqal bittasi ruhiyat buzilishi (ruhiy kasalligi yoki aqli zaifligi) sababli sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxslar oʻrtasida yoʻl qoʻyilmaydi.
17-modda. Nikohlanuvchi shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish
Nikohlanuvchi shaxslar davlat sogʻliqni saqlash tizimi muassasalarida bepul asosda tibbiy koʻrikdan oʻtadilar. Tibbiy koʻrikdan oʻtish hajmi va tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
(17-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 13-dekabrdagi 447–II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2003-y., 1-son, 8-modda)
Nikohlanuvchi shaxslar ellik yoshdan oshgan boʻlsa, shuningdek ushbu Kodeks 13-moddasining beshinchi qismida koʻrsatilgan alohida hollar mavjud boʻlganda tibbiy koʻrikdan oʻz roziligi bilan oʻtkaziladi.
(17-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
4-bob. Er-xotinning shaxsiy huquq va majburiyatlari
18-modda. Er-xotin huquq va majburiyatlarining vujudga kelishi
Nikoh fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlarida roʻyxatga olingan paytdan boshlab nikohni tuzganlar er-xotin deb hisoblanadilar va shu paytdan eʼtiboran ular oʻrtasida er-xotinlik huquq va majburiyatlari vujudga keladi.
19-modda. Oilada er va xotinning teng huquqliligi
Er va xotin oilada teng huquqlardan foydalanadilar va ular teng majburiyatlarga egadirlar.
20-modda. Er va xotinning familiya tanlash huquqi
Nikoh tuzish vaqtida er va xotin oʻz xohishi bilan eri yoki xotinining familiyasini umumiy familiya qilib tanlaydi yoki ularning har biri nikohgacha boʻlgan oʻz familiyasini saqlab qoladi.
Er va xotindan birining oʻz familiyasini oʻzgartirishi boshqasining ham familiyasi oʻzgarishiga olib kelmaydi.
21-modda. Er-xotinning bolalar tarbiyasi va oila turmushi masalalarini hal qilishi
Bolalar tarbiyasi va oilaviy turmushning boshqa masalalarini er va xotin birgalikda hal qiladilar.
22-modda. Er va xotinning mashgʻulot turi, kasb va turar joy tanlash huquqlari
Er va xotinning har biri mashgʻulot turi, kasb va turish hamda yashash joyini tanlashda erklidir.
5-bob. Er va xotinning mulkiy huquq va majburiyatlari
23-modda. Er va xotinning umumiy mulki
Er va xotinning nikoh davomida orttirgan mol-mulklari, shuningdek nikoh qayd etilgunga qadar, boʻlajak er-xotinning umumiy mablagʻlari hisobiga olingan mol-mulklari, agar qonun yoki nikoh shartnomasida boshqacha hol koʻrsatilmagan boʻlsa, ularning birgalikdagi umumiy mulki hisoblanadi.
Er va xotinning nikoh davomida orttirgan mol-mulklari jumlasiga (er va xotinning umumiy mol-mulkiga) er va xotin har birining mehnat faoliyatidan, tadbirkorlik faoliyatidan va intellektual faoliyat natijalaridan orttirgan daromadlari, ular tomonidan olingan pensiyalar, nafaqalar, shuningdek maxsus maqsadga moʻljallanmagan boshqa pul toʻlovlari (moddiy yordam summasi, mayib boʻlish yoki salomatligiga boshqacha zarar yetkazish oqibatida mehnat qobiliyatini yoʻqotganlik munosabati bilan yetkazilgan zararni qoplash tarzida toʻlangan summalar va boshqalar) kiradi. Er va xotinning umumiy daromadlari hisobiga olingan koʻchar va koʻchmas ashyolar, qimmatli qogʻozlari, paylari, omonatlari, kredit muassasalariga yoki boshqa tijorat tashkilotlariga kiritilgan kapitaldagi ulushlari hamda er va xotinning nikoh davomida orttirgan boshqa har qanday mol-mulklari, ular er yoki xotindan birining nomiga rasmiylashtirilgan yoxud pul mablagʻlari kimning nomiga yoki er va xotinning qaysi biri tomonidan kiritilgan boʻlishidan qatʼi nazar, ular ham er va xotinning umumiy mol-mulki hisoblanadi.
Er va xotindan biri uy-roʻzgʻor ishlarini yuritish, bolalarni parvarish qilish bilan band boʻlgan yoki boshqa uzrli sabablarga koʻra mustaqil ish haqi va boshqa daromadga ega boʻlmagan taqdirda ham er va xotin umumiy mol-mulkka nisbatan teng huquqqa ega boʻladi.
Fermer xoʻjaligi va dehqon xoʻjaligi aʼzolarining birgalikdagi mulki boʻlgan mol-mulkka nisbatan er va xotinning egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish huquqlari fermer xoʻjaligi va dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisidagi qonunlarda belgilanadi. Fermer xoʻjaligi va dehqon xoʻjaligining mol-mulkini boʻlish Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 223 va 225-moddalarida nazarda tutilgan qoidalar asosida amalga oshiriladi.
24-modda. Er va xotinning umumiy mol-mulkka egalik qilishi, undan foydalanishi va uni tasarruf etishi
Er va xotin ularning birgalikdagi umumiy mulki boʻlgan mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etishda teng huquqlarga egadir.
Er va xotindan birining umumiy mol-mulkini tasarruf etishi bilan bogʻliq bitim tuzilganda bu harakat boshqasining roziligiga koʻra amalga oshirilayotganligini anglatadi.
Er-xotindan birining umumiy mol-mulkni tasarruf etish yuzasidan amalga oshirgan bitimi boshqasining bunga roziligi boʻlmaganligi sababligina bildirgan talabiga binoan va faqat bitimni amalga oshirgan ikkinchi tomon amalga oshirilgan bitim yuzasidan er (xotin) rozi emasligini oldindan bilgani yoki bilishi lozim boʻlganligi isbotlangan hollarda sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi mumkin.
Er (xotin) oʻzining nomiga rasmiylashtirgan umumiy koʻchmas mol-mulkni tasarruf etish boʻyicha bitim tuzishi uchun xotin (er)ning notarial tartibda tasdiqlangan roziligini olishi lozim. Koʻrsatilgan bitimni tuzishga notarial tartibda tasdiqlangan roziligi olinmagan er yoki xotin mazkur bitim amalga oshirilganligini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan kundan boshlab bir yil davomida bu bitimni sud tartibida haqiqiy emas deb topishni talab qilishga haqlidir.
25-modda. Er va xotinning har birining mulki
Er va xotinning nikohga qadar oʻziga tegishli boʻlgan mol-mulki, shuningdek ulardan har birining nikoh davomida hadya, meros tariqasida yoki boshqa bepul bitimlar asosida olgan mol-mulki ulardan har birining oʻz mulki hisoblanadi.
Nikoh davomida er-xotinning umumiy mulki yoki ulardan har birining mol-mulki yoxud er va xotindan birining mehnati hisobiga mol-mulkning qiymati ancha oshishiga olib kelgan mablagʻlar (kapital taʼmirlash, qayta qurish, qayta jihozlash va boshqalar) qoʻshilgani aniqlansa, er yoki xotindan har birining mol-mulki ularning birgalikdagi mulki deb topilishi mumkin.
26-modda. Er va xotinning shaxsiy foydalanishidagi buyumlar
Qimmatbaho buyumlar va zebu-ziynatlardan boshqa shaxsiy foydalanishdagi buyumlar (kiyim-bosh, poyabzal va boshqa shu kabilar), garchi nikoh davomida er va xotinning umumiy mablagʻi hisobiga olingan boʻlsa ham, ulardan foydalanib kelgan er va xotinning xususiy mulki hisoblanadi.
27-modda. Er va xotinning umumiy mol-mulkini boʻlish
Er va xotinning umumiy mol-mulkini boʻlish er va xotindan birining talabiga koʻra, ular nikohda boʻlgan davrda ham, nikohdan ajralishgandan keyin ham, shuningdek kreditor er va xotindan birining umumiy mol-mulkdagi ulushiga undiruvni qaratish uchun umumiy mol-mulkni boʻlish talabi bilan arz qilgan hollarda amalga oshirilishi mumkin.
Er va xotinning umumiy mol-mulki er va xotin oʻrtasida oʻzaro kelishuv asosida boʻlib olinishi mumkin. Er va xotinning xohishi bilan ularning umumiy mol-mulkni boʻlish toʻgʻrisidagi oʻzaro kelishuvi notarial tartibda tasdiqlanishi mumkin.
Nizo tugʻilgan hollarda er va xotinning umumiy mol-mulkini boʻlish, shuningdek er va xotinning bu mol-mulkdagi ulushini aniqlash sud tartibida amalga oshiriladi.
Umumiy mol-mulkni boʻlishda sud er va xotinning har biriga mulkning qaysi qismi berilishi lozimligini aniqlaydi. Er (xotin)ga unga qarashli ulushdan oshiq qiymatga ega boʻlgan mol-mulk beriladigan hollarda, xotin (er)ga tegishli pul yoki oʻzga kompensatsiya belgilanishi mumkin.
Oilaviy munosabatlar tugatilganda, sud er va xotin alohida yashagan davrda orttirgan mol-mulkni ulardan har birining oʻz mulki deb topishi mumkin.
Voyaga yetmagan bolalar ehtiyojini qondirish uchun olingan buyumlar (kiyim-bosh, poyabzal, maktab va sport jihozlari, musiqa asboblari, bolalar kutubxonasi va boshqalar) boʻlinmaydi hamda bolalar er va xotindan qaysi biri bilan yashasa, unga kompensatsiyasiz beriladi.
Er va xotinning umumiy mol-mulki hisobidan oʻrtadagi voyaga yetmagan bolalar nomiga qoʻyilgan omonatlar oʻsha bolalarga tegishli hisoblanib, er-xotinning umumiy mol-mulkini boʻlish paytida eʼtiborga olinmaydi.
Er va xotinning umumiy mol-mulki ular nikohda turgan davrda boʻlingan taqdirda, er va xotin mol-mulkining boʻlinmay qolgan qismi, shuningdek er va xotin tomonidan ular nikohda turgan davrda orttirilgan mol-mulk keyinchalik ularning birgalikdagi umumiy mulkini tashkil qiladi.
Nikohdan ajralgan er va xotinning umumiy mol-mulkni boʻlish toʻgʻrisidagi talablariga nisbatan uch yillik daʼvo muddati qoʻllaniladi.
28-modda. Er va xotinning umumiy mol-mulkini boʻlishda ulushlarni aniqlash
Er va xotinning umumiy mol-mulkini boʻlishda hamda ularning shu mol-mulkdagi ulushlarini aniqlashda, agar er va xotin oʻrtasidagi nikoh shartnomasida boshqacha hol nazarda tutilmagan boʻlsa, er va xotinning ulushlari teng deb hisoblanadi.
Sud voyaga yetmagan bolalar manfaatlaridan va (yoki) er va xotindan birining eʼtiborga loyiq manfaatini hisobga olib, jumladan, agar er yoki xotin uzrsiz sabablarga koʻra daromad olmagan boʻlsa yoxud er va xotinning umumiy mol-mulkini oila manfaatlariga zarar yetkazgan holda sarflagan boʻlsa, er va xotinning umumiy mol-mulkidagi ulushlari tengligidan chekinishga haqlidir.
Er va xotinning umumiy mol-mulkini boʻlishda er va xotinning umumiy qarzlari ularga belgilangan ulushlarga mutanosib ravishda har ikkalasi oʻrtasida taqsimlanadi.
Agar er va xotindan biri umumiy mol-mulkni er yoki xotinning erkiga zid ravishda va oila manfaatiga mos boʻlmagan holda oʻz xohishiga koʻra sarflagan yoki boshqa shaxsga oʻtkazgan boʻlsa, uni boʻlishda bu mol-mulk yoki uning qiymati hisobga olinadi.
6-bob. Er va xotin mol-mulkining shartnomaviy tartibi
29-modda. Nikoh shartnomasi
Nikohlanuvchi shaxslarning yoki er va xotinning nikohda boʻlgan davrida va (yoki) er va xotin nikohdan ajratilgan taqdirda ularning mulkiy huquq hamda majburiyatlarini belgilovchi kelishuvi nikoh shartnomasi deb hisoblanadi.
30-modda. Nikoh shartnomasi tuzish
Nikoh shartnomasi nikoh davlat roʻyxatiga olinguniga qadar ham, shuningdek nikoh davrida ham tuzilishi mumkin.
Nikoh davlat roʻyxatiga olingunga qadar tuzilgan nikoh shartnomasi nikoh davlat roʻyxatiga olingan kundan boshlab kuchga kiradi.
Nikoh shartnomasi yozma shaklda tuziladi va notarial tartibda tasdiqlanishi lozim.
31-modda. Nikoh shartnomasining mazmuni
Er va xotin nikoh shartnomasiga koʻra birgalikdagi umumiy mulkning qonunda belgilangan (ushbu Kodeksning 23-moddasi) tartibini oʻzgartirishga, er va xotinning barcha mol-mulkiga, uning ayrim turlariga yoxud er va xotindan har birining mol-mulkiga nisbatan birgalikdagi, ulushli yoki alohida egalik qilish tartibini oʻrnatishga haqlidir.
Nikoh shartnomasi er va xotinning mavjud mol-mulkiga nisbatan ham, boʻlgʻusi mol-mulkiga nisbatan ham tuzilishi mumkin.
Er va xotin nikoh shartnomasida oʻzaro moddiy taʼminot berish, oila xarajatlarini koʻtarish, bir-birining daromadida ishtirok etish, boshqa shaxslar bilan mulkiy shartnomalar tuzish, birgalikda tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanish boʻyicha oʻz huquq va majburiyatlarini belgilab olishga, nikohdan ajralganda er va xotindan har biriga beriladigan mulkni aniqlab olishga, shuningdek nikoh shartnomasiga er va xotinning mulkiy munosabatlariga oid boshqa qoidalar kiritishga haqli.
Nikoh shartnomasida nazarda tutilgan huquq va majburiyatlar muayyan muddat bilan cheklanishi yoki muayyan shart-sharoitning yuzaga kelishi yoxud kelmasligiga bogʻliq qilib qoʻyilishi mumkin.
Nikoh shartnomasi er-xotinning huquq layoqati yoki muomala layoqatini, ularning oʻz huquqlarini himoya qilish uchun sudga murojaat qilish huquqlarini cheklashni, er-xotin oʻrtasidagi shaxsiy nomulkiy munosabatlarni, er-xotinning bolalarga nisbatan boʻlgan huquq va majburiyatlarini tartibga solishni, mehnatga layoqatsiz taʼminot olishga muhtoj er yoki xotinning huquqini cheklovchi qoidalarni, er va xotindan birini oʻta noqulay holatga solib qoʻyuvchi yoxud oila toʻgʻrisidagi qonunchilikning normalariga zid keluvchi boshqa shartlarni nazarda tuta olmaydi.
(31-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
32-modda. Nikoh shartnomasini oʻzgartirish va bekor qilish
Nikoh shartnomasi er-xotinning kelishuvi bilan istalgan vaqtda oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. Nikoh shartnomasi qanday shaklda tuzilgan boʻlsa, uning oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi ham shunday shaklda amalga oshiriladi.
Nikoh shartnomasini bajarishdan bir tomonlama bosh tortishga yoʻl qoʻyilmaydi. Nikoh shartnomasi er-xotindan birining talabi bilan Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksida belgilangan asoslar va tartibda sudning hal qiluv qarori bilan oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin.
Nikoh tugatilgan paytdan boshlab nikoh shartnomasining amal qilishi ham tugaydi, nikoh shartnomasida nikoh tugatilganidan keyingi davr uchun nazarda tutilgan majburiyatlar bundan mustasno.
33-modda. Nikoh shartnomasini haqiqiy emas deb topish
Nikoh shartnomasi sud tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha toʻla yoki qisman haqiqiy emas deb topilishi mumkin.
Nikoh shartnomasining shartlari ushbu Kodeks 31-moddasi beshinchi qismining talablariga zid kelsa, sud er-xotindan birining talabiga binoan nikoh shartnomasini toʻla yoki qisman haqiqiy emas deb topishi mumkin.
34-modda. Haq undirishni er-xotinning mol-mulkiga qaratish
Er (xotin)ning majburiyatlari boʻyicha haq undirish faqat uning mol-mulkiga qaratilishi mumkin. Ushbu mol-mulk yetarli boʻlmagan taqdirda haq undirishni er-xotinning mol-mulkiga qaratish uchun kreditor qarzdor er (xotin) ulushini er-xotinning umumiy mol-mulkidan ajratib undirib berilishini talab qilishga haqlidir.
Agar sud er (xotin)ning majburiyatlari boʻyicha orttirilgan barcha ashyolar oila ehtiyojlari uchun ishlatilganligini aniqlasa, er-xotinning umumiy majburiyatlari boʻyicha, shuningdek er (xotin)ning majburiyatlari boʻyicha haq undirish er-xotinning umumiy mol-mulkiga qaratiladi. Bu mol-mulk yetarli boʻlmagan taqdirda er-xotin koʻrsatib oʻtilgan majburiyatlar yuzasidan ularning har biriga qarashli mol-mulk bilan sherik javobgar boʻladilar.
Agar er-xotinning umumiy mol-mulki ularning biri tomonidan jinoiy yoʻl bilan topilgan mablagʻ hisobiga orttirilgani yoki koʻpaygani sud hukmi bilan aniqlangan boʻlsa, haqni undirish tegishli ravishda er-xotinning umumiy mol-mulkiga yoki uning bir qismiga qaratilishi mumkin.
Er-xotinning voyaga yetmagan bolalari yetkazgan zarar uchun javobgarligi fuqarolik qonunchiligi bilan belgilanadi.
(34-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
35-modda. Nikoh shartnomasi tuzish, uni oʻzgartirish va bekor qilishda kreditorlar huquqlarining kafolatlari
Er (xotin) nikoh shartnomasi tuzayotgani, uni oʻzgartirayotgani yoki bekor qilayotgani toʻgʻrisida oʻz kreditorini (kreditorlarini) xabardor qilishi shart. Ushbu majburiyatni bajarmagan taqdirda er yoki xotin, nikoh shartnomasi mazmunidan qatʼi nazar, oʻz majburiyatlari boʻyicha javobgar boʻladi.
Qarzdor er (xotin)ning kreditori (kreditorlari) sharoit jiddiy oʻzgargani tufayli nikoh shartnomasining shartlarini qonunda belgilangan tartibda oʻzgartirish yoki bekor qilishni talab qilishga haqli.
36-modda. Er-xotin oʻrtasidagi mulkiy-shartnomaviy munosabatlar
Er-xotin qonunda yoʻl qoʻyiladigan barcha mulkiy-shartnomaviy munosabatlarga oʻzaro kirishishga haqlidir.
Er-xotin oʻrtasida tuzilgan, ulardan birining huquqlarini cheklashga qaratilgan kelishuvlar haqiqiy hisoblanmaydi.
7-bob. Nikohning tugatilishi
37-modda. Nikohning tugatilish asoslari
Er-xotindan birining vafoti yoki sud ulardan birini vafot etgan deb eʼlon qilishi oqibatida nikoh tugaydi.
Nikoh er-xotindan biri yoki har ikkalasining arizasiga muvofiq nikohdan ajratish yoʻli bilan, shuningdek sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan er yoki xotinning vasiysi bergan arizaga muvofiq tugatilishi mumkin.
38-modda. Nikohdan ajratish tartibi
Nikohdan ajratish sud tartibida, ushbu Kodeksning 42 va 43-moddalarida nazarda tutilgan hollarda esa, fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlarida amalga oshiriladi.
39-modda. Erning nikohdan ajratish toʻgʻrisida talab qoʻyishini man etadigan hollar
Xotinining homiladorlik vaqtida va bola tugʻilganidan keyin bir yil mobaynida er xotinining roziligisiz nikohdan ajratish toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatishga haqli emas.
40-modda. Nikohdan sud tartibida ajratish
Nikohdan ajratish toʻgʻrisidagi ishlar sud tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksida daʼvo ishlarini hal qilish uchun belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi.
Sud ishning koʻrilishini keyinga qoldirib, er-xotinga yarashish uchun olti oygacha muhlat tayinlashga haqli.
Sud er-xotinga yarashish uchun muhlat tayinlab, ishning koʻrilishini keyinga qoldirgan taqdirda, er-xotinning birga yashash joyidagi fuqarolar yigʻinining yarashtirish komissiyasini, agar ular birga yashamayotgan boʻlsa, har birining yashash joyidagi fuqarolar yigʻinining yarashtirish komissiyasini er-xotinni yarashtirish boʻyicha tegishli choralar koʻrish uchun uch kundan kechiktirmasdan yozma ravishda xabardor qilishi kerak.
(40-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 3-yanvardagi OʻRQ-456-sonli Qonuniga asosan uchinchi qismi bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son)
Sud oilaviy (maishiy) zoʻravonlikdan jabrlangan shaxsning talabiga koʻra yarashish uchun muhlat tayinlamaydi.
(40-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 9-apreldagi OʻRQ-1053-sonli Qonuniga asosan toʻrtinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.04.2025-y., 03/25/1053/0317-son)
41-modda. Sudning nikohdan ajratish asoslari
Agar sud er va xotinning bundan buyon birgalikda yashashiga va oilani saqlab qolishga imkoniyat yoʻq deb topsa, ularni nikohdan ajratadi.
42-modda. Er-xotinning oʻzaro roziligi boʻlganda fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlarida nikohdan ajratish
Voyaga yetmagan bolalari boʻlmagan er-xotin nikohdan ajratishga oʻzaro rozi boʻlsalar, ular nikohdan fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlarida ajratiladi.
Er-xotin oʻrtasida mehnatga layoqatsiz muhtoj er yoki xotinga moddiy taʼminot berish toʻgʻrisida yoki ularning birgalikdagi umumiy mulki boʻlgan mol-mulkni boʻlish toʻgʻrisida nizo boʻlgan taqdirda er-xotin yoki ulardan biri nikohdan ajratish toʻgʻrisidagi ariza bilan sudga murojaat etishga haqli.
43-modda. Er-xotindan birining arizasi boʻyicha fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlarida nikohdan ajratish
Agar er-xotindan biri:
sud tomonidan bedarak yoʻqolgan deb topilgan boʻlsa;
sud tomonidan ruhiyati buzilishi (ruhiy kasalligi yoki aqli zaifligi) sababli muomalaga layoqatsiz deb topilgan boʻlsa;
sodir qilgan jinoyati uchun uch yildan kam boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilingan boʻlsa, oʻrtada voyaga yetmagan bolalari borligidan qatʼi nazar, er-xotindan birining arizasiga koʻra ular fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlarida nikohdan ajratiladi.
Agar bolalar haqida, er-xotinning birgalikdagi umumiy mol-mulkini boʻlish haqida yoki yordamga muhtoj, mehnatga layoqatsiz er (xotin)ga taʼminot berish uchun mablagʻ toʻlash haqida nizo mavjud boʻlsa, ular nikohdan sud tartibida ajratiladi.
44-modda. Nikohdan ajratish toʻgʻrisida hal qiluv qarori chiqarish vaqtida sud tomonidan hal etiladigan masalalar
Nikohdan sud tartibida ajratilayotganda er va xotin voyaga yetmagan bolalari kim bilan yashashi, bolalarga va (yoki) mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj er yoki xotinga taʼminot berish uchun mablagʻ toʻlash tartibi, bu mablagʻning miqdori yoxud er-xotinning umumiy mol-mulkini boʻlishga doir kelishuvni koʻrib chiqish uchun sudga taqdim qilishlari mumkin.
Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan masalalar boʻyicha er va xotin oʻrtasida kelishuv boʻlmagan taqdirda, shuningdek ushbu kelishuv bolalar yoki er-xotindan birining manfaatlariga zid ekanligi aniqlangan taqdirda sud:
nikohdan ajratilgandan keyin voyaga yetmagan bolalar ota-onasining qaysi biri bilan yashashini aniqlashi;
voyaga yetmagan bolalarga taʼminot berish uchun ota-onaning qaysi biridan va qancha miqdorda aliment undirilishini aniqlashi;
er va xotinning (ulardan birining) talabiga koʻra ularning birgalikdagi mulki boʻlgan mol-mulkni boʻlishi;
er (xotin)dan taʼminot olishga haqli boʻlgan xotin (er)ning talabiga koʻra ana shu taʼminot miqdorini belgilashi shart.
Mol-mulkni boʻlish uchinchi shaxslarning manfaatiga daxldor boʻlgan hollarda sud mol-mulkni boʻlish talabini alohida ish yuritish uchun ajratadi.
Nikohdan ajratish toʻgʻrisidagi ish koʻrib chiqilayotganida toʻyni oʻtkazishga ketgan sarf-xarajatlarni undirish haqidagi talablar qanoatlantirilmaydi.
45-modda. Sudning nikohdan ajratish haqida hal qiluv qarorini chiqarishida davlat boji miqdorini belgilash
Sud nikohdan ajratish haqida hal qiluv qarorini chiqarish paytida nikohdan ajratish toʻgʻrisidagi fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organining guvohnomasi berilayotganda er-xotinning har ikkalasi yoki ulardan biri toʻlaydigan davlat boji miqdorini belgilashi lozim. Agar sud bu bojni er-xotinning har ikkalasidan undirishni lozim deb topsa, ularning har biri toʻlaydigan boj miqdorini belgilaydi.
(45-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 14-sentabrdagi OʻRQ-255 sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2010-y., 37-son, 313-modda)
46-modda. Nikohdan ajratilganda er (xotin)ning oʻz familiyasini oʻzgartirishi
Nikohga kirish vaqtida oʻz familiyasini oʻzgartirgan er (xotin) nikohdan ajratilgandan keyin ham shu familiyada qolishga haqli yoxud uning xohishiga binoan sud tomonidan nikohdan ajratish toʻgʻrisidagi qaror chiqarilayotganda unga nikohgacha boʻlgan familiyasi qaytarilishi mumkin.
47-modda. Nikohdan ajratilganda nikohning tugatilish vaqti
Nikoh fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organida nikohdan ajratilganlik roʻyxatga olingan kundan boshlab tugatiladi.
(47-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 14-sentabrdagi OʻRQ-255 sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2010-y., 37-son, 313-modda)
48-modda. Sud tomonidan vafot etgan deb eʼlon qilingan yoki bedarak yoʻqolgan deb topilgan er (xotin) qaytib kelgan hollarda nikohning tiklanishi
Sud tomonidan vafot etgan deb eʼlon qilingan yoki bedarak yoʻqolgan deb topilgan er (xotin) qaytib kelgan va tegishli sud qarorlari bekor qilingan hollarda, nikoh er-xotinning birgalikdagi arizasiga koʻra fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organi tomonidan tiklanishi mumkin.
Agar er (xotin) yangi nikohga kirgan boʻlsa, nikohni tiklash mumkin emas.
8-bob. Nikohning haqiqiy emasligi
49-modda. Nikohni haqiqiy emas deb topish asoslari
Nikoh quyidagi hollarda haqiqiy emas deb topiladi:
ushbu Kodeksning 14—16-moddalarida belgilangan shartlar buzilganda;
soxta nikoh tuzilganda, yaʼni er-xotin yoki ulardan biri oila qurish maqsadini koʻzlamay nikoh qayd qildirganda;
nikohlanuvchi shaxslardan biri tanosil kasalligi yoki odamning immunitet tanqisligi virusi (OIV kasalligi) borligini ikkinchisidan yashirganda, agar ikkinchisi sudga shunday talab bilan murojaat etsa.
(49-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 6-apreldagi OʻRQ-84-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 14-son, 133-modda)
50-modda. Nikohni haqiqiy emas deb topish tartibi
Nikohni haqiqiy emas deb topish faqat sud tartibida amalga oshiriladi.
Nikohni haqiqiy emas deb topish haqida sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qaroridan nusxa berilayotganda pasportga yoki shaxsni tasdiqlovchi boshqa hujjatga tegishli belgi qoʻyiladi.
Nikohni haqiqiy emas deb topish haqida sud chiqargan hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgach, oʻn kun ichida undan koʻchirma nikoh tuzilganligi roʻyxatga olingan joydagi fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organiga yuboriladi.
51-modda. Nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan tuzilgan nikohni haqiqiy emas deb topish
Nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan tuzilgan nikoh hali nikoh yoshiga yetmay nikohga kirgan shaxsning manfaatlari talab qilgan hollarda haqiqiy emas deb topilishi mumkin. Bunday nikohni haqiqiy emas deb topishni nikoh yoshiga yetmay nikohga kirgan shaxs, uning ona-otasi yoki homiysi, shuningdek vasiylik va homiylik organi hamda prokuror talab qilishga haqlidir.
Ish sudda hal qilinish paytigacha er yoki xotin nikoh yoshiga yetgan boʻlsa, nikoh faqat uning talabi bilan haqiqiy emas deb topilishi mumkin.
Er-xotindan biri nikoh yoshiga yetmaganligi tufayli nikohni haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi ish, agar er-xotin (ulardan biri) ish sudda koʻrilayotgan paytda nikoh yoshiga yetmagan boʻlsa, vasiylik va homiylik organining ishtirokida koʻrib chiqiladi.
52-modda. Nikoh tuzishga monelik qiladigan holatlar mavjud boʻlganda tuzilgan nikohni haqiqiy emas deb topish
Ushbu Kodeksning 16-moddasida koʻrsatilgan holatlar mavjud boʻlganda tuzilgan nikoh haqiqiy emas deb topiladi.
Agar ish hal qilinish paytigacha nikohni tuzish uchun monelik qiladigan holatlar tugagan boʻlsa, sud nikohni oʻsha holatlar tugagan paytdan boshlab haqiqiy deb topishga haqli.
Ushbu Kodeksning 16-moddasida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha nikohni haqiqiy emas deb topishni er-xotin, shu nikohning tuzilishi natijasida huquqlari buzilgan shaxslar, shuningdek vasiylik va homiylik organi hamda prokuror talab qilishga haqlidir.
Muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxs bilan tuzilgan nikohni haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi ishni sud vasiylik va homiylik organining ishtirokida koʻrib chiqadi.
53-modda. Majburlab tuzilgan nikohni haqiqiy emas deb topish
Majburlab tuzilgan nikoh jabrlanuvchi (uning qonuniy vakillari) yoki prokurorning arizasi boʻyicha haqiqiy emas deb topilishi mumkin.
(53-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
54-modda. Soxta nikohni haqiqiy emas deb topish
Er-xotin soxta nikoh qayd qildirgan va oila qurmagan boʻlsalar, nikoh haqiqiy emas deb topilishi mumkin.
Soxta nikohni haqiqiy emas deb topishni prokuror talab qilishga haqli, er (xotin) oila qurish maqsadisiz nikohga kirgan hollarda esa, bunday talab xotin (er) tomonidan ham qoʻyilishi mumkin.
55-modda. Nikohni haqiqiy emas deb hisoblash vaqti
Sud tomonidan haqiqiy emas deb topilgan nikoh tuzilgan vaqtidan boshlab haqiqiy emas deb hisoblanadi.
56-modda. Nikohni haqiqiy emas deb topish oqibatlari
Haqiqiy emas deb topilgan nikoh er-xotin uchun ushbu Kodeksda belgilangan shaxsiy va mulkiy huquq hamda majburiyatlarni vujudga keltirmaydi.
Nikohi haqiqiy emas deb topilgan shaxslarning mulkiy huquqiy munosabatlari Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi bilan tartibga solinadi.
Nikohning haqiqiy emas deb topilishi shunday nikohdan tugʻilgan yoki nikoh haqiqiy emas deb topilgan kundan keyin uch yuz kun ichida tugʻilgan bolalarning huquqlariga taʼsir etmaydi.
Sud nikohni haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisida hal qiluv qarori chiqarishda shunday nikoh tuzilishi bilan huquqi buzilgan er (xotin)ni (insofli er (xotin)ni) ushbu Kodeksning 118 va 119-moddalariga muvofiq xotin yoki eridan taʼminot olish huquqiga ega deb topishga haqlidir, nikohni haqiqiy emas deb topish vaqtiga qadar birgalikda orttirilgan mol-mulkni boʻlishga nisbatan esa, ushbu Kodeksning 23, 27 va 28-moddalarida belgilangan qoidalarni tatbiq etishga, shuningdek nikoh shartnomasini toʻla yoki qisman haqiqiy deb topishga haqlidir.
Insofli er (xotin) oʻziga yetkazilgan moddiy va maʼnaviy zararni qoplashni fuqarolik qonunchiligida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha talab qilishga haqli.
(56-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Insofli er (xotin) nikoh haqiqiy emas deb topilganda, nikoh tuzish davlat roʻyxatiga olingan vaqtda tanlagan familiyasini saqlab qolishga haqlidir.
III BOʻLIM. QON-QARINDOSHLIK VA BOLALARNING NASL-NASABINI BELGILASH
9-bob. Qarindoshlik, qayin-boʻyinchilik va quda-andachilik
57-modda. Qarindoshlik
Bir umumiy uchinchi shaxsdan (ajdoddan) kelib chiqqan shaxslar qarindoshlar hisoblanadi. Ikki shaxs oʻrtasidagi toʻgʻri shajara boʻyicha qarindoshlikning yaqinligi qarindoshlik darajasi, yaʼni tugʻilish soni bilan belgilanadi.
Bolalar ota-onasiga nisbatan toʻgʻri shajaradagi birinchi, nevara bobosiga, buvisiga nisbatan — ikkinchi, evara katta bobosiga, katta buvisiga nisbatan — uchinchi darajadagi qarindosh hisoblanadi va hokazo.
Aka-uka, opa-singil, ularning bolalari, ota-onaning aka-uka va opa-singillari hamda ularning bolalari, bobo va buvilarning aka-uka hamda opa-singillari va ularning bolalari va shunga oʻxshashlar yon shajara boʻyicha qarindoshlar hisoblanadi va hokazo.
Toʻgʻri shajara boʻyicha qarindoshlar yon shajara boʻyicha qarindoshlarga nisbatan yaqinroqdir.
Ikki shaxs oʻrtasida qarindoshlikning uzoq-yaqinligini aniqlashda, darajalarning soni yoki shu shaxslardan birining oʻzini hisobga qoʻshmay turib, undan kelib chiqqan avlodlar soni hisobga olinadi.
Hisob ajdodlar tomon toʻgʻri shajara boʻyicha ular uchun umumiy boʻlgan shaxsga (ajdodga) qarab va undan esa, avlodlar tomon — ulardan boshqasiga qarab olib boriladi.
Tugʻishgan aka-uka va opa-singil qarindoshlikning ikkinchi darajasida, togʻa va amaki, amma va xola oʻz jiyanlari bilan qarindoshlikning — uchinchi, togʻavachcha, amakivachcha, ammavachcha va xolavachchalar esa — toʻrtinchi darajasida turadilar.
58-modda. Yot aralashmagan va yot aralashgan qarindoshlik
Aka-uka va opa-singillar yot aralashmagan va yot aralashgan qarindosh boʻlishi mumkin. Aka-uka va opa-singillar bir ota-onadan kelib chiqqan boʻlsa, yot aralashmagan, ota bir ona boshqa yoki aksincha ona bir ota boshqa boʻlsa, yot aralashgan qarindosh hisoblanadi. Yot aralashmagan qarindoshlikda aka-uka va opa-singillar tugʻishgan, yot aralashgan qarindoshlikda esa, aka-uka va opa-singillar oʻgay hisoblanadi.
Er-xotinning ilgarigi nikohlaridan boʻlgan bolalari oʻzaro qarindosh hisoblanmaydi.
59-modda. Qayin-boʻyinchilik va quda-andachilik
Er (xotin) va uning yaqin qarindoshlari bilan xotin (er) qarindoshlarining bir-biriga nisbatan munosabatlari (qayin-boʻyinchilik va quda-andachilik) oʻzaro huquq va majburiyatlarni keltirib chiqarmaydi.
10-bob. Bolalarning nasl-nasabini belgilash
60-modda. Bolaning nasl-nasabini belgilash asoslari
Bolaning shu onadan tugʻilganligi (onalik) fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd qilish organi tomonidan tibbiy muassasaning hujjatlariga koʻra, bola tibbiy muassasada tugʻilmagan holda esa, boshqa dalillarga asosan belgilanadi.
Ayolning nikoh tuzilgandan keyin yoki erining oʻlimi, nikohdan ajratilganligi yoxud nikoh haqiqiy emas deb topilganligi tufayli nikoh tugaganidan soʻng uch yuz kun ichida tugʻilgan bolasi nikohda tugʻilgan bola hisoblanadi.
Agar nikoh tugaganidan keyin uch yuz kun ichida bola tugʻilsa va bu davrda ayol yangi nikohga kirgan boʻlsa, bola yangi nikohda tugʻilgan hisoblanadi. Bunday hollarda sobiq er yoki uning ota-onasi bolaning nasl-nasabi xususida nizolashish huquqiga ega.
61-modda. Ota-onaning arizasi boʻyicha bolaning nasl-nasabini belgilash
Bolaning onasi bilan nikohda boʻlmagan shaxsning otaligi oʻzini bolaning otasi deb tan olgan shaxs va onaning fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd qilish organiga birgalikda topshirgan arizasiga binoan belgilanadi.
Ona vafot etganda, sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilganda, onaning qayerdaligini aniqlash imkoniyati boʻlmaganda yoki u onalik huquqidan mahrum qilinganda, otalik vasiylik va homiylik organi bilan kelishilgan holda oʻzini bolaning otasi deb tan olayotgan shaxsning arizasiga binoan belgilanadi.
Bolaning otasi sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan boʻlsa, otalikni belgilash toʻgʻrisidagi arizani uning nomidan vasiylik va homiylik organining ruxsati bilan uning homiysi berishi mumkin.
Otalikni belgilash toʻgʻrisidagi ariza bolaning tugʻilganligini qayd etish vaqtida, shuningdek bola tugʻilganligi qayd etilgandan keyin ham berilishi mumkin. Agar otalikni belgilash toʻgʻrisida bola tugʻilgandan soʻng er-xotin birgalikda ariza berishining imkoni boʻlmay qolishi yoki mushkul boʻlishini koʻrsatuvchi asoslar mavjud boʻlsa, tugʻilajak bolaning oʻzaro nikohda boʻlmagan ota-onasi shunday arizani ona homiladorlik vaqtida fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organiga berishga haqli.
Otalikni belgilash rad etilganda, oʻzini bolaning otasi deb tan olgan shaxs sud tartibida shikoyat qilishi mumkin.
