Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигининг Давлат меҳнат ҳуқуқ инспекцияси тўғрисидаги ва Меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизаси тўғрисидаги илова қилинаётган низомлар тасдиқлансин.

1. Давлат меҳнат ҳуқуқ инспекцияси (бундан кейин «инспекция» деб аталади) Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигининг таркибий бўлинмаси, жойлардаги давлат меҳнат ҳуқуқ инспекциялари эса Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги Давлат меҳнат ҳуқуқ инспекциясининг қуйи бўлинмалари ҳисобланадилар.

2. Инспекция ва унинг жойлардаги бўлинмалари вазирликлар, идоралар, ҳокимликлар, шунингдек, қайси идорага қарашлилиги, мулкчилик ва хўжалик юритиш шаклидан қатъи назар, барча корпорациялар, концернлар, уюшмалар, корхоналар, ташкилотлар, муассасалар ва мулкдорлар томонидан меҳнат ва аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисидаги қонунларга қандай риоя қилинаётганлиги устидан давлат назоратини амалга оширадилар.

3. Инспекция ва унинг жойлардаги бўлинмалари ўз фаолиятларида Ўзбекистон Республикаси Конституциясига ва Ўзбекистон Республикаси қонунларига, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг бошқа қарорларига, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонларига, Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари ва фармойишларига, Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигининг буйруқлари ва фармойишларига, шунингдек, бошқа меъёрий ҳужжатларга, шунингдек, ушбу Низомга амал қиладилар.

4. Давлат меҳнат инспекторлари лавозимида олий юридик маълумотга ва мазкур мутахассислик бўйича камида уч йил иш тажрибасига эга бўлган шахслар ишлаши мумкин.

5. Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги, вилоятлар ва Тошкент шаҳар меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш бош бошқармаларининг давлат ҳуқуқ меҳнат инспекторларига хизмат гувоҳномалари Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги томонидан берилади.

6. Туман (шаҳар) бандликка кўмаклашиш марказларининг давлат ҳуқуқ меҳнат инспекторларига хизмат гувоҳномалари Қорақалпоғистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги, вилоятлар ва Тошкент шаҳар меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш бош бошқармалари томонидан берилади.

1. Идоравий бўйсунишидан, мулкчилик ва хўжалик юритиш шаклидан қатъи назар, барча корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, вазирликлар, ҳокимликлар, концернлар, уюшмаларда маъмурият, мулкдор томонидан меҳнат қонунлари ва «Аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қoнунига қандай риоя қилинаётганлиги устидан давлат назоратини амалга ошириш.

2. Меҳнат қонунлари ва «Аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунини бузишларни маъмурият томонидан бартараф этиш ҳақидаги давлат меҳнат ҳуқуқ инспекцияси ёзма кўрсатмаларининг ҳуқуқий воситалар билан бажарилишини таъминлаш.

3. Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигининг таркибий бўлинмаларига меҳнат қонунлари ва «Аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг бажарилишини назорат қилиш ва ҳуқуқий ёрдам кўрсатишда кўмаклашиш.

4. Меҳнат қонунлари ва «Аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни бўйича аҳоли ўртасида ахборот-тушунтириш ишларини олиб бориш.

5. Меҳнат қонунлари ва «Аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунини бажариш бўйича вазирликлар, идоралар, уюшмалар, концернлар, корхоналар ва муассасаларнинг иш тажрибасини ўрганиш, уларга амалий ва услубий ёрдам кўрсатиш.

Давлат ҳуқуқ инспектори қуйидаги хуқуқларга эгадир:

1. Меҳнат ҳақидаги қонунларга ҳамда «Аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисида»ги Қонунга риоя қилинишини, шунингдек маъмурият томонидан жамоа шартномаси шартлари, меҳнат битимларининг бажарилишини ва уларнинг амалдаги қонун ҳужжатларига мувофиқлигини назорат қилиш мақсадида вазирликлар, давлат қўмиталари, идоралар, уюшмалар, концернлар, бирлашмалар, корхоналар, муассасалар, ташкилотларни белгиланган тартибда текшириш.

2. Текшириш жараёнида пайдо бўладиган масалалар юзасидан мулкдорлар ва мансабдор шахслардан тегишли маълумотлар, ҳужжатлар ва тушунтиришлар олиш.

3. Назорат қилиш мақсадидаги барча ҳужжатлар ва бошқа маълумотлар билан танишиш.

4. Мулкдорлардан ва бошқа мансабдор шахслардан Ўзбекистон Республикасининг меҳнат ҳақидаги ва аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисидаги қонунлар бузилишлари аниқланган ҳолларда уларни бартараф этишни талаб қилиш.