62-modda. Otalikning sud tartibida belgilanishi
Oʻzaro nikohda boʻlmagan ota-onadan bola tugʻilgan taqdirda, ota-onaning birgalikdagi arizasi yoki bola otasining arizasi boʻlmasa, ushbu Kodeksning 61-moddasida koʻrsatilgan hollarda otalik sud tartibida belgilanishi mumkin.
Otalikni sud tartibida belgilash ota-onadan birining yoki bolaning vasiysi (homiysi)ning yoxud bola kimning qaramogʻida boʻlsa, shu shaxsning arizasiga, shuningdek bola voyaga yetganidan keyin uning oʻzi bergan arizaga muvofiq amalga oshiriladi.
Otalikni belgilayotganda sud bolaning onasi bola tugʻilishiga qadar javobgar bilan birga yashaganligi va umumiy roʻzgʻor yuritganligi yoki ular bolani birgalikda tarbiyalaganliklari yoxud taʼminlab turganliklarini yoki javobgarning otalikni tan olganligini aniq tasdiqlovchi boshqa dalillarni eʼtiborga oladi.
Bolaning onasi bilan nikohda boʻlmagan, lekin oʻzini bolaning otasi deb tan olgan shaxs vafot etgan taqdirda uning otalik fakti sud tomonidan belgilanishi mumkin.
Otalikni belgilash toʻgʻrisidagi sudning hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgandan keyin sud shu qaror nusxasini bola tugʻilganligi roʻyxatga olingan joydagi fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organiga yuboradi.
63-modda. Otalik (onalik) toʻgʻrisida eʼtiroz bildirish
Tugʻilishni yozish daftaridagi tugʻilishga oid yozuv bolaning unda koʻrsatilgan ota-onadan tugʻilganligini tasdiqlovchi dalil hisoblanadi.
Bolaning otasi yoki onasi deb yozilgan shaxs unga bunday yozuv maʼlum boʻlgan yoki maʼlum boʻlishi lozim boʻlgan vaqtdan eʼtiboran bir yil mobaynida ana shu yozuv toʻgʻrisida sud tartibida eʼtiroz bildirishga haqlidir. Agar shu vaqtga kelib, bolaning otasi yoki onasi deb yozilgan shaxs voyaga yetmagan boʻlsa, bir yillik muddat mazkur shaxs oʻn sakkiz yoshga toʻlgan vaqtdan boshlab hisoblanadi.
64-modda. Oʻzaro nikohda boʻlmagan shaxslardan tugʻilgan bolalarning huquq va majburiyatlari
Ushbu Kodeksning 61 va 62-moddalarida nazarda tutilgan tartibda otalik belgilanganda bolalar ota-onasi va ularning qarindoshlariga nisbatan oʻzaro nikohda boʻlgan shaxslardan tugʻilgan bolalar bilan teng huquq va majburiyatlarga ega boʻladilar.
IV BOʻLIM. OTA-ONA HAMDA VOYAGA YETMAGAN BOLALARNING HUQUQ VA MAJBURIYATLARI
11-bob. Voyaga yetmagan bolalarning shaxsiy nomulkiy huquqlari
65-modda. Bolaning oilada yashash va tarbiyalanish huquqi
Har bir bola oilada yashash va tarbiyalanish, oʻz ota-onasini bilish, ularning gʻamxoʻrligidan foydalanish, ular bilan birga yashash huquqiga ega, bolaning eng ustun manfaatlariga zid boʻlgan holatlar bundan mustasnodir.
(65-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
Bola oʻz ota-onasi tomonidan tarbiyalanishi, oʻz manfaatlari taʼminlanishi, har taraflama kamol topishi, insoniy qadr-qimmatlari hurmat qilinishi huquqiga ega.
Bolaning ota-onasi boʻlmaganda yoki ular ota-onalik huquqidan mahrum qilinganda va bola ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan boshqa hollarda uning oilada tarbiyalanish huquqi vasiylik va homiylik organi tomonidan taʼminlanadi.
66-modda. Bolaning ota-onasi va boshqa qarindoshlari bilan koʻrishish huquqi
Bola otasi, onasi, bobosi, buvisi, aka-ukalari, opa-singillari va boshqa qarindoshlari bilan koʻrishish huquqiga ega. Ota-onasining nikohdan ajralishi, nikohning haqiqiy emas deb topilishi yoki ota-onaning boshqa-boshqa yashashi bolaning huquqlariga taʼsir qilmaydi.
Ota va ona alohida yashagan holda bola ularning har biri bilan koʻrishish huquqiga ega. Ota-ona turli davlatlarda yashagani taqdirda ham bola ular bilan koʻrishish huquqiga ega.
Favqulodda vaziyatlarga tushib qolgan bola (ushlab turish, qamoqqa olish, hibsga olish, davolash muassasasida boʻlish va boshqa hollarda) oʻz ota-onasi va boshqa qarindoshlari bilan qonunda belgilangan tartibda koʻrishish huquqiga ega.
67-modda. Bolaning himoyaga boʻlgan huquqi
Bola oʻz huquqi va qonuniy manfaatlarini himoya qilish huquqiga ega.
Bolaning huquqi va qonuniy manfaatlarini himoya qilish uning ota-onasi (ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar), ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda esa vasiylik va homiylik organi, prokuror va sud tomonidan amalga oshiriladi.
Voyaga yetmagan bola qonunga muvofiq toʻla muomala layoqatiga ega deb eʼtirof etilsa, u oʻz huquq va majburiyatlarini, shu jumladan himoya huquqini mustaqil amalga oshirishga haqlidir.
Bola ota-ona (ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar) tomonidan qilinadigan suiisteʼmolliklardan himoyalanish huquqiga ega.
Bolaning huquq va qonuniy manfaatlari buzilganda, shu jumladan, ota-ona (ulardan biri) bolani tarbiyalash va taʼlim berish boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarmagan yoki lozim darajada bajarmaganda yoxud ota-onalik huquqlarini suiisteʼmol qilganda bola oʻz huquq va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini soʻrab, vasiylik va homiylik organiga, oʻn toʻrt yoshga toʻlgandan keyin esa, mustaqil ravishda sudga murojaat qilish huquqiga ega.
Bolaning hayoti yoki sogʻligʻiga xavf tugʻilganligidan, uning huquq va qonuniy manfaatlari buzilganligidan xabardor boʻlgan shaxslar bu haqda bola ayni paytda yashab turgan joydagi vasiylik va homiylik organiga maʼlum qilishi shart. Shunday maʼlumotlarni olgach, vasiylik va homiylik organi bolaning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish yuzasidan zarur choralar koʻrishi shart.
68-modda. Bolaning oʻz fikrini ifoda etish huquqi
Oilada bolaning manfaatlariga taalluqli har qanday masala hal qilinayotganda bola oʻz fikrini erkin ifoda qilishga, shuningdek har qanday sud muhokamasi yoki maʼmuriy muhokama jarayonida soʻzlashga haqlidir. Bunda qaror qabul qilishga vakolatli boʻlgan organlar va mansabdor shaxslar bolaning manfaatlariga taalluqli masalalarni hal qilishda bolaning fikrini, uning yoshidan qatʼi nazar, koʻrib chiqishi hamda bolaning eng ustun manfaatlaridan kelib chiqqan holda qarorlar qabul qilishi kerak.
(68-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
69-modda. Bolaning ism, ota ismi va familiya olish huquqi
Bola ism, ota ismi va familiya olish huquqiga ega.
Bolaga ism ota-onaning kelishuviga binoan, ota ismi — otasining ismiga koʻra beriladi.
Bolaning familiyasi ota-onaning familiyasiga qarab belgilanadi. Ota-ona turli familiyalarda boʻlganda ota-onaning kelishuviga binoan bolaga otasining yoki onasining familiyasi beriladi. Ota-onaning xohishiga koʻra, bolaga otaning ismi, ota yoki ona tomonidan milliy anʼanalarga koʻra boboning ismi boʻyicha familiya berilishi mumkin. Ota-ona oʻrtasida bolaning ismi va (yoki) familiyasi boʻyicha kelishuv boʻlmaganda, kelib chiqqan nizo vasiylik va homiylik organi tomonidan hal etiladi.
(69-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 13-avgustdagi OʻRQ-1164-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.08.2026-y., 03/26/1164/0838-son)
70-modda. Bolaning ismi va familiyasini oʻzgartirish
Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organi ota-onaning birgalikdagi arizasiga binoan bola oʻn olti yoshga toʻlguncha bola manfaatlarini eʼtiborga olib, uning ismini oʻzgartirishga, shuningdek unga berilgan familiyani ham otasi yoki onasining familiyasiga qarab oʻzgartirishga haqlidir.
Agar ota-ona alohida yashasa va bola bilan birga yashovchi ota (ona) bolaga oʻz familiyasini berishni xohlasa, vasiylik va homiylik organi bu masalani bolaning manfaatlarini va ona (ota)ning fikrini hisobga olgan holda hal qiladi. Ota yoki onaning turgan joyini aniqlash mumkin boʻlmaganda, ular ota-onalik huquqidan mahrum qilinganda, muomalaga layoqatsiz deb topilganda, shuningdek ota yoki ona bolaga taʼminot berish va uni tarbiyalash majburiyatlarini bajarishdan uzrsiz sabablarga koʻra boʻyin tovlagan hollarda ota yoki onaning fikrini hisobga olish shart emas.
Agar bola oʻzaro nikohda boʻlmagan shaxslardan tugʻilgan va otalik qonuniy tartibda belgilanmagan boʻlsa, vasiylik va homiylik organi bolaning manfaatlarini eʼtiborga olib, uning familiyasini onaning murojaat qilgan davridagi familiyasiga almashtirish uchun ruxsat berishga haqli.
Oʻn yoshga toʻlgan bolaning ismi yoki familiyasini oʻzgartirishga faqat uning roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.
12-bob. Ota-onaning shaxsiy nomulkiy huquq va majburiyatlari
71-modda. Ota-ona huquq va majburiyatlarining tengligi
Ota-ona oʻz bolalariga nisbatan teng huquq va majburiyatlarga egadirlar (ota-onalik huquqlari). Ushbu bobda nazarda tutilgan ota-onalik huquqlari bolalar oʻn sakkiz yoshga toʻlganlarida (voyaga yetganda), shuningdek voyaga yetmagan bolalar nikohga kirganlarida hamda qonun bilan belgilangan boshqa hollarda bolalar voyaga yetmasdan toʻla muomala layoqatiga ega boʻlganlarida tugaydi.
72-modda. Voyaga yetmagan ota-onaning huquqlari
Voyaga yetmagan ota-ona oʻz bolasi bilan birga yashash va uning tarbiyasida ishtirok etish huquqiga ega.
Oʻzaro nikohda boʻlmagan voyaga yetmagan ota-ona ulardan bola tugʻilganda hamda ularning onaligi va (yoki) otaligi belgilanganda oʻn olti yoshga toʻlishlari bilan ota-onalik huquqlarini mustaqil ravishda amalga oshirishga haqlidirlar. Voyaga yetmagan ota-ona oʻn olti yoshga yetgunga qadar, bolani voyaga yetmagan ota-ona bilan birgalikda tarbiyalash uchun bolaga vasiy tayinlanishi mumkin. Bolaning vasiysi bilan voyaga yetmagan ota-ona oʻrtasida kelib chiqadigan kelishmovchiliklar vasiylik va homiylik organi tomonidan hal etiladi.
Voyaga yetmagan ota-ona oʻz otaligi va onaligini umumiy asoslarda eʼtirof etish yoki bunga eʼtiroz bildirish huquqiga egadir.
73-modda. Ota-onaning bolalarga taʼlim-tarbiya berishga oid huquq va majburiyatlari
Ota-ona oʻz bolalarini tarbiyalash huquqiga ega va tarbiyalashi shart.
Ota-ona oʻz bolalarining tarbiyasi va kamoloti uchun javobgardir. Ular oʻz bolalarining sogʻligʻi, jismoniy, ruhiy, maʼnaviy va axloqiy kamoloti haqida gʻamxoʻrlik qilishlari shart.
Ota-ona oʻz bolalarini tarbiyalashda boshqa barcha shaxslarga nisbatan ustun huquqqa ega.
Ota-ona bolalarining qonunchilikda belgilangan zarur darajada taʼlim olishini taʼminlashi shart.
(73-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
74-modda. Bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish boʻyicha ota-onaning huquq va majburiyatlari
Bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish ularning ota-onasi zimmasiga yuklatiladi.
Ota-ona oʻz bolalarining qonuniy vakillari hisoblanadilar hamda har qanday jismoniy va yuridik shaxslar bilan boʻlgan munosabatlarda, shu jumladan sudda alohida vakolatsiz ularning huquq va manfaatlarini himoya qiladilar.
Vasiylik va homiylik organi tomonidan ota-ona va bolalar manfaatlari oʻrtasida qarama-qarshilik borligi aniqlanganda, ota-ona oʻz bolalarining manfaatlarini himoya qilishga haqli emas. Ota-ona va bolalar oʻrtasida kelishmovchiliklar mavjud boʻlganda vasiylik va homiylik organi bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish uchun vakil tayinlashi shart.
75-modda. Ota-onalik huquqini amalga oshirish
Ota-onalik huquqi bolalar manfaatlariga zid tarzda amalga oshirilishi mumkin emas. Bolalarning eng ustun manfaatlarini taʼminlash ota-ona gʻamxoʻrligining asosini tashkil qilishi lozim.
(75-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
Ota-onalik huquqini amalga oshirishda ota-ona bolalarining jismoniy va ruhiy sogʻligʻiga, axloqiy kamolotiga zarar yetkazishga haqli emas. Bolalarni tarbiyalash usullari mensimaslik, shafqatsizlik, qoʻpollikdan, insoniy qadr-qimmatni kamsituvchi muomaladan, bolalarni haqoratlash yoki ekspluatatsiya qilishdan xoli boʻlishi kerak.
Oʻz ota-onalik huquqini bolalarining huquq va manfaatlariga zid tarzda amalga oshirayotgan ota-ona qonunda belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
Bolalarning taʼlim-tarbiyasiga taalluqli barcha masalalar bolalarning eng ustun manfaatlaridan kelib chiqqan va ularning fikrini hisobga olgan holda ota-ona tomonidan oʻzaro kelishuv asosida hal etiladi. Agar ota-ona oʻrtasida kelishmovchiliklar mavjud boʻlsa, ular (ulardan biri) bu kelishmovchiliklarni hal qilish uchun vasiylik va homiylik organiga yoki sudga murojaat qilishga haqlidir.
(75-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
Ota-ona alohida yashaganda bolalarning qayerda yashashi ota-onaning kelishuviga binoan belgilanadi. Ota-ona oʻrtasida kelishuv boʻlmasa, nizo sud tomonidan bolalarning eng ustun manfaatlaridan kelib chiqqan, ularning fikrini hisobga olgan holda hal etiladi. Bunda sud, bolaning ota-onadan, aka-uka, opa-singillaridan qaysi biriga bogʻlanib qolganligini, bolaning yoshini, ota-onasining axloqiy va boshqa shaxsiy fazilatlarini, ota-onaning har biri bilan bola oʻrtasidagi munosabatlarni, bolani tarbiyalash va uning kamoloti uchun shart-sharoitlar (ota-onasining mashgʻulot turi, ish tartibi, moddiy hamda oilaviy ahvoli va boshqalar) yaratish imkoniyatini hisobga oladi.
(75-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
76-modda. Boladan alohida yashayotgan ota(ona)ning ota-onalik huquqini amalga oshirishi
Boladan alohida yashayotgan ota (ona) bola bilan koʻrishish, uning tarbiyasida ishtirok etish va taʼlim olishi masalasini hal etishda qatnashish huquqiga ega.
Bola bilan birga yashayotgan ota (ona) bolaning ona (ota)si bilan koʻrishishiga, agar bunday koʻrishish bolaning jismoniy va ruhiy sogʻligʻiga, axloqiy kamolotiga zarar keltirmasa, qarshilik qilmasligi kerak.
Ota-ona boladan alohida yashaydigan otaning (onaning) ota-onalik huquqlarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisida yozma ravishda kelishuv tuzishga haqlidir. Bu boradagi nizo ota-onaning (yoki ulardan birining) talabiga binoan sudga murojaat qilinguniga qadar mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish orqali hal qilinishi mumkin.
Agar ota-ona kelisha olmasa, nizo ota-onaning (yoki ulardan birining) talabiga binoan sud tomonidan vasiylik va homiylik organi ishtirokida hal qilinadi. Sudning hal qiluv qarori bajarilmagan taqdirda aybdor ota-onaga nisbatan qonunchilikda nazarda tutilgan choralar qoʻllaniladi. Sudning hal qiluv qarori qasddan bajarilmagan taqdirda sud boladan alohida yashayotgan otaning (onaning) talabiga binoan bolaning eng ustun manfaatlarini va fikrini hisobga olgan holda bolani unga berish toʻgʻrisida hal qiluv qarori chiqarishi mumkin.
(76-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
Boladan alohida yashayotgan ota (ona) tarbiya, davolash, aholini ijtimoiy himoyalash muassasalari va boshqa shunga oʻxshash muassasalardan oʻz bolasi toʻgʻrisida axborot olish huquqiga ega. Ota (ona) tomonidan bolaning hayoti va sogʻligʻi uchun xavf-xatar boʻlgandagina, ularga axborot berish rad etilishi mumkin. Axborot berishning rad etilishi ustidan sud tartibida shikoyat qilinishi mumkin.
77-modda. Bobo, buvi, aka-uka, opa-singil va boshqa yaqin qarindoshlarning bola bilan koʻrishib turish huquqi
Bobo, buvi, aka-uka, opa-singil va boshqa yaqin qarindoshlar bola bilan koʻrishib turish huquqiga ega.
Ota-ona (ulardan biri) yaqin qarindoshlarning bola bilan koʻrishishiga imkoniyat bermasalar, vasiylik va homiylik organi ota-onani (ulardan birini) bunday imkoniyat berishga majbur qilishi mumkin.
Agar ota-ona (ulardan biri) vasiylik va homiylik organining qarorini bajarmasa, bolaning yaqin qarindoshlari yoki vasiylik va homiylik organi bola bilan koʻrishib turishga toʻsqinlik qiluvchi hollarni bartaraf qilish haqida daʼvo bilan sudga murojaat qilishga haqlidir. Sud bolaning eng ustun manfaatlarini va bolaning fikrini hisobga olgan holda nizoni hal qiladi.
(77-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
Sudning hal qiluv qarori bajarilmagan taqdirda aybdor ota (ona)ga nisbatan qonunchilikda nazarda tutilgan choralar qoʻllaniladi.
(77-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
78-modda. Ota-onalik huquqini himoya qilish
Ota-ona bolani qonunga asoslanmasdan ushlab turgan har qanday shaxsdan uning qaytarilishini talab qilishga haqli. Nizo chiqqan taqdirda, ota-ona oʻz huquqlarini himoya qilish uchun sudga murojaat qilishga haqli. Bu talablarni koʻrishda sud bolani ota-onasiga qaytarish uning eng ustun manfaatlariga zid degan xulosaga kelsa, bolaning fikrini hisobga olgan holda ota-onaning daʼvosini rad qilishga haqli.
(78-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
Agar sud ota-ona ham, bolani oʻz qaramogʻiga olgan shaxs ham bolaga lozim darajada tarbiya berishni hamda uni kamolotga yetkazishni taʼminlay olmaydilar, deb topsa, bolani vasiylik va homiylik organi qaramogʻiga olib beradi.
79-modda. Ota-onalik huquqidan mahrum qilish
Ota-ona (ulardan biri) quyidagi hollarda:
ota-onalik majburiyatlarini bajarishdan bosh tortsa, shu jumladan aliment toʻlashdan boʻyin tovlasa;
uzrsiz sabablarga koʻra oʻz bolasini tugʻuruqxona yoki boshqa davolash muassasasidan, tarbiya, aholini ijtimoiy himoyalash muassasasi va shunga oʻxshash boshqa muassasalardan olishdan bosh tortsa;
ota-onalik huquqini suiisteʼmol qilsa, bolalarga nisbatan shafqatsiz muomalada boʻlsa, jumladan jismoniy kuch ishlatsa yoki ruhiy taʼsir koʻrsatsa;
muttasil ichkilikbozlik yoki giyohvandlikka mubtalo boʻlgan boʻlsa;
oʻz bolalarining hayoti yoki sogʻligʻiga yoxud eri (xotini)ning hayoti yoki sogʻligʻiga qarshi qasddan jinoyat sodir qilgan boʻlsa, ota-onalik huquqidan mahrum qilinishi mumkin.
80-modda. Ota-onalik huquqidan mahrum qilish tartibi
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish sud tartibida amalga oshiriladi.
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish toʻgʻrisidagi ishlar ota (ona)ning (ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning), prokurorning, shuningdek voyaga yetmagan bolalarning huquqlarini himoya qilish majburiyati yuklatilgan organ yoki muassasalarning (vasiylik va homiylik organi, bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar, yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar muassasalari hamda boshqa muassasalarning) daʼvosiga binoan koʻriladi.
(80-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 11-apreldagi OʻRQ-829-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 12.04.2023-y., 03/23/829/0208-son)
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish toʻgʻrisidagi ishlar prokuror hamda vasiylik va homiylik organi ishtirokida koʻrib chiqiladi.
Sud ota-onalik huquqidan mahrum qilish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqishda bolaning taʼminoti uchun ota-onalik huquqidan mahrum qilingan ota-onadan (ularning biridan) aliment undirish masalasini hal qiladi.
Agar sud ota-onalik huquqidan mahrum qilish haqidagi ishlarni koʻrishda ota-ona (ulardan biri)ning harakatida jinoyat alomatlari mavjudligini aniqlasa, bu haqda prokurorga xabar berishi shart.
Sud ota-onalik huquqidan mahrum qilish haqidagi sudning hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgandan keyin uch kun ichida ushbu qarorning koʻchirmasini bolaning tugʻilganligi davlat tomonidan roʻyxatga olingan fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organiga yuborishi shart.
81-modda. Ota-onalik huquqidan mahrum qilish oqibatlari
Ota-onalik huquqidan mahrum qilingan ota-ona qaysi bolaga nisbatan ota-onalik huquqidan mahrum qilingan boʻlsa, shu bolaga nisbatan boʻlgan qarindoshlik faktiga asoslangan barcha huquqlardan, shu jumladan undan taʼminot olish, shuningdek bolali fuqarolar uchun qonunchilikda belgilangan imtiyozlar va nafaqalar olish huquqlaridan mahrum boʻladi.
(81-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Ota-onalik huquqidan mahrum qilinishi ota-onani oʻz bolasiga taʼminot berish majburiyatidan ozod qilmaydi.
Ota-onalik huquqidan mahrum qilingan ota-onaning (ulardan birining) bundan keyin bola bilan birgalikda yashash-yashamaslik masalasi sud tomonidan uy-joy toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilangan tartibda hal qilinadi.
(81-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Ota-onasi (ulardan biri) oʻziga nisbatan ota-onalik huquqidan mahrum qilingan bola, agar u farzandlikka olingan boʻlmasa, turar joyga boʻlgan mulk huquqini yoki turar joydan foydalanish huquqini saqlab qoladi, shuningdek ota (ona)si va boshqa qon-qarindoshlari bilan tugʻishganlik faktiga asoslangan barcha mulkiy huquqlarini, jumladan meros olish huquqini saqlab qoladi.
Bolani ota yoki onasiga berishning imkoniyati boʻlmagan yoki ota-onaning har ikkalasi ham ota-onalik huquqidan mahrum qilingan taqdirda, bola vasiylik va homiylik organining qaramogʻiga olib beriladi.
Ota-ona (ulardan biri) ota-onalik huquqidan mahrum qilinganda bolani farzandlikka olishga ota-ona (ulardan biri) ota-onalik huquqidan mahrum qilinganligi toʻgʻrisidagi sudning hal qiluv qarori chiqarilgan kundan keyin kamida olti oy oʻtgach yoʻl qoʻyiladi.
82-modda. Ota-onalik huquqini tiklash
Ota-ona (ulardan biri) oʻz xulq-atvorini, turmush tarzini va (yoki) bola tarbiyasiga boʻlgan munosabatini oʻzgartirgan hollarda ota-onalik huquqi tiklanishi mumkin.
Ota-onalik huquqini tiklash ota-onalik huquqidan mahrum qilingan ota-onaning (ulardan birining) daʼvosiga binoan sud tartibida amalga oshiriladi. Ota-onalik huquqini tiklash toʻgʻrisidagi ishlar vasiylik va homiylik organining, shuningdek prokurorning ishtirokida koʻrib chiqiladi.
Ota-onaning (ulardan birining) ota-onalik huquqini tiklash toʻgʻrisidagi daʼvosi bilan birga bolani ota-onaga (ulardan biriga) qaytarish toʻgʻrisidagi talabi ham koʻrib chiqilishi mumkin.
Agar ota-onalik huquqining tiklanishi bolaning eng ustun manfaatlariga zid boʻlsa, sud bolaning fikrini hisobga olgan holda ota-onaning (ulardan birining) ota-onalik huquqini tiklash toʻgʻrisidagi daʼvosini qanoatlantirishni rad qilishga haqlidir.
(82-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
Oʻn yoshga toʻlgan bolaga nisbatan ota-onalik huquqining tiklanishiga faqat uning roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.
Bola farzandlikka olingan va farzandlikka olish bekor qilinmagan boʻlsa, ota-onalik huquqini tiklashga yoʻl qoʻyilmaydi.
83-modda. Ota-onalik huquqining cheklanishi
Sud bolaning eng ustun manfaatlarini hisobga olgan holda ota-onani ota-onalik huquqidan mahrum qilmay turib, bolani ota-onadan (ularning biridan) olish toʻgʻrisida hal qiluv qarori chiqarishi (ota-onalik huquqini cheklashi) mumkin.
(83-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
Bolani ota-ona (ulardan biri) bilan qoldirish ota-onaga (ulardan biriga) bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra (ruhiyatning buzilishi yoki boshqa surunkali kasallik, ogʻir holatlarni boshdan kechirish va boshqalar) bola uchun xavfli boʻlsa, ota-onalik huquqini cheklashga yoʻl qoʻyiladi.
Agar bolani ota-ona (ulardan biri) bilan qoldirish oqibatida ota-onaning xulq-atvori bola uchun xavf tugʻdirsa, ota-onani (ulardan birini) ota-onalik huquqidan mahrum qilish uchun esa yetarli asoslar aniqlanmagan taqdirda ham ota-onalik huquqini cheklashga yoʻl qoʻyiladi. Agar ota-ona (ulardan biri) oʻz xulq-atvorini oʻzgartirmasa, vasiylik va homiylik organi sud tomonidan ota-onalik huquqini cheklash toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori chiqarilgandan keyin olti oy oʻtgach, ota-onalik huquqidan mahrum qilish toʻgʻrisida daʼvo taqdim etishi shart. Vasiylik va homiylik organi bolaning manfaatlarini eʼtiborga olib ota-onani (ulardan birini) bu muddat oʻtmasdan turib, ota-onalik huquqidan mahrum qilish haqida daʼvo taqdim etishga haqli.
Ota-onalik huquqini cheklash toʻgʻrisidagi daʼvo bolaning yaqin qarindoshlari, voyaga yetmagan bolalar huquqlarini himoya qilish majburiyati qonun bilan zimmasiga yuklatilgan organlar va muassasalar, maktabgacha taʼlim tashkilotlari, umumtaʼlim muassasalari va boshqa muassasalar, shuningdek prokuror tomonidan taqdim etilishi mumkin.
(83-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 3-dekabrdagi OʻRQ-653-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 04.12.2020-y., 03/20/653/1592-son)
Ota-onalik huquqini cheklash toʻgʻrisidagi ishlar prokuror hamda vasiylik va homiylik organi ishtirokida koʻriladi.
Ota-onalik huquqini cheklash toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda sud ota-onadan (ularning biridan) bolaning taʼminoti uchun aliment undirish masalasini hal qiladi.
84-modda. Ota-onalik huquqini cheklash oqibatlari
Ota-onalik huquqi cheklangan ota-ona bolani shaxsan tarbiyalash huquqidan, shuningdek bolali fuqarolar uchun qonunchilikda belgilangan imtiyozlar va nafaqalar olish huquqidan mahrum boʻladi.
(84-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Ota-onalik huquqining cheklanishi ota-onani bolaga taʼminot berish majburiyatidan ozod qilmaydi.
Ota-onasi (ulardan biri)ning oʻziga nisbatan ota-onalik huquqi cheklangan bola turar joyga boʻlgan mulk huquqini yoki turar joydan foydalanish huquqini saqlab qoladi, shuningdek ota-ona va boshqa qarindoshlari bilan tugʻishganlik faktiga asoslangan mulkiy huquqlarini, shu jumladan meros olish huquqini saqlab qoladi.
Ota-ona ikkalasining ota-onalik huquqi cheklangan taqdirda bola vasiylik va homiylik organi qaramogʻiga olib beriladi.
85-modda. Bolaning sud tomonidan ota-onalik huquqi cheklangan ota-ona bilan koʻrishishi
Sud tomonidan ota-onalik huquqi cheklangan ota-onaning bolasi bilan koʻrishishi unga salbiy taʼsir koʻrsatmasa, bola bilan koʻrishishga ruxsat berilishi mumkin. Ota-onaning bola bilan koʻrishishiga vasiylik va homiylik organining roziligi bilan yoxud vasiy (homiy)ning, bolaning tutingan ota-onasi yoki bola turgan muassasa maʼmuriyatining roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.
86-modda. Ota-onalik huquqi cheklanishini bekor qilish
Agar ota-ona (ulardan biri)ning ota-onalik huquqlari cheklanishiga asos boʻlgan holatlar barham topsa, sud ota-onaning (ulardan birining) daʼvosiga binoan bolani ota-onasiga (ulardan biriga) qaytarish va ushbu Kodeksning 83-moddasida nazarda tutilgan cheklashlarni bekor qilish haqida hal qiluv qarori chiqarishi mumkin.
Agar bolani ota-onasiga (ularning biriga) qaytarish uning eng ustun manfaatlariga zid boʻlsa, sud bolaning fikrini hisobga olib, daʼvoni qanoatlantirishni rad qilishga haqlidir.
(86-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
87-modda. Bolaning hayoti yoki sogʻligʻi bevosita xavf ostida qolganda bolani olish
Bolaning hayoti va sogʻligʻi bevosita xavf ostida qolganda vasiylik va homiylik organi bolani ota-onadan (ularning biridan) yoki bolani oʻz qaramogʻiga olgan boshqa shaxslardan zudlik bilan olishga haqlidir. Bolani zudlik bilan olish fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organining tegishli hujjatiga asosan amalga oshiriladi.
Bola olinganda vasiylik va homiylik organi tezda prokurorga xabar berishi, bolani vaqtincha muayyan yerga joylashtirishi va fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organi bolani olish toʻgʻrisida hujjat qabul qilganidan keyin yetti kun ichida ota-onani ota-onalik huquqidan mahrum qilish yoki ularning ota-onalik huquqini cheklash toʻgʻrisida sudga daʼvo bilan murojaat etishi shart.
88-modda. Sudda bolalar tarbiyasi bilan bogʻliq nizolarni koʻrishda vasiylik va homiylik organining ishtiroki
Sud tomonidan bolalar tarbiyasi bilan bogʻliq nizolar koʻrilayotganda, bolaning himoyasi uchun kim daʼvo taqdim qilganligidan qatʼi nazar, ishda ishtirok etish uchun vasiylik va homiylik organi jalb qilinishi kerak.
Vasiylik va homiylik organi bolaning hamda uni oʻz tarbiyasiga berishni talab qilayotgan shaxs (shaxslar)ning turmush sharoitlarini tekshirishi va tekshirish natijalarini hamda unga asoslangan nizo mohiyatiga oid xulosasini sudga taqdim qilishi shart.
89-modda. Bolalarni tarbiyalash bilan bogʻliq ishlar boʻyicha sudning hal qiluv qarorlarini ijro etish
Bolalarni tarbiyalash bilan bogʻliq ishlarga doir sudning hal qiluv qarorlari qonunchilikda belgilangan tartibda davlat ijrochisi tomonidan ijro qilinadi.
(89-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar ota-ona (bolani oʻz qaramogʻiga olgan boshqa shaxs) sudning hal qiluv qarori ijro etilishiga toʻsqinlik qilsa, unga nisbatan qonunchilikda nazarda tutilgan choralar qoʻllaniladi.
(89-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Bolani olish va uni boshqa shaxs (shaxslar)ga berish bilan bogʻliq sudning hal qiluv qarorlarini majburiy tartibda ijro etish albatta vasiylik va homiylik organining hamda bola tarbiyalashga berilayotgan shaxs ishtirokida, zarur hollarda esa, ichki ishlar organi vakili ishtirokida amalga oshirilishi lozim.
Sudning bolani olish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarorini bolaning eng ustun manfaatlariga zarar yetkazilmagan tarzda ijro etishning imkoni boʻlmaganda, bola sudning ajrimiga koʻra tarbiyalash muassasasiga, davolash muassasasiga, aholini ijtimoiy himoyalash muassasasiga yoki shunga oʻxshash boshqa muassasaga vaqtincha joylashtirilishi mumkin.
(89-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
13-bob. Ota-ona hamda bolalarning mulkiy huquq va majburiyatlari
90-modda. Oilada ota-ona hamda bolalarning mulkiy huquqiy munosabatlari
Ota-ona hayotligida bolalar ularning mol-mulkiga nisbatan mulkdor boʻlish huquqiga ega emas.
Ota-ona ham voyaga yetmagan bolalarning mol-mulkiga nisbatan mulkdor boʻlish huquqiga ega emas.
Ota-ona va bolalarning ular oʻrtasidagi umumiy mol-mulkka boʻlgan mulk huquqi Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi bilan belgilanadi.
Voyaga yetmagan bolalar oʻz ota-onasidan va boshqa shaxslardan qonunda nazarda tutilgan miqdorda va tartibda taʼminot olish huquqiga ega. Voyaga yetmagan bolalar taʼminoti uchun olingan mablagʻ, pensiya, nafaqa uning otasi yoki onasi tasarrufida boʻlib, bolaning taʼminoti, tarbiyasi va taʼlim olishi uchun sarflanishi kerak.
Voyaga yetmagan bolalarning mol-mulkini tasarruf etishga doir vakolatlar amalga oshirilayotganda fuqarolik qonunchiligida belgilangan qoidalar qoʻllaniladi.
(90-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
91-modda. Ota-ona va bolalarning alohida-alohida mulki
Ota-ona va bolalarning alohida-alohida mulki boʻlishi mumkin va birga yashab turganda ular bir-birlarining roziligi bilan bunday mulkka egalik qilishlari va undan foydalanishlari mumkin.
92-modda. Ota-ona va bolalarning umumiy mulki
Ota-ona va oʻn toʻrt yoshga toʻlgan voyaga yetmagan bolalar oʻrtasida qonunda belgilangan tartibda umumiy mulk huquqi vujudga kelishi mumkin.
Ota-ona va voyaga yetmagan bolalar umumiy mol-mulkni vujudga keltirish toʻgʻrisida kelishuv tuzishlari mumkin.
Ota-ona va voyaga yetmagan bolalarning umumiy mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish huquqi fuqarolik qonunchiligida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
(92-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
93-modda. Bolalarning oiladagi xususiy mulki
Voyaga yetmagan bolalar qonunda belgilangan tartibda xususiy mulk egasi boʻlish huquqiga egadirlar.
Voyaga yetmagan bolalarning qonunda belgilangan tartibda hadya, meros tariqasida olgan mol-mulki, shuningdek shaxsiy mehnati va tadbirkorlik faoliyati natijasida orttirgan mol-mulki ularning xususiy mulki hisoblanadi.
Voyaga yetmaganlarning tadbirkorlik faoliyatiga qoʻshgan mablagʻi va undan orttirgan daromadi, agar bola bilan ota-ona yoki oilaning boshqa aʼzolari oʻrtasida boshqacha tartibni belgilovchi shartnoma boʻlmasa, voyaga yetmaganlarning xususiy mulki hisoblanadi.
Voyaga yetmaganlarning shaxsiy foydalanishidagi buyumlari (kiyim-kechak, poyabzal, ishlab chiqarish qurollari, oʻquv anjomlari va boshqalar) ularning xususiy mulki hisoblanadi.
94-modda. Voyaga yetmagan bolalarning xususiy mulkini boshqarish va tasarruf etish
Ota-ona, farzandlikka oluvchilar, vasiylar va homiylar voyaga yetmagan bolalarning xususiy mulkini fuqarolik qonunchiligida belgilangan tartibda boshqaradilar va tasarruf etadilar.
(94-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
95-modda. Ota-ona va bolalar oʻrtasidagi mulkiy nizolarni hal qilish
Ota-ona va voyaga yetmagan bolalar oʻrtasida kelib chiqqan mulkiy nizolar sud tomonidan umumiy asoslarda hal qilinadi. Bunday hollarda voyaga yetmagan bolalarning huquqini himoya qilish vasiylik va homiylik organlari tomonidan amalga oshiriladi.
V BOʻLIM. OILA AʼZOLARINING VA BOSHQA SHAXSLARNING ALIMENT MAJBURIYATLARI
14-bob. Ota-ona hamda bolalarning aliment huquqi va majburiyatlari
96-modda. Ota-onaning voyaga yetmagan bolalariga taʼminot berish majburiyati
Ota-ona voyaga yetmagan bolalariga taʼminot berishi shart.
Voyaga yetmagan bolalariga taʼminot berish majburiyatini ixtiyoriy ravishda bajarmagan ota (ona)dan sudning hal qiluv qaroriga yoki sud buyrugʻiga asosan aliment undiriladi.
Voyaga yetmagan bolalarga aliment toʻlash haqida ota-ona oʻrtasida kelishuv boʻlmaganda yoki aliment ixtiyoriy ravishda toʻlanmaganda va ota-onadan birortasi ham aliment undirish toʻgʻrisida sudga daʼvo yoxud ariza bilan murojaat qilmagan hollarda, vasiylik va homiylik organlari, shuningdek oʻn toʻrt yoshga toʻlgan bola voyaga yetmagan bolaning taʼminoti uchun ota yoki onadan qonunda belgilangan miqdorda aliment undirish toʻgʻrisida daʼvo qoʻzgʻatishga haqlidir.
(96-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 10-martdagi OʻRQ-608-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 11.03.2020-y., 03/20/608/0278-son)
Ota-ona va bola alohida-alohida yashagan taqdirda, vasiylik va homiylik organlari, shuningdek oʻn toʻrt yoshga toʻlgan bola bir vaqtning oʻzida ota va onadan voyaga yetmagan bolalarning taʼminoti uchun aliment undirish toʻgʻrisida daʼvo qoʻzgʻatishga haqli.
(96-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 10-martdagi OʻRQ-608-sonli Qonuniga asosan toʻrtinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 11.03.2020-y., 03/20/608/0278-son)
97-modda. Bolalarga taʼminot berishda ota-ona majburiyatlarining tengligi
Voyaga yetmagan bolalariga aliment toʻlash va ularga taʼminot berishda ota-onaning majburiyatlari tengdir.
Voyaga yetgan, mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj bolalariga taʼminot berishda ota-onaning majburiyatlari tengdir.
98-modda. Ota-onaning voyaga yetmagan bolalariga aliment toʻlash tartibi
Ota-ona voyaga yetmagan bolalariga taʼminot berish uchun aliment toʻlash tartibini oʻzaro kelishgan holda belgilashga haqlidirlar.
Voyaga yetmagan bolalariga taʼminot berish uchun aliment toʻlash tartibi va shakli haqida ota-ona oʻrtasidagi kelishuv qonunda belgilangan qoidalarga va bolaning manfaatlariga zid boʻlmasligi kerak.
99-modda. Ota-onaning voyaga yetmagan bolalariga toʻlaydigan aliment miqdori
Agar voyaga yetmagan bolalariga taʼminot berish haqida ota-ona oʻrtasida kelishuv boʻlmasa, ularning taʼminoti uchun aliment sud tomonidan ota-onaning har oydagi ish haqi va (yoki) boshqa daromadining bir bola uchun — toʻrtdan bir qismi; ikki bola uchun — uchdan bir qismi; uch va undan ortiq bola uchun — yarmisi miqdorida undiriladi. Bu toʻlovlarning miqdori taraflarning moddiy yoki oilaviy ahvolini va boshqa eʼtiborga loyiq holatlarni hisobga olgan holda sud tomonidan kamaytirilishi yoki koʻpaytirilishi mumkin.
Har bir bola uchun undiriladigan aliment miqdori qonunchilik bilan belgilangan mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining 26,5 foizidan kam boʻlmasligi kerak.
(99-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
100-modda. Ota-onaning voyaga yetgan bolalariga aliment toʻlashi
Ota-ona voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj bolalariga taʼminot berishi shartdir.
Voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj bolalariga taʼminot berish ota-onaning kelishuviga binoan amalga oshiriladi. Ota-ona oʻrtasida bunday kelishuvga erishilmagan taqdirda nizo sud tartibida hal qilinadi.
101-modda. Ota-onaning voyaga yetgan bolalariga toʻlaydigan aliment miqdori
Ota-onadan voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj bolalariga undiriladigan alimentning miqdori sud tomonidan aliment toʻlashi shart boʻlgan ota-onaning oilaviy va moddiy ahvoli hisobga olinib, har oyda pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada belgilanadi.
102-modda. Ota-onadan bolalarga undiriladigan aliment miqdorini aniqlash tartibi
Ota-onadan bolalarga undiriladigan aliment miqdori aliment toʻlovchining oylik ish haqiga va (yoki) boshqa daromadiga nisbatan ulushlar hisobida yoki pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada belgilanishi mumkin.
Aliment toʻlashi shart boʻlgan ota-onaning ish haqi va (yoki) boshqa daromadi doimo bir xilda boʻlmay, oʻzgarib tursa yoxud daromadining bir qismini natura tarzida oladigan boʻlsa, shuningdek daromaddan ulush tarzida aliment undirish imkoniyati boʻlmasa yoinki ota-ona rasman belgilangan ish haqi yoki daromadga ega boʻlmasa, voyaga yetmagan bolalarning taʼminoti uchun toʻlanishi lozim boʻlgan aliment miqdori har oyda pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada belgilanishi mumkin.
103-modda. Bolalarning taʼminoti uchun qilinadigan qoʻshimcha xarajatlar
Ota-ona favqulodda holatlar (bolaning ogʻir shikastlanishi, kasal boʻlishi va boshqalar) tufayli kelib chiqqan, bolaning taʼminoti uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha xarajatlarda ishtirok etishi shart.
Qoʻshimcha xarajatlarda ishtirok etishdan bosh tortgan ota (ona)dan sud ularning oilaviy va moddiy ahvolini hisobga olib, qoʻshimcha xarajatlarni qisman pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada undirish haqida hal qiluv qarori chiqarishi mumkin.
104-modda. Aliment undirishda hisobga olinadigan daromadlar
Aliment Oʻzbekiston Respublikasi hududida va uning tashqarisida pul yoki natura tarzida olingan barcha turdagi daromadlardan ushlab qolinadi.
Chet el valyutasida olinadigan daromadlar aliment undiriladigan kunda amalda boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining rasmiy kursi boʻyicha soʻmlarda hisoblanadi.
105-modda. Aliment miqdorini kamaytirish yoki aliment toʻlashdan ozod qilish
Aliment toʻlayotgan ota-onaning boshqa voyaga yetmagan bolalari boʻlib, undan qonunda belgilangan miqdorda aliment undirilganda oʻsha bolalar aliment olayotgan bolalarga nisbatan moddiy jihatdan kamroq taʼminlanib qoladigan boʻlsa, shuningdek aliment toʻlayotgan ota (ona) nogironligi boʻlgan shaxs boʻlib, moddiy jihatdan qiynalib kelayotgan boʻlsa yoki aliment olayotgan shaxs mustaqil daromadga ega boʻlgan taqdirda, aliment miqdori sud tomonidan kamaytirilishi mumkin.
(105-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 17-maydagi OʻRQ-770-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son)
Agar voyaga yetmagan bola davlat yoki nodavlat muassasalarining toʻliq taʼminotida boʻlsa, sud aliment toʻlayotgan ota yoki onaning moddiy ahvolini hisobga olib, toʻlanayotgan aliment miqdorini kamaytirish yoki uni aliment toʻlashdan ozod qilish haqida hal qiluv qarori chiqarishi mumkin.
Aliment miqdorini kamaytirish yoki uni toʻlashdan ozod qilish uchun asos boʻlgan holatlar tugaganda manfaatdor taraf aliment qonunda belgilangan miqdorda undirilishini talab qilib, sudga murojaat etishga haqli.
106-modda. Ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarga taʼminot berish
Ota-onasi vafot etganligi oqibatida yetim qolgan voyaga yetmagan bolalarga taʼminot berish, ularni tarbiyalash va ularga taʼlim berish davlat tomonidan toʻliq amalga oshiriladi.
107-modda. Bolalar muassasalariga joylashtirilgan bolalar uchun aliment undirish
Voyaga yetmagan bolani ota-onasidan olish va uni bolalar tarbiya muassasasiga joylashtirish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarorini chiqarishda sud ota va onaning har biridan mazkur bola foydasiga ushbu Kodeksning 99-moddasida belgilangan miqdorlarda alimentlar undiradi. Bunda undirilgan alimentlar mazkur bola nomiga ochilgan bank hisobvaragʻida jamlanadi va u voyaga yetganda toʻlanadi.
(107-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
108-modda. Voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz bolalarning taʼminot talab qilish huquqi
Mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj voyaga yetgan bolalar ota-onasidan, agar ular yoʻq boʻlsa, qarindoshlari va ushbu Kodeksda koʻrsatilgan boshqa shaxslardan oʻz taʼminoti uchun aliment talab qilish huquqiga ega. Bunday hollarda aliment miqdori sud tomonidan aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning moddiy va oilaviy ahvoli hisobga olinib, pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada belgilanishi mumkin.
109-modda. Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli bolalarning ota-onasiga taʼminot berish majburiyati
Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli bolalar mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj oʻz ota-onasiga taʼminot berishlari va ular toʻgʻrisida gʻamxoʻrlik qilishlari shart.
Ota-onasining davlat va nodavlat muassasalari qaramogʻida ekanligi voyaga yetgan mehnatga layoqatli bolalarni ota-ona haqida gʻamxoʻrlik qilish va ularga moddiy yordam koʻrsatish majburiyatidan ozod qilmaydi.
110-modda. Ota-onaga beriladigan taʼminot miqdori va tartibi
Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli bolalar oʻz ota-onasiga ixtiyoriy ravishda moddiy yordam berishdan boʻyin tovlasalar, taʼminot miqdori bolalarning oilaviy va moddiy ahvolini hisobga olgan holda sudning hal qiluv qaroriga asosan belgilanadi.
Ota-ona, aliment undirish haqidagi talabni oʻz bolalarining biriga yoki bir nechtasiga nisbatan qoʻyganligidan qatʼi nazar, aliment miqdorini belgilashda sud voyaga yetgan, mehnatga layoqatli bolalarning barchasini hisobga olishi lozim.
Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli bolalardan aliment undirish nizosi uzil-kesil hal boʻlgunga qadar sudya shu nizo boʻyicha vaqtincha toʻlab turilishi lozim boʻlgan summani koʻrsatib, ajrim chiqarishi mumkin.
Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli bolalardan undirilayotgan aliment miqdori qonunchilikda belgilangan mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining 11,75 foizidan kam boʻlmasligi kerak.
(110-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
111-modda. Ota-onaning taʼminoti uchun qilinadigan qoʻshimcha xarajatlar
Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli bolalar ota-onasining kasalligiga va boshqa uzrli sabablarga koʻra qilinadigan qoʻshimcha xarajatlarda ishtirok etishlari shart.
Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli bolalar tomonidan qoʻshimcha xarajatlar ixtiyoriy ravishda qoplanmasa, talab qilinayotgan summa sud tartibida undirilishi mumkin.
112-modda. Nizo sudda hal etilgunga qadar aliment undirish
Bolaning tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomasida ota (ona) deb yozilgan shaxsdan aliment undirish toʻgʻrisidagi nizo uzil-kesil hal etilgunga qadar sudya shu nizo boʻyicha undan ushbu Kodeksda belgilangan miqdorda vaqtincha aliment undirish toʻgʻrisida ajrim chiqarishi mumkin.
113-modda. Bolalarni ota-onasiga taʼminot berish majburiyatidan ozod qilish
Agar sud ota-onaning ota-onalik majburiyatini bajarishdan boʻyin tovlaganligini aniqlasa, bolalarni mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj ota-onasiga taʼminot berish majburiyatidan ozod qilishi mumkin.
114-modda. Aliment undirish toʻgʻrisidagi sud qarorini ijro etish
Aliment undirish toʻgʻrisidagi sudning hal qiluv qarori yoki sud buyrugʻi qonunchilikda belgilangan tartibda ijro etiladi.
(114-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
115-modda. Sudning bir necha hal qiluv qarorlari boʻyicha undiriladigan aliment miqdorini belgilash
Boshqa-boshqa ota-onadan tugʻilgan voyaga yetmagan bolalar uchun sudning bir necha hal qiluv qarorlariga asosan bir ota (ona)dan undirilayotgan alimentning umumiy miqdori ushbu Kodeksning 99-moddasida nazarda tutilgan miqdordan oshib ketsa, aliment toʻlovchi ota (ona) aliment toʻlash haqidagi sudning hal qiluv qarori yoki sud buyrugʻi kimning foydasiga chiqqan boʻlsa, oʻsha shaxslarning har biriga nisbatan alimentning miqdorini tegishincha kamaytirish toʻgʻrisida daʼvo taqdim etishi mumkin.
(115-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2003-yil 12-dekabrdagi 568-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2004-y., 1-2-son, 18-modda)
Sud sudlarning barcha hal qiluv qarorlariga binoan toʻlanishi lozim boʻlgan, ushbu Kodeks 99-moddasida belgilangan aliment miqdoridan kelib chiqqan holda, bolalarga nisbatan sudlarning hal qiluv qarorlari mavjud boʻlsa, ularning har biriga tegishli boʻlgan alimentning teng ulushdagi yangi miqdorini belgilaydi.
Alimentning miqdorini kamaytirishga asos boʻlgan holatlar tugagan taqdirda, voyaga yetmagan bolalari uchun aliment oluvchi shaxs ushbu Kodeksning 99-moddasida koʻrsatilgan miqdorda aliment undirish toʻgʻrisida daʼvo bilan sudga murojaat qilishga haqlidir.
116-modda. Aliment toʻlashdan bosh tortganlik uchun javobgarlik
Voyaga yetmagan yoki voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj bolalariga aliment toʻlash haqidagi sudning hal qiluv qarorini bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslar ushbu Kodeksning 79-moddasiga asosan ota-onalik huquqidan mahrum qilinishi yoki jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin.
Ota-onasiga moddiy yordam berish toʻgʻrisidagi sudning hal qiluv qarorlarini bajarmaslik jinoiy javobgarlikka sabab boʻladi.
15-bob. Er-xotinlar va sobiq er-xotinlarning aliment majburiyatlari
117-modda. Er-xotinning bir-biriga taʼminot berish majburiyatlari
Er-xotin bir-biriga moddiy yordam berishi shart. Bunday yordam berishdan bosh tortilgan taqdirda, yordamga muhtoj, mehnatga layoqatsiz er yoki xotin, shuningdek xotin homiladorlik davrida va oʻrtada bola tugʻilgan kundan eʼtiboran uch yil davomida, oʻrtadagi nogironligi boʻlgan bolani u oʻn sakkiz yoshga toʻlguniga qadar parvarishlashni yoki bolalikdan I guruh nogironligi boʻlgan oʻrtadagi bolani parvarishlashni amalga oshirgan, yordamga muhtoj boʻlgan er (xotin) yordam berishga qodir boʻlgan xotindan (erdan) sud tartibida taʼminot (aliment) olish huquqiga ega.
(117-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 17-maydagi OʻRQ-770-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son)
118-modda. Nikohdan ajralganidan keyin sobiq er (xotin)ning taʼminot olish huquqi
Yetarli mablagʻga ega boʻlgan sobiq er (xotin)dan:
sobiq xotin homiladorlik davrida va oʻrtada bola tugʻilgan kundan boshlab uch yil davomida;
oʻrtadagi nogironligi boʻlgan bolani u oʻn sakkiz yoshga toʻlguniga qadar parvarishlashni yoki bolalikdan I guruh nogironligi boʻlgan bolani parvarishlashni amalga oshirgan, yordamga muhtoj boʻlgan sobiq xotin (er);
(118-modda birinchi qismining uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 17-maydagi OʻRQ-770-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son)
nikohdan ajralgunga qadar yoki nikohdan ajralgan paytdan boshlab bir yil davomida mehnatga layoqatsiz boʻlib qolgan yordamga muhtoj sobiq xotin (er);
nikohdan ajralgan paytdan boshlab besh yil ichida pensiya yoshiga yetgan yordamga muhtoj xotin (er), agar er-xotin uzoq vaqt nikohda turishgan boʻlsa, sud tartibida aliment talab qilish huquqiga egadir.
Nikohdan ajralgandan keyin sobiq er yoki xotinga toʻlanadigan aliment miqdori va uni toʻlash tartibi sobiq er-xotin oʻrtasidagi kelishuv bilan belgilanishi mumkin.
119-modda. Er-xotin (sobiq er-xotin)dan sud tartibida undiriladigan aliment miqdori
Er-xotin (sobiq er-xotin) oʻrtasida aliment toʻlash toʻgʻrisida kelishuv mavjud boʻlmagan hollarda er yoki xotinga (sobiq er yoki xotinga) sud tartibida undirib beriladigan aliment miqdori sud tomonidan er yoki xotinning (sobiq er yoki xotinning) moddiy va oilaviy ahvolini hamda taraflarning eʼtiborga loyiq boshqa manfaatlarini eʼtiborga olib, har oyda pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada belgilanadi, biroq bu summa qonunchilikda belgilangan mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining 11,75 foizidan kam boʻlmasligi lozim.
(119-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
120-modda. Er va xotinni bir-birlariga taʼminot berish majburiyatidan ozod qilish yoki bu majburiyatni muayyan muddat bilan cheklash
Sud quyidagi hollarda:
agar er-xotin nikohda qisqa vaqt mobaynida boʻlgan boʻlsa;
agar oʻz taʼminoti uchun mablagʻ toʻlanishini talab qilayotgan er yoki xotinning noloyiq xulq-atvori tufayli nikohdan ajratilgan boʻlsa;
agar yordamga muhtoj er yoki xotinning mehnatga layoqatsiz boʻlib qolishi uning spirtli ichimliklarni, giyohvandlik vositalarini, psixotrop moddalarni suiisteʼmol qilishi yoki qasddan jinoyat sodir etishi oqibatida yuz bergan boʻlsa, er (xotin)ni yordamga muhtoj mehnatga layoqatsiz xotin (er)ga taʼminot berish majburiyatidan ozod qilishi yoxud bu majburiyatni muayyan muddat bilan cheklab qoʻyishi mumkin.
121-modda. Er (xotin)ning aliment olish huquqining tugashi
Er-xotinning bir-biridan taʼminot olish huquqi ushbu Kodeksning 117 va 118-moddalariga muvofiq taʼminot olish uchun asos boʻlgan shartlar tugagan taqdirda, shuningdek nikohdan ajralgan yordamga muhtoj, mehnatga layoqatsiz er yoki xotin yangi nikohga kirganda tugaydi. Bunday hollarda, agar taʼminot uchun mablagʻ sudning hal qiluv qaroriga binoan undirilgan boʻlsa, uni toʻlashi shart boʻlgan er (xotin) bundan buyon aliment toʻlashdan ozod etish haqidagi talab bilan sudga murojaat qilishga haqlidir.
16-bob. Qarindoshlar va boshqa shaxslarning aliment majburiyatlari
122-modda. Voyaga yetmagan va voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz shaxslarga taʼminot berish majburiyati
Ushbu Kodeksning 123—128-moddalarida koʻrsatilgan shartlar mavjud boʻlsa, voyaga yetmagan, shuningdek voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj shaxslarga taʼminot berish majburiyati sud tomonidan ularning qarindoshlari: bobo, buvi, nevara, aka-uka, opa-singil, shuningdek oʻgay ota va oʻgay ona, oʻgay oʻgʻil va oʻgay qiz, doimiy tarbiyada boʻlgan shaxslar zimmasiga yuklatilishi mumkin.
123-modda. Bobo va buvining oʻz nevaralariga taʼminot berish majburiyati
Ota-onasi yoʻq boʻlgan yoki ulardan taʼminot ololmaydigan voyaga yetmagan nevaralariga taʼminot berish majburiyati yetarli mablagʻga ega boʻlgan bobo va buvi zimmasiga yuklatilishi mumkin. Voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj nevaralarning ota-onasi, eri yoki xotini (sobiq eri yoki xotini) va voyaga yetgan mehnatga layoqatli bolalari boʻlmasa yoxud ulardan taʼminot uchun mablagʻ ololmasa, ularga nisbatan ham bu majburiyat bobo va buvining zimmasiga yuklatilishi mumkin.
124-modda. Nevaralarning bobo va buvilariga taʼminot berish majburiyati
Oʻzlarining voyaga yetgan bolalaridan yoxud eri yoki xotinidan (sobiq eri yoki xotinidan) taʼminot ololmaydigan mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj bobo va buviga taʼminot berish majburiyati yetarli mablagʻga ega boʻlgan voyaga yetgan mehnatga layoqatli nevaralar zimmasiga yuklatilishi mumkin.
125-modda. Aka-uka va opa-singillarning voyaga yetmagan yoki voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz aka-uka va opa-singillariga taʼminot berish majburiyati
Ota-onasi yoʻq boʻlgan yoki ulardan taʼminot ololmaydigan voyaga yetmagan aka-uka va opa-singillariga taʼminot berish majburiyati yetarli mablagʻga ega boʻlgan aka-uka va opa-singillar zimmasiga yuklatilishi mumkin. Voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj aka-uka va opa-singillarning ota-onasi, eri yoki xotini (sobiq eri yoki xotini) va voyaga yetgan mehnatga layoqatli bolalari boʻlmasa yoxud ulardan taʼminot uchun mablagʻ ololmasa, ularga nisbatan ham bu majburiyat aka-uka va opa-singillarning zimmasiga yuklatilishi mumkin.
126-modda. Doimiy tarbiyada boʻlganlarning oʻz tarbiyachilariga taʼminot berish majburiyati
Mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj eri yoki xotini (sobiq eri yoki xotini) yoki voyaga yetgan mehnatga layoqatli bolalari boʻlmagan yoxud ulardan taʼminot uchun mablagʻ ololmaydigan, amalda ularni tarbiyalaganlarga taʼminot berish majburiyati ularning doimiy tarbiyasi va taʼminotida boʻlgan shaxslar zimmasiga yuklatilishi mumkin. Bunday majburiyat vasiylikda (homiylikda) turgan shaxslar zimmasiga yuklatilmaydi.
Sud tarbiyada boʻlganlarni, agar ular tarbiyachilarning tarbiyasi va taʼminotida besh yildan kam turgan boʻlsa, ushbu moddada koʻrsatilgan majburiyatdan ozod qilishga haqli.
127-modda. Oʻgay ota va oʻgay onaning oʻgay oʻgʻil va oʻgay qizlariga taʼminot berish majburiyati
Oʻgay ota va oʻgay onaning tarbiyasida yoki taʼminotida boʻlgan voyaga yetmagan oʻgay oʻgʻil va oʻgay qizlarning ota-onasi yoʻq boʻlsa yoxud oʻz ota-onasidan yetarli mablagʻ ololmayotgan boʻlsa, ularga taʼminot berish majburiyati oʻgay ota va oʻgay ona zimmasiga yuklatilishi mumkin. Voyaga yetgan yordamga muhtoj, mehnatga layoqatsiz oʻgay oʻgʻil va oʻgay qizlarning ota-onasi, eri yoki xotini (sobiq eri yoki xotini) va voyaga yetgan mehnatga layoqatli bolalari boʻlmasa yoxud ulardan taʼminot uchun yetarli mablagʻ ololmasa, oʻgay ota va oʻgay onaning zimmasiga ularga nisbatan ham shunday majburiyat yuklatilishi mumkin.
128-modda. Oʻgay oʻgʻil va oʻgay qizlarning oʻgay ota va oʻgay onaga taʼminot berish majburiyati
Mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj oʻgay ota va oʻgay onaning ota-onasi, eri yoki xotini (sobiq eri yoki xotini) yoki voyaga yetgan mehnatga layoqatli bolalari boʻlmasa yoxud ulardan taʼminot uchun mablagʻ ololmasa, ularga taʼminot berish majburiyati oʻgay oʻgʻil va oʻgay qizlar zimmasiga yuklatilishi mumkin.
Agar oʻgay oʻgʻil va oʻgay qizni oʻgay ota va oʻgay ona besh yildan kam vaqt davomida tarbiyalagan va taʼminot bergan boʻlsa, shuningdek ular oʻz majburiyatlarini lozim darajada bajarmagan boʻlsa, sud oʻgay oʻgʻil va oʻgay qizni oʻgay otasi va oʻgay onasiga taʼminot berish majburiyatidan ozod qilishga haqli.
129-modda. Qarindoshlar va boshqa shaxslardan undiriladigan alimentning miqdori
Qarindoshlar va boshqa shaxslardan voyaga yetmagan bolalar uchun, shuningdek voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj shaxslar taʼminoti uchun undiriladigan alimentning miqdori sud tomonidan aliment undirilayotgan shaxsning va aliment olayotgan shaxsning moddiy va oilaviy ahvolini hisobga olib, har oyda pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada belgilanadi.
Aliment miqdorini belgilashda, talab aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxslarning barchasiga yoxud ularning bir nechtasiga yoki faqat biriga qaratilgan boʻlishidan qatʼi nazar, ana shu shaxslar hisobga olinadi.
17-bob. Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv
130-modda. Aliment toʻlash toʻgʻrisida kelishuv tuzish
Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv (aliment miqdori, shartlari va toʻlash tartibi) aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxs bilan aliment oluvchi oʻrtasida tuziladi. Agar aliment oluvchi muomalaga layoqatsiz boʻlsa, kelishuv uning qonuniy vakili bilan tuziladi.
131-modda. Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvning shakli
Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv yozma shaklda tuzilib, notarial tartibda tasdiqlanishi lozim.
Aliment toʻlash toʻgʻrisida kelishuv tuzishning qonunda belgilangan shakliga rioya qilmaslik, Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksida nazarda tutilgan oqibatlarga olib keladi.
Notarial tartibda tasdiqlangan aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv ijro varaqasi kuchiga ega boʻladi.
132-modda. Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvni oʻzgartirish yoki bekor qilish
Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv taraflarning oʻzaro roziligi bilan istalgan vaqtda oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv qanday shaklda tuzilgan boʻlsa, uni oʻzgartirish yoki bekor qilish ham oʻsha shaklda amalga oshiriladi.
Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvning bajarilishini bir taraflama rad qilishga yoki uning shartlarini bir taraflama oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Taraflarning moddiy yoki oilaviy ahvolida jiddiy oʻzgarishlar yuz berganda hamda aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvni oʻzgartirish yoki bekor qilish toʻgʻrisida ular oʻzaro kelisha olmaganda, manfaatdor taraf kelishuvni oʻzgartirish yoki bekor qilish toʻgʻrisidagi daʼvo bilan sudga murojaat qilishga haqli. Sud aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvni oʻzgartirish yoki bekor qilish masalasini hal qilishda taraflarning eʼtiborga loyiq har qanday manfaatini hisobga olishga haqli.
133-modda. Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvga binoan toʻlanadigan alimentlar miqdori
Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvga binoan toʻlanadigan alimentlarning miqdorini taraflar shu kelishuvda belgilaydilar.
Voyaga yetmagan bolalarga aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvga binoan toʻlanadigan alimentning miqdori aliment sud tartibida undirilganda bolalar olishi mumkin boʻlgan miqdordan kam boʻlmasligi kerak.
134-modda. Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvga binoan aliment toʻlash usullari va tartibi
Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv boʻyicha aliment toʻlash usullari va tartibi shu kelishuv bilan belgilanadi.
Alimentlar: aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning ish haqi va (yoki) boshqa daromadiga nisbatan ulushlarda; vaqti-vaqtida pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada; bir yoʻla pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada; mol-mulk bilan yoki kelishuvda qayd etilgan boshqa usullarda toʻlanishi mumkin.
Aliment toʻlash haqidagi kelishuvda aliment toʻlashning turli usullarini birga qoʻshib qoʻllash nazarda tutilishi mumkin.
Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv boʻyicha toʻlanadigan aliment miqdorini indeksatsiya qilish shu kelishuvga muvofiq amalga oshiriladi. Agar aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvda indeksatsiya qilish tartibi koʻrsatilmagan boʻlsa, indeksatsiya ushbu Kodeksning 144-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.
18-bob. Alimentlarni toʻlash va undirish tartibi
135-modda. Alimentni ixtiyoriy toʻlash
Aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxs alimentni ixtiyoriy ravishda shaxsan yoki oʻz arizasiga muvofiq ishlab turgan joyida yoxud pensiya, nafaqa, stipendiya va boshqa turdagi mablagʻ olayotgan joyida toʻlanadi.
Voyaga yetmagan bolalar uchun olinadigan aliment arizaga muvofiq ushbu Kodeksning 99-moddasida belgilangan miqdorlarda ushlab qolinadi.
Voyaga yetmagan bolalar taʼminoti uchun alimentlar bola voyaga yetguniga qadar boʻlgan davr uchun, shu jumladan koʻchmas yoki koʻchar mulk yoxud boshqa qimmatli ashyoni berish yoʻli bilan oldindan toʻlanishi mumkin.
(135-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 9-yanvardagi OʻRQ-459-sonli Qonuniga asosan uchinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 10.01.2018-y., 03/18/459/0536-son)
Alimentning ixtiyoriy ravishda toʻlab turilishi aliment undiruvchini aliment undirish haqidagi daʼvo yoki ariza bilan xohlagan vaqtda sudga murojaat qilish huquqidan mahrum etmaydi.
(135-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2003-yil 12-dekabrdagi 568-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2004-y., 1-2-son, 18-modda)
136-modda. Alimentni sud tartibida undirish
Aliment olish huquqiga ega boʻlgan shaxs, aliment talab qilish huquqi vujudga kelganidan soʻng qancha muddat oʻtganidan qatʼi nazar, xohlagan vaqtda aliment undirish toʻgʻrisidagi talab bilan sudga murojaat qilishga haqlidir.
Mazkur shaxs, nizo boʻlmagan taqdirda, voyaga yetmagan bolalar uchun aliment undirish toʻgʻrisidagi ariza bilan sudga murojaat etishga haqli boʻlib, bu ariza buyruq tartibida ish yuritish tarzida koʻrib chiqiladi.
Aliment sudga murojaat etilgan paytdan boshlab undiriladi.
Agar taʼminot uchun mablagʻ olish choralari sudga murojaat qilingunga qadar koʻrilganligi, ammo aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning uni toʻlashdan bosh tortganligi oqibatida aliment olinmaganligi sud tomonidan aniqlansa, oʻtgan davr uchun aliment sudga murojaat etilgan paytdan boshlab uch yillik muddat doirasida undirib olinishi mumkin.
(136-moddaning ikkinchi va uchinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2003-yil 12-dekabrdagi 568-II-son Qonuniga muvofiq ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qismlar bilan almashtirilgan — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2004-y., 1-2-son, 18-modda)
137-modda. Ish beruvchining (tashkilot maʼmuriyatining) aliment ushlab qolish majburiyati
Aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning ish joyidagi ish beruvchi yoki pensiya, nafaqa, stipendiya olayotgan joyidagi tashkilot maʼmuriyati aliment toʻlash toʻgʻrisidagi notarial tartibda tasdiqlangan kelishuvga yoki ijro varaqasiga asosan aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning ish haqidan va (yoki) boshqa daromadidan har oyda aliment ushlab qolib, aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsga ish haqi toʻlangan va (yoki) boshqa daromadlar olingan kundan boshlab, uch kundan kechiktirmay aliment oluvchi shaxsga aliment toʻlashi yoki aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning hisobidan unga oʻtkazishi shart.
138-modda. Aliment toʻlovchining ish, oʻqish joyi va turar joyi oʻzgarganligi haqida xabar qilish majburiyati
Sudning hal qiluv qarori yoki aliment toʻlash toʻgʻrisidagi notarial tartibda tasdiqlangan kelishuv boʻyicha aliment ushlab qolishi lozim boʻlgan ish beruvchi (tashkilot maʼmuriyati) aliment toʻlovchi shaxs bilan mehnat shartnomasi bekor qilinganligi haqida, shuningdek uning yangi ish, oʻqish joyi yoki turar joyi unga maʼlum boʻlsa, bu haqda sudning hal qiluv qarori ijro etiladigan joydagi davlat ijrochisiga yoki aliment oluvchi shaxsga uch kun muddat ichida xabar berishi shart.
(138-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2017-yil 16-oktabrdagi OʻRQ-448-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 2017-y.)
Aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxs ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan muddatda oʻz ish, oʻqish joyi yoki turar joyi oʻzgarganligi haqida, shuningdek qoʻshimcha ish haqi yoki boshqa daromadi toʻgʻrisida davlat ijrochisini hamda aliment oluvchi shaxsni xabardor qilishi shart.
(138-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2017-yil 16-oktabrdagi OʻRQ-448-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 2017-y.)
Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan maʼlumotlarni belgilangan muddatda uzrsiz sabablarga koʻra xabar qilmagan taqdirda, aybdor mansabdor shaxs va aliment toʻlovchi shaxs qonunda belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi.
139-modda. Aliment qarzini undirish
Aliment qarzi aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning ish haqi va (yoki) boshqa daromadidan undiriladi. Ish haqi va (yoki) boshqa daromad yetarli boʻlmaganda, aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning banklar va boshqa kredit tashkilotlaridagi hisobvaraqlarida turgan pul mablagʻidan, tijorat va tijoratchi boʻlmagan tashkilotlarga shartnoma asosida oʻtkazilgan pul mablagʻidan undiriladi, mulk huquqining oʻtishiga olib keluvchi shartnomalar bundan mustasno. Bu mablagʻ yetarli boʻlmaganda undirish aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning qonun boʻyicha undirish qaratilishi mumkin boʻlgan har qanday mol-mulkiga qaratiladi.
Undirish aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning hisobvaraqlaridagi pul mablagʻiga va uning boshqa mol-mulkiga qonunchilikda belgilangan tartibda qaratiladi.
(139-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi notarial tartibda tasdiqlangan kelishuv yoki ijro varaqasi asosida oʻtgan davrdagi aliment qarzi ijro varaqasi yoki aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv aliment undirish uchun taqdim qilingunga qadar oʻtgan uch yildan ortiq boʻlmagan muddat uchun undiriladi.
Alimentlar ijro varaqasi yoki aliment toʻlash toʻgʻrisidagi notarial tartibda tasdiqlangan kelishuv boʻyicha aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning aybi bilan undirilmagan boʻlsa, alimentlar ushbu moddaning uchinchi qismida koʻrsatilgan uch yillik muddatdan qatʼi nazar, oʻtgan barcha vaqt uchun undiriladi.
140-modda. Aliment qarzining miqdorini belgilash
Aliment qarzining miqdori davlat ijrochisi tomonidan sudning hal qiluv qarori yoki aliment toʻlash toʻgʻrisidagi notarial tartibda tasdiqlangan kelishuvda belgilangan aliment miqdoridan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
(140-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2017-yil 16-oktabrdagi OʻRQ-448-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 2017-y.)
Ushbu Kodeksning 99-moddasiga asosan voyaga yetmagan bolalarga toʻlanadigan aliment qarzining miqdori aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning ish haqi va (yoki) boshqa daromadi miqdoridan kelib chiqqan holda aliment undirilmagan vaqt uchun hisoblab chiqiladi. Agar aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxs shu davrda ishlamagan boʻlsa yoki uning ish haqi va (yoki) daromadini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim qilinmagan boʻlsa, aliment qarzi undirilayotgan vaqtda aliment Oʻzbekiston Respublikasidagi oʻrtacha oylik ish haqi miqdori boʻyicha hisoblab chiqiladi. Agar qarzni bunday belgilash taraflardan birining manfaatlariga jiddiy putur yetkazsa, manfaatlariga putur yetkazilgan taraf sudga murojaat qilishga haqlidir. Sud taraflarning moddiy va oilaviy ahvolini va boshqa eʼtiborga loyiq holatlarni inobatga olib, qarzning pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summasini belgilashi mumkin.
141-modda. Aliment qarzini toʻlashdan ozod qilish
Taraflar oʻrtasidagi kelishuvga muvofiq aliment qarzini toʻlashdan ozod qilish yoki uni kamaytirishga taraflarning oʻzaro roziligi boʻlgandagina yoʻl qoʻyiladi, voyaga yetmagan bolalarga aliment toʻlanadigan hollar bundan mustasno.
Agar sud aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxs kasalligi yoki boshqa uzrli sabablarga koʻra aliment toʻlamaganligini aniqlasa hamda uning moddiy va oilaviy ahvoli yigʻilgan aliment qarzni toʻlashga imkon bermaydi deb topsa, aliment toʻlovchining daʼvosiga binoan uni aliment qarzlarini toʻlashdan toʻla yoki qisman ozod etishga haqlidir.
142-modda. Alimentni oʻz vaqtida toʻlamaganlik uchun javobgarlik
Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvga muvofiq aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning aybi bilan qarz vujudga kelgan boʻlsa, aybdor shaxs ushbu kelishuvda belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
Sudning hal qiluv qaroriga koʻra aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning aybi bilan qarz vujudga kelgan boʻlsa, aybdor shaxs kechiktirilgan har bir kun uchun toʻlanmay qolgan aliment summasining oʻndan bir foizi miqdorida aliment oluvchiga neustoyka toʻlaydi.
Aliment oluvchi aliment oʻz vaqtida toʻlanmaganligida aybdor aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsdan aliment toʻlash majburiyatlarini oʻz vaqtida bajarmaganlik oqibatida yetkazilgan barcha zararlarning neustoyka bilan qoplanmagan qismini undirishga ham haqlidir.
143-modda. Alimentni hisobga oʻtkazishga va qaytarib olishga yoʻl qoʻyilmasligi
Aliment qarshi qoʻyilgan boshqa talablar bilan hisobga oʻtkazilishi mumkin emas.
Alimentni qaytarib olishga yoʻl qoʻyilmaydi, quyidagi hollar bundan mustasno:
aliment oluvchi tomonidan yolgʻon maʼlumotlar berish yoki qalbaki hujjatlar taqdim etish oqibatida aliment undirish toʻgʻrisida chiqarilgan sudning hal qiluv qarori bekor qilinganda;
aliment oluvchi tomonidan aldash, qoʻrqitish yoki zoʻrlik taʼsiri ostida tuzilgan aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv haqiqiy emas deb topilganda;
aliment toʻlanishiga asos boʻlgan sudning hal qiluv qarori, aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv yoki ijro varaqasi qalbakiligi fakti sud hukmi bilan aniqlanganda.
Agar ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan harakatlar voyaga yetmagan bolaning yoki voyaga yetgan muomalaga layoqatsiz aliment oluvchining vakili tomonidan sodir etilgan boʻlsa, aliment qaytarib olinmaydi, toʻlangan aliment summalari esa, aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsning daʼvosiga koʻra aybdor vakildan undiriladi.
144-modda. Alimentni indeksatsiya qilish
Sudning hal qiluv qaroriga asosan pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada undirilayotgan alimentlarni indeksatsiya qilish alimentlar ushlab qolinayotgan joyda qonunchilik bilan belgilangan mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdoriga mutanosib ravishda amalga oshiriladi.
(144-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Indeksatsiya qilish maqsadida alimentning miqdori sud tomonidan qonunchilikda belgilangan mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining muayyan qismiga mos ravishda pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada belgilanadi.
(144-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
145-modda. Aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxs chet davlatga ketayotganida aliment toʻlanishi
Aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxs doimiy yashash uchun yoki uch oydan ortiq muddatga chet davlatga ketayotganida qonunga muvofiq oʻzi taʼminot berishi lozim boʻlgan aliment oluvchilar bilan ushbu Kodeksning 130—134-moddalariga asosan aliment toʻlash toʻgʻrisida kelishuv tuzishi shart.
Aliment toʻlash toʻgʻrisida kelishuvga erishilmagan taqdirda manfaatdor shaxs aliment miqdorining pul bilan toʻlanadigan qatʼiy summada belgilanishi va alimentni bir yoʻla toʻlash toʻgʻrisida yoki aliment evaziga muayyan mol-mulkni berish yoxud alimentni boshqa usulda toʻlash toʻgʻrisidagi talab bilan sudga murojaat qilishga haqli.
Voyaga yetmagan bolalar taʼminoti uchun alimentlar oldindan toʻlangan yoki aliment toʻlash majburiyatini taʼminlash uchun garov shartnomasi tuzilgan boʻlsa, shaxs aliment toʻlash toʻgʻrisida kelishuv tuzish majburiyatidan ozod etiladi.
Alimentlarni oldindan toʻlash, shuningdek aliment toʻlash majburiyatini taʼminlash boʻyicha garov shartnomasini tuzish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
(145-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 9-yanvardagi OʻRQ-459-sonli Qonuniga asosan uchinchi va toʻrtinchi qismlar bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 10.01.2018-y., 03/18/459/0536-son)
146-modda. Aliment miqdorini oʻzgartirish yoki aliment toʻlashdan ozod qilish
Aliment miqdori sud tartibida belgilanganidan keyin taraflardan birining moddiy yoki oilaviy ahvoli oʻzgarsa, sud ulardan har birining talabiga koʻra alimentning belgilangan miqdorini oʻzgartirishga yoki aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxsni aliment toʻlashdan ozod qilishga haqli. Aliment miqdorini oʻzgartirishda yoki uni toʻlashdan ozod qilishda sud taraflarning eʼtiborga loyiq boshqa manfaatlarini hisobga olishga haqli.
147-modda. Aliment majburiyatlarining tugatilishi
Aliment toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvda belgilangan aliment majburiyatlari taraflardan birining oʻlimi, mazkur kelishuv muddatining oʻtishi yoki unda nazarda tutilgan boshqa asoslarga koʻra tugaydi.
Sud tartibida undiriladigan aliment toʻlash:
bola voyaga yetganda yoki voyaga yetmasdan turib toʻla muomala layoqatiga ega boʻlganda;
foydasiga aliment undirilayotgan bola farzandlikka olinganda;
sud aliment oluvchining mehnatga layoqati tiklangan yoki uni yordamga muhtoj boʻlmay qolgan deb topganda;
mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj aliment oluvchi sobiq er yoki xotin yangi nikohga kirganda;
aliment oluvchi yoki aliment toʻlashi shart boʻlgan shaxs vafot etganda tugatiladi.
VI BOʻLIM. OTA-ONA QARAMOGʻIDAN MAHRUM BOʻLGAN BOLALARNI JOYLASHTIRISH SHAKLLARI
19-bob. Ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni aniqlash va joylashtirish
148-modda. Ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish
Ota-ona vafot etganda, ota-onalik huquqidan mahrum etilganda, ularning ota-onalik huquqi cheklanganda, ular muomalaga layoqatsiz deb topilganda, kasal boʻlganda, uzoq muddat boʻlmaganda, ota-ona bolalarni tarbiyalash yoki ularning huquq va manfaatlarini himoya qilishdan boʻyin tovlaganda, shu jumladan ota-ona tarbiya, davolash, aholini ijtimoiy himoyalash muassasalari va shunga oʻxshash boshqa muassasalardagi bolasini olishdan bosh tortganda, shuningdek ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan boshqa hollarda bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish vasiylik va homiylik organlari zimmasiga yuklatiladi.
149-modda. Ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni aniqlash va hisobga olish
Vasiylik va homiylik organlari ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni aniqlaydi, bunday bolalarni hisobga oladi va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan har bir holatga qarab, bolalarni joylashtirish shakllarini tanlaydi, shuningdek bundan buyon ularga taʼminot berish, ularni tarbiyalash va ularga taʼlim berish shart-sharoitlarini nazorat qilib boradi.
Vasiylik va homiylik organidan tashqari boshqa yuridik va jismoniy shaxslarning ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni aniqlash va joylashtirish boʻyicha faoliyat yuritishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Tashkilotlarning (maktabgacha taʼlim tashkilotlarining, umumtaʼlim muassasalarining, davolash muassasalarining va boshqa muassasalarning), fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining mansabdor shaxslari va boshqa fuqarolar bolalar ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlganligidan xabardor boʻlgach, yetti kunlik muddat ichida bu haqda bolalar haqiqatda turgan joydagi vasiylik va homiylik organlariga xabar berishlari shart. Vasiylik va homiylik organi bunday maʼlumotlarni olgan kundan eʼtiboran uch kun ichida bolaning turmush sharoitini tekshirib chiqishi va bunda bolaning ota-ona yoki qarindoshlari qaramogʻidan mahrum boʻlganligi aniqlansa, uni joylashtirish masalasi hal boʻlguniga qadar bolaning huquq va manfaatlari himoya qilinishini taʼminlashi shart.
(149-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 3-dekabrdagi OʻRQ-653-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 04.12.2020-y., 03/20/653/1592-son)
Ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni vasiylik va homiylik organiga xabar qilmaganlik, shuningdek bunday bolalarni joylashtirishda qonunchilik talablarini buzganlik uchun ushbu moddaning uchinchi qismida koʻrsatilgan muassasalarning rahbarlari va organlarning mansabdor shaxslari qonunda belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi.
(149-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
150-modda. Ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni joylashtirish
Ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar oila (farzandlikka olinishi, vasiylik, homiylik belgilanishi yoki tutingan oila)ga berilishi, bunday imkoniyat boʻlmaganda esa, yetim bolalar yoxud ota-onalar qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar uchun tayinlangan muassasalar (tarbiya, davolash, aholini ijtimoiy himoyalash muassasasi va shunga oʻxshash boshqa muassasalar)ga tarbiyaga berilishi lozim.
Ota-onasi qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan oilaga yoki muassasalarga tarbiyalash uchun joylashtirish masalasi hal boʻlgunga qadar vasiylik (homiylik) majburiyatlarini bajarish vaqtincha vasiylik va homiylik organlari zimmasiga yuklatiladi.
20-bob. Farzandlikka olish
151-modda. Farzandlikka olish
Farzandlikka olishga faqat voyaga yetmagan bolalarga nisbatan va faqat ularning eng ustun manfaatlarini koʻzlab yoʻl qoʻyiladi.
(151-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
Farzandlikka olish bolani farzandlikka olishni istagan shaxslarning (shaxsning) arizasiga koʻra, vasiylik va homiylik organlarining farzandlikka olishning asosliligi va farzandlikka olinayotgan bolaning eng ustun manfaatlariga toʻgʻri kelishi haqidagi xulosasi hisobga olingan holda sud tomonidan amalga oshiriladi.
(151-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
Farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ishlar Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha alohida ish yuritish tartibida, farzandlikka oluvchilar (oluvchi), vasiylik va homiylik organlari vakillari, shuningdek prokuror ishtirokida sud tomonidan koʻrib chiqiladi.
Aka-ukalar va opa-singillarni turli shaxslar tomonidan farzandlikka olishga yoʻl qoʻyilmaydi, farzandlikka olish bolalarning eng ustun manfaatlariga muvofiq kelgan hollar bundan mustasno.
(151-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
152-modda. Farzandlikka olishi mumkin boʻlgan shaxslar
Voyaga yetgan erkak yoki ayol fuqarolar farzandlikka oluvchilar boʻlishi mumkin, quyidagi shaxslar bundan mustasno:
ota-onalik huquqidan mahrum qilingan yoki ota-onalik huquqi cheklanganlar;
qonun bilan belgilangan tartibda muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilganlar;
asab kasalliklari yoki narkologiya muassasalarida roʻyxatda turuvchilar;
ushbu Kodeks 169-moddasining birinchi qismida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha farzandlikka olganligi bekor qilingan sobiq farzandlikka oluvchilar;
hayotga, sogʻliqqa qarshi jinoyatlar, hayot yoki sogʻliq uchun xavfli boʻlgan jinoyatlar, jinsiy erkinlikka, oilaga, yoshlarga va axloqqa qarshi, shaxsning ozodligiga, shaʼni va qadr-qimmatiga qarshi (bundan tuhmat, haqorat qilish mustasno), fuqarolarning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklariga qarshi (bundan jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish, mualliflik yoki ixtirochilik huquqlarini buzish mustasno), tinchlikka va insoniyatning xavfsizligiga qarshi, Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi jinoyatlar, oʻzganing mol-mulkini talon-toroj qilish bilan bogʻliq boʻlgan jinoyatlar, jinoiy yoʻl bilan topilgan mol-mulkni olish yoki oʻtkazish, tijoratda pora evaziga ogʻdirib olish yoxud nodavlat tijorat tashkilotining yoki boshqa nodavlat tashkilotining xizmatchisini pora evaziga ogʻdirib olish, boshqaruv tartibiga, shuningdek odil sudlovga qarshi jinoyatlar, qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qoʻllash, jamoat xavfsizligiga qarshi jinoyatlar (bundan uchuvchisiz uchadigan apparatlarni qonunga xilof ravishda olib kirish, oʻtkazish, olish, saqlash yoki ulardan foydalanish, karantinli va inson uchun xavfli boʻlgan boshqa yuqumli kasalliklar tarqalishi haqida haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan maʼlumotlarni tarqatish, uchuvchisiz uchadigan apparatlarni saqlash va ulardan foydalanish tartibini buzish, tadqiqot faoliyatini amalga oshirishda xavfsizlik qoidalarini buzish, mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish, sanitariyaga oid qonunchilikni yoki epidemiyalarga qarshi kurash qoidalarini buzish, togʻ-kon, qurilish yoki portlatish ishlari xavfsizligi qoidalarini buzish, yongʻin xavfsizligi qoidalarini buzish mustasno), giyohvandlik vositalarining yoki psixotrop moddalarning qonunga xilof muomalasidan iborat jinoyatlar, jamoat tartibiga qarshi jinoyatlar va harbiy mansabdorlik jinoyatlari sodir etganlik uchun ilgari hukm qilinganlar;
(152-modda birinchi qismining oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-oktabrdagi OʻRQ-723-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.10.2021-y., 03/21/723/0983-son)
ushbu modda birinchi qismining oltinchi xatboshisida koʻrsatilgan jinoyatlar jumlasiga kirmaydigan ogʻir va oʻta ogʻir jinoyatlarni sodir etganlik uchun ilgari hukm qilinganlar;
ushbu modda birinchi qismining oltinchi va yettinchi xatboshilarida koʻrsatilgan jinoyatlarni sodir etganlik uchun oʻziga nisbatan jinoyat ishi ayblilik toʻgʻrisidagi masala hal qilinmay turib tugatilganlar;
farzandlikka olishga monelik qiladigan kasalliklarga chalinganlar. Mazkur kasalliklarning roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
(152-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-oktabrdagi OʻRQ-723-sonli Qonuniga asosan yettinchi, sakkizinchi va toʻqqizinchi xatboshilar bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.10.2021-y., 03/21/723/0983-son)
Farzandlikka oluvchilar va farzandlikka olinuvchilar yoshidagi farq oʻn besh yoshdan kam boʻlmasligi shart, bundan oʻgay ota va oʻgay ona yoxud farzandlikka olinuvchining yaqin qarindoshlari tomonidan farzandlikka olish hollari mustasno.
(152-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-oktabrdagi OʻRQ-723-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.10.2021-y., 03/21/723/0983-son)
153-modda. Farzandlikka olishni sir saqlash
Farzandlikka olishni sir saqlash qonun bilan himoya qilinadi.
Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish daftaridagi va boshqa hujjatlardagi farzandlikka oluvchilar farzandlikka olinganlarning ota-onasi emasligini bildiradigan mazmundagi yozuvlar bilan tanishtirish, bu yozuvlardan koʻchirmalar va boshqa maʼlumotlarni farzandlikka oluvchilarning roziligisiz, agar ular vafot etgan boʻlsa, vasiylik va homiylik organining roziligisiz berish taqiqlanadi.
Farzandlikka oluvchining yoki vasiylik va homiylik organining erkiga hilof ravishda farzandlikka olish sirini oshkor qilgan shaxslar qonun bilan belgilangan javobgarlikka tortiladilar.
154-modda. Farzandlikka olishda ustunlik huquqiga ega boʻlgan shaxslar
Farzandlikka olishda quyidagilar ustunlik huquqiga ega boʻladilar:
turar joyidan qatʼi nazar farzandlikka olinuvchining qarindoshlari;
farzandlikka olinuvchi bola oilasida yashayotgan shaxs;
aka-uka, opa-singillarni ular oʻrtasidagi qarindoshlik aloqalarini buzmasdan farzandlikka olayotgan shaxslar;
oʻgay ota va oʻgay ona;
Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari;
kasallik, baxtsiz hodisa oqibatida farzandlaridan ajralgan shaxslar.
155-modda. Farzandlikka olinayotgan bolaning farzandlikka olinishiga roziligi
Oʻn yoshga toʻlgan bolani farzandlikka olish uchun uning roziligi talab qilinadi.
Farzandlikka olishda bolaning roziligi vasiylik va homiylik organlari yoki sud tomonidan farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ish koʻrib chiqilayotganda aniqlanadi.
(155-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
156-modda. Bolaning roziligisiz farzandlikka olish
Agar bola farzandlikka oluvchilarning oilasida tarbiyalanayotgan boʻlsa va ularni oʻz ota-onasi deb eʼtirof etsa, farzandlikka olish farzandlikka olinayotgan bolaning roziligisiz amalga oshirilishi mumkin.
157-modda. Farzandlikka oluvchining eri (xotini)ning bolani farzandlikka olishga roziligi
Agar bola er-xotinning har ikkalasi tomonidan farzandlikka olinmayotgan boʻlsa, bunga xotin (er)ning roziligi talab etiladi.
Agar er-xotin oilaviy munosabatlarni tugatgan, bir yildan ortiq birga yashamayotgan boʻlsalar va er (xotin)ning turar joyi nomaʼlum boʻlsa, farzandlikka olishda uning roziligi talab qilinmaydi.
158-modda. Vasiylik yoki homiylikdagi bolani farzandlikka olish
Vasiylik yoki homiylikdagi bolani farzandlikka olish, agar uning ota-onasidan rozilik talab qilinmaydigan boʻlsa, vasiy yoki homiyning roziligi bilan amalga oshiriladi.
159-modda. Ota-onaning bolaning farzandlikka olinishiga roziligi
Bolani farzandlikka olish uchun farzandlikka olinayotgan bola ota-onasining roziligi talab etiladi.
Ota-ona bolaning muayyan bir shaxs (shaxslar) tomonidan farzandlikka olinishiga rozilik berishlari yoki farzandlikka berishga rozilik bildirib, farzandlikka oluvchilarni tanlash ixtiyorini vasiylik va homiylik organiga havola qilishlari mumkin.
Ota-onaning bolaning farzandlikka olinishiga roziligi notarial tasdiqlangan yoki ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bola joylashgan muassasa rahbari tomonidan yoki farzandlikka olish amalga oshirilayotgan joydagi yoxud ota-ona doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan joydagi vasiylik va homiylik organi tomonidan tasdiqlangan arizada bayon etilgan boʻlishi kerak, shuningdek farzandlikka olish toʻgʻrisida ish yuritilayotganda bevosita sudda bayon etilishi mumkin.
(159-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
Sud tomonidan farzandlikka olish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori chiqarilguniga qadar ota-ona bolaning farzandlikka olinishiga bergan roziligini qaytarib olishga haqli.
(159-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
160-modda. Ota-onaning roziligisiz farzandlikka olish
Farzandlikka olish quyidagi hollarda:
ota-onaning kimligi nomaʼlum boʻlsa;
ota-ona ota-onalik huquqidan mahrum qilingan boʻlsa;
ota-ona muomalaga layoqatsiz, bedarak yoʻqolgan deb topilgan yoki vafot etgan deb eʼlon qilingan boʻlsa;
ota-ona bir yildan ortiq muddat davomida bolalar yoki davolash muassasalaridagi bolasidan uzrli sabablarsiz xabar olmagan boʻlsa, ota-onaning roziligisiz amalga oshiriladi.
161-modda. Davlat bolalar muassasalari tarbiyasi va taʼminotidagi bolalarni farzandlikka olish
Davlat bolalar muassasalarining tarbiyasi va taʼminotidagi bolalarni farzandlikka olish, agar ularning ota-onasi roziligi talab etilmaydigan boʻlsa, shu muassasa maʼmuriyatining roziligi bilan amalga oshiriladi.
1611-modda. Chet el fuqarosi yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxs boʻlib, boshqa davlat hududida doimiy yashayotgan bolani Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari tomonidan farzandlikka olish
Chet el fuqarosi yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxs boʻlib, boshqa davlat hududida doimiy yashayotgan bolani Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari tomonidan farzandlikka olish mazkur bola doimiy yashayotgan davlatning qonunchilikda belgilangan tartibda, farzandlikka olinayotgan bola yetim va farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) yaqin qarindoshi boʻlgan yoki oʻz vatanida turli sabablarga koʻra farzandlikka olinishi mumkin boʻlmagan hollarda amalga oshiriladi.
(1611-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Chet el fuqarosi yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxs boʻlib, boshqa davlat hududida doimiy yashayotgan bolani Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari tomonidan farzandlikka olishda farzandlikka olinayotgan bolaning Oʻzbekiston Respublikasiga kirishi va Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy yashashi uchun Oʻzbekiston Respublikasi vakolatli organining ruxsatnomasi talab qilinadi.
(1611-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2016-yil 23-sentabrdagi OʻRQ-411-sonli Qonuniga asosan kiritilgan — OʻR QHT, 2016-y., 39-son, 457-modda)
162-modda. Bolani takroran farzandlikka olish
Farzandlikka olish toʻgʻrisidagi birinchi qaror sud tartibida bekor qilingandan keyingina bolaning takroran farzandlikka olinishiga yoʻl qoʻyiladi.
(163-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuniga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
164-modda. Farzandlikka olishda tugʻilishni qayd etish daftariga oʻzgartirish kiritish
Sudning farzandlikka olish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab oʻn kun ichida fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlari farzandlikka olinayotganning tugʻilishi qayd etilgan daftarga zarur oʻzgartirishlar kiritishi lozim.
(164-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
Farzandlikka oluvchilar bolaning tugʻilishi yozilgan daftarga, agar bu haqda sudning hal qiluv qarorida koʻrsatilgan boʻlsa, uning ota-onasi deb yozilishi kerak.
(164-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
Zarur hollarda bolaning familiyasi, ismi, otasining ismigina emas, balki tugʻilgan sanasi ham bir yildan ortiq boʻlmagan farq bilan oʻzgartiriladi. Agar bola oʻn yoshdan oshmagan boʻlsa, tugʻilgan joyi ham Oʻzbekiston Respublikasi doirasida oʻzgartirilishi mumkin.
165-modda. Farzandlikka olishning huquqiy oqibatlari
Farzandlikka olingan bolalar barcha shaxsiy va mulkiy huquqlarda farzandlikka oluvchining oʻz bolalariga tenglashtiriladi.
Farzandlikka olinganlar va ularning ota-onasi (ota-ona qarindoshlari) bir-birlariga nisbatan shaxsiy va mulkiy huquqlarni yoʻqotadilar hamda oʻzaro majburiyatlardan ozod boʻladilar.
Bola bitta shaxs tomonidan farzandlikka olingan taqdirda, uning manfaatlarini koʻzlab, bolaning shaxsiy nomulkiy hamda mulkiy huquq va majburiyatlari, agar farzandlikka oluvchi erkak boʻlsa, onasining iltimosiga koʻra yoki, agar farzandlikka oluvchi ayol boʻlsa, otasining iltimosiga koʻra saqlanib qolishi mumkin.
Agar farzandlikka olinayotgan bolaning otasi yoki onasi vafot etgan boʻlsa, vafot etgan otaning yoki onaning ota-onasi (buva yoki buvi) iltimosiga koʻra bolaning shaxsiy nomulkiy hamda mulkiy huquq va majburiyatlari, agar bolaning eng ustun manfaatlari shuni talab etsa, vafot etgan otasining yoki onasining qarindoshlariga nisbatan saqlanib qolishi mumkin.
(165-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
166-modda. Farzandlikka olishda boquvchisini yoʻqotganlik uchun pensiya yoki nafaqaning saqlanishi
Farzandlikka olinish vaqtida boquvchisini yoʻqotganlik uchun pensiya yoki nafaqa olish huquqiga ega boʻlgan voyaga yetmaganlar farzandlikka olingan taqdirda ham ana shu huquqni saqlab qoladilar.
167-modda. Farzandlikka olishning vujudga kelish vaqti
Farzandlikka olingan bolaning tugʻilishini qayd etish daftariga zarur oʻzgartirishlar kiritilgan kun farzandlikka olishning vujudga kelgan vaqti hisoblanadi.
(168-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuniga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
169-modda. Farzandlikka olishni bekor qilish asoslari
Farzandlikka olish agar farzandlikka oluvchilar:
oʻz zimmalariga yuklatilgan majburiyatlarni bajarishdan boʻyin tovlayotgan yoki ularni lozim darajada bajarmayotgan boʻlsalar;
ota-onalik huquqini suiisteʼmol qilayotgan boʻlsalar;
farzandlikka olinuvchilarga nisbatan shafqatsizlik bilan muomalada boʻlsalar;
muttasil ichkilikbozlikka yoki giyohvandlikka mubtalo boʻlgan boʻlsalar bekor qilinishi lozim.
Farzandlikka olinuvchining xulq-atvori farzandlikka oluvchilarning shaʼni va qadr-qimmatiga putur yetkazayotgan, ularning hayoti yoki sogʻligʻiga xavf solayotgan boʻlsa, farzandlikka olinuvchi voyaga yetganidan keyin farzandlikka olish bekor qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Sud boshqa asoslarga koʻra ham bolaning eng ustun manfaatlaridan kelib chiqib, uning fikrini hisobga olgan holda farzandlikka olishni bekor qilishga haqlidir.
(169-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
170-modda. Farzandlikka olishni bekor qilishni talab etish huquqiga ega boʻlgan shaxslar
Farzandlikka olinganning ota-onasi, prokuror, vasiylik va homiylik organlari, bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar, shuningdek oʻn olti yoshga toʻlgan farzandlikka olingan bola farzandlikka olishni sud tartibida bekor qilishni talab etish huquqiga ega.
(170-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 11-apreldagi OʻRQ-829-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 12.04.2023-y., 03/23/829/0208-son)
171-modda. Farzandlikka olishni bekor qilish tartibi
Farzandlikka olishni bekor qilishga faqat sud tartibida yoʻl qoʻyiladi. Farzandlikka olishni bekor qilish toʻgʻrisidagi ishlarni hal qilishda oʻn yoshga toʻlgan bolaning fikri hisobga olinadi.
Sudning farzandlikka olishni bekor qilish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab sud uch kun ichida ushbu hal qiluv qaroridan koʻchirmani farzandlikka olinayotgan bolaning tugʻilganligi roʻyxatga olingan joydagi fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organiga yuborishi shart.
(171-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
172-modda. Farzandlikka olishni bekor qilish oqibatlari
(172-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
Farzandlikka olish bekor qilinganda farzandlikka olinuvchi bola bilan farzandlikka oluvchilarning (farzandlikka oluvchilarning qarindoshlari) oʻzaro huquq va majburiyatlari tugatiladi hamda bola bilan uning ota-onasi (ota-onaning qarindoshlari) oʻrtasidagi huquq va majburiyatlar tiklanadi.
(172-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
Farzandlikka olish bekor qilinganda, bola sudning hal qiluv qarori bilan ota-onasiga olib beriladi.
(172-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
Bolaning ota-onasi yoʻq boʻlsa, shuningdek bolani ota-onasiga berish uning eng ustun manfaatlariga zid boʻlsa, u vasiylik va homiylik organlari qaramogʻiga beriladi.
(172-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
Sudning hal qiluv qarorida farzandlikka olinuvchining familiyasi, ismi va ota ismini saqlash-saqlanmasligi koʻrsatilishi kerak.
Oʻn yoshga toʻlgan bolaning familiyasi, ismi va ota ismi faqat uning roziligi bilan oʻzgartirilishi mumkin.
21-bob. Vasiylik va homiylik
173-modda. Vasiylik va homiylikning maqsadi
Vasiylik oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan yetim bolalarni va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni, shuningdek sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqarolarni ularga taʼminot, tarbiya va taʼlim berish, ularning mulkiy va shaxsiy nomulkiy huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida belgilanadi.
Homiylik oʻn toʻrt yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan yetim bolalarni va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni, shuningdek sud tomonidan muomala layoqati cheklangan fuqarolarni ularga taʼminot, tarbiya va taʼlim berish, ularning mulkiy va shaxsiy nomulkiy huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida belgilanadi. Sogʻligʻining holatiga koʻra mustaqil ravishda oʻz huquqlarini amalga oshira olmaydigan va oʻz majburiyatlarini bajara olmaydigan voyaga yetgan muomalaga layoqatli fuqarolarga bu shaxslarning iltimosiga koʻra homiylik belgilanishi mumkin.
(173-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2014-yil 20-yanvardagi OʻRQ-365-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2014-y., 4-son, 45-modda)
174-modda. Vasiylik va homiylikni belgilash
Vasiylik va homiylik tuman, shahar hokimining qarori bilan belgilanadi.
Vasiylik yoki homiylik vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxsning doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan joyga koʻra, agar shaxs muayyan yashash joyiga ega boʻlmasa, vasiyning yoki homiyning doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan joyga koʻra belgilanadi.
(174-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
175-modda. Vasiylik va homiylik sohasidagi munosabatlarni huquqiy tartibga solish
Vasiylik va homiylikni belgilash va tugatish, davlat organlarining vasiylik va homiylik sohasidagi vakolatlarini amalga oshirish, vasiylar va homiylar huquqlarini amalga oshirish hamda majburiyatlarini bajarish, oʻzlariga nisbatan vasiylik yoki homiylik belgilangan shaxslar huquqlarini amalga oshirish hamda mulkiy huquqlari himoya qilinishini taʼminlash yuzasidan kelib chiqadigan huquqiy munosabatlar “Vasiylik va homiylik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni va boshqa qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solinadi.
(175-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
(176 — 193-moddalar Oʻzbekiston Respublikasining 2014-yil 20-yanvardagi OʻRQ-365-sonli Qonuniga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — OʻR QHT, 2014-y., 4-son, 45-modda)
22-bob. Bolalarni oilaga tarbiyaga olish (patronat)
194-modda. Oilaga tarbiyaga beriladigan bolalar (patronat)
Ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan voyaga yetmagan bolalar, shu jumladan tarbiya va davolash muassasalarida, shuningdek aholini ijtimoiy himoyalash muassasalaridagi bolalar oilaga tarbiyaga beriladi.
Bolalarni oilaga tarbiyaga olishni istagan shaxs vasiylik va homiylik organlari bilan kelishilgan holda bolalarni oldindan tanlab oladi.
Bolalarni oilaga tarbiyaga berish ularning xohishini hisobga olgan holda amalga oshiriladi. Oʻn yoshga toʻlgan bolalarni ularning roziligi bilan oilaga tarbiyaga berish mumkin.
Bolalarni oilaga tarbiyaga berish tartibi va shartlari qonunchilik bilan belgilanadi.
(194-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
195-modda. Bolalarni oilaga tarbiyaga olish toʻgʻrisidagi kelishuv
Bolalarni oilaga tarbiyaga olish toʻgʻrisidagi kelishuv vasiylik va homiylik organlari bilan tutingan ota-ona oʻrtasida tuziladi.
Bolalarni oilaga tarbiyaga olish toʻgʻrisidagi kelishuvda bolalarni taʼminlash, tarbiyalash va ularga taʼlim berish, tarbiyaga olgan tutingan ota-onaning huquq va majburiyatlari, vasiylik va homiylik organlarining bolalarni tarbiyaga olgan oilaga nisbatan majburiyatlari, shuningdek bunday kelishuvni bekor qilish asoslari va oqibatlari koʻrsatilishi kerak.
Kelishuv tuzilishidan oldin bolani tarbiyaga olayotgan shaxsning turmush shart-sharoitlari va oila aʼzolarining sogʻligʻi tekshiriladi.
Bolalarni oilaga tarbiyaga berishda vasiylik va homiylik organlari ularga bir yoʻla kiyim-bosh va poyabzal beradi, bolani oilaga tarbiyaga olgan shaxsga esa, oilaga tarbiyaga olingan bolaning taʼminoti uchun qonunchilikda belgilangan miqdorda har oyda nafaqa toʻlab turadi.
(195-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
196-modda. Bolalarni oilaga tarbiyaga olish toʻgʻrisidagi kelishuvning bekor qilinishi
Bolalarni tarbiyaga olish toʻgʻrisidagi kelishuv uzrli sabablar (kasalligi, oilaviy yoki mulkiy mavqeyining oʻzgarishi, tarbiyasidagi bolalar bilan oʻzaro bir-birini tushunmaslik va boshqa sabablar) mavjud boʻlsa, bolalarning tutingan ota-onasi tashabbusi bilan, shuningdek vasiylik va homiylik organlarining tashabbusi bilan yoki bola ota-onasiga qaytarilgan yoxud bola farzandlikka olingan taqdirda muddatidan ilgari bekor qilinishi mumkin.
Bolalarni oilaga tarbiyaga olish toʻgʻrisidagi kelishuvni bekor qilishga oid nizolar sud tartibida hal qilinadi.
197-modda. Oilaga tarbiyaga olingan bolalarning huquqlari
Oilaga tarbiyaga berilgan bolalar:
oʻzlariga tegishli boʻlgan aliment, shuningdek pensiya, nafaqa va boshqa ijtimoiy toʻlovlarni olish;
uy-joyga boʻlgan mulk huquqi yoki uy-joylardan foydalanish;
qonunchilikka muvofiq uy-joy olish huquqlarini saqlab qoladilar.
(197-modda birinchi qismining toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oilaga tarbiyaga berilgan bolalar oʻz huquq va manfaatlarini himoya qilish, ota-onasi va qarindoshlari bilan koʻrishish huquqiga ham egadirlar.
Bolaning manfaatlariga taalluqli har qanday masala hal qilinayotganda bola oʻz fikrini erkin ifoda etishga haqli.
(197-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 1-iyuldagi OʻRQ-1156-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son)
198-modda. Tutingan ota-ona
Voyaga yetgan har ikki jinsdagi shaxslar tutingan ota-ona boʻlishlari mumkin, quyidagilar bundan mustasno:
sud tomonidan muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilgan shaxslar;
sud tomonidan ota-onalik huquqidan mahrum qilingan yoki ota-onalik huquqi cheklangan shaxslar;
qonun bilan oʻz zimmasiga yuklatilgan majburiyatni lozim darajada bajarmaganligi uchun vasiylik yoki homiylik vazifalarini bajarishdan chetlashtirilgan shaxslar;
ilgari farzandlikka bola olgan, lekin ushbu Kodeks 169-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha sud tomonidan farzandlikka olish bekor qilingan shaxslar;
qasddan qilgan jinoyatlari uchun ilgari hukm qilingan shaxslar;
sogʻligʻining holatiga koʻra bolani tarbiyalash majburiyatini bajara olmaydigan shaxslar.
Tutingan ota-onalarni tanlash vasiylik va homiylik organlari tomonidan amalga oshiriladi.
Tutingan ota-ona tarbiyaga olingan bolaga nisbatan vasiylik huquq va majburiyatlariga egadir.
199-modda. Bolalarni tarbiyaga olgan shaxslarning javobgarligi
Bolalarni tarbiyaga olgan shaxslar oʻz huquqlaridan gʻarazgoʻylik yoki boshqa past niyatlarda, tarbiyasidagi bolalarga zarar keltirgan holda foydalansalar, shuningdek ularni nazoratsiz hamda zarur moddiy yordamsiz qoldirsalar, vasiylik va homiylik organi bolalarni tarbiyaga olgan shaxslarni qonunda belgilangan tartibda javobgarlikka tortish masalasini qoʻzgʻatishga haqli.
200-modda. Oilaga tarbiyaga berilgan bolalarning turmush sharoitlarini va ularning tarbiyalanishini kuzatib borish
Vasiylik va homiylik organlari oilaga tarbiyaga berilgan bolalarning turmush sharoitlarini va ularning tarbiyalanishini kuzatib boradilar.
VII BOʻLIM. FUQAROLIK HOLATI DALOLATNOMALARINI QAYD ETISH
23-bob. Umumiy qoidalar
201-modda. Fuqarolik holati dalolatnomalari
Fuqarolik holati dalolatnomalari — fuqarolar hayotidagi tugʻilish, oʻlim, nikoh tuzish, nikohdan ajralish kabi voqea hamda faktlarning vakolatli organlar tomonidan tasdiqlanishidir.
Farzandlikka olish, otalikni belgilash, familiya, ism va ota ismini oʻzgartirish, jinsni oʻzgartirish kabi voqea va faktlar ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan fuqarolik holatlari dalolatnomalariga tegishli oʻzgartirishlar kiritishda ifodalanadi.
Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish davlat ahamiyatiga molik hujjatlar boʻlib, bir nusxada tuziladi.
(201-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 7-fevraldagi OʻRQ-905-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2024-y., 03/24/905/0106-son)
202-modda. Gerbli guvohnomalar
Fuqarolik holati dalolatnomalari yozuvlari asosida himoyalanganlik darajasiga ega boʻlgan, maʼlum seriyasi, tartib raqami boʻlgan, fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organining muhri va mansabdor shaxsning imzosi qoʻyilgan, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi hamda QR-kod (matrik shtrixli kod) tasviri tushirilgan guvohnomalar beriladi.
(202-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 7-fevraldagi OʻRQ-905-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2024-y., 03/24/905/0106-son)
Gerbli guvohnoma berishda fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlari qonunda belgilangan tartibda va miqdorda davlat bojini hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda va miqdorda gerb yigʻimini undiradi.
(202-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 6-yanvardagi OʻRQ-600-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 07.01.2020-y., 03/20/600/0023-son)
Davlat gerbi tasvirlangan guvohnomani qalbakilashtirish qonunga binoan taʼqib etiladi.
203-modda. Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etuvchi organlar
Fuqarolik holati dalolatnomalari tuman va shaharlarda fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish boʻlimlarida qayd etiladi, shaharcha, qishloq va ovullarda esa, oʻlim — fuqarolar yigʻini raislari tomonidan ham qayd etilishi mumkin.
(203-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 6-maydagi OʻRQ-838-sonli Konstitutsiyaviy Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.05.2023-y., 03/23/838/0257-son) )
Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining oʻlimni roʻyxatga olish borasidagi harakatlari oʻzlari joylashgan hududlardagi tegishli fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish boʻlimlarining nazorati ostida boʻladi.
(203-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 14-sentabrdagi OʻRQ-255 sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2010-y., 37-son, 313-modda)
Oʻzbekiston Respublikasining chet elda doimiy yoki vaqtincha yashovchi fuqarolarining fuqarolik holati dalolatnomalari konsul tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq qayd etiladi.
(203-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
204-modda. Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish daftarlarini saqlash
Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish daftarlari fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish boʻlimlarining idoraviy arxivlarida yetmish besh yil saqlanadi. Ushbu muddat oʻtgach, fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish daftarlari belgilangan tartibda davlat arxivlariga topshiriladi.
Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish boʻlimlarining idoraviy arxivlari faoliyatini tashkil etish, shuningdek ulardagi fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish daftarlarini saqlash tartibi qonunchilikda belgilanadi.
(204-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
24-bob. Tugʻilishni qayd etish
205-modda. Tugʻilishni qayd etish tartibi va muddatlari
Bolalarning tugʻilishini qayd etish majburiy boʻlib, bolalar tugʻilgan joyidan yoxud ota-onasidan biri doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan joyidan qatʼi nazar, fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlarida bir oy ichida amalga oshirilishi lozim.
(205-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
Bolaning oʻlik tugʻilganligi, tibbiy muassasaning xabariga binoan 24 soat davomida shu muassasa joylashgan yerdagi fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi tomonidan qayd etiladi.
206-modda. Tugʻilishni qayd etish uchun taqdim qilinadigan hujjatlar
Bolaning tugʻilishi uning tugʻilganligi haqidagi tibbiy maʼlumotnoma, ota-onaning oilaviy holati va shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar asosida qayd etiladi.
207-modda. Tugʻilish toʻgʻrisidagi yozuvlar daftariga bolaning ota-onasini yozish
Oʻzaro nikohda boʻlgan ota va onadan birining arizasiga koʻra tugʻilish toʻgʻrisidagi yozuvlar daftarida ular bolaning ota-onasi deb yoziladi.
Agar ota-ona oʻzaro nikohda boʻlmasalar, bolaning onasi toʻgʻrisidagi yozuv onaning arizasiga koʻra, otasi toʻgʻrisidagi yozuv esa, bolaning otasi va onasining birgalikdagi arizasi boʻyicha yoxud sudning hal qiluv qaroriga asosan yoziladi. Ona vafot etgan yoki u muomalaga layoqatsiz deb topilgan yoxud onalik huquqidan mahrum etilganda, shuningdek onaning qayerda ekanligini aniqlash mumkin boʻlmaganda ota toʻgʻrisidagi yozuv otaning arizasiga koʻra vasiylik va homiylik organining roziligi bilan yoziladi.
Nikohda boʻlmagan onadan bola tugʻilganda ota-onaning birgalikdagi arizasi va otalikni belgilash toʻgʻrisida sudning hal qiluv qarori boʻlmasa, tugʻilish toʻgʻrisidagi yozuvlar daftarida otaning familiyasi onaning familiyasi boʻyicha, otaga tegishli ism, otasining ismi va millati — ona koʻrsatmasi boʻyicha yoziladi.
Agar ota-onaning ikkalasi ham nomaʼlum boʻlsa, ota va ona haqidagi yozuvlar vasiylik va homiylik organi koʻrsatmasiga asosan yoziladi.
Nikohda boʻlgan va sunʼiy homila hosil qilish yoki embrionni koʻchirishga yozma rozilik bergan shaxslarda shu usullarni qoʻllashi natijasida bola tugʻilsa, tugʻilish toʻgʻrisidagi yozuvlar daftariga ular shu bolaning ota-onasi deb yoziladi.
Oʻzaro nikohda boʻlgan va boshqa ayolga homilani rivojlantirish maqsadida embrionni koʻchirishga yozma rozilik bergan shaxslar bolani tuqqan ayolning (qondosh onaning) roziligi bilangina bolaning ota-onasi deb yozilishi mumkin.
208-modda. Tugʻilishni qayd etish bilan bir vaqtda otalikni belgilash
Agar ota-ona bolaning tugʻilishini qayd etish bilan bir vaqtda otalikni belgilash haqida birgalikda ariza bersalar, ota haqidagi maʼlumotlar berilgan ariza asosida yoziladi, bolaga familiya ota-onaning kelishuviga binoan beriladi.
209-modda. Tugʻilish qayd etilganidan keyin otalik belgilanishi munosabati bilan oʻzgartishlar kiritish
Ota-onaning arizasi, sudning hal qiluv qarori, otaning arizasiga asosan (ona vafot etganda, uning turar joyini aniqlashning imkoniyati boʻlmaganda, muomalaga layoqatsiz deb topilganda, onalik huquqidan mahrum qilinganda) tugʻilish dalolatnomasi yozilgan joyda tugʻilish toʻgʻrisidagi yozuvlar daftariga ota toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kiritish yoʻli bilan otalik belgilanadi.
210-modda. Farzandlikka olingan bolaning tugʻilish toʻgʻrisidagi yozuvlar daftariga oʻzgartishlar kiritish
Sudning farzandlikka olish toʻgʻrisidagi hal qiluv qaroriga koʻra, tugʻilish toʻgʻrisidagi dalolatnoma yozuvi turgan joydagi fuqarolik holatlarini yozish organi tugʻilish toʻgʻrisidagi yozuvlar daftariga zarur oʻzgartishlar kiritadi.
(210-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
211-modda. Farzandlikka olish bekor qilinganida sudning hal qiluv qarorlarini ijro etish
Farzandlikka olish sudning hal qiluv qarori bilan bekor qilinganida, fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi farzandlikka olish haqidagi barcha yozuvlarni bekor qiladi va bolaning tugʻilishi toʻgʻrisidagi dastlabki yozuvlarni tiklaydi.
(211-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
25-bob. Nikoh tuzilganligini qayd etish
212-modda. Nikoh tuzilganligini qayd etish joyi va vaqti
Nikohni qayd etish, nikohlanuvchi shaxslar doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan joydan qatʼi nazar, fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlari tomonidan amalga oshiriladi.
(212-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
Alohida hollarda nikohni qayd etish kasalxona yoki uyda amalga oshiriladi.
Nikohni qayd etish tantanali vaziyatda amalga oshirilishi mumkin.
Nikohlanuvchilar fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organiga nikoh qayd etilishidan bir oy ilgari nikohga kirish toʻgʻrisida ariza beradilar.
213-modda. Nikohni qayd etish uchun taqdim etiladigan hujjatlar
Nikohga kirishni xohlovchilar ariza berish chogʻida oʻz shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarni, ilgari nikohda boʻlgan shaxslar esa, avvalgi nikoh tugatilganligi haqidagi hujjatlarni ham taqdim etishi lozim.
214-modda. Nikohga kirayotganda familiya tanlash
Nikohlanuvchi shaxslar nikohga kirish toʻgʻrisidagi arizalarida umumiy familiya olish yoki nikoh tuzilganidan keyin ham oʻz familiyasida qolish haqidagi istaklarini koʻrsatishlari shart.
215-modda. Nikoh tuzilganligi toʻgʻrisida guvohnoma
Nikoh tuzilganligi qayd etilganidan keyin nikoh tuzilganligi toʻgʻrisida guvohnoma beriladi.
(215-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
216-modda. Fuqaroligi boʻlmagan shaxslar bilan nikoh tuzilganligini qayd etish
Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy yashovchi fuqaroligi boʻlmagan shaxslar bilan nikoh tuzganligini qayd etish umumiy asoslarda amalga oshiriladi.
217-modda. Nikoh tuzilganligini qayd etishning alohida hollari
Tergov hibsxonalarida, ozodlikdan mahrum etish tariqasidagi jazoni ijro etuvchi muassasalarda saqlanayotgan shaxslar bilan tuziladigan nikohni qayd etish ushbu muassasa joylashgan yerdagi fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlarida qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
(217-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
26-bob. Nikohdan ajralishni qayd etish
218-modda. Er-xotinning oʻzaro roziligi boʻlganda nikohdan ajralishni qayd etish
Er-xotinning oʻzaro roziligi boʻlganda nikohdan ajralishda ariza beruvchilar fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organiga bergan arizalarida oʻrtada voyaga yetmagan bolalari va mulkiy nizolari yoʻqligini tasdiqlashlari shart.
Nikohdan ajralish ariza beruvchilarning doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan joydan qatʼi nazar fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organiga ariza berilgan kundan boshlab uch oy muddat oʻtgach qayd etiladi.
(218-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlari er-xotinni yarashtirish boʻyicha tegishli choralar koʻrish uchun er-xotinning birga yashash joyidagi fuqarolar yigʻinining yarashtirish komissiyasini, agar ular birga yashamayotgan boʻlsa, har birining yashash joyidagi fuqarolar yigʻinining yarashtirish komissiyasini ariza berilgan kundan eʼtiboran uch kundan kechiktirmasdan yozma ravishda xabardor qilishi kerak.
(218-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 3-yanvardagi OʻRQ-456-sonli Qonuniga asosan uchinchi qismi bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son)
219-modda. Er-xotindan birining arizasi boʻyicha nikohdan ajralishni qayd etish
Er-xotindan birining arizasi boʻyicha nikohdan ajralishni qayd etish uchun fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organiga quyidagilar taqdim etiladi:
er (xotin)ning muomalaga layoqatsiz yoxud bedarak yoʻqolgan deb topilganligi toʻgʻrisida sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori;
er (xotin) uch yildan kam boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilinganligi toʻgʻrisida sudning qonuniy kuchga kirgan hukmidan koʻchirma, shuningdek sudlangan er (xotin)ning oʻrtadagi bolalari va mol-mulki yuzasidan nizosi yoʻqligi toʻgʻrisidagi tilxat.
220-modda. Nikohdan ajralgandan keyin er-xotinning familiyasi
Er-xotindan birining nikohgacha boʻlgan familiyasini qaytarish toʻgʻrisidagi istagi nikohdan ajralish haqidagi arizada koʻrsatilishi lozim.
221-modda. Nikohdan ajralganlik toʻgʻrisida guvohnoma. Hujjatlarga qoʻyiladigan belgilar
Nikohdan ajralish qayd etilganidan keyin sobiq er-xotinning har biriga nikohdan ajralganlik toʻgʻrisida guvohnoma beriladi.
Er-xotindan birining familiyasi oʻzgartirilganda, shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarga uni almashtirish lozimligi toʻgʻrisida belgi qoʻyiladi.
Nikohdan ajralishni qayd etgan fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi nikoh qayd etilgan joydagi fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organiga nikoh tugatilganligi haqida belgi qoʻyish toʻgʻrisida xabarnoma yuboradi.
222-modda. Oʻzbekiston Respublikasida oʻzaro nikoh tuzgan chet el fuqarolarining nikohdan ajralishini qayd etish
Oʻzbekiston Respublikasida oʻzaro nikoh tuzgan chet el fuqarolarining nikohdan ajralishini qayd etish umumiy asoslarda amalga oshiriladi.
27-bob. Oʻlimni qayd etish
223-modda. Oʻlimni qayd etish tartibi
Oʻlimni qayd etish marhumning doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan joyidan qatʼi nazar, fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi tomonidan amalga oshiriladi.
(223-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
Fuqaroni vafot etgan deb eʼlon qilish haqidagi sudning hal qiluv qaroriga asosan oʻlimni qayd etish sudning mazkur qarorida koʻrsatilgan fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi tomonidan amalga oshiriladi. Agar sudning hal qiluv qarorida fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi koʻrsatilmagan boʻlsa, oʻlimni qayd etish ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
(223-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
Hayotining birinchi haftasi davomida oʻlgan bolalarning tugʻilganligi va oʻlimi tibbiy muassasa joylashgan yerdagi fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organida qayd etiladi.
Oʻlim sodir boʻlganligi haqidagi ariza oʻlim sodir boʻlgan kuni yoki murda topilgach, uch kundan kechiktirmay berilishi zarur.
Oʻlimni fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlarida qayd etmasdan marhumni dafn qilish taqiqlanadi.
224-modda. Oʻlimni qayd etishning alohida hollari
(224-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuniga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
(224-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuniga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
Shaxsi aniqlanmaganlarning oʻlimini qayd etish davlat sogʻliqni saqlash tizimi tibbiy muassasasining xabariga asosan shu muassasa joylashgan yerdagi fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi tomonidan amalga oshiriladi. Bu hollarda oʻlim haqidagi guvohnoma marhumning shaxsi aniqlangandan keyingina beriladi.
225-modda. Oʻlimni qayd etishda taqdim etiladigan hujjatlar
Oʻlimni qayd etish uchun fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organiga oʻlim haqidagi tibbiy maʼlumotnoma yoki fuqaroni vafot etgan deb eʼlon qilish haqidagi sudning hal qiluv qarori taqdim etilishi zarur.
(225-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
28-bob. Familiya, ism va ota ismini oʻzgartirish
226-modda. Familiya, ism va ota ismini oʻzgartirish haqidagi arizalarni koʻrib chiqish tartibi
Familiyani, ismni va otaning ismini oʻzgartirish haqidagi arizalar ariza beruvchi oʻn olti yoshga toʻlgandan keyin fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi tomonidan, ushbu shaxsning doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan joydan qatʼi nazar, koʻrib chiqiladi.
(226-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
Familiya, ism va ota ismini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi xulosa ichki ishlar organlari tomonidan ushbu shaxs tegishlicha tekshiruvdan oʻtkazilgandan keyingina tuzilishi mumkin.
Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organining familiya, ism va ota ismini oʻzgartirishni rad etganligi ustidan sud tartibida shikoyat qilinishi mumkin.
227-modda. Familiya, ism va ota ismini oʻzgartirish oqibatlari
Familiya, ism va ota ismi oʻzgartirilganda fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish daftarlari yozuvlariga tegishli oʻzgartishlar kiritadi.
Er (xotin)ning familiyasi oʻzgartirilishi (unga nisbatan otalik belgilanganda ham) xotin (er)ning hamda uning voyaga yetgan bolalari familiyasini oʻzgartirishga sabab boʻlmaydi.
Ota-ona har ikkalasining familiyasi oʻzgartirilganda ularning oʻn olti yoshga toʻlmagan bolalari familiyasi ham oʻzgartiriladi.
Agar ota-onadan biri oʻz familiyasini oʻzgartirsa, ularning oʻn olti yoshga toʻlmagan bolalari familiyasini oʻzgartirish masalasi ota-onaning kelishuviga binoan, bunday kelishuv boʻlmaganda esa, vasiylik va homiylik organlari tomonidan hal etiladi.
Ota ismining oʻzgartirilishi uning oʻn olti yoshga toʻlmagan bolalarining ota ismi albatta oʻzgartirilishiga sabab boʻladi.
29-bob. Dalolatnoma yozuvlariga oʻzgartirish, tuzatish va qoʻshimchalar kiritish
228-modda. Dalolatnoma yozuvlariga oʻzgartirish kiritish haqidagi arizalarni koʻrib chiqish joyi
Oʻzbekiston Respublikasi hududida tuzilgan fuqarolik holati dalolatnomalari yozuvlariga oʻzgartirish, tuzatish va qoʻshimchalar kiritish yetarli asoslar mavjud boʻlib, manfaatdor shaxslar oʻrtasida nizo boʻlmaganda ushbu dalolatnoma yozuvlari saqlanayotgan joydagi fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi tomonidan amalga oshiriladi.
Oʻn olti yoshga toʻlgan shaxslarning tugʻilish, nikoh tuzish, nikohdan ajralishni qayd etish daftarlariga oʻzgartirishlar kiritish ularning arizalariga binoan amalga oshiriladi.
Oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxslarning tugʻilish haqidagi yozuvlar daftariga oʻzgartirishlar kiritish ularning ota-onasi arizasiga binoan amalga oshiriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida tuzilgan fuqarolik holati dalolatnomalari yozuvlariga tuzatishlar kiritish haqidagi arizalarni koʻrib chiqish ariza beruvchining arizasida koʻrsatilgan joydagi fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi tomonidan amalga oshiriladi.
(228-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organining dalolatnoma yozuvlariga oʻzgartish, tuzatish va qoʻshimchalar kiritishni rad etish toʻgʻrisidagi xulosasi ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin.
229-modda. Jins oʻzgarganda dalolatnoma yozuviga tuzatishlar kiritish
Jins oʻzgarganda dalolatnoma yozuviga tuzatish kiritish faqat sogʻliqni saqlash organlari xulosasiga asosan amalga oshiriladi.
30-bob. Fuqarolik holati dalolatnomalari yozuvlarini tiklash va bekor qilish
230-modda. Fuqarolik holati dalolatnomalari yozuvlarini tiklash
Fuqarolik holati dalolatnomalari yozuvlarini tiklash deganda ilgari shunday yozuv boʻlganligini tasdiqlovchi yetarli asoslar boʻlganida, ularni qayta tiklab qoʻyish tushuniladi.
231-modda. Tugʻilish, nikoh tuzish va nikohdan ajralish toʻgʻrisidagi yozuvlarni tiklash
Tugʻilish, nikoh tuzish, nikohdan ajralish haqidagi dalolatnomalar yozuvlari bu yozuvlar kimga nisbatan tuzilgan boʻlsa, faqat ana shu shaxslarning arizasiga koʻra tiklanadi.
Agar oʻn olti yoshgacha boʻlgan bolaning tugʻilishi haqidagi yozuv yoʻqolgan boʻlsa, yozuv bolaning ota-onasi, vasiysi, homiysi, bolalar muassasasi maʼmuriyatining arizasiga binoan tiklanadi.
Yozuvni tiklashdan manfaatdor taraflar oʻrtasida nizo boʻlsa, yozuvni tiklash Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksiga asosan amalga oshiriladi.
232-modda. Fuqarolik holati dalolatnomalari yozuvlarini tiklash joyi
Fuqarolik holati dalolatnomalari yozuvlari ariza beruvchining doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan joydan qatʼi nazar fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organida tiklanadi.
(232-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 14-martdagi OʻRQ-759-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son)
233-modda. Fuqarolik holati dalolatnomalari yozuvlarini bekor qilish
Agar fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi ikki va undan ortiq bir xil yozuvlar borligini aniqlasa, tiklangan yozuvlar oʻsha yozuv tuzilgan joydagi fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organida bekor qilinishi mumkin.
Agar topilgan fuqarolik holati dalolatnomalari yozuvlarida familiya, ism, ota ismi, tugʻilgan sanasi, ota-ona toʻgʻrisidagi maʼlumotlarda jiddiy farq boʻlsa, tiklangan fuqarolik holati dalolatnomalari yozuvlari sudning hal qiluv qarori bilan bekor qilinadi.
VIII BOʻLIM. CHET EL FUQAROLARI VA FUQAROLIGI BOʻLMAGAN SHAXSLAR ISHTIROKIDAGI OILAVIY MUNOSABATLARNI TARTIBGA SOLISH
234-modda. Chet el fuqarolari hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning oilaviy munosabatlardagi huquq va majburiyatlari
Oʻzbekiston Respublikasida doimiy yashab turgan chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar uning hududida oilaviy munosabatlarda Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlardan foydalanadilar va teng majburiyatlarga ega boʻladilar.
235-modda. Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida tuzilgan nikohlarni eʼtirof etish
Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida, boshqa davlat hududida oʻsha davlatning qonunchiligiga rioya qilingan holda Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari oʻrtasida tuzilgan hamda Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan chet el fuqarolari yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxslar oʻrtasida tuzilgan nikohlar, agar ushbu Kodeksning 16-moddasida nazarda tutilgan nikoh tuzishga monelik qiladigan holatlar boʻlmasa, Oʻzbekiston Respublikasida haqiqiy deb eʼtirof etiladi.
(235-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida chet el fuqarolari oʻrtasida boshqa davlat hududida oʻsha davlatning qonunchiligiga rioya qilingan holda tuzilgan nikohlar Oʻzbekiston Respublikasida haqiqiy deb eʼtirof etiladi.
(235-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
236-modda. Nikohdan ajratish
Oʻzbekiston Respublikasi hududida Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan chet el fuqarolari yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxslar oʻrtasidagi, shuningdek chet el fuqarolari oʻrtasidagi nikohdan ajratish Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq amalga oshiriladi.
(236-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida yashab turgan Oʻzbekiston Respublikasining fuqarosi Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida yashab turgan eri (xotini) bilan tuzilgan nikohdan, mazkur shaxs qaysi davlat fuqarosi ekanligidan qatʼi nazar, Oʻzbekiston Respublikasi sudida ajralishga haqlidir.
Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga binoan fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlarida nikohdan ajralish mumkin boʻlgan hollarda bunday nikohdan ajralish Oʻzbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalarida yoki konsullik muassasalarida amalga oshirilishi mumkin.
(236-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan chet el fuqarolari yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxslar oʻrtasidagi nikohdan ajratish Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida tegishli chet el davlatining qonunchiligiga rioya etilgan holda amalga oshirilgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasida haqiqiy deb eʼtirof etiladi.
(236-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida chet el fuqarolari oʻrtasidagi nikohdan ajratish tegishli chet el davlatining qonunchiligiga rioya etilgan holda amalga oshirilgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasida haqiqiy deb eʼtirof etiladi.
(236-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
237-modda. Farzandlikka olish
Oʻzbekiston Respublikasi hududida chet el fuqarolari yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxslar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlgan bolani farzandlikka olishda ham ushbu Kodeks 151 167-moddalarining talablariga rioya qilinishi lozim.
Oʻzbekiston Respublikasi hududida chet el fuqarosi boʻlgan bolani farzandlikka olishda bolaning qonuniy vakili va bola fuqarolikka ega boʻlgan davlat vakolatli organining roziligi, shuningdek agar oʻsha davlatning qonunchiligiga muvofiq talab qilinsa, farzandlikka olish haqida bolaning ham roziligi olinishi lozim.
(237-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar farzandlikka olish natijasida farzandlikka olingan bolaning Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi hamda xalqaro shartnomalari bilan belgilangan huquqlari buziladigan boʻlsa, farzandlikka oluvchining qaysi fuqarolikka mansubligidan qatʼi nazar, farzandlikka olish mumkin emas, farzandlikka olingan taqdirda esa, u sud tartibida bekor qilinishi lozim.
(237-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlgan va Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida yashayotgan bolani farzandlikka olish farzandlikka oluvchi qaysi chet davlat fuqarosi boʻlsa, oʻsha davlatning vakolatli organi tomonidan amalga oshirilganligi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligining farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ruxsati oldindan olingan boʻlsagina Oʻzbekiston Respublikasida haqiqiy deb eʼtirof etiladi.
(237-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi OʻRQ-352-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 18-son, 233-modda)
Chet el fuqarosi yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxs boʻlib, boshqa davlat hududida doimiy yashayotgan bolani Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida chet davlatning vakolatli organi amalga oshirgan farzandlikka olish, basharti ushbu Kodeksning 152, 157 va 1611-moddalari talablariga rioya etilgan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasida haqiqiy deb eʼtirof etiladi.
(237-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2016-yil 23-sentabrdagi OʻRQ-411-sonli Qonuniga asosan beshinchi qism bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2016-y., 39-son, 457-modda)
238-modda. Chet el oila huquqi normalarining mazmunini aniqlash
Sud yoki fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi va boshqa organlar chet el oila huquqining normalarini qoʻllashda mazkur normalarning mazmunini ularning tegishli chet el davlatida rasmiy sharhlanishi va amaliyotda qoʻllanilishiga muvofiq tarzda aniqlaydi.
Sud, fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlari va boshqa organlar chet el oila huquqi normalarining mazmunini aniqlash maqsadida yordam va tushuntirish olish uchun belgilangan tartibga rioya qilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligiga va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa vakolatli organlarlariga murojaat qilishlari yoxud ekspertlarni jalb etishlari mumkin.
Manfaatdor shaxslar talab yoki eʼtirozlarini tasdiqlash uchun oʻzlari asoslanayotgan chet el oila huquqi normalarining mazmunini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim qilishga va chet el oila huquqi normalarining mazmunini aniqlash maqsadida sudga va fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlari va oʻzga organlarga boshqa tarzda yordam berishga haqlidir.
Agar ushbu moddaga muvofiq amalga oshirilgan choralarga qaramay, chet el oila huquqi normalarining mazmuni aniqlanmagan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi qoʻllaniladi.
(238-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
(Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1998-y., 5-6-songa ilova; 2003-y., 1-son, 8-modda; 2004-y., 1-2-son, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2007-y., 14-son, 133-modda; 2008-y., 16-son, 117-modda; 2009-y., 37-son, 401-modda; 2010-y., 35-36-son, 300-modda, 37-son, 313-modda; 2011-y., 40-son, 410-modda; 51-son, 542-modda; 2013-y., 18-son, 233-modda; 2014-y., 4-son, 45-modda; 2016-y., 39-son, 457-modda; 2017-y., 37-son, 978-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son, 10.01.2018-y., 03/18/459/0536-son, 19.04.2018-y., 03/18/476/1087-son; 29.08.2019-y., 03/19/558/3662-son, 04.12.2019-y., 03/19/586/4106-son; 07.01.2020-y., 03/20/600/0023-son, 11.03.2020-y., 03/20/608/0278-son, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son; 04.12.2020-y., 03/20/653/1592-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son, 22.10.2021-y., 03/21/723/0983-son; 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son; 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son; 12.04.2023-y., 03/23/829/0208-son; 08.05.2023-y., 03/23/838/0257-son; 07.02.2024-y., 03/24/905/0106-son; 09.04.2025-y., 03/25/1053/0317-son; 20.10.2025-y., 03/25/1089/0953-son; 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son; 14.08.2026-y., 03/26/1164/0838-son)
СЕМЕЙНЫЙ КОДЕКС РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
РАЗДЕЛ I. ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ
Глава 1. Основные положения
Статья 1. Семейное законодательство и его задачи
Семейное законодательство состоит из настоящего Кодекса и принимаемых в соответствии с ним других актов законодательства.
Задачами семейного законодательства являются укрепление семьи, построение семейных отношений на чувствах взаимной любви, доверия и взаимного уважения, сотрудничества, взаимопомощи и ответственности перед семьей всех ее членов, недопустимость произвольного вмешательства кого-либо в дела семьи, обеспечение беспрепятственного осуществления членами семьи своих прав и их защиты.
Статья 2. Равноправие женщины и мужчины в семейных отношениях
Регулирование семейных отношений осуществляется на основе принципа добровольности брачного союза мужчины и женщины, равенства личных и имущественных прав супругов, разрешения внутрисемейных вопросов по взаимному согласию, приоритета семейного воспитания детей, заботы об их благосостоянии и развитии, обеспечения защиты прав и интересов несовершеннолетних и нетрудоспособных членов семьи.
Статья 3. Равноправие граждан в семейных отношениях
Все граждане имеют равные права в семейных отношениях. Не допускается какое бы то ни было прямое или косвенное ограничение прав, установление прямых либо косвенных преимуществ при вступлении в брак и вмешательство в семейные отношения в зависимости от пола, расы, национальности, языка, религии, социального происхождения, убеждений, личного и общественного положения и других обстоятельств.
Права граждан в семейных отношениях могут быть ограничены только на основании закона и только в той мере, в какой это необходимо в целях защиты нравственности, чести, достоинства, здоровья, прав и охраняемых законом интересов других членов семьи и иных граждан.
Статья 4. Защита семьи, материнства, отцовства и детства
В Республике Узбекистан семья, материнство, отцовство и детство находятся под защитой государства.
Материнство и отцовство в Республике Узбекистан пользуются почетом и уважением.
Охрана интересов матери и ребенка обеспечивается специальными мерами по охране труда и здоровья женщины, созданием условий, позволяющих женщинам сочетать труд с материнством, правовой защитой, материальной и моральной поддержкой материнства и детства.
Статья 41. Социальная защита многодетных семей
Семья, имеющая четверых и более детей, не достигших восемнадцати лет, является многодетной семьей. При этом, если из четырех и более детей один или более обучаются по очной форме обучения в образовательных организациях (среднего специального и профессионального, высшего образования) и не достигли возраста двадцати двух лет, эта семья также считается многодетной семьей.
Государство обеспечивает предоставление многодетным семьям льгот и социальных гарантий в соответствии с законодательством.
(статья 41 введена Законом Республики Узбекистан от 5 октября 2020 года № ЗРУ-640 — Национальная база данных законодательства, 05.10.2020 г., № 03/20/640/1348)
Статья 5. Отношения, регулируемые семейным законодательством
Семейное законодательство устанавливает условия и порядок вступления в брак, прекращения брака и признания его недействительным, регулирует личные неимущественные и имущественные отношения между членами семьи: супругами, родителями и детьми (усыновителями и усыновленными), а в случаях и пределах, предусмотренных семейным законодательством, — между другими родственниками и иными лицами, а также определяет формы и порядок устройства в семью детей, оставшихся без попечения родителей, порядок регистрации актов гражданского состояния.
Статья 6. Применение к семейным отношениям гражданского законодательства
К имущественным и личным неимущественным отношениям между членами семьи, не урегулированным семейным законодательством, применяется гражданское законодательство постольку, поскольку это не противоречит существу семейных отношений.
Статья 7. Применение семейного и гражданского законодательства по аналогии
В случае, если отношения между членами семьи не урегулированы семейным законодательством или соглашением сторон, и при отсутствии норм гражданского законодательства, прямо регулирующих указанные отношения, к таким отношениям, если это не противоречит их существу, применяются нормы семейного и (или) гражданского законодательства, регулирующие сходные отношения (аналогия закона). При отсутствии таких норм права и обязанности членов семьи определяются исходя из общих принципов семейного и гражданского права (аналогия права), а также принципов гуманности, разумности и справедливости.
Статья 8. Применение местных обычаев и традиций в семейных отношениях
При отсутствии в законодательстве соответствующих норм в регулировании семейных отношений применяются местные обычаи и традиции, не противоречащие принципам законодательства Республики Узбекистан.
Статья 9. Применение международных договоров
Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые содержатся в семейном законодательстве Республики Узбекистан, то применяются правила международного договора.
Глава 2. Осуществление и защита семейных прав
Статья 10. Осуществление семейных прав и исполнение семейных обязанностей
Граждане по своему усмотрению распоряжаются принадлежащими им правами, вытекающими из семейных отношений.
Осуществление членами семьи своих прав и исполнение ими своих обязанностей не должны нарушать права, свободы и законные интересы других членов семьи и иных граждан.
Статья 11. Защита семейных прав
Защита семейных прав осуществляется судом по правилам гражданского судопроизводства, а в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом, — органами опеки и попечительства или другими государственными органами.
Защита семейных прав осуществляется способами, предусмотренными соответствующими статьями настоящего Кодекса.
Статья 12. Применение исковой давности в семейных отношениях
На требования, вытекающие из семейных отношений, исковая давность не распространяется, за исключением случаев, установленных настоящим Кодексом.
При применении норм, устанавливающих исковую давность, суд руководствуется Гражданским кодексом Республики Узбекистан.
РАЗДЕЛ II. БРАК
Глава 3. Порядок и условия заключения брака
Статья 13. Порядок заключения брака
Брак заключается в органах записи актов гражданского состояния.
Брак, заключенный по религиозному обряду, не имеет правового значения.
Заключение брака производится при личном присутствии лиц, вступающих в брак, по истечении месяца со дня подачи ими заявления в органы записи актов гражданского состояния.
При наличии уважительных причин орган записи актов гражданского состояния может разрешить заключение брака до истечения месяца.
При наличии особых обстоятельств (беременность, рождение ребенка, болезнь одной стороны и другие) брак может быть заключен в день подачи заявления.
Заключение брака производится в порядке, установленном для государственной регистрации актов гражданского состояния.
Отказ органа записи актов гражданского состояния в регистрации брака может быть обжалован непосредственно в суд или вышестоящему в порядке подчиненности органу.
Статья 14. Добровольность вступления в брак
Брак заключается добровольно.
Для заключения брака необходимо, чтобы будущие супруги обладали способностью свободно выражать свое согласие. Принуждение к заключению брака запрещается.
Статья 15. Брачный возраст
Брачный возраст для мужчин и женщин устанавливается в восемнадцать лет.
(часть первая статьи 15 в редакции Закона Республики Узбекистан от 28 августа 2019 года № ЗРУ-558 — Национальная база данных законодательства, 29.08.2019 г., № 03/19/558/3662)
При наличии уважительных причин, в исключительных случаях (беременность, рождение ребенка, объявление несовершеннолетнего полностью дееспособным (эмансипация), хоким района, города по месту государственной регистрации брака может по просьбе лиц, желающих вступить в брак, снижать брачный возраст, но не более чем на один год.
(часть вторая статьи 15 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Статья 16. Обстоятельства, препятствующие заключению брака
Не допускается заключение брака:
между лицами, из которых хотя бы одно состоит уже в другом зарегистрированном браке;
между родственниками по прямой восходящей и нисходящей линии, между полнородными и неполнородными братьями и сестрами, а также между усыновителями и усыновленными (удочеренными);
между лицами, из которых хотя бы одно признано судом недееспособным вследствие психического расстройства (душевной болезни или слабоумия).
Статья 17. Медицинское обследование лиц, вступающих в брак
Лица, вступающие в брак, проходят медицинское обследование в учреждениях государственной системы здравоохранения на бесплатной основе. Объем и порядок проведения медицинского обследования устанавливаются Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
(текст статьи 17 в редакции Закона Республики Узбекистан от 13 декабря 2002 года № 447-I — Ведомости Олий Мажлиса, 2003 г., № 1, ст. 8)
Медицинское обследование лиц, вступающих в брак в возрасте старше пятидесяти лет, а также при наличии особых обстоятельств, указанных в части пятой статьи 13 настоящего Кодекса, проводится с их согласия.
(часть вторая статьи 17 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Глава 4. Личные права и обязанности супругов
Статья 18. Возникновение прав и обязанностей супругов
С момента регистрации брака в органах записи актов гражданского состояния лица, заключившие брак, становятся супругами и с этого времени между ними возникают права и обязанности супругов.
Статья 19. Равенство супругов в семье
Супруги пользуются в семье равными правами и несут равные обязанности.
Статья 20. Право выбора супругами фамилии
При заключении брака супруги по своему желанию выбирают фамилию одного из супругов в качестве их общей фамилии либо каждый из супругов сохраняет свою добрачную фамилию.
Перемена фамилии одним из супругов не влечет за собой перемену фамилии другого супруга.
Статья 21. Решение супругами вопросов воспитания детей и жизни семьи
Вопросы воспитания детей и другие вопросы жизни семьи решаются супругами совместно.
Статья 22. Права супругов на выбор занятий, профессии и места жительства
Каждый из супругов свободен в выборе рода занятий, профессии, места пребывания и жительства.
Глава 5. Имущественные права и обязанности супругов
Статья 23. Общая совместная собственность супругов
Имущество, нажитое супругами во время брака, а также приобретенное до регистрации брака на общие средства будущих супругов, является их общей совместной собственностью, если законом или брачным договором не предусмотрено иное.
К имуществу, нажитому супругами во время брака (общему имуществу супругов), относятся доходы каждого из супругов от трудовой деятельности, предпринимательской деятельности и результатов интеллектуальной деятельности, полученные ими пенсии, пособия, а также иные денежные выплаты, не имеющие специального целевого назначения (суммы материальной помощи, суммы выплаченные в возмещение ущерба в связи с утратой трудоспособности вследствие увечья либо иного повреждения здоровья и другие). Общим имуществом супругов являются также приобретенные за счет общих доходов супругов движимые и недвижимые вещи, ценные бумаги, паи, вклады, доли в капитале, внесенные в кредитные учреждения или в иные коммерческие организации, и любое другое нажитое супругами в период брака имущество независимо от того, на имя кого из супругов оно приобретено либо на имя кого или кем из супругов внесены денежные средства.
Супруги пользуются равными правами на общее имущество и в том случае, если один из них был занят ведением домашнего хозяйства, уходом за детьми или по другим уважительным причинам не имел самостоятельного заработка и других доходов.
Права супругов владеть, пользоваться и распоряжаться имуществом, являющимся совместной собственностью членов фермерского и дехканского хозяйств, определяются законами о фермерском и дехканском хозяйствах. Раздел имущества фермерского и дехканского хозяйства производится по правилам, предусмотренным статьями 223 и 225 Гражданского кодекса Республики Узбекистан.
Статья 24. Владение, пользование и распоряжение общим имуществом супругов
Супруги имеют равные права владения, пользования и распоряжения имуществом, являющимся их общей совместной собственностью.
При совершении одним из супругов сделки по распоряжению общим имуществом супругов предполагается, что он действует с согласия другого супруга.
Сделка, совершенная одним из супругов по распоряжению общим имуществом супругов, может быть признана судом недействительной по мотивам отсутствия согласия другого супруга только по его требованию и только в случаях, если доказано, что другая сторона в сделке знала или заведомо должна была знать о несогласии другого супруга на совершение данной сделки.
Для совершения одним из супругов сделки по распоряжению общим недвижимым имуществом, оформленным на его имя, необходимо получить нотариально удостоверенное согласие другого супруга. Супруг, чье нотариально удостоверенное согласие на совершение указанной сделки не было получено, вправе требовать признания сделки недействительной в судебном порядке в течение года со дня, когда он узнал или должен был узнать о совершении данной сделки.
Статья 25. Собственность каждого из супругов
Имущество, принадлежащее каждому из супругов до вступления в брак, а также полученное одним из них во время брака в дар, в порядке наследования или по иным безвозмездным сделкам, является его собственностью.
Имущество каждого из супругов может быть признано их совместной собственностью, если будет установлено, что в период брака за счет общего имущества супругов или имущества каждого из супругов либо труда одного из супругов были произведены вложения, значительно увеличивающие стоимость этого имущества (капитальный ремонт, реконструкция, переоборудование и другие).
Статья 26. Вещи индивидуального пользования супругов
Вещи индивидуального пользования (одежда, обувь и тому подобное), за исключением драгоценностей и других предметов роскоши, хотя и приобретенные во время брака за счет общих средств супругов, являются частной собственностью того супруга, который ими пользовался.
Статья 27. Раздел общего имущества супругов
Раздел общего имущества супругов может быть произведен как в период брака, так и после его расторжения по требованию любого из супругов, а также в случае заявления кредитором требования о разделе общего имущества супругов для обращения взыскания на долю одного из супругов в общем имуществе супругов.
Общее имущество супругов может быть разделено между супругами по их соглашению. По желанию супругов их соглашение о разделе общего имущества может быть нотариально удостоверено.
В случае спора раздел общего имущества супругов, а также определение долей супругов в этом имуществе производятся в судебном порядке.
При разделе общего имущества суд определяет, какая часть имущества подлежит передаче каждому из супругов. В тех случаях, когда одному из супругов передается имущество, превышающее по своей стоимости следуемую ему долю, второму супругу может быть присуждена соответствующая денежная или иная компенсация.
При прекращении семейных отношений суд может признать имущество, нажитое каждым из супругов в период их раздельного проживания, собственностью каждого из супругов.
Вещи, приобретенные для удовлетворения потребностей несовершеннолетних детей (одежда, обувь, школьные и спортивные принадлежности, музыкальные инструменты, детская библиотека и другие), разделу не подлежат и передаются без компенсации тому из супругов, с которым проживают дети.
Вклады, внесенные супругами за счет общего имущества супругов на имя их общих несовершеннолетних детей, считаются принадлежащими этим детям и не учитываются при разделе общего имущества супругов.
В случае раздела общего имущества супругов в период брака та часть общего имущества супругов, которая не была разделена, а также имущество, нажитое супругами в период брака, в дальнейшем составляют их общую совместную собственность.
К требованиям супругов о разделе общего имущества супругов, брак которых расторгнут, применяется трехлетний срок исковой давности.
Статья 28. Определение долей при разделе общего имущества супругов
При разделе общего имущества супругов и определении долей в этом имуществе доли супругов признаются равными, если иное не предусмотрено брачным договором между супругами.
Суд вправе отступить от начала равенства долей супругов в их общем имуществе исходя из интересов несовершеннолетних детей и (или) исходя из заслуживающего внимания интереса одного из супругов, в частности, в случаях, если другой супруг не получал доходов по неуважительным причинам или расходовал общее имущество супругов в ущерб интересам семьи.
Общие долги супругов при разделе общего имущества супругов распределяются между супругами пропорционально присужденным им долям.
Если один из супругов израсходовал общее имущество по своему усмотрению вопреки воле другого супруга и не в интересах семьи либо перевел его на другое лицо, то при разделе учитывается это имущество или его стоимость.
Глава 6. Договорный режим имущества супругов
Статья 29. Брачный договор
Брачным договором признается соглашение лиц, вступающих в брак, или соглашение супругов, определяющее имущественные права и обязанности супругов в браке и (или) в случае его расторжения.
Статья 30. Заключение брачного договора
Брачный договор может быть заключен как до государственной регистрации заключения брака, так и в период брака.
Брачный договор, заключенный до государственной регистрации заключения брака, вступает в силу со дня государственной регистрации заключения брака.
Брачный договор заключается в письменной форме и подлежит нотариальному удостоверению.
Статья 31. Содержание брачного договора
Брачным договором супруги вправе изменить установленный законом режим общей совместной собственности (статья 23 настоящего Кодекса), установить режим совместной, долевой или раздельной собственности на все имущество супругов, на его отдельные виды или на имущество каждого из супругов.
Брачный договор может быть заключен как в отношении имеющегося, так и в отношении будущего имущества супругов.
Супруги вправе определить в брачном договоре свои права и обязанности по взаимному содержанию, несению семейных расходов, участию в доходах друг друга, заключению с другими лицами имущественных договоров, совместному занятию предпринимательской деятельностью, определить имущество, которое будет передано каждому из супругов в случае расторжения брака, а также включить в брачный договор иные положения, касающиеся имущественных отношений супругов.
Права и обязанности, предусмотренные брачным договором, могут ограничиваться определенными сроками либо ставиться в зависимость от наступления или ненаступления определенных условий.
Брачный договор не может ограничивать правоспособность или дееспособность супругов, их право на обращение в суд за защитой своих прав, регулировать личные неимущественные отношения между супругами, права и обязанности супругов в отношении детей, предусматривать положения, ограничивающие право нетрудоспособного нуждающегося супруга на получение содержания, содержать другие условия, которые ставят одного из супругов в крайне неблагоприятное положение или противоречат нормам семейного законодательства.
Статья 32. Изменение и расторжение брачного договора
Брачный договор может быть изменен или расторгнут в любое время по соглашению супругов. Соглашение об изменении или о расторжении брачного договора совершается в той же форме, что и заключение брачного договора.
Односторонний отказ от исполнения брачного договора не допускается. По требованию одного из супругов брачный договор может быть изменен или расторгнут по решению суда по основаниям и в порядке, установленным Гражданским кодексом Республики Узбекистан.
Действие брачного договора прекращается с момента прекращения брака, за исключением тех обязательств, которые предусмотрены брачным договором на период после прекращения брака.
Статья 33. Признание брачного договора недействительным
Брачный договор может быть признан судом недействительным полностью или частично по основаниям, предусмотренным Гражданским кодексом Республики Узбекистан.
Суд может также признать брачный договор недействительным полностью или частично по требованию одного из супругов, если условия договора противоречат требованиям части пятой статьи 31 настоящего Кодекса.
Статья 34. Обращение взыскания на имущество супругов
По обязательствам одного из супругов взыскание может быть обращено лишь на имущество этого супруга. При недостаточности этого имущества кредитор вправе требовать выделения доли супруга-должника из общего имущества супругов для обращения на нее взыскания.
Взыскание обращается на общее имущество супругов по общим обязательствам супругов, а также по обязательствам одного из супругов, если судом установлено, что все полученное по обязательствам одним из супругов было использовано на нужды семьи. При недостаточности этого имущества супруги несут по указанным обязательствам солидарную ответственность имуществом каждого из них.
Если приговором суда установлено, что общее имущество супругов было приобретено или увеличено за счет средств, полученных одним из супругов преступным путем, взыскание может быть обращено соответственно на общее имущество супругов или на его часть.
Ответственность супругов за вред, причиненный их несовершеннолетними детьми, определяется гражданским законодательством.
Статья 35. Гарантии прав кредиторов при заключении, изменении и расторжении брачного договора
Супруг обязан уведомлять своего кредитора (кредиторов) о заключении, изменении или расторжении брачного договора. При невыполнении этой обязанности супруг отвечает по своим обязательствам независимо от содержания брачного договора.
Кредитор (кредиторы) супруга-должника вправе требовать изменения условий или расторжения брачного договора в связи с существенно изменившимися обстоятельствами в порядке, установленном законом.
Статья 36. Имущественно-договорные отношения между супругами
Супруги вправе вступать между собой во все дозволенные законом имущественно-договорные отношения.
Недействительны соглашения супругов, направленные на ущемление прав того или иного супруга.
Глава 7. Прекращение брака
Статья 37. Основания для прекращения брака
Брак прекращается вследствие смерти или объявления судом одного из супругов умершим.
Брак может быть прекращен путем его расторжения по заявлению одного или обоих супругов, а также по заявлению опекуна супруга, признанного судом недееспособным.
Статья 38. Порядок расторжения брака
Расторжение брака производится в судебном порядке, а в случаях, предусмотренных статьями 42 и 43 настоящего Кодекса, в органах записи актов гражданского состояния.
Статья 39. Случаи, когда недопустимо предъявление мужем требования о расторжении брака
Муж не имеет права без согласия жены возбуждать дело о расторжении брака во время беременности жены и в течение года после рождения ребенка.
Статья 40. Расторжение брака в судебном порядке
Рассмотрение судом дел о расторжении брака производится в порядке искового производства, установленного Гражданским процессуальным кодексом Республики Узбекистан.
Суд вправе, отложив разбирательство дела, назначить супругам срок в пределах до шести месяцев для примирения.
Суд в случае назначения супругам срока для примирения и отложения разбирательства дела не позднее трех дней должен письменно уведомить примирительную комиссию схода граждан по месту совместного жительства супругов для принятия соответствующих мер по их примирению, если они не проживают совместно — примирительную комиссию схода граждан по месту жительства каждого из них.
(статья 40 дополнена частью третьей Законом Республики Узбекистан от 3 января 2018 года № ЗРУ-456 — Национальная база данных законодательства, 05.01.2018 г., № 03/18/456/0512)
Суд по требованию лица, пострадавшего от семейного (бытового) насилия, не назначает срок для примирения.
(статья 40 дополнена частью четвертой Законом Республики Узбекистан от 9 апреля 2025 года № ЗРУ-1053 — Национальная база данных законодательства, 09.04.2025 г., № 03/25/1053/0317)
Статья 41. Основания расторжения брака судом
Брак расторгается, если судом будет установлено, что дальнейшая совместная жизнь супругов и сохранение семьи стали невозможными.
Статья 42. Расторжение брака в органах записи актов гражданского состояния при взаимном согласии супругов
При взаимном согласии на расторжение брака супругов, не имеющих общих несовершеннолетних детей, расторжение брака производится в органах записи актов гражданского состояния.
При наличии между супругами спора о выплате содержания нуждающемуся нетрудоспособному супругу или о разделе имущества, являющегося их общей совместной собственностью, супруги или один из них вправе обратиться с иском о расторжении брака в суд.
Статья 43. Расторжение брака в органах записи актов гражданского состояния по заявлению одного из супругов
В органах записи актов гражданского состояния по заявлению одного из супругов независимо от наличия у них общих несовершеннолетних детей производится расторжение брака, если другой супруг:
признан судом безвестно отсутствующим;
признан судом недееспособным вследствие психического расстройства (душевной болезни или слабоумия);
осужден к лишению свободы на срок не менее трех лет за совершение преступления.
При наличии спора о детях, о разделе имущества, являющегося общей совместной собственностью супругов, или о выплате средств на содержание нуждающемуся нетрудоспособному супругу расторжение брака производится в судебном порядке.
Статья 44. Вопросы, разрешаемые судом при вынесении решения о расторжении брака
При расторжении брака в судебном порядке супруги могут представить на рассмотрение суда соглашение о том, с кем из них будут проживать несовершеннолетние дети, о порядке выплаты средств на содержание детей и (или) нетрудоспособного нуждающегося супруга, о размерах этих средств либо о разделе общего имущества супругов.
При отсутствии соглашения между супругами по вопросам, указанным в части первой настоящей статьи, а также при установлении, что данное соглашение нарушает интересы детей или одного из супругов, суд обязан:
определить, с кем из родителей будут проживать несовершеннолетние дети после расторжения брака;
определить, с кого из родителей и в каких размерах будут взыскиваться алименты на содержание несовершеннолетних детей;
произвести по требованию супругов (одного из них) раздел имущества, находящегося в их совместной собственности;
определить по требованию супруга, имеющего право на получение содержания от другого супруга, размер этого содержания.
В случае, если раздел имущества затрагивает интересы третьих лиц, суд должен выделить требование о разделе имущества в отдельное производство.
При рассмотрении дела о расторжении брака требования о взыскании средств, израсходованных на проведение свадьбы, не подлежат удовлетворению.
Статья 45. Определение размера государственной пошлины при вынесении судом решения о расторжении брака
При вынесении решения о расторжении брака суд должен определить размер государственной пошлины, подлежащей уплате одним или обоими супругами при выдаче им органом записи актов гражданского состояния свидетельства о расторжении брака. Если суд признает необходимым взыскать эту пошлину с обоих супругов, то он определяет размер пошлины, подлежащей уплате каждым из них.
(текст статьи 45 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 сентября 2010 г. № ЗРУ-255 — СЗ РУ, 2010 г., № 37, ст. 313)
Статья 46. Изменение фамилии супруга при расторжении брака
Супруг, изменивший свою фамилию при вступлении в брак на другую, вправе и после расторжения брака именоваться этой фамилией либо по его желанию при вынесении судом решения о расторжении брака ему может быть возвращена добрачная фамилия.
Статья 47. Момент прекращения брака при его расторжении
Брак прекращается со дня регистрации расторжения брака в органе регистрации актов гражданского состояния.
(текст статьи 47 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 сентября 2010 г. № ЗРУ-255 — СЗ РУ, 2010 г., № 37, ст. 313)
Статья 48. Восстановление брака в случае явки супруга, объявленного судом умершим или признанного безвестно отсутствующим
В случае явки супруга, объявленного судом умершим или признанного судом безвестно отсутствующим, и отмены соответствующих судебных решений брак может быть восстановлен органом записи актов гражданского состояния по совместному заявлению супругов.
Брак не может быть восстановлен, если другой супруг вступил в новый брак.
Глава 8. Недействительность брака
Статья 49. Основания признания брака недействительным
Брак признается недействительным в случаях:
нарушения условий, установленных в статьях 14—16 настоящего Кодекса;
заключения фиктивного брака, то есть, если супруги или один из них зарегистрировали брак без намерения создать семью;
сокрытия одним из лиц, вступающих в брак от другого лица наличия венерической болезни или вируса иммунодефицита человека (ВИЧ-инфекции), если последний обратился в суд с таким требованием.
(текст статьи 49 в редакции Закона Республики Узбекистан от 6 апреля 2007 года № ЗРУ-84 — СЗ РУ, 2007 г., № 14, ст. 133)
Статья 50. Порядок признания брака недействительным
Признание брака недействительным производится только в судебном порядке.
При выдаче копии вступившего в законную силу решения суда о признании брака недействительным проставляется соответствующая отметка в паспорте или в другом документе, удостоверяющем личность.
Выписка из вступившего в законную силу решения суда о признании брака недействительным в течение десяти дней направляется судом в орган записи актов гражданского состояния по месту регистрации заключения брака.
Статья 51. Признание недействительным брака, заключенного с лицом, не достигшим брачного возраста
Брак, заключенный с лицом, не достигшим брачного возраста, может быть признан недействительным, если этого требуют интересы лица, вступившего в брак до достижения им брачного возраста. Требовать признания такого брака недействительным вправе лицо, вступившее в брак до достижения брачного возраста, его родители или попечитель, а также орган опеки и попечительства и прокурор.
Если к моменту разрешения дела в суде супруг достиг брачного возраста, то брак может быть признан недействительным только по его требованию.
Дело о признании брака недействительным вследствие недостижения брачного возраста одним из супругов рассматривается с участием органа опеки и попечительства, если супруги (один из них) не достигли брачного возраста к моменту рассмотрения дела в суде.
Статья 52. Признание недействительным брака, заключенного при наличии препятствий к вступлению в брак
Брак, заключенный при наличии обстоятельств, перечисленных в статье 16 настоящего Кодекса, признается недействительным.
Если к моменту разрешения дела отпали обстоятельства, препятствовавшие заключению брака, суд вправе признать брак действительным с момента отпадения этих обстоятельств.
Требовать признания недействительным брака по основаниям, перечисленным в статье 16 настоящего Кодекса, вправе супруги, лица, права которых нарушены заключением этого брака, а также орган опеки и попечительства и прокурор.
Дело о признании недействительным брака, заключенного с лицом, признанным судом недееспособным, рассматривается с участием органа опеки и попечительства.
Статья 53. Признание недействительным брака, заключенного по принуждению
Брак, заключенный по принуждению, может быть признан недействительным по заявлению потерпевшего (его законных представителей) или прокурора.
(текст статьи 53 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Статья 54. Признание недействительным фиктивного брака
В тех случаях, когда супруги зарегистрировали фиктивный брак и не создали семью, брак может быть признан недействительным.
Требование о признании недействительным фиктивного брака вправе предъявить прокурор, а в тех случаях, когда лишь один из супругов вступил в брак без намерения создать семью, такое требование может быть предъявлено также другим супругом.
Статья 55. Время, с которого брак считается недействительным
Брак, признанный судом недействительным, считается недействительным с момента его заключения.
Статья 56. Последствия признания брака недействительным
Брак, признанный недействительным, не порождает установленных настоящим Кодексом личных и имущественных прав и обязанностей супругов.
Имущественные правоотношения лиц, брак которых признан недействительным, регулируются Гражданским кодексом Республики Узбекистан.
Признание брака недействительным не влияет на права детей, родившихся в таком браке или в течение трехсот дней со дня признания брака недействительным.
При вынесении решения о признании брака недействительным суд вправе признать за супругом, права которого нарушены заключением такого брака (добросовестным супругом), право на получение от другого супруга содержания в соответствии со статьями 118 и 119 настоящего Кодекса, а в отношении раздела имущества, приобретенного совместно до момента признания брака недействительным, вправе применить положения, установленные статьями 23, 27 и 28 настоящего Кодекса, а также признать действительным брачный договор полностью или частично.
Добросовестный супруг вправе требовать возмещения причиненного ему материального и морального вреда по правилам, предусмотренным гражданским законодательством.
Добросовестный супруг вправе при признании брака недействительным сохранить фамилию, избранную им при государственной регистрации заключения брака.
РАЗДЕЛ III. КРОВНОЕ РОДСТВО И УСТАНОВЛЕНИЕ ПРОИСХОЖДЕНИЯ ДЕТЕЙ
Глава 9. Родство и свойство
Статья 57. Родство
Лица, происшедшие от одного общего третьего лица (предка), являются родственниками. Близость родства между двумя лицами по прямой линии определяется числом степеней, то есть рождений.
Родственниками по прямой линии являются дети по отношению к родителям — в первой степени родства, внуки к дедушке, бабушке — во второй, правнуки к прадедушке, прабабушке — в третьей степени родства и так далее.
Родственниками по боковой линии являются братья и сестры, их дети, братья и сестры отца и матери, их дети, братья и сестры дедушки и бабушки, их дети и так далее.
Родственники по прямой линии ближе родственников по боковой линии.
Для определения близости родства между двумя лицами принимается в расчет число степеней или рождений от одного из этих лиц, без включения в счет его самого.
Счет ведется вверх по прямой линии к их общему лицу (предку) и от него вниз к другому из них.
Кровные братья и сестры находятся во второй степени родства. Дядя и тетя с племянниками — в третьей, двоюродные братья и сестры — в четвертой.
Статья 58. Полное и неполное родство
Родство между братьями и сестрами бывает полным или неполным. Оно считается полным, когда братья и сестры произошли от одних и тех же родителей, и неполным, когда они произошли от одного отца, но от разных матерей или наоборот — от одной матери, но от разных отцов. При полном родстве братья и сестры называются кровными братьями и сестрами, при неполном — сводными братьями и сестрами.
Дети каждого из супругов от предыдущих браков не считаются состоящими между собой в родстве.
Статья 59. Свойство
Отношения одного супруга и его родственников с родственниками другого супруга (свойство) не порождают взаимных прав и обязанностей.
Глава 10. Установление происхождения детей
Статья 60. Основания установления происхождения ребенка
Происхождение ребенка от матери (материнство) устанавливается органом записи актов гражданского состояния на основании документов медицинского учреждения, а в случае рождения ребенка вне медицинского учреждения — на основании иных доказательств.
Ребенок, который родился у женщины после заключения брака или не позднее чем на трехсотый день после того, как брак прекратился в связи со смертью мужа, расторжением брака или признанием брака недействительным, считается родившимся в браке.
Ребенок, который родился у женщины не позднее чем на трехсотый день после прекращения брака, если женщина уже вступила в новый брак, считается рожденным в новом браке. В таких случаях бывший муж или его родители имеют право оспорить происхождение ребенка.
Статья 61. Установление происхождения ребенка по заявлению родителей
Отцовство лица, не состоящего в браке с матерью ребенка, устанавливается по совместному заявлению матери и лица, признающего себя отцом ребенка, подаваемым в орган записи актов гражданского состояния.
В случае смерти матери, признания ее судом недееспособной, невозможности установления места нахождения матери или в случае лишения ее родительских прав, отцовство устанавливается по заявлению лица, признающего себя отцом ребенка, согласованному с органом опеки и попечительства.
Если отец ребенка признан судом недееспособным, то от его имени заявление о признании отцовства может подать его опекун с согласия органа опеки и попечительства.
Заявление о признании отцовства можно подать при регистрации рождения ребенка, а также после того, как рождение ребенка зарегистрировано. При наличии обстоятельств, дающих основание полагать, что подача совместного заявления об установлении отцовства может оказаться после рождения ребенка невозможной или затруднительной, родители будущего ребенка, не состоящие между собой в браке, вправе подать такое заявление в орган записи актов гражданского состояния во время беременности матери.
Отказ в установлении отцовства может быть обжалован в судебном порядке лицом, признающим себя отцом ребенка.
Статья 62. Установление отцовства в судебном порядке
В случае рождения ребенка у родителей, не состоящих между собой в браке, при отсутствии совместного заявления родителей или заявления отца ребенка, в случаях, указанных в статье 61 настоящего Кодекса, отцовство может быть установлено в судебном порядке.
Установление отцовства в судебном порядке производится по заявлению одного из родителей или опекуна (попечителя) ребенка либо лица, на иждивении которого находится ребенок, а также по заявлению самого ребенка по достижении им совершеннолетия.
При установлении отцовства суд принимает во внимание совместное проживание и ведение общего хозяйства матерью ребенка и ответчиком до рождения ребенка или совместное воспитание либо содержание ими ребенка или иные доказательства, с достоверностью подтверждающие признание ответчиком отцовства.
В случае смерти лица, которое не состояло в браке с матерью ребенка, но признавало себя его отцом, факт отцовства может быть установлен судом.
По вступлении в законную силу решения об установлении отцовства, копия решения направляется судом в орган записи актов гражданского состояния по месту регистрации рождения ребенка.
Статья 63. Оспаривание отцовства (материнства)
Запись о рождении, произведенная в книге записей рождений, является подтверждением происхождения ребенка от указанных в ней родителей.
Лицо, записанное в качестве отца или матери ребенка, вправе в судебном порядке оспорить произведенную запись в течение года с того времени, когда ему стало или должно было стать известным о произведенной записи. Если к этому времени лицо, записанное отцом или матерью, являлось несовершеннолетним, годичный срок исчисляется со времени достижения им восемнадцати лет.
Статья 64. Права и обязанности детей, родившихся от лиц, не состоящих в браке между собой
При установлении отцовства в порядке, предусмотренном статьями 61 и 62 настоящего Кодекса, дети имеют такие же права и обязанности по отношению к родителям и их родственникам, какие имеют дети, родившиеся от лиц, состоящих в браке между собой.
РАЗДЕЛ IV. ПРАВА И ОБЯЗАННОСТИ РОДИТЕЛЕЙ И НЕСОВЕРШЕННОЛЕТНИХ ДЕТЕЙ
Глава 11. Личные неимущественные права несовершеннолетних детей
Статья 65. Право ребенка жить и воспитываться в семье
Каждый ребенок имеет право жить и воспитываться в семье, право знать своих родителей, право на их заботу, право на совместное с ними проживание, за исключением случаев, когда это противоречит его наилучшим интересам.
Ребенок имеет права на воспитание своими родителями, обеспечение его интересов, всестороннее развитие, уважение его человеческого достоинства.
При отсутствии родителей, лишении их родительских прав и в других случаях утраты родительского попечения право ребенка на воспитание в семье обеспечивается органом опеки и попечительства.
Статья 66. Право ребенка на общение с родителями и другими родственниками
Ребенок имеет право на общение с обоими родителями, дедушкой, бабушкой, братьями, сестрами и другими родственниками. Расторжение брака родителей, признание его недействительным или раздельное проживание родителей не влияют на права ребенка.
В случае раздельного проживания родителей ребенок имеет право на общение с каждым из них. Ребенок имеет право на общение со своими родителями также в случае их проживания в разных государствах.
Ребенок, находящийся в экстремальной ситуации (задержание, арест, заключение под стражу, нахождение в лечебном учреждении и другое), имеет право на общение со своими родителями и другими родственниками в порядке, установленном законом.
Статья 67. Право ребенка на защиту
Ребенок имеет право на защиту своих прав и законных интересов.
Защита прав и законных интересов ребенка осуществляется родителями (лицами, их заменяющими), а в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом, — органом опеки и попечительства, прокурором и судом.
Несовершеннолетний, признанный в соответствии с законом полностью дееспособным до достижения совершеннолетия, имеет право самостоятельно осуществлять свои права и обязанности, в том числе право на защиту.
Ребенок имеет право на защиту от злоупотреблений со стороны родителей (лиц, их заменяющих).
При нарушении прав и законных интересов ребенка, в том числе при невыполнении или при ненадлежащем выполнении родителями (одним из них) обязанностей по воспитанию, образованию ребенка либо при злоупотреблении родительскими правами, ребенок вправе самостоятельно обращаться за их защитой в орган опеки и попечительства, а по достижении возраста четырнадцати лет — в суд.
Лица, которым стало известно об угрозе жизни или здоровью ребенка, о нарушении его прав и законных интересов, обязаны сообщить об этом в орган опеки и попечительства по месту фактического нахождения ребенка. При получении таких сведений орган опеки и попечительства обязан принять необходимые меры по защите прав и законных интересов ребенка.
Статья 68. Право ребенка выражать свое мнение
Ребенок вправе свободно выражать свое мнение при решении в семье любого вопроса, затрагивающего его интересы, а также быть заслушанным в ходе любого судебного или административного разбирательства. При этом органы и должностные лица, уполномоченные принимать решения, при разрешении вопросов, затрагивающих интересы ребенка, должны рассматривать мнение ребенка независимо от его возраста и принимать решения исходя из наилучших интересов ребенка.
Статья 69. Право ребенка на имя, отчество и фамилию
Ребенок имеет право на имя, отчество и фамилию.
Имя ребенку дается по соглашению родителей, отчество присваивается по имени отца.
Фамилия ребенка определяется фамилией родителей. При разных фамилиях родителей ребенку присваивается фамилия отца или фамилия матери по соглашению родителей. По желанию родителей ребенку может быть присвоена фамилия, производная от имени деда как по отцовской, так и по материнской линии согласно национальным традициям. При отсутствии соглашения между родителями относительно имени и (или) фамилии ребенка возникшие разногласия разрешаются органом опеки и попечительства.
Статья 70. Изменение имени и фамилии ребенка
По совместной просьбе родителей до достижения ребенком возраста шестнадцати лет орган записи актов гражданского состояния исходя из интересов ребенка вправе изменить имя ребенку, а также изменить присвоенную ему фамилию на фамилию другого родителя.
Если родители проживают раздельно и родитель, с которым проживает ребенок, желает присвоить ему свою фамилию, орган опеки и попечительства разрешает этот вопрос в зависимости от интересов ребенка и с учетом мнения другого родителя. Учет мнения родителя не обязателен при невозможности установления его места нахождения, лишении его родительских прав, признании недееспособным, а также в случаях уклонения родителя без уважительных причин от воспитания и содержания ребенка.
Если ребенок рожден от лиц, не состоящих в браке между собой, и отцовство в законном порядке не установлено, орган опеки и попечительства исходя из интересов ребенка вправе разрешить изменить его фамилию на фамилию матери, которую она носит в момент обращения с такой просьбой.
Изменение имени или фамилии ребенка, достигшего возраста десяти лет, может быть произведено только с его согласия.
Глава 12. Личные неимущественные права и обязанности родителей
Статья 71. Равенство прав и обязанностей родителей
Родители имеют равные права и несут равные обязанности в отношении своих детей (родительские права). Родительские права, предусмотренные настоящей главой, прекращаются по достижении детьми возраста восемнадцати лет (совершеннолетия), а также при вступлении несовершеннолетних детей в брак и в других установленных законом случаях приобретения детьми полной дееспособности до достижения ими совершеннолетия.
Статья 72. Права несовершеннолетних родителей
Несовершеннолетние родители имеют право на совместное проживание с ребенком и участие в его воспитании.
Несовершеннолетние родители, не состоящие в браке, в случае рождения у них ребенка и при установлении их материнства и (или) отцовства вправе самостоятельно осуществлять родительские права по достижении ими возраста шестнадцати лет. До достижения несовершеннолетними родителями возраста шестнадцати лет ребенку может быть назначен опекун, который будет осуществлять его воспитание совместно с несовершеннолетними родителями ребенка. Разногласия, возникающие между опекуном ребенка и несовершеннолетними родителями, разрешаются органом опеки и попечительства.
Несовершеннолетние родители имеют право признавать и оспаривать свое отцовство и материнство на общих основаниях.
Статья 73. Права и обязанности родителей по воспитанию и образованию детей
Родители имеют право и обязаны воспитывать своих детей.
Родители несут ответственность за воспитание и развитие своих детей. Они обязаны заботиться о здоровье, физическом, психическом, духовном и нравственном развитии своих детей.
Родители имеют преимущественное право на воспитание своих детей перед всеми другими лицами.
Родители обязаны обеспечить получение детьми установленного законодательством необходимого уровня образования.
Статья 74. Права и обязанности родителей по защите прав и интересов детей
Защита прав и интересов детей возлагается на их родителей.
Родители являются законными представителями своих детей и выступают в защиту их прав и интересов в отношениях с любыми физическими и юридическими лицами, в том числе в судах, без специальных полномочий.
Родители не вправе представлять интересы своих детей, если органом опеки и попечительства установлено, что между интересами родителей и детей имеются противоречия. В случае разногласий между родителями и детьми орган опеки и попечительства обязан назначить представителя для защиты прав и интересов детей.
Статья 75. Осуществление родительских прав
Родительские права не могут осуществляться в противоречии с интересами детей. Обеспечение наилучших интересов детей должно быть предметом основной заботы их родителей.
При осуществлении родительских прав родители не вправе причинять вред физическому и психическому здоровью детей, их нравственному развитию. Способы воспитания детей должны исключать пренебрежительное, жестокое, грубое, унижающее человеческое достоинство обращение, оскорбление или эксплуатацию детей.
Родители, осуществляющие родительские права в ущерб правам и интересам детей, несут ответственность в установленном законом порядке.
Все вопросы, касающиеся воспитания и образования детей, решаются родителями по их взаимному согласию исходя из наилучших интересов детей и с учетом мнения детей. Родители (один из них) при наличии разногласий между ними вправе обратиться за разрешением этих разногласий в орган опеки и попечительства или в суд.
Место жительства детей при раздельном проживании родителей устанавливается соглашением родителей. При отсутствии соглашения спор между родителями разрешается судом исходя из наилучших интересов детей и с учетом мнения детей. При этом суд учитывает привязанность ребенка к каждому из родителей, братьям и сестрам, возраст ребенка, нравственные и иные личные качества родителей, отношения, существующие между каждым из родителей и ребенком, возможность создания ребенку условий для воспитания и развития (род занятий, режим работы родителей, материальное и семейное положение родителей и другое).
Статья 76. Осуществление родительских прав родителем, проживающим отдельно от ребенка
Родитель, проживающий отдельно от ребенка, имеет право на общение с ребенком, участие в его воспитании и решение вопросов получения ребенком образования.
Родитель, с которым проживает ребенок, не должен препятствовать общению ребенка с другим родителем, если такое общение не причиняет вред физическому и психическому здоровью ребенка, его нравственному развитию.
Родители вправе заключить в письменной форме соглашение о порядке осуществления родительских прав родителем, проживающим отдельно от ребенка. Спор может быть разрешен с применением процедуры медиации до обращения в суд по требованию родителей (одного из них).
В случае, если не удастся достичь медиативного соглашения с участием родителей (одного из них), спор разрешается судом в общем порядке с участием органа опеки и попечительства по требованию родителей (одного из них). При невыполнении решения суда к виновному родителю применяются меры, предусмотренные законодательством. В случае умышленного невыполнения решения суда суд по требованию родителя, проживающего отдельно от ребенка, может вынести решение о передаче ему ребенка исходя из наилучших интересов ребенка и с учетом мнения ребенка.
Родитель, проживающий отдельно от ребенка, имеет право на получение информации о своем ребенке из воспитательных учреждений, лечебных учреждений, учреждений социальной защиты населения и других аналогичных учреждений. В предоставлении информации может быть отказано только в случае наличия угрозы для жизни и здоровья ребенка со стороны родителя. Отказ в предоставлении информации может быть обжалован в судебном порядке.
Статья 77. Право на общение с ребенком дедушки, бабушки, братьев, сестер и других близких родственников
Дедушка, бабушка, братья, сестры и другие близкие родственники имеют право на общение с ребенком.
В случае отказа родителей (одного из них) от предоставления близким родственникам ребенка возможности общаться с ним, орган опеки и попечительства может обязать родителей (одного из них) не препятствовать этому общению.
Если родители (один из них) не выполняют решение органа опеки и попечительства, близкие родственники ребенка либо орган опеки и попечительства вправе обратиться в суд с иском об устранении препятствий к общению с ребенком. Суд разрешает спор исходя из наилучших интересов ребенка и с учетом мнения ребенка.
В случае невыполнения решения суда к виновному родителю применяются меры, предусмотренные законодательством.
Статья 78. Защита родительских прав
Родители вправе требовать возврата ребенка от любого лица, удерживающего его у себя не на основании закона. В случае возникновения спора родители вправе обратиться в суд за защитой своих прав. При рассмотрении этих требований суд вправе с учетом мнения ребенка отказать в удовлетворении иска родителей, если придет к выводу, что передача ребенка родителям не отвечает наилучшим интересам ребенка.
Если судом установлено, что ни родители, ни лицо, у которого находится ребенок, не в состоянии обеспечить его надлежащее воспитание и развитие, суд передает ребенка на попечение органа опеки и попечительства.
Статья 79. Лишение родительских прав
Родители (один из них) могут быть лишены родительских прав, если они:
уклоняются от выполнения своих обязанностей, в том числе при уклонении от уплаты алиментов;
отказываются без уважительных причин взять своего ребенка из родильного дома (отделения) либо из иного лечебного учреждения, воспитательного учреждения, учреждения социальной защиты населения или из других аналогичных учреждений;
злоупотребляют своими родительскими правами, жестоко обращаются с детьми, в том числе осуществляют физическое или психическое насилие над ними;
являются больными хроническим алкоголизмом или наркоманией;
совершили умышленное преступление против жизни или здоровья своих детей либо против жизни или здоровья супруга.
Статья 80. Порядок лишения родительских прав
Лишение родительских прав производится в судебном порядке.
Дела о лишении родительских прав рассматриваются по иску одного из родителей (лиц, их заменяющих), прокурора, а также по искам органов или учреждений, на которые возложены обязанности по охране прав несовершеннолетних детей (органов опеки и попечительства, комиссий по вопросам детей, учреждений для детей-сирот и детей, оставшихся без попечения родителей, и других).
(часть вторая статьи 80 в редакции Закона Республики Узбекистан от 11 апреля 2023 года № ЗРУ-829 — Национальная база данных законодательства, 12.04.2023 г., № 03/23/829/0208)
Дела о лишении родительских прав рассматриваются с участием прокурора и органа опеки и попечительства.
При рассмотрении дел о лишении родительских прав суд решает вопрос о взыскании алиментов на содержание ребенка с родителей (одного из них), лишенных родительских прав.
Если суд при рассмотрении дела о лишении родительских прав обнаружит в действиях родителей (одного из них) признаки уголовно наказуемого деяния, он обязан уведомить об этом прокурора.
Суд обязан в течение трех дней со дня вступления в законную силу решения суда о лишении родительских прав направить выписку из этого решения суда в орган записи актов гражданского состояния по месту государственной регистрации рождения ребенка.
Статья 81. Последствия лишения родительских прав
Родители, лишенные родительских прав, утрачивают все права, основанные на факте родства с ребенком, в отношении которого они были лишены родительских прав, в том числе право на получение от него содержания, а также право на льготы и пособия, установленные законодательством для граждан, имеющих детей.
Лишение родительских прав не освобождает родителей от обязанности содержать своего ребенка.
Вопрос о дальнейшем совместном проживании ребенка и родителей (одного из них), лишенных родительских прав, решается судом в порядке, установленном жилищным законодательством.
Ребенок, в отношении которого родители (один из них) лишены родительских прав, сохраняет право собственности на жилое помещение или право пользования жилым помещением, а также сохраняет имущественные права, основанные на факте родства с родителями и другими родственниками, в том числе право на получение наследства, если он не усыновлен.
При невозможности передать ребенка другому родителю или в случае лишения родительских прав обоих родителей ребенок передается на попечение органа опеки и попечительства.
Усыновление ребенка в случае лишения родителей (одного из них) родительских прав допускается не ранее истечения шести месяцев со дня вынесения решения суда о лишении родителей (одного из них) родительских прав.
Статья 82. Восстановление в родительских правах
Родители (один из них) могут быть восстановлены в родительских правах в случаях, если они изменили поведение, образ жизни и (или) отношение к воспитанию ребенка.
Восстановление в родительских правах осуществляется в судебном порядке по иску родителей (одного из них), лишенных родительских прав. Дела о восстановлении в родительских правах рассматриваются с участием органа опеки и попечительства, а также прокурора.
Одновременно с иском родителей (одного из них) о восстановлении в родительских правах может быть рассмотрено требование о возврате ребенка родителям (одному из них).
Суд вправе с учетом мнения ребенка отказать в удовлетворении иска родителей (одного из них) о восстановлении в родительских правах, если восстановление в родительских правах противоречит наилучшим интересам ребенка.
Восстановление в родительских правах в отношении ребенка, достигшего возраста десяти лет, возможно только с его согласия.
Не допускается восстановление в родительских правах, если ребенок усыновлен и усыновление не отменено.
Статья 83. Ограничение родительских прав
Суд может с учетом наилучших интересов ребенка принять решение об отобрании ребенка у родителей (одного из них) без лишения их родительских прав (ограничении родительских прав).
Ограничение родительских прав допускается, если оставление ребенка с родителями (одним из них) опасно для ребенка по обстоятельствам, от родителей (одного из них) не зависящим (психическое расстройство или иное хроническое заболевание, стечение тяжелых обстоятельств и другие).
Ограничение родительских прав допускается также в случаях, если оставление ребенка с родителями (одним из них) вследствие их поведения является опасным для ребенка, но не установлены достаточные основания для лишения родителей (одного из них) родительских прав. Если родители (один из них) не изменят своего поведения, орган опеки и попечительства по истечении шести месяцев после вынесения судом решения об ограничении родительских прав обязан предъявить иск о лишении родительских прав. В интересах ребенка орган опеки и попечительства вправе предъявить иск о лишении родителей (одного из них) родительских прав до истечения этого срока.
Иск об ограничении родительских прав может быть предъявлен близкими родственниками ребенка, органами и учреждениями, на которые законом возложены обязанности по охране прав несовершеннолетних детей, дошкольными образовательными организациями, общеобразовательными учреждениями и другими учреждениями, а также прокурором.
(часть четвертая статьи 83 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2020 года № ЗРУ-653 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2020 г., № 03/20/653/1592)
Дела об ограничении родительских прав рассматриваются с участием прокурора и органа опеки и попечительства.
При рассмотрении дела об ограничении родительских прав суд решает вопрос о взыскании алиментов на содержание ребенка с родителей (одного из них).
Статья 84. Последствия ограничения родительских прав
Родители, родительские права которых ограничены судом, утрачивают право на личное воспитание ребенка, а также право на льготы и пособия, установленные законодательством для граждан, имеющих детей.
Ограничение родительских прав не освобождает родителей от обязанности по содержанию ребенка.
Ребенок, в отношении которого родители (один из них) ограничены в родительских правах, сохраняет право собственности на жилое помещение или право пользования жилым помещением, а также сохраняет имущественные права, основанные на факте родства с родителями и другими родственниками, в том числе право на получение наследства.
В случае ограничения родительских прав обоих родителей ребенок передается на попечение органа опеки и попечительства.
Статья 85. Общение ребенка с родителями, родительские права которых ограничены судом
Родителям, родительские права которых ограничены судом, может быть разрешено общение с ребенком, если это не оказывает на ребенка вредного влияния. Общение родителей с ребенком допускается с согласия органа опеки и попечительства либо с согласия опекуна (попечителя), приемных родителей ребенка или администрации учреждения, в котором находится ребенок.
Статья 86. Отмена ограничения родительских прав
Если основания, в силу которых родители (один из них) были ограничены в родительских правах, отпали, суд по иску родителей (одного из них) может вынести решение о возвращении ребенка родителям (одному из них) и об отмене ограничений, предусмотренных статьей 83 настоящего Кодекса.
Суд с учетом мнения ребенка вправе отказать в удовлетворении иска, если возвращение ребенка родителям (одному из них) противоречит его наилучшим интересам.
Статья 87. Отобрание ребенка при непосредственной угрозе жизни ребенка или его здоровью
При непосредственной угрозе жизни ребенка или его здоровью орган опеки и попечительства вправе немедленно отобрать ребенка у родителей (одного из них) или у других лиц, на попечении которых он находится. Немедленное отобрание ребенка производится на основании соответствующего акта органа самоуправления граждан.
При отобрании ребенка орган опеки и попечительства обязан незамедлительно уведомить прокурора, обеспечить временное устройство ребенка и в течение семи дней после вынесения органом самоуправления граждан акта об отобрании ребенка обратиться в суд с иском о лишении родителей родительских прав или об ограничении их родительских прав.
Статья 88. Участие органа опеки и попечительства при рассмотрении судом споров, связанных с воспитанием детей
При рассмотрении судом споров, связанных с воспитанием детей, независимо от того, кем предъявлен иск в защиту ребенка, к участию в деле должен быть привлечен орган опеки и попечительства.
Орган опеки и попечительства обязан провести обследование условий жизни ребенка и лица (лиц), претендующего на его воспитание, и представить суду акт обследования и основанное на нем заключение по существу спора.
Статья 89. Исполнение решений суда по делам, связанным с воспитанием детей
Исполнение решений суда по делам, связанным с воспитанием детей, производится государственным исполнителем в порядке, установленном законодательством.
(часть первая статьи 89 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 октября 2017 года № ЗРУ-448 — Национальная база данных законодательства, 2017 г.)
Если родитель (другое лицо, на попечении которого находится ребенок) препятствует исполнению судебного решения, к нему применяются меры, предусмотренные законодательством.
Принудительное исполнение решений, связанных с отобранием ребенка и передачей его другому лицу (лицам), должно производиться с обязательным участием органа опеки и попечительства и лица (лиц), которому передается ребенок, а в необходимых случаях — с участием представителя органа внутренних дел.
При невозможности исполнения решения суда о передаче ребенка без ущерба его наилучшим интересам ребенок может быть по определению суда временно помещен в воспитательное учреждение, лечебное учреждение, учреждение социальной защиты населения или другое аналогичное учреждение.
Глава 13. Имущественные права и обязанности родителей и детей
Статья 90. Имущественные правоотношения родителей и детей в семье
При жизни родителей дети не имеют право быть собственниками их имущества.
Родители также не имеют право быть собственниками имущества несовершеннолетних.
Право собственности родителей и детей на общее имущество определяется Гражданским кодексом Республики Узбекистан.
Несовершеннолетние дети имеют право на получение содержания от своих родителей и от других лиц в размере и порядке, предусмотренных законом. Полученные для содержания несовершеннолетних детей средства, пенсии, пособия находятся в распоряжении отца или матери и должны расходоваться на содержание, воспитание и образование ребенка.
При осуществлении полномочий по распоряжению имуществом несовершеннолетних применяются правила, установленные гражданским законодательством.
Статья 91. Отдельная собственность родителей и детей
Собственность родителей и детей может быть отдельной и при совместном проживании они могут владеть и пользоваться ею с согласия друг друга.
Статья 92. Общая собственность родителей и детей
Между родителями и несовершеннолетними детьми, достигшими четырнадцати лет, может появиться в установленном законом порядке право общей собственности.
Родители и несовершеннолетние дети могут заключить соглашение о создании общего имущества.
Право владения, пользования и распоряжения общим имуществом родителями и несовершеннолетними детьми осуществляется в порядке, предусмотренном гражданским законодательством.
Статья 93. Частная собственность детей в семье
Несовершеннолетние дети могут обладать правом частной собственности в установленном законом порядке.
Имущество, полученное несовершеннолетними детьми в установленном законом порядке в качестве дара, наследства, а также приобретенное личным трудом и в результате предпринимательской деятельности, является их частной собственностью.
Средства, внесенные несовершеннолетними в предпринимательскую деятельность и полученные от этого доходы, если между детьми и родителями или другими членами семьи нет договора, устанавливающего иной порядок, являются частной собственностью несовершеннолетних.
Находящиеся у несовершеннолетних в личном пользовании вещи (одежда, обувь, орудия производства, учебные принадлежности и другое) являются их частной собственностью.
Статья 94. Управление и распоряжение частной собственностью несовершеннолетних детей
Родители, усыновители, опекуны и попечители управляют и распоряжаются частной собственностью несовершеннолетних детей в порядке, установленном гражданским законодательством.
Статья 95. Разрешение имущественных споров между родителями и детьми
Имущественные споры, возникшие между родителями и несовершеннолетними детьми, разрешаются судом на общих основаниях. Защита прав несовершеннолетних детей в таких случаях осуществляется органами опеки и попечительства.
РАЗДЕЛ V. АЛИМЕНТНЫЕ ОБЯЗАТЕЛЬСТВА ЧЛЕНОВ СЕМЬИ И ДРУГИХ ЛИЦ
Глава 14. Алиментные права и обязанности родителей и детей
Статья 96. Обязанности родителей по содержанию несовершеннолетних детей
Родители обязаны содержать своих несовершеннолетних детей.
С родителей, не выполняющих обязанности содержать несовершеннолетних детей добровольно, производится взыскание алиментов по решению суда или судебному приказу.
Органы опеки и попечительства, а также ребенок, достигший четырнадцати лет вправе возбуждать иск о взыскании с отца или матери алиментов на содержание несовершеннолетних детей в размере, установленном законом, в случаях, если нет соглашения между родителями о выплате алиментов или же их выплата не производится добровольно и никто из родителей не обратился в суд с иском или заявлением о взыскании алиментов.
(часть третья статьи 96 в редакции Закона Республики Узбекистан от 10 марта 2020 года № ЗРУ-608 — Национальная база данных законодательства, 11.03.2020 г., № 03/20/608/0278)
При раздельном проживании родителей и ребенка органы опеки и попечительства, а также ребенок, достигший четырнадцати лет, вправе возбуждать иск о взыскании алиментов на содержание несовершеннолетних детей одновременно с отца и матери.
(статья 96 дополнена частью четвертой Законом Республики Узбекистан от 10 марта 2020 года № ЗРУ-608 — Национальная база данных законодательства, 11.03.2020 г., № 03/20/608/0278)
Статья 97. Равенство обязанностей родителей по содержанию детей
Родители несовершеннолетних несут равные обязанности по уплате алиментов и содержанию несовершеннолетних детей.
Родители несут равные обязанности по содержанию совершеннолетних нетрудоспособных нуждающихся детей.
Статья 98. Порядок выплаты алиментов родителями несовершеннолетним детям
Родители вправе, по соглашению между собой, установить порядок выплаты алиментов на содержание несовершеннолетних детей.
Соглашение между родителями о порядке и форме выплаты алиментов на содержание несовершеннолетних детей не должно противоречить правилам, установленным законом, и интересам ребенка.
Статья 99. Размер алиментов, выплачиваемых родителями несовершеннолетним детям
Если нет соглашения между родителями о содержании несовершеннолетних детей, алименты на их содержание взыскиваются судом в размере: на одного ребенка — одной четверти, на двух детей одной трети, на трех и более детей — половины заработка и (или) иного дохода родителей в месяц. Размер этих выплат может быть уменьшен или увеличен судом с учетом материального или семейного положения сторон и иных заслуживающих внимания обстоятельств.
Размер взыскиваемых алиментов на каждого ребенка должен быть не меньше 26,5 процентов установленного законодательством минимального размера оплаты труда.
(часть вторая статьи 99 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
Статья 100. Выплата алиментов родителями совершеннолетним детям
Родители обязаны содержать своих нетрудоспособных совершеннолетних нуждающихся в помощи детей.
Предоставление содержания нетрудоспособным совершеннолетним детям, нуждающимся в помощи, осуществляется по соглашению родителей. При невозможности достигнуть соглашения между родителями спор разрешается в судебном порядке.
Статья 101. Размер алиментов, выплачиваемых родителями совершеннолетним детям
Размер взыскиваемых с родителей в месяц алиментов совершеннолетним нетрудоспособным нуждающимся в помощи детям определяется судом в твердой денежной сумме с учетом семейного и материального положения родителей, обязанных выплачивать алименты.
Статья 102. Порядок определения размера взыскиваемых с родителей алиментов детям
Размер взыскиваемых с родителей алиментов детям может быть установлен в долях к месячной заработной плате и (или) к иному доходу либо в твердой денежной сумме.
Если родители, обязанные уплачивать алименты, имеют нерегулярный, меняющийся заработок и (или) иной доход либо, если они часть дохода получают в натуре, а также, если взыскание алиментов в долевом отношении к доходу невозможно или если родители не имеют официально определенного заработка или дохода, алименты на содержание несовершеннолетних детей могут быть определены в твердой денежной сумме, подлежащей выплате ежемесячно.
Статья 103. Дополнительные расходы на содержание детей
Родители обязаны участвовать в дополнительных расходах на содержание ребенка, вызванных исключительными обстоятельствами (тяжелое увечье, болезнь и другие).
Суд может вынести решение о взыскании части дополнительных расходов в твердой денежной сумме с учетом семейного и материального положения отца или матери, уклоняющихся от участия в дополнительных расходах.
Статья 104. Доходы, учитываемые при взыскании алиментов
Удержание алиментов производится из всех видов доходов, полученных на территории Республики Узбекистан и за ее пределами в денежном или натуральном выражении.
Доходы, получаемые в иностранной валюте, учитываются согласно официальному курсу Центрального банка Республики Узбекистан на день взыскания алиментов в сумах.
Статья 105. Уменьшение размера алиментов или освобождение от уплаты алиментов
Размер алиментов может быть уменьшен судом, если у родителей, выплачивающих алименты, имеются другие несовершеннолетние дети, которые при взыскании алиментов в размере, определенном законом, оказались бы менее обеспеченными материально, чем дети, получающие алименты, а также в случаях, если родитель, с которого взыскиваются алименты, является лицом с инвалидностью и находится в затруднительном материальном положении или если получающий алименты имеет самостоятельный доход.
(часть первая статьи 105 в редакции Закона Республики Узбекистан от 17 мая 2022 года № ЗРУ-770 — Национальная база данных законодательства, 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424)
Суд может вынести решение об уменьшении размера алиментов или об освобождении от уплаты алиментов, если несовершеннолетний ребенок находится на полном содержании государственных или негосударственных учреждений с учетом материального положения выплачивающих алименты родителей.
При отпадении обстоятельств, послуживших основанием к уменьшению размера алиментов или освобождению от их уплаты, заинтересованная сторона вправе обратиться в суд с требованиями о взыскании алиментов в размере, определенном законом.
Статья 106. Содержание детей, лишенных родительской опеки
Содержание, воспитание и образование несовершеннолетних детей, оставшихся сиротами в результате смерти родителей, полностью осуществляются государством.
Статья 107. Взыскание алиментов на детей, помещенных в детские учреждения
Суд при вынесении решения об отобрании у родителей несовершеннолетнего ребенка и помещении его в детское воспитательное учреждение взыскивает с каждого из родителей в пользу этого ребенка алименты в размерах, установленных статьей 99 настоящего Кодекса. При этом взысканные алименты аккумулируются на банковском счете, открытом на имя данного ребенка, и выплачиваются ему по достижении совершеннолетия.
(текст статьи 107 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Статья 108. Право совершеннолетних нетрудоспособных детей требовать содержания
Нетрудоспособные нуждающиеся совершеннолетние дети имеют право требовать от своих родителей, а если их нет — от родственников и других лиц, указанных в настоящем Кодексе, алименты на свое содержание. В таких случаях размер алиментов может быть определен судом в твердой денежной сумме с учетом материального и семейного положения лица, обязанного выплачивать алименты.
Статья 109. Обязанность совершеннолетних трудоспособных детей содержать своих родителей
Трудоспособные совершеннолетние дети обязаны содержать своих нетрудоспособных нуждающихся в помощи родителей и заботиться о них.
Нахождение родителей на содержании в государственных или негосударственных учреждениях не освобождает трудоспособных совершеннолетних детей от заботы о них и оказания им материальной помощи.
Статья 110. Размер и порядок предоставления содержания родителям
Если трудоспособные совершеннолетние дети уклоняются от добровольного предоставления материальной помощи своим родителям, размер содержания определяется решением суда с учетом семейного и материального положения детей.
Независимо от предъявленного родителями требования о взыскании алиментов в отношении одного или нескольких детей, суд при определении размера алиментов должен учитывать всех трудоспособных совершеннолетних детей.
Судья по спору о взыскании алиментов с трудоспособных совершеннолетних детей до его окончательного разрешения может вынести определение с указанием о временном взыскании необходимой суммы.
Размер алиментов, взыскиваемых с трудоспособных совершеннолетних детей, должен быть не меньше 11,75 процентов установленного законодательством минимального размера оплаты труда.
(часть четвертая статьи 110 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
Статья 111. Дополнительные расходы на содержание родителей
Трудоспособные совершеннолетние дети обязаны принимать участие в дополнительных расходах родителей, произведенных ими в результате болезни или по другим уважительным причинам.
В случае непокрытия дополнительных расходов трудоспособными совершеннолетними детьми добровольно, требуемая сумма может быть взыскана в судебном порядке.
Статья 112. Взыскание алиментов до разрешения спора судом
Судья по спору о взыскании алиментов с лица, записанного родителем в свидетельстве о рождении ребенка, до его окончательного разрешения может вынести определение о временном взыскании с него алиментов в размерах, установленных настоящим Кодексом.
Статья 113. Освобождение детей от обязанности по содержанию родителей
Дети могут быть освобождены от обязанности по содержанию своих нетрудоспособных нуждающихся родителей, если судом будет установлено, что родители уклонялись от выполнения родительских обязанностей.
Статья 114. Исполнение судебного решения о взыскании алиментов
Решение суда или судебный приказ о взыскании алиментов исполняется в порядке, установленном законодательством.
(текст статьи 114 в редакции Закона Республики Узбекистан от 12 декабря 2003 года № 568-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2004 г., № 1-2, ст. 18)
Статья 115. Определение размера алиментов, взыскиваемых по нескольким судебным решениям
Если размер алиментов, взыскиваемых с одного родителя по нескольким решениям судов на несовершеннолетних детей от разных родителей, превышает в общей сложности размер алиментов, предусмотренный статьей 99 настоящего Кодекса, то родитель, уплачивающий алименты, может предъявить иск к каждому лицу, в пользу которого состоялось решение суда или судебный приказ о взыскании алиментов, о соответствующем снижении размера алиментов.
(часть первая статьи 115 в редакции Закона Республики Узбекистан от 12 декабря 2003 года № 568-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2004 г., № 1-2, ст. 18)
Суд, исходя из установленного статьей 99 настоящего Кодекса размера алиментов, подлежащих выплате по всем решениям судов, определяет новый размер алиментов в соответствующих равных долях, причитающихся на каждого из детей, в отношении которых имеются решения судов.
При отпадении обстоятельств, послуживших основанием к снижению размера алиментов, лицо, получающее алименты на несовершеннолетних детей, вправе обратиться в суд с иском о взыскании алиментов в размере, предусмотренном статьей 99 настоящего Кодекса.
Статья 116. Ответственность за уклонение от выплаты алиментов
Лица, уклоняющиеся от исполнения решения суда о взыскании алиментов на несовершеннолетних или совершеннолетних нетрудоспособных нуждающихся детей, могут быть лишены родительских прав в соответствии со статьей 79 настоящего Кодекса или привлечены к уголовной ответственности.
Невыполнение судебных решений о предоставлении материальной помощи родителям влечет за собой уголовную ответственность.
Глава 15. Алиментные обязательства супругов и бывших супругов
Статья 117. Обязанности супругов по взаимному содержанию
Супруги обязаны оказывать материальную помощь друг другу. В случае отказа в такой помощи нуждающийся нетрудоспособный супруг, а также жена в период беременности и в течение трех лет со дня рождения общего ребенка, нуждающийся супруг, осуществляющий уход за общим ребенком с инвалидностью до достижения ребенком возраста восемнадцати лет или за общим ребенком с инвалидностью с детства I группы, имеют право в судебном порядке получать содержание (алименты) от другого супруга, если последний в состоянии его предоставить.
(текст статьи 117 в редакции Закона Республики Узбекистан от 17 мая 2022 года № ЗРУ-770 — Национальная база данных законодательства, 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424)
Статья 118. Право бывшего супруга на содержание после расторжения брака
Право требовать предоставления алиментов в судебном порядке от бывшего супруга, обладающего необходимыми для этого средствами, имеют:
бывшая жена в период беременности и в течение трех лет со дня рождения общего ребенка;
нуждающийся бывший супруг, осуществляющий уход за общим ребенком с инвалидностью до достижения ребенком возраста восемнадцати лет или за общим ребенком с инвалидностью с детства I группы;
(абзац третий части первой статьи 118 в редакции Закона Республики Узбекистан от 17 мая 2022 года № ЗРУ-770 — Национальная база данных законодательства, 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424)
нетрудоспособный нуждающийся бывший супруг, ставший нетрудоспособным до расторжения брака или в течение года с момента расторжения брака;
нуждающийся супруг, достигший пенсионного возраста не позднее чем через пять лет с момента расторжения брака, если супруги состояли в браке длительное время.
Размер алиментов и порядок их предоставления бывшему супругу после расторжения брака могут быть определены соглашением между бывшими супругами.
Статья 119. Размер алиментов, взыскиваемых на супругов (бывших супругов) в судебном порядке
При отсутствии соглашения между супругами (бывшими супругами) об уплате алиментов размер алиментов, взыскиваемых на содержание супруга (бывшего супруга) в судебном порядке, определяется судом исходя из материального и семейного положения супругов (бывших супругов) и других заслуживающих внимания интересов сторон в твердой денежной сумме, подлежащей уплате ежемесячно, но не менее 11,75 процентов установленного законодательством минимального размера оплаты труда.
(статья 119 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
Статья 120. Освобождение супруга от обязанности по содержанию другого супруга или ограничение этой обязанности определенным сроком
Суд может освободить супруга по его требованию от обязанности содержать другого нуждающегося в помощи нетрудоспособного супруга или ограничить эту обязанность определенным сроком в случаях:
если супруги состояли в браке непродолжительное время;
если брак был расторгнут вследствие недостойного поведения супруга, требующего выплаты средств на свое содержание;
если нетрудоспособность супруга, требующего выплаты средств на свое содержание, явилась результатом злоупотребления им спиртными напитками, наркотическими средствами, психотропными веществами или совершения им умышленного преступления.
Статья 121. Прекращение алиментных прав супругов
Право супруга на получение содержания от другого супруга прекращается, если отпали условия, служившие в соответствии со статьями 117 и 118 настоящего Кодекса основанием для получения содержания, а также в случае вступления нуждающегося нетрудоспособного разведенного супруга в новый брак. В этих случаях, если средства на содержание взыскивались по решению суда, супруг, обязанный уплачивать их, вправе обратиться в суд с требованием об освобождении его от дальнейшей уплаты алиментов.
Глава 16. Алиментные обязательства родственников и других лиц
Статья 122. Обязанность по содержанию несовершеннолетних и нетрудоспособных совершеннолетних лиц
Обязанность по содержанию несовершеннолетних, а также нетрудоспособных совершеннолетних лиц, нуждающихся в помощи, может быть возложена судом на их родственников — дедушку, бабушку, внука, брата, сестру, а также на отчима и мачеху, пасынка и падчерицу, на лиц, находившихся на постоянном воспитании, при наличии условий, предусмотренных в статьях 123 — 128 настоящего Кодекса.
Статья 123. Обязанность дедушки и бабушки по содержанию своих внуков
На дедушку и бабушку, обладающих достаточными средствами, может быть возложена обязанность содержать своих несовершеннолетних внуков, если последние не имеют родителей или не могут получить от них средства на содержание. Такая обязанность на них может быть возложена и в отношении нетрудоспособных нуждающихся в помощи совершеннолетних внуков, если последние не имеют родителей, супругов (бывших супругов) и совершеннолетних трудоспособных детей, либо не могут получить от них средства на содержание.
Статья 124. Обязанность внуков по содержанию дедушки и бабушки
На трудоспособных совершеннолетних внуков, обладающих достаточными средствами, может быть возложена обязанность содержать своих нуждающихся в помощи нетрудоспособных дедушку и бабушку, если последние не могут получить средства на содержание от своих совершеннолетних трудоспособных детей или супругов (бывших супругов).
Статья 125. Обязанность братьев и сестер по содержанию своих несовершеннолетних или нетрудоспособных совершеннолетних братьев и сестер
На трудоспособных совершеннолетних братьев и сестер, обладающих достаточными средствами, может быть возложена обязанность содержать своих несовершеннолетних братьев и сестер, если последние не имеют родителей или не могут получить от них средства на содержание. Такая обязанность на них может быть возложена и в отношении нетрудоспособных нуждающихся в помощи совершеннолетних братьев и сестер, если последние не имеют родителей, супругов (бывших супругов) и совершеннолетних трудоспособных детей, либо не могут получить от них средства на содержание.
Статья 126. Обязанность воспитанников содержать своих фактических воспитателей
На лиц, находившихся на постоянном воспитании и содержании, может быть возложена обязанность содержать лиц, фактически их воспитавших, если последние являются нетрудоспособными, нуждаются в помощи и не имеют супругов (бывших супругов) или совершеннолетних трудоспособных детей либо не могут получить от них средства на содержание. Такая обязанность не возлагается на лиц, находившихся под опекой (попечительством).
Суд вправе освободить воспитанников от выполнения предусмотренной настоящей статьей обязанности, если эти лица находились на воспитании и содержании менее пяти лет.
Статья 127. Обязанность отчима и мачехи по содержанию пасынков и падчериц
На отчима и мачеху может быть возложена обязанность содержать находившихся у них на воспитании или содержании несовершеннолетних пасынков и падчериц, если последние не имеют родителей или не могут получить от них достаточных средств на содержание. Такая обязанность на них может быть возложена и в отношении нетрудоспособных совершеннолетних пасынков и падчериц, нуждающихся в помощи, если последние не имеют родителей, супругов (бывших супругов) или совершеннолетних трудоспособных детей, либо не могут получить от них достаточных средств на содержание.
Статья 128. Обязанность пасынков и падчериц по содержанию отчима и мачехи
На пасынков и падчериц может быть возложена обязанность содержать нуждающихся в помощи нетрудоспособных отчима и мачеху, если последние не имеют родителей, супругов (бывших супругов) или совершеннолетних трудоспособных детей, либо не могут получить от них средства на содержание.
Суд вправе освободить пасынка и падчерицу от обязанности содержать отчима и мачеху, если последние воспитывали и содержали их менее пяти лет, а также если они выполняли свои обязанности ненадлежащим образом.
Статья 129. Размер алиментов, взыскиваемых с родственников и других лиц
Размер алиментов, взыскиваемых с родственников и других лиц на содержание несовершеннолетних, а также нетрудоспособных совершеннолетних лиц, нуждающихся в помощи, определяется судом в твердой денежной сумме, выплачиваемой ежемесячно, исходя из материального и семейного положения лица, с которого взыскиваются алименты, и лица, получающего их.
При определении размера алиментов учитываются лица, обязанные к уплате алиментов, независимо от того, предъявлено ли требование ко всем им или только к одному либо нескольким из них.
Глава 17. Соглашение об уплате алиментов
Статья 130. Заключение соглашения об уплате алиментов
Соглашение об уплате алиментов (размере, условиях и порядке выплаты алиментов) заключается между лицом, обязанным уплачивать алименты, и их получателем. Если получатель алиментов является недееспособным, соглашение заключается с его законным представителем.
Статья 131. Форма соглашения об уплате алиментов
Соглашение об уплате алиментов заключается в письменной форме и подлежит нотариальному удостоверению.
Несоблюдение установленной законом формы соглашения об уплате алиментов влечет за собой последствия, предусмотренные Гражданским кодексом Республики Узбекистан.
Нотариально удостоверенное соглашение об уплате алиментов имеет силу исполнительного листа.
Статья 132. Изменение или расторжение соглашения об уплате алиментов
Соглашение об уплате алиментов может быть изменено или расторгнуто в любое время по взаимному согласию сторон. Изменение или расторжение соглашения об уплате алиментов должно быть произведено в той же форме, что и заключение соглашения об уплате алиментов.
Односторонний отказ от исполнения соглашения об уплате алиментов или одностороннее изменение его условий не допускаются.
В случае существенного изменения материального или семейного положения сторон и при недостижении согласия между ними на изменение или расторжение соглашения об уплате алиментов заинтересованная сторона вправе обратиться в суд с иском об изменении или о расторжении этого соглашения. При решении вопроса об изменении или о расторжении соглашения об уплате алиментов суд вправе учесть любой заслуживающий внимания интерес сторон.
Статья 133. Размер алиментов, уплачиваемых по соглашению об уплате алиментов
Размер алиментов, уплачиваемых по соглашению об уплате алиментов, определяется сторонами в этом соглашении.
Размер алиментов, устанавливаемый по соглашению об уплате алиментов на несовершеннолетних детей, не может быть ниже размера алиментов, которые они могли бы получить при взыскании алиментов в судебном порядке.
Статья 134. Способы и порядок уплаты алиментов по соглашению
Способы и порядок уплаты алиментов по соглашению об уплате алиментов определяются этим соглашением.
Алименты могут уплачиваться: в долях к заработку и (или) иному доходу лица, обязанного уплачивать алименты; в твердой денежной сумме, уплачиваемой периодически; в твердой денежной сумме, уплачиваемой единовременно; путем предоставления имущества или иными способами, относительно которых достигнуто соглашение.
В соглашении об уплате алиментов может быть предусмотрено сочетание различных способов уплаты алиментов.
Индексация размера алиментов, уплачиваемых по соглашению об уплате алиментов, производится в соответствии с этим соглашением. Если в соглашении об уплате алиментов не предусматривается порядок индексации, индексация производится в соответствии со статьей 144 настоящего Кодекса.
Глава 18. Порядок уплаты и взыскания алиментов
Статья 135. Добровольная уплата алиментов
Алименты уплачиваются в добровольном порядке лично лицом, обязанным платить алименты, либо по его заявлению, поданному по месту работы или по месту получения им пенсии, пособия, стипендии и других сумм.
Удержание алиментов на несовершеннолетних детей по заявлению производится в размерах, предусмотренных статьей 99 настоящего Кодекса.
Алименты на содержание несовершеннолетних детей могут быть уплачены заблаговременно на период до достижения ребенком совершеннолетия, в том числе путем предоставления недвижимого или движимого имущества либо иной ценной вещи.
(статья 135 дополнена частью третьей Законом Республики Узбекистан от 9 января 2018 года № ЗРУ-459 — Национальная база данных законодательства, 10.01.2018 г., № 03/18/459/0536)
Добровольный порядок уплаты алиментов не исключает право взыскателя алиментов в любое время обратиться в суд с иском или заявлением о взыскании алиментов.
(часть третья статьи 135 в редакции Закона Республики Узбекистан от 12 декабря 2003 года № 568-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2004 г., № 1-2, ст. 18)
Статья 136. Взыскание алиментов в судебном порядке
Лицо, имеющее право на получение алиментов, вправе обратиться в суд с требованием о взыскании алиментов в любое время независимо от срока, истекшего с момента возникновения права требования.
О взыскании алиментов на несовершеннолетних детей, указанное лицо, при отсутствии спора, вправе обратиться в суд с заявлением, которое рассматривается в порядке приказного производства.
Алименты взыскиваются с момента обращения в суд.
Алименты за прошедший период могут быть взысканы в пределах трехлетнего срока с момента обращения в суд, если судом установлено, что до обращения в суд принимались меры к получению средств на содержание, но алименты не были получены вследствие уклонения лица, обязанного уплачивать алименты, от их уплаты.
(части вторая и третья статьи136 заменены частями второй, третьей и четвертой в соответствии с Законом Республики Узбекистан от 12 декабря 2003 года № 568-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2004 г., № 1-2, ст. 18)
Статья 137. Обязанность работодателя (администрации организации) по удержанию алиментов
Работодатель по месту работы лица, обязанного уплачивать алименты, или администрация организации по месту получения им пенсии, пособия, стипендии на основании нотариально удостоверенного соглашения об уплате алиментов или исполнительного листа обязаны ежемесячно удерживать алименты из заработной платы и (или) иного дохода лица, обязанного уплачивать алименты, и уплачивать или переводить их за счет лица, обязанного уплачивать алименты, лицу, получающему алименты, не позднее чем в трехдневный срок со дня выплаты заработной платы и (или) иного дохода лицу, обязанному уплачивать алименты.
Статья 138. Обязанность сообщать о перемене места работы, учебы и жительства лица, уплачивающего алименты
Работодатель (администрация организации), производивший удержание алиментов на основании решения суда или нотариально удостоверенного соглашения об уплате алиментов, обязан в трехдневный срок сообщить государственному исполнителю по месту исполнения решения о взыскании алиментов и лицу, получающему алименты, о прекращении трудового договора с лицом, обязанным уплачивать алименты, а также о новом месте его работы, учебы или жительства, если оно ему известно.
(часть первая статьи 138 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 октября 2017 года № ЗРУ-448 — Национальная база данных законодательства, 2017 г.)
Лицо, обязанное уплачивать алименты, должно в срок, установленный частью первой настоящей статьи, сообщить государственному исполнителю и лицу, получающему алименты, о перемене места работы, учебы или жительства, а также о дополнительном заработке или ином доходе.
(часть вторая статьи 138 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 октября 2017 года № ЗРУ-448 — Национальная база данных законодательства, 2017 г.)
В случае несообщения в установленный срок по неуважительной причине сведений, указанных в частях первой и второй настоящей статьи, виновные в этом должностные лица и лицо, уплачивающее алименты, привлекаются к ответственности в порядке, установленном законом.
Статья 139. Взыскание задолженности по алиментам
Взыскание задолженности по алиментам производится из заработка и (или) иного дохода лица, обязанного уплачивать алименты. При недостаточности заработка и (или) иного дохода алименты удерживаются из находящихся на счетах в банках или в иных кредитных организациях денежных средств лица, обязанного уплачивать алименты, а также из денежных средств, переданных по договорам коммерческим и некоммерческим организациям, кроме договоров, влекущих переход права собственности. При недостаточности этих средств взыскание обращается на любое имущество лица, обязанного уплачивать алименты, на которое по закону может быть обращено взыскание.
Обращение взыскания на денежные средства на счетах лица, обязанного уплачивать алименты, и на иное его имущество производится в порядке, предусмотренном законодательством.
Взыскание задолженности по алиментам за прошедший период на основании нотариально удостоверенного соглашения об уплате алиментов или исполнительного листа производится в пределах трехлетнего срока, предшествовавшего предъявлению исполнительного листа или соглашения об уплате алиментов к взысканию.
В тех случаях, когда удержание алиментов на основании исполнительного листа или нотариально удостоверенного соглашения об уплате алиментов не производилось по вине лица, обязанного уплачивать алименты, взыскание алиментов производится за весь период независимо от установленного частью третьей настоящей статьи трехлетнего срока.
Статья 140. Определение размера задолженности по алиментам
Размер задолженности по алиментам определяется государственным исполнителем исходя из размера алиментов, определенного решением суда или нотариально удостоверенным соглашением об уплате алиментов.
(часть первая статьи 140 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 октября 2017 года № ЗРУ-448 — Национальная база данных законодательства, 2017 г.)
Размер задолженности по алиментам, уплачиваемым на несовершеннолетних детей в соответствии со статьей 99 настоящего Кодекса, определяется исходя из заработка и (или) иного дохода лица, обязанного уплачивать алименты, за период, в течение которого взыскание алиментов не производилось. В случаях, если лицо, обязанное уплачивать алименты, в этот период не работало или если не будут представлены документы, подтверждающие его заработок и (или) иной доход, задолженность по алиментам определяется исходя из размера средней заработной платы в Республике Узбекистан на момент взыскания задолженности. Если такое определение задолженности существенно нарушает интересы одной из сторон, сторона, интересы которой нарушены, вправе обратиться в суд. Суд может определить задолженность в твердой денежной сумме исходя из материального и семейного положения сторон и других заслуживающих внимания обстоятельств.
Статья 141. Освобождение от уплаты задолженности по алиментам
Освобождение от уплаты задолженности по алиментам или уменьшение этой задолженности при уплате алиментов по соглашению сторон возможно по взаимному согласию сторон, за исключением случаев уплаты алиментов на несовершеннолетних детей.
Суд вправе по иску лица, обязанного уплачивать алименты, освободить его полностью или частично от уплаты задолженности по алиментам, если установит, что неуплата алиментов имела место в связи с болезнью этого лица или по другим уважительным причинам и его материальное и семейное положение не дает возможности погасить образовавшуюся задолженность по алиментам.
Статья 142. Ответственность за несвоевременную уплату алиментов
При образовании задолженности по вине лица, обязанного уплачивать алименты по соглашению об уплате алиментов, виновное лицо несет ответственность в порядке, предусмотренном этим соглашением.
При образовании задолженности по вине лица, обязанного уплачивать алименты по решению суда, виновное лицо уплачивает получателю алиментов неустойку в размере одной десятой процента от суммы невыплаченных алиментов за каждый просроченный день.
Получатель алиментов вправе также взыскать с виновного в несвоевременной уплате алиментов лица, обязанного уплачивать алименты, все причиненные просрочкой исполнения алиментных обязательств убытки в части, не покрытой неустойкой.
Статья 143. Недопустимость зачета и обратного взыскания алиментов
Алименты не могут быть зачтены другими встречными требованиями.
Обратное взыскание алиментов не допускается за исключением следующих случаев:
отмены решения суда о взыскании алиментов в связи с сообщением получателем алиментов ложных сведений или в связи с представлением им подложных документов;
признания соглашения об уплате алиментов недействительным вследствие заключения его под влиянием обмана, угроз или насилия со стороны получателя алиментов;
установления приговором суда факта подделки решения суда, соглашения об уплате алиментов или исполнительного листа, на основании которых уплачивались алименты.
Если действия, перечисленные в части второй настоящей статьи, совершены представителем несовершеннолетнего ребенка или совершеннолетнего недееспособного получателя алиментов, обратное взыскание алиментов не производится, а суммы выплаченных алиментов взыскиваются с виновного представителя по иску лица, обязанного уплачивать алименты.
Статья 144. Индексация алиментов
Индексация алиментов, взыскиваемых по решению суда в твердой денежной сумме, производится по месту удержания алиментов пропорционально увеличению установленного законодательством минимального размера оплаты труда.
(часть первая статьи 144 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
В целях индексации размер алиментов устанавливается судом в твердой денежной сумме, соответствующей определенной части установленного законодательством минимального размера оплаты труда.
(часть вторая статьи 144 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
Статья 145. Уплата алиментов при выезде лица, обязанного их уплачивать, в иностранное государство
Лицо, выезжающее на постоянное жительство или на срок более трех месяцев в иностранное государство, обязано заключить с получателями алиментов, которым оно по закону обязано предоставлять содержание, соглашение об уплате алиментов в соответствии со статьями 130 134 настоящего Кодекса.
При недостижении соглашения об уплате алиментов заинтересованное лицо вправе обратиться в суд с требованием об определении размера алиментов в твердой денежной сумме и о единовременной выплате алиментов или предоставлении определенного имущества в счет алиментов или об уплате алиментов иным способом.
В случае заблаговременной уплаты алиментов на содержание несовершеннолетних детей или заключения договора залога для обеспечения обязательства по уплате алиментов лицо освобождается от обязательства заключения соглашения об уплате алиментов.
Порядок заблаговременной уплаты алиментов, а также заключения договора залога по обеспечению обязательства об уплате алиментов устанавливается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
(статья 145 дополнена частями третьей и четвертей Законом Республики Узбекистан от 9 января 2018 года № ЗРУ-459 — Национальная база данных законодательства, 10.01.2018 г., № 03/18/459/0536)
Статья 146. Изменение размера алиментов или освобождение от их уплаты
Если после установления в судебном порядке размера алиментов изменилось материальное или семейное положение одной из сторон, суд вправе по требованию любой из сторон изменить установленный размер алиментов или освободить лицо, обязанное уплачивать алименты, от их уплаты. При изменении размера алиментов или при освобождении от их уплаты суд вправе учесть также иной, заслуживающий внимания интерес сторон.
Статья 147. Прекращение алиментных обязательств
Алиментные обязательства, установленные соглашением об уплате алиментов, прекращаются смертью одной из сторон, истечением срока действия этого соглашения или по основаниям, предусмотренным этим соглашением.
Выплата алиментов, взыскиваемых в судебном порядке, прекращается:
по достижении ребенком совершеннолетия или в случае приобретения несовершеннолетними детьми полной дееспособности до достижения ими совершеннолетия;
при усыновлении (удочерении) ребенка, на содержание которого взыскивались алименты;
при признании судом восстановления трудоспособности или прекращения нуждаемости в помощи получателя алиментов;
при вступлении нетрудоспособного нуждающегося в помощи бывшего супруга — получателя алиментов в новый брак;
смертью лица, получающего алименты, или лица, обязанного уплачивать алименты.
РАЗДЕЛ VI. ФОРМЫ УСТРОЙСТВА ДЕТЕЙ, ОСТАВШИХСЯ БЕЗ ПОПЕЧЕНИЯ РОДИТЕЛЕЙ
Глава 19. Выявление и устройство детей, оставшихся без попечения родителей
Статья 148. Защита прав и интересов детей, оставшихся без попечения родителей
Защита прав и интересов детей в случаях смерти родителей, лишения их родительских прав, ограничения их в родительских правах, признания родителей недееспособными, болезни родителей, длительного отсутствия родителей, уклонения родителей от воспитания детей или от защиты их прав и интересов, в том числе при отказе родителей взять своих детей из воспитательных учреждений, лечебных учреждений, учреждений социальной защиты населения и других аналогичных учреждений, а также в других случаях отсутствия родительского попечения возлагается на органы опеки и попечительства.
Статья 149. Выявление и учет детей, оставшихся без попечения родителей
Органы опеки и попечительства выявляют детей, оставшихся без попечения родителей, ведут учет таких детей и, исходя из конкретных обстоятельств утраты попечения родителей, избирают формы устройства детей, оставшихся без попечения родителей, а также осуществляют последующий контроль за условиями их содержания, воспитания и образования.
Деятельность других, кроме органов опеки и попечительства, юридических и физических лиц по выявлению и устройству детей, оставшихся без попечения родителей, не допускается.
Должностные лица организаций (дошкольных образовательных организаций, общеобразовательных учреждений, лечебных учреждений и других учреждений), органов самоуправления граждан и иные граждане обязаны в семидневный срок, когда им стало известно, что дети остались без попечения родителей, сообщить об этом в органы опеки и попечительства по месту фактического нахождения детей. Орган опеки и попечительства в течение трех дней со дня получения таких сведений обязан провести обследование условий жизни ребенка и при установлении факта отсутствия попечения со стороны родителей или его родственников обеспечить защиту прав и интересов ребенка до решения вопроса о его устройстве.
(часть третья статьи 149 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2020 года № ЗРУ-653 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2020 г., № 03/20/653/1592)
За несообщение в орган опеки и попечительства сведений о детях, оставшихся без попечения родителей, а также за нарушение требований законодательства при устройстве таких детей руководители учреждений и должностные лица органов, указанных в части третьей настоящей статьи, привлекаются к ответственности в порядке, установленном законом.
(часть третья статьи 149 заменена частями третьей и четвертой Законом Республики Узбекистан от 16 апреля 2008 года № ЗРУ-153 — СЗ РУ, 2008 г., № 16, ст. 117)
Статья 150. Устройство детей, оставшихся без попечения родителей
Дети, оставшиеся без попечения родителей, подлежат передаче на воспитание в семью (на усыновление, удочерение, под опеку, попечительство или в приемную семью), а при отсутствии такой возможности — в учреждения для детей-сирот или детей, оставшихся без попечения родителей (воспитательные учреждения, лечебные учреждения, учреждения социальной защиты населения и другие аналогичные учреждения).
До устройства детей, оставшихся без попечения родителей, на воспитание в семью или в учреждения, указанные в части первой настоящей статьи, исполнение обязанностей опекуна (попечителя) детей временно возлагается на органы опеки и попечительства.
Глава 20. Усыновление (удочерение)*
* далее — усыновление
Статья 151. Усыновление
Усыновление допускается только в отношении несовершеннолетних детей и только в их наилучших интересах.
Усыновление производится судом по заявлению лиц (лица), желающих усыновить ребенка, с учетом заключения органов опеки и попечительства об обоснованности и соответствии усыновления наилучшим интересам усыновляемого ребенка.
Дела об усыновлении рассматриваются судом в порядке особого производства по правилам, предусмотренным Гражданским процессуальным кодексом Республики Узбекистан, с участием усыновителей (усыновителя), представителей органов опеки и попечительства, а также прокурора.
Усыновление братьев и сестер разными лицами не допускается, за исключением случаев, когда усыновление соответствует наилучшим интересам детей.
Статья 152. Лица, которые могут быть усыновителями
Усыновителями могут быть совершеннолетние граждане обоего пола за исключением лиц:
лишенных родительских прав или ограниченных в родительских правах;
признанных в установленном законом порядке недееспособными или ограниченно дееспособными;
состоящих на учете в психиатрических или наркологических учреждениях;
бывших усыновителями, в случае отмены усыновления по основаниям, указанным в части первой статьи 169 настоящего Кодекса;
ранее осужденных за совершение преступлений против жизни, здоровья, преступлений, опасных для жизни или здоровья, преступлений против половой свободы, против семьи, молодежи и нравственности, против свободы, чести и достоинства личности (за исключением клеветы, оскорбления), против конституционных прав и свобод граждан (за исключением нарушения законодательства об обращениях физических и юридических лиц, нарушения авторских или изобретательских прав), против мира и безопасности человечества, против Республики Узбекистан, преступлений, связанных с хищением чужого имущества, приобретение или сбыт имущества, добытого преступным путем, коммерческий подкуп или подкуп служащего негосударственной коммерческой или иной негосударственной организации, преступлений против порядка управления, а также правосудия, применение пыток и других жестоких, бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения и наказания, преступлений против общественной безопасности (за исключением незаконного ввоза, сбыта, приобретения, хранения или использования беспилотных летательных аппаратов, распространения не соответствующих действительности сведений о распространении карантинных и других опасных для человека инфекций, нарушения порядка хранения и использования беспилотных летательных аппаратов, нарушения правил безопасности при осуществлении исследовательской деятельности, нарушения правил охраны труда, нарушения санитарного законодательства или правил борьбы с эпидемиями, нарушения правил безопасности горных, строительных или взрывоопасных работ, правил пожарной безопасности), преступлений, составляющих незаконный оборот наркотических средств или психотропных веществ, преступлений против общественного порядка и воинских должностных преступлений;
(абзац шестой части первой статьи 152 в редакции Закона Республики Узбекистан от 21 октября 2021 года № ЗРУ-723 — Национальная база данных законодательства, 22.10.2021 г., № 03/21/723/0983)
ранее осужденных за совершение тяжких и особо тяжких преступлений, не относящихся к преступлениям, указанным в абзаце шестом части первой настоящей статьи;
в отношении которых уголовные дела за совершение преступлений, указанных в абзацах шестом и седьмом части первой настоящей статьи, прекращены без решения вопроса о виновности;
страдающих заболеваниями, препятствующими усыновлению. Перечень данных заболеваний утверждается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
(часть первая статьи 152 дополнена абзацами седьмым, восьмым и девятым Законом Республики Узбекистан от 21 октября 2021 года № ЗРУ-723 — Национальная база данных законодательства, 22.10.2021 г., № 03/21/723/0983)
Разница в возрасте между усыновителями и усыновленными не должна быть ниже пятнадцати лет, за исключением случаев усыновления отчимом и мачехой либо близкими родственниками усыновляемого.
(часть вторая статьи 152 в редакции Закона Республики Узбекистан от 21 октября 2021 года № ЗРУ-723 — Национальная база данных законодательства, 22.10.2021 г., № 03/21/723/0983)
Статья 153. Тайна усыновления
Тайна усыновления охраняется законом.
Воспрещается без согласия усыновителей, а в случае их смерти — без согласия органа опеки и попечительства ознакомление с содержанием книг регистрации актов гражданского состояния или иных документов, выдача из них выписок или иных сведений, из которых было бы видно, что усыновители не являются родителями усыновленного.
Лица, разгласившие тайну усыновления против воли усыновителя или органа опеки и попечительства, несут установленную законом ответственность.
Статья 154. Лица, имеющие преимущественное право на усыновление
Преимущественное право на усыновление имеют:
родственники усыновляемого независимо от места жительства;
лицо, в семье которого проживает усыновляемый;
лица, усыновляющие братьев и сестер, не разрывая родственных связей между ними;
отчим и мачеха;
граждане Республики Узбекистан;
лица, потерявшие детей вследствие болезни, несчастного случая.
Статья 155. Согласие усыновляемого ребенка на усыновление
Для усыновления ребенка, достигшего возраста десяти лет, требуется его согласие.
Согласие ребенка на усыновление выявляется органами опеки и попечительства или судом при рассмотрении дела об усыновлении.
(часть вторая статьи 155 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Статья 156. Усыновление без согласия усыновляемого
Если ребенок воспитывается в семье усыновителей и признает их своими родителями, усыновление можно производить без согласия усыновляемого.
Статья 157. Согласие супруга усыновителя на усыновление ребенка
При усыновлении ребенка одним из супругов требуется согласие другого супруга на усыновление, если ребенок не усыновляется обоими супругами.
Согласие супруга на усыновление ребенка не требуется, если супруги прекратили семейные отношения, не проживают совместно более года и место жительства другого супруга неизвестно.
Статья 158. Усыновление ребенка, находящегося под опекой или попечительством
Если ребенок находится под опекой или попечительством и для его усыновления не требуется согласия родителей, усыновление производится с согласия опекуна или попечителя.
Статья 159. Согласие родителей на усыновление
Для усыновления ребенка требуется согласие родителей усыновляемого.
Родители могут дать согласие на усыновление ребенка определенным лицом (лицами) либо дать согласие на усыновление, предоставив выбор усыновителей органу опеки и попечительства.
Согласие родителей на усыновление должно быть выражено в заявлении, нотариально удостоверенном или заверенном руководителем учреждения, в котором находится ребенок, оставшийся без попечения родителей, либо органом опеки и попечительства по месту производства усыновления или регистрации по месту постоянного проживания или временного пребывания родителей, а также может быть выражено непосредственно в суде при производстве усыновления.
(часть третья статьи 159 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Родители вправе отозвать данное ими согласие на усыновление ребенка до вынесения судом решения об усыновлении.
(часть четвертая статьи 159 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Статья 160. Усыновление без согласия родителей
Усыновление без согласия родителей производится в случаях, если родители:
неизвестны;
лишены родительских прав;
признаны недееспособными, безвестно отсутствующими или объявлены умершими;
более одного года не навещали ребенка в детских или медицинских учреждениях без уважительных причин.
Статья 161. Усыновление детей, находящихся на воспитании и содержании в государственных детских учреждениях
Усыновление детей, находящихся на воспитании и содержании в государственных детских учреждениях, в случаях, когда не требуется согласие родителей, производится с согласия администрации этого учреждения.
Статья 1611. Усыновление гражданами Республики Узбекистан ребенка, являющегося иностранным гражданином или лицом без гражданства, постоянно проживающего на территории другого государства
Усыновление гражданами Республики Узбекистан ребенка, являющегося иностранным гражданином или лицом без гражданства, постоянно проживающего на территории другого государства, осуществляется в порядке, установленном законодательством государства, в котором указанный ребенок постоянно проживает, в случаях, когда усыновляемый ребенок является сиротой и близким родственником усыновителей (усыновителя) или когда усыновление невозможно в силу различных причин у себя на родине.
При усыновлении гражданами Республики Узбекистан ребенка, являющегося иностранным гражданином или лицом без гражданства, постоянно проживающего на территории другого государства, требуется разрешение компетентного органа Республики Узбекистан на въезд усыновляемого ребенка в Республику Узбекистан и постоянное проживание на территории Республики Узбекистан.
(статья 1611 введена Законом Республики Узбекистан от 23 сентября 2016 года № ЗРУ-411 — СЗ РУ, 2016 г., № 39, ст. 457)
Статья 162. Повторное усыновление
Повторное усыновление ребенка возможно только после отмены судом первичного решения об усыновлении.
(статья 163 исключена Законом Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Статья 164. Внесение изменений в книгу записей о рождении при усыновлении
Необходимые изменения в книгу записей о рождении усыновляемого должны быть внесены органами записи актов гражданского состояния в течение десяти дней со дня вступления в законную силу решения суда об усыновлении.
(часть первая статьи 164 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Усыновители должны быть записаны родителями ребенка в книге записей о его рождении, если это указано в решении суда.
(часть вторая статьи 164 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
В необходимых случаях изменению подлежат не только фамилия, имя, отчество ребенка, но и дата его рождения, но не более чем на один год. Если ребенку не более десяти лет, может быть изменено и место его рождения в пределах Республики Узбекистан.
Статья 165. Правовые последствия усыновления
Усыновленные дети приравниваются во всех личных и имущественных правах к родным детям усыновителя.
Усыновленные и их родители (родственники родителей) по отношению друг к другу утрачивают личные и имущественные права и обязанности.
В интересах ребенка при усыновлении его одним лицом личные неимущественные и имущественные права и обязанности ребенка могут быть сохранены по просьбе матери, если усыновитель — мужчина, или по просьбе отца, если усыновитель — женщина.
Если один из родителей усыновляемого ребенка умер, то по просьбе родителей умершего родителя (дедушки или бабушки) могут быть сохранены личные неимущественные и имущественные права и обязанности ребенка по отношению к родственникам умершего родителя, если этого требуют наилучшие интересы ребенка.
Статья 166. Сохранение пенсии или пособия по случаю потери кормильца при усыновлении
Несовершеннолетние, имеющие к моменту усыновления право на пенсию или пособие, полагающиеся им по случаю потери кормильца, сохраняют это право и при их усыновлении.
Статья 167. Время возникновения усыновления
Временем возникновения усыновления считается день внесения необходимых изменений в книгу записей о рождении усыновленного.
(статья 168 исключена Законом Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Статья 169. Основания для отмены усыновления
Усыновление подлежит отмене, если усыновители:
уклоняются от возложенных на них обязанностей или не выполняют их надлежащим образом;
злоупотребляют родительскими правами;
жестоко обращаются с усыновленными;
являются хроническими алкоголиками или наркоманами.
Отмена усыновления по достижении усыновленным совершеннолетия допускается, если поведение усыновленного затрагивает честь и достоинство усыновителей, угрожает их жизни или здоровью.
Суд вправе отменить усыновление ребенка и по другим мотивам исходя из наилучших интересов ребенка, с учетом его мнения.
Статья 170. Лица, обладающие правом требовать отмены усыновления
Правом требовать отмены усыновления ребенка в судебном порядке обладают его родители, прокурор, органы опеки и попечительства, комиссии по вопросам детей, а также усыновленный ребенок, достигший возраста шестнадцати лет.
(текст статьи 170 в редакции Закона Республики Узбекистан от 11 апреля 2023 года № ЗРУ-829 — Национальная база данных законодательства, 12.04.2023 г., № 03/23/829/0208)
Статья 171. Порядок отмены усыновления
Отмена усыновления допускается только в судебном порядке. При разрешении дел об отмене усыновления учитывается мнение ребенка, достигшего возраста десяти лет.
Суд обязан в течение трех дней со дня вступления в законную силу решения суда об отмене усыновления направить выписку из этого решения в орган записи актов гражданского состояния по месту регистрации рождения усыновляемого ребенка.
(статья 171 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Статья 172. Последствия отмены усыновления
(наименование статьи 172 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
При отмене усыновления взаимные права и обязанности усыновленного ребенка и усыновителей (родственников усыновителей) прекращаются и восстанавливаются взаимные права и обязанности ребенка и его родителей (родственников родителей).
(часть первая статьи 172 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
При отмене усыновления ребенок по решению суда передается родителям.
(часть вторая статьи 172 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
При отсутствии родителей, а также, если передача ребенка родителям противоречит его наилучшим интересам, ребенок передается на попечение органов опеки и попечительства.
В решении суда должно быть указано, сохраняется ли фамилия, имя, отчество усыновленного.
Изменение фамилии, имени, отчества ребенка, достигшего возраста десяти лет, возможно только с его согласия.
Глава 21. Опека и попечительство
Статья 173. Цель опеки и попечительства
Опека устанавливается над детьми-сиротами и детьми, оставшимися без попечения родителей, не достигшими возраста четырнадцати лет, а также гражданами, признанными судом недееспособными, в целях их содержания, воспитания и образования, защиты их имущественных и личных неимущественных прав и законных интересов.
Попечительство устанавливается над детьми-сиротами и детьми, оставшимися без попечения родителей, в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет, а также гражданами, ограниченными судом в дееспособности, в целях их содержания, воспитания и образования, защиты их имущественных и личных неимущественных прав и законных интересов. Над совершеннолетними дееспособными гражданами, которые по состоянию здоровья не могут самостоятельно осуществлять свои права и выполнять свои обязанности, попечительство может быть установлено по просьбе этих лиц.
(текст статьи 173 в редакции Закона Республики Узбекистан от 20 января 2014 года № ЗРУ-365 — СЗ РУ, 2014 г., № 4, ст. 45)
Статья 174. Установление опеки и попечительства
Опека и попечительство устанавливаются решением хокима района, города.
Опека или попечительство устанавливается по месту регистрации по месту постоянного проживания или временного пребывания лица, нуждающегося в установлении над ним опеки или попечительства, а если лицо не имеет определенного места жительства — по месту регистрации по месту постоянного проживания или временного пребывания опекуна или попечителя.
(часть вторая статьи 174 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Статья 175. Правовое регулирование отношений в области опеки и попечительства
Правоотношения, возникающие в связи с установлением и прекращением опеки и попечительства, осуществлением полномочий государственных органов в области опеки и попечительства, реализацией прав и исполнением обязанностей опекунов и попечителей, реализацией прав и обеспечением защиты имущественных прав лиц, в отношении которых установлена опека или попечительство, регулируются Законом Республики Узбекистан «Об опеке и попечительстве» и иными актами законодательства.
(статья 175 в редакции Закона Республики Узбекистан от 20 января 2014 года № ЗРУ-365 — СЗ РУ, 2014 г., № 4, ст. 45)
(статьи 176 — 193 утратили силу в соответствии с Законом Республики Узбекистан от 20 января 2014 года № ЗРУ-365 — СЗ РУ, 2014 г., № 4, ст. 45)
Глава 22. Принятие детей в семью на воспитание (патронат)
Статья 194. Дети, передаваемые на воспитание в приемную семью (патронат)
На воспитание в приемную семью передаются несовершеннолетние дети, оставшиеся без попечения родителей, в том числе находящиеся в воспитательных и лечебных учреждениях, а также учреждениях социальной защиты населения.
Предварительный выбор детей для передачи в приемную семью осуществляется лицами, желающими принять детей в семью, по согласованию с органами опеки и попечительства.
Передача детей в приемную семью осуществляется с учетом их желания. Дети, достигшие возраста десяти лет, могут быть переданы в приемную семью только с их согласия.
Порядок и условия передачи детей на воспитание в приемную семью определяются законодательством.
Статья 195. Соглашение о принятии детей на воспитание в семью
Соглашение о принятии детей на воспитание в семью заключается между органами опеки и попечительства и приемными родителями.
Соглашение о принятии детей на воспитание в семью должно предусматривать условия содержания, воспитания и образования детей, права и обязанности приемных родителей, обязанности по отношению к приемной семье органов опеки и попечительства, а также основания и последствия прекращения такого соглашения.
Заключению соглашения предшествует обследование бытовых условий и состояния здоровья членов семьи лица, принимающего ребенка на воспитание.
При передаче детей на воспитание в семью органы опеки и попечительства единовременно выдают им одежду и обувь, а лицу, принявшему ребенка на воспитание, выплачивают ежемесячное пособие на его содержание в размере, установленном законодательством.
Статья 196. Расторжение соглашения о принятии детей на воспитание в семью
Соглашение о принятии детей на воспитание в семью может быть расторгнуто досрочно по инициативе приемных родителей при наличии уважительных причин (болезни, изменении семейного или имущественного положения, отсутствия взаимопонимания с детьми и другое), а также по инициативе органов опеки и попечительства или в случаях возвращения детей родителям либо их усыновления.
Споры о прекращении соглашений о принятии детей на воспитание в семью разрешаются в судебном порядке.
Статья 197. Права детей, принятых на воспитание в приемную семью
Дети, переданные на воспитание в приемную семью, сохраняют право:
на причитающиеся им алименты, а также пенсию, пособия и другие социальные выплаты;
собственности на жилое помещение или право пользования жилым помещением;
на получение жилого помещения в соответствии с законодательством.
Дети, переданные на воспитание в приемную семью, обладают также правами на защиту своих прав и законных интересов, на общение с родителями и родственниками.
Ребенок вправе свободно выражать свое мнение при решении любого вопроса, затрагивающего его интересы.
Статья 198. Приемные родители
Приемными родителями могут быть совершеннолетние лица обоего пола, за исключением:
лиц, признанных судом недееспособными или ограниченно дееспособными;
лиц, лишенных по суду родительских прав или ограниченных судом в родительских правах;
отстраненных от обязанностей опекуна или попечителя за ненадлежащее выполнение возложенных на него законом обязанностей;
бывших усыновителей, если усыновление отменено судом по основаниям, предусмотренным частью первой статьи 169 настоящего Кодекса;
ранее осужденных за умышленное преступление;
лиц, которые по состоянию здоровья не могут осуществлять обязанности по воспитанию ребенка.
Подбор приемных родителей осуществляется органами опеки и попечительства.
Приемные родители по отношению к принятому на воспитание ребенку обладают правами и обязанностями опекуна.
Статья 199. Ответственность лиц, принявших детей на воспитание
При использовании лицами, принявшими детей на воспитание, своих прав в корыстных или других низменных целях во вред воспитуемым детям, а также в случае оставления их без надзора и необходимой материальной помощи орган опеки и попечительства вправе возбудить вопрос о привлечении лиц, принявших детей на воспитание, к ответственности в установленном законом порядке.
Статья 200. Наблюдение за условиями жизни и воспитанием детей, переданных в приемную семью
Органы опеки и попечительства ведут наблюдение за условиями жизни и воспитания детей, переданных в приемную семью.
РАЗДЕЛ VII. РЕГИСТРАЦИЯ АКТОВ ГРАЖДАНСКОГО СОСТОЯНИЯ
Глава 23. Общие положения
Статья 201. Акты гражданского состояния
Акты гражданского состояния — это удостоверенные уполномоченными на то органами такие события и факты в жизни граждан как рождение, смерть, заключение брака, расторжение брака.
События и факты — усыновление, установление отцовства, перемена фамилии, имени, отчества, изменение пола находят свое отражение в актах гражданского состояния, предусмотренных частью первой настоящей статьи, путем внесения в них соответствующих изменений.
Записи актов гражданского состояния, являясь документами государственной важности, составляются в одном экземпляре.
(часть третья статьи 201 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2024 года № ЗРУ-905 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2024 г., № 03/24/905/0106)
Статья 202. Гербовые свидетельства
На основании записей актов гражданского состояния выдаются свидетельства с изображением Государственного герба Республики Узбекистан и QR-кода (матричного штрих-кода), которые имеют степень защиты, определенную серию, порядковый номер, скрепляются печатью органа записи актов гражданского состояния и подписью должностного лица.
(часть первая статьи 202 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2024 года № ЗРУ-905 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2024 г., № 03/24/905/0106)
При выдаче гербового свидетельства органами записи актов гражданского состояния взыскивается государственная пошлина в порядке и размере, установленном законом, и гербовый сбор в порядке и размере, установленном Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
(часть вторая статьи 202 в редакции Закона Республики Узбекистан от 6 января 2020 года № ЗРУ-600 — Национальная база данных законодательства, 07.01.2020 г., № 03/20/600/0023)
Подделка государственных гербовых свидетельств преследуется по закону.
Статья 203. Органы, регистрирующие акты гражданского состояния
Регистрация актов гражданского состояния производится в районах и городах отделами записи актов гражданского состояния, а регистрация смерти в поселках, кишлаках и аулах может производиться также председателями сходов граждан.
(часть первая статьи 203 в редакции Конституционного Закона Республики Узбекистан от 6 мая 2023 года ЗРУ-838 — Национальная база данных законодательства, 08.05.2023 г., № 03/23/838/0257)
Действия органов самоуправления граждан в части регистрации смерти подконтрольны соответствующим отделам записи актов гражданского состояния, на территории которых они находятся.
(часть вторая статьи 203 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 сентября 2010 г. № ЗРУ-255 — СЗ РУ, 2010 г., № 37, ст. 313)
Регистрация актов гражданского состояния граждан Республики Узбекистан, постоянно или временно проживающих за границей, производится консулом в соответствии с законодательством Республики Узбекистан.
Статья 204. Хранение книг регистрации актов гражданского состояния
Книги регистрации актов гражданского состояния хранятся в ведомственных архивах отделов записи актов гражданского состояния семьдесят пять лет. По истечении этого срока книги регистрации актов гражданского состояния в установленном порядке передаются в государственные архивы.
Организация деятельности ведомственных архивов отделов записи актов гражданского состояния, а также порядок хранения в них книг регистрации актов гражданского состояния определяются законодательством.
(текст статьи 204 в редакции Закона Республики Узбекистан от 18 апреля 2018 года № ЗРУ-476 — Национальная база данных законодательства, 19.04.2018 г., № 03/18/476/1087)
Глава 24. Регистрация рождения
Статья 205. Порядок и сроки регистрации рождения
Рождение детей подлежит обязательной регистрации в органах записи актов гражданского состояния в течение одного месяца независимо от места их рождения либо регистрации по месту постоянного проживания или временного пребывания одного из родителей.
(часть первая статьи 205 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Регистрация рождения ребенка, родившегося мертвым, производится в течение 24 часов по заявлению медицинского учреждения органом записи актов гражданского состояния по месту нахождения этого учреждения.
Статья 206. Документы, предъявляемые для регистрации рождения
Регистрация рождения производится на основании медицинской справки о рождении, документов, подтверждающих семейное положение и личность родителей.
Статья 207. Запись родителей ребенка в книге записей о рождении
Отец и мать, состоящие между собой в браке, записываются родителями ребенка в книге записей о рождении по заявлению любого из них.
Если родители не состоят между собой в браке, запись о матери ребенка производится по заявлению матери, а запись об отце ребенка — по совместному заявлению отца и матери ребенка либо на основании решения суда. В случае смерти матери, признания матери недееспособной, лишения ее родительских прав, а также при невозможности установления ее места нахождения запись об отце ребенка производится по заявлению отца с согласия органа опеки и попечительства.
При рождении ребенка у матери, не состоящей в браке, если не имеется совместного заявления родителей и решения суда об установлении отцовства, фамилия отца ребенка в книге записей о рождении записывается по фамилии матери, имя, отчество и национальность отца ребенка — по ее указанию.
Если оба родителя неизвестны, запись о матери и об отце производится по указанию органа опеки и попечительства.
Лица, состоящие в браке и давшие свое согласие в письменной форме на применение метода искусственного оплодотворения или на имплантацию эмбриона, в случае рождения у них ребенка в результате применения этих методов записываются его родителями в книге записей о рождении.
Лица, состоящие в браке между собой и давшие свое согласие в письменной форме на имплантацию эмбриона другой женщине в целях его вынашивания, могут быть записаны родителями ребенка только с согласия женщины, родившей ребенка (суррогатной матери).
Статья 208. Регистрация рождения при одновременном установлении отцовства
Если заявление об установлении отцовства подается родителями одновременно с заявлением о регистрации рождения ребенка, сведения об отце ребенка записываются согласно поданному заявлению, фамилия ребенку присваивается по соглашению родителей.
Статья 209. Внесение изменений при установлении отцовства после регистрации рождения
На основании поданного заявления родителей, решения суда, заявления отца (в случае смерти матери, невозможности установления ее местожительства, признания ее недееспособной, лишения ее родительских прав) установление отцовства производится по месту записи акта рождения путем внесения в книгу записей о рождении сведений об отце.
Статья 210. Внесение изменений в книгу записей о рождении усыновленного
На основании решения суда об усыновлении орган записи актов гражданского состояния по месту нахождения записи акта о рождении вносит в книгу записей о рождении необходимые изменения.
(текст статьи 210 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Статья 211. Исполнение решений суда при отмене усыновления
На основании решения суда об отмене усыновления орган записи актов гражданского состояния аннулирует все записи об усыновлении и восстанавливает первоначальные записи о рождении ребенка.
(статья 211 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Глава 25. Регистрация заключения брака
Статья 212. Место и время регистрации заключения брака
Регистрация брака производится органами записи актов гражданского состояния независимо от места регистрации по месту постоянного проживания или временного пребывания лиц, вступающих в брак.
(часть первая статьи 212 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
В исключительных случаях регистрация брака производится в больнице или на дому.
Регистрация брака может производиться в торжественной обстановке.
Вступающие в брак подают в орган записи актов гражданского состояния заявление о желании вступить в брак за один месяц до его регистрации.
Статья 213. Документы, предъявляемые для регистрации брака
При подаче заявления желающие вступить в брак обязаны предъявить документы, удостоверяющие личность, а лица, состоявшие ранее в браке, должны предъявить также документы о прекращении предыдущего брака.
Статья 214. Избрание фамилии при вступлении в брак
Лица, вступающие в брак, должны указать в заявлении о желании вступить в брак о принятии общей фамилии либо оставлении добрачной фамилии после заключения брака.
Статья 215. Свидетельство о заключении брака
После регистрации заключения брака выдается свидетельство о заключении брака.
(статья 215 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Статья 216. Регистрация заключения брака с лицами без гражданства
Регистрация заключения брака граждан Республики Узбекистан с лицами без гражданства, постоянно проживающими на территории Республики Узбекистан, производится на общих основаниях.
Статья 217. Особые случаи регистрации заключения брака
Регистрация заключения брака с лицами, находящимися в следственных изоляторах, учреждениях по исполнению наказания в виде лишения свободы, производится органами записи актов гражданского состояния по месту нахождения этих учреждений в порядке, установленном законодательством.
Глава 26. Регистрация расторжения брака
Статья 218. Регистрация расторжения брака при взаимном согласии супругов
При расторжении брака по взаимному согласию супругов заявители в своем заявлении органу записи актов гражданского состояния обязаны подтвердить отсутствие у них общих несовершеннолетних детей и имущественных споров.
Регистрация расторжения брака производится по истечении трех месяцев со дня подачи заявления в орган записи актов гражданского состояния независимо от места регистрации по месту постоянного проживания или временного пребывания заявителей.
(часть вторая статьи 218 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Органы записи актов гражданского состояния не позднее трех дней со дня подачи заявления должны письменно уведомить примирительную комиссию схода граждан по месту совместного жительства супругов для принятия соответствующих мер по их примирению, если они не проживают совместно — примирительную комиссию схода граждан по месту жительства каждого из них.
(статья 218 дополнена частью третьей Законом Республики Узбекистан от 3 января 2018 года № ЗРУ-456 — Национальная база данных законодательства, 05.01.2018 г., № 03/18/456/0512)
Статья 219. Регистрация расторжения брака по заявлению одного из супругов
При регистрации расторжения брака по заявлению одного из супругов органу записи актов гражданского состояния представляются:
вступившее в законную силу решение суда о признании супруга недееспособным либо безвестно отсутствующим;
выписка из вступившего в законную силу приговора суда об осуждении супруга к лишению свободы на срок не менее трех лет, а также подтверждение осужденным супругом отсутствия споров о детях и имуществе.
Статья 220. Фамилии супругов после расторжения брака
Желание одного из супругов о возвращении добрачной фамилии должно быть выражено в заявлении о расторжении брака.
Статья 221. Свидетельство о расторжении брака. Отметки в документах
После регистрации расторжения брака каждому из бывших супругов выдается свидетельство о расторжении брака.
В случае изменения фамилии одного из супругов, в документе, удостоверяющем личность, делается отметка о необходимости его обмена.
Орган записи актов гражданского состояния, зарегистрировавший расторжение брака, направляет об этом извещение в орган записи актов гражданского состояния по месту регистрации заключения брака для отметки о его прекращении.
Статья 222. Регистрация расторжения брака иностранных граждан между собой, заключивших брак в Республике Узбекистан
Регистрация расторжения брака иностранных граждан между собой, заключивших брак в Республике Узбекистан, производится на общих основаниях.
Глава 27. Регистрация смерти
Статья 223. Порядок регистрации смерти
Регистрация смерти производится органом записи актов гражданского состояния независимо от места регистрации по месту постоянного проживания или временного пребывания умершего.
(часть первая статьи 223 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Регистрация смерти по решению суда об объявлении гражданина умершим производится органом записи актов гражданского состояния, указанном в данном решении суда. В случае если в решении суда орган записи актов гражданского состояния не указан, регистрация смерти производится в порядке, предусмотренном в части первой настоящей статьи.
(часть вторая статьи 223 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Регистрация смерти детей, родившихся и умерших на первой неделе жизни, производится органом записи актов гражданского состояния по месту нахождения лечебного учреждения.
Заявление о смерти должно быть сделано в день наступления смерти или не позднее трех суток с момента обнаружения умершего.
Производить захоронение без регистрации смерти в органах записи актов гражданского состояния запрещается.
Статья 224. Особые случаи регистрации смерти
(часть первая статьи 224 утратила силу Законом Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
(часть вторая статьи 224 утратила силу Законом Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Регистрация смерти неопознанных лиц производится органом записи актов гражданского состояния по сообщению медицинского учреждения государственной системы здравоохранения по месту его нахождения. Свидетельство о смерти в таких случаях выдается только после установления личности умершего.
Статья 225. Документы, предъявляемые при регистрации смерти
Для регистрации смерти органу записи актов гражданского состояния необходимо предъявить медицинскую справку о смерти или решение суда об объявлении гражданина умершим.
(текст статьи 225 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Глава 28. Перемена фамилии, имени, отчества
Статья 226. Порядок рассмотрения заявлений о перемене фамилии, имени, отчества
Рассмотрение заявлений о перемене фамилии, имени, отчества производится органом записи актов гражданского состояния независимо от места регистрации по месту постоянного проживания или временного пребывания заявителя по достижению им шестнадцати лет.
(часть первая статьи 226 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Заключение о перемене фамилии, имени, отчества может быть составлено только после соответствующей проверки личности со стороны органов внутренних дел.
Отказ органа записи актов гражданского состояния в перемене фамилии, имени, отчества может быть обжалован в судебном порядке.
Статья 227. Последствия перемены фамилии, имени, отчества
При перемене фамилии, имени, отчества орган записи актов гражданского состояния производит соответствующие изменения записей в книгах регистрации актов гражданского состояния.
Перемена фамилии одним из супругов (даже при установлении отцовства) не влечет за собой изменения фамилии второго супруга и его совершеннолетних детей.
Фамилия детей, не достигших шестнадцати лет, изменяется при перемене фамилии обоими родителями.
Если фамилию изменил один из родителей, то вопрос об изменении фамилии его детей, не достигших шестнадцати лет, решается по соглашению между родителями, а при отсутствии соглашения органами опеки и попечительства.
Перемена имени отца влечет за собой обязательное изменение отчества его детей, не достигших шестнадцати лет.
Глава 29. Изменение, исправление, дополнение актовых записей
Статья 228. Место рассмотрения заявления об изменении актовых записей
Внесение изменений, исправлений и дополнений в записи актов гражданского состояния при наличии достаточных оснований и при отсутствии спора между заинтересованными лицами производится органами записи актов гражданского состояния по месту нахождения этих записей, если они составлялись на территории Республики Узбекистан.
Внесение изменений в книги записей о рождении, о заключении брака, о расторжении брака лиц, достигших шестнадцати лет, производится по их заявлению.
Внесение изменений в книгу записей о рождении на лиц, не достигших шестнадцати лет, производится по заявлению их родителей.
Рассмотрение заявлений об исправлении записей актов гражданского состояния, составленных вне пределов Республики Узбекистан, производится органом записи актов гражданского состояния по месту, указанному заявителем в заявлении.
(часть четвертая статьи 228 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Заключение органа записи актов гражданского состояния об отказе во внесении изменений, исправлений, дополнений в книгу записей актов гражданского состояния может быть обжаловано в судебном порядке.
Статья 229. Внесение исправлений при изменении пола
Исправление записей актов гражданского состояния при изменении пола допускается только по заключению органов здравоохранения.
Глава 30. Восстановление и аннулирование записей актов гражданского состояния
Статья 230. Восстановление записей актов гражданского состояния
Под восстановлением записей актов гражданского состояния следует понимать воспроизведение утраченной записи при наличии достаточных оснований полагать, что такая запись имелась ранее.
Статья 231. Восстановление записей о рождении, заключении и расторжении брака
Восстановление записей актов гражданского состояния о рождении, заключении и расторжении брака производится только по заявлению лиц, в отношении которых эти записи были составлены.
Если запись о рождении ребенка до шестнадцати лет была утрачена, запись восстанавливается по заявлению родителей, опекунов, попечителей ребенка, администрации детских учреждений.
При наличии спора между заинтересованными лицами восстановление записи производится в соответствии с Гражданским кодексом Республики Узбекистан.
Статья 232. Место восстановления записей актов гражданского состояния
Записи актов гражданского состояния восстанавливаются органом записи актов гражданского состояния независимо от места регистрации по месту постоянного проживания или временного пребывания заявителя.
(текст статьи 232 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2022 года № ЗРУ-759 — Национальная база данных законодательства, 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213)
Статья 233. Аннулирование записей актов гражданского состояния
Если органом записи актов гражданского состояния будут обнаружены две и более идентичные записи, восстановленные записи могут быть аннулированы органом записи актов гражданского состояния по месту их составления.
Если в обнаруженных записях актов гражданского состояния имеются существенные расхождения, такие как несовпадение фамилии, имени, отчества, даты рождения, сведений о родителях, восстановленные записи актов гражданского состояния аннулируются по решению суда.
РАЗДЕЛ VIII. РЕГУЛИРОВАНИЕ СЕМЕЙНЫХ ОТНОШЕНИЙ С УЧАСТИЕМ ИНОСТРАННЫХ ГРАЖДАН И ЛИЦ БЕЗ ГРАЖДАНСТВА
Статья 234. Права и обязанности иностранных граждан и лиц без гражданства в семейных отношениях
Иностранные граждане и лица без гражданства, постоянно проживающие в Республике Узбекистан, пользуются на ее территории правами и несут обязанности в семейных отношениях наравне с гражданами Республики Узбекистан.
Статья 235. Признание браков, заключенных за пределами территории Республики Узбекистан
Браки между гражданами Республики Узбекистан и браки между гражданами Республики Узбекистан и иностранными гражданами или лицами без гражданства, заключенные за пределами Республики Узбекистан с соблюдением законодательства государства, на территории которого они заключены, признаются действительными в Республике Узбекистан, если отсутствуют предусмотренные статьей 16 настоящего Кодекса обстоятельства, препятствующие заключению брака.
Браки между иностранными гражданами, заключенные за пределами территории Республики Узбекистан с соблюдением законодательства государства, на территории которого они заключены, признаются действительными в Республике Узбекистан.
Статья 236. Расторжение брака
Расторжение брака между гражданами Республики Узбекистан и иностранными гражданами или лицами без гражданства, а также брака между иностранными гражданами на территории Республики Узбекистан производится в соответствии с законодательством Республики Узбекистан.
Гражданин Республики Узбекистан, проживающий за пределами территории Республики Узбекистан, вправе расторгнуть брак с проживающим за пределами территории Республики Узбекистан супругом (супругой), независимо от его гражданства, в суде Республики Узбекистан.
В случае, если в соответствии с законодательством Республики Узбекистан допускается расторжение брака в органах записи актов гражданского состояния, брак может быть расторгнут в дипломатических представительствах или в консульских учреждениях Республики Узбекистан.
Расторжение брака между гражданами Республики Узбекистан и иностранными гражданами или лицами без гражданства, совершенное за пределами территории Республики Узбекистан с соблюдением законодательства соответствующего иностранного государства, признается действительным в Республике Узбекистан.
Расторжение брака между иностранными гражданами, совершенное за пределами территории Республики Узбекистан с соблюдением законодательства соответствующего иностранного государства, признается действительным в Республике Узбекистан.
Статья 237. Усыновление
При усыновлении на территории Республики Узбекистан иностранными гражданами или лицами без гражданства ребенка, являющегося гражданином Республики Узбекистан, должны быть также соблюдены требования статей 151 167 настоящего Кодекса.
При усыновлении на территории Республики Узбекистан ребенка, являющегося иностранным гражданином, необходимо получить согласие законного представителя ребенка и компетентного органа государства, гражданином которого является ребенок, а также, если это требуется в соответствии с законодательством указанного государства, согласие ребенка на усыновление.
В случае, если в результате усыновления могут быть нарушены права ребенка, установленные законодательством и международными договорами Республики Узбекистан, усыновление не может быть произведено независимо от гражданства усыновителя, а произведенное усыновление подлежит отмене в судебном порядке.
Усыновление ребенка, являющегося гражданином Республики Узбекистан и проживающего за пределами территории Республики Узбекистан, произведенное компетентным органом иностранного государства, гражданином которого является усыновитель, признается действительным в Республике Узбекистан при условии получения предварительного разрешения на усыновление от Министерства народного образования Республики Узбекистан.
(часть четвертая статьи 237 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 — СЗ РУ, 2013 г., № 18, ст. 233)
Усыновление гражданами Республики Узбекистан за пределами территории Республики Узбекистан ребенка, являющегося иностранным гражданином или лицом без гражданства, постоянно проживающего на территории другого государства, произведенное компетентным органом иностранного государства, признается действительным в Республике Узбекистан при условии соблюдения требований статей 152, 157 и 1611 настоящего Кодекса.
(статья 329 дополнена частью пятой Законом Республики Узбекистан от 23 сентября 2016 года № ЗРУ-411 — СЗ РУ, 2016 г., № 39, ст. 457)
Статья 238. Установление содержания норм семейного права иностранного государства
При применении норм семейного права иностранного государства суд или органы записи актов гражданского состояния и иные органы устанавливают содержание этих норм в соответствии с их официальным толкованием и практикой применения в соответствующем иностранном государстве.
В целях установления содержания норм семейного права иностранного государства суд, органы записи актов гражданского состояния и иные органы могут обратиться в установленном порядке за содействием и разъяснениями в Министерство юстиции Республики Узбекистан и другие компетентные органы Республики Узбекистан либо привлечь экспертов.
Заинтересованные лица вправе представлять документы, подтверждающие содержание норм семейного права иностранного государства, на которые они ссылаются в обоснование своих требований или возражений, иным образом содействовать суду и органам записи актов гражданского состояния и иным органам в установлении содержания норм семейного права иностранного государства.
Если содержание норм семейного права иностранного государства, несмотря на предпринятые в соответствии с настоящей статьей меры, не установлено, применяется законодательство Республики Узбекистан.
(Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1998 г., приложение к № 5-6; 2003 г., № 1, ст. 8; 2004 г., № 1-2, ст. 18; Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2007 г., № 14, ст. 133; 2008 г., № 16, ст. 117; 2009 г., № 37, ст. 401; 2010 г., № 35-36, ст. 300, № 37, ст. 313; 2011 г., № 40, ст. 410; № 51, ст. 542; 2013 г., № 18, ст. 233; 2014 г., № 4, ст. 45; 2016 г., № 39, ст. 457; 2017 г., № 37, ст. 978; Национальная база данных законодательства, 05.01.2018 г., № 03/18/456/0512, 10.01.2018 г., № 03/18/459/0536, 19.04.2018 г., № 03/18/476/1087; 29.08.2019 г., № 03/19/558/3662, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106; 07.01.2020 г., № 03/20/600/0023, 11.03.2020 г., № 03/20/608/0278, 05.10.2020 г., № 03/20/640/1348; 04.12.2020 г., № 03/20/653/1592; 22.10.2021 г., № 03/21/723/0983; 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213; 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424; 12.04.2023 г., № 03/23/829/0208, 08.05.2023 г., № 03/23/838/0257; 07.02.2024 г., № 03/24/905/0106; 09.04.2025 г., № 03/25/1053/0317)