5. Меҳнат ҳақидаги ва аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисидаги қонунларнинг йўл қўйилган бузилишларини бартараф этиш учун ваколатли мансабдор шахслар бажаришлари мажбурий бўлган ёзма кўрсатмалар бериш (1-илова)*.

6. Меҳнат ҳақидаги ва аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисидаги қонунларнинг бузилишида айбдор бўлган мансабдор шахсларга амалдаги қонунларда белгиланган миқдорда жарима солиш (2 ва 3-иловалар)*.

7. Меҳнат ҳақидаги ва аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисидаги қонунларнинг қўпол равишда бузилишида айбдор бўлган мансабдор шахсларга нисбатан чора кўриш учун корхоналар ва ташкилотларнинг юқори органларига ёки ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига тақдимномалар киритиш.

8. Вазирликлар, давлат қўмиталари, идоралар, корпорациялар, концернлар, уюшмалар, бирлашмалар, корхоналар, ташкилотлар, муассасаларнинг меҳнат ҳақидаги ва аҳолини иш билан таъминланиш тўғрисидаги қонунларга зид бўлган буйруқлари ва бошқа меъёрий актларининг амал қилишини тўхтатиб қўйиш, зарур бўлган ҳолларда эса белгиланган тартибда уларни бекор қилиш учун Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигига таклифлар киритиш.

1. Инспекцияга Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазири томонидан тайинланадиган ва лавозимидан озод қилинадиган бошлиқ раҳбарлик қилади.

2. Инспекциянинг тузилмаси ва ходимлари сони Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазири томонидан тасдиқланади.

3. Инспекция ўз фаолиятини Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазири томонидан тасдиқланадиган иш режаси асосида амалга оширади.

4. Инспекция:

қуйи турувчи барча меҳнат инспекциялари (инспекторлари)га услубий раҳбарликни амалга оширади, ёрдам беради, уларнинг фаолиятини мувофиқлаштиради ва йўналтиради;

вазирликлар, идоралар, корхоналар, шунингдек, айрим фуқаролардан тушган аризалар, таклифлар ва шикоятларни кўриб чиқади;

қуйи турувчи барча меҳнат инспекторлари томонидан берилган ёзма кўрсатмаларни, жарима солиш тўғрисидаги қарорларни кўриб чиқади, ўзгартиради ва бекор қилади;

меҳнат ҳақидаги ва аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисидаги қонунларни такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқади;

меҳнат ҳақидаги ва аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисидаги қонунларни қўллашга доир муҳим масалаларни Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги ҳайъатига кўриб чиқиш учун киритади;

қуйи турувчи меҳнат инспекциялари (инспекторлари)га ва Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигининг таркибий тузилмаларига бажарилиши мажбурий бўлган кўрсатмалар ва топшириқлар беради.

1. Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар (бундан кейин вилоятлар деб аталади) Давлат меҳнат ҳуқуқ инспекциялари (инспекторлари) тегишли вилоятлар ҳудудида Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги томонидан тасдиқланган Низомда белгиланган тартибда меҳнат ҳақидаги ва аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисидаги қонунларга қандай риоя қилинаётганлиги устидан давлат назоратини амалга оширадилар.

2. Вилоят инспекциялари вилоят меҳнат бошқармаларининг таркибий бўлинмалари (секторлари) ҳисобланадилар ва уларга вилоят бошқармаси бошлиғи томонидан лавозимга тайинланадиган бош инспектор раҳбарлик қилади.

3. Вилоят бошқармалари давлат меҳнат ҳуқуқ (бош) инспекторлари лавозимларга Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги инспекцияси бoшлиғи билан келишилган ҳолда вилоят бошқармаси бошлиғи томонидан тайинланадилар.

4. Вилоят меҳнат инспекциялари (инспекторлари) туман (шаҳар) бандликка кўмаклашиш марказлари давлат ҳуқуқ инспекторлари томонидан қабул қилинган норматив ҳужжатларни кўриб чиқадилар, бекор қиладилар, ўзгартиришлар киритадилар, шунингдек, уларга услубий ёрдам кўрсатадилар ва улар фаолиятини йўналтирадилар.

5. Вилоят меҳнат инспекторлари Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигининг давлат ҳуқуқ инспекциясига белгиланган тартибда ярим йиллик ва йиллик ҳисоботларни тақдим этадилар.

1. Туман (шаҳар) бандликка кўмаклашиш марказларининг давлат ҳуқуқ инспекторлари тегишли туман доирасида меҳнат ҳақидаги ва аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисидаги қонунларга қандай риоя қилинаётганлиги устидан давлат назоратини амалга оширадилар.

2. Туман (шаҳар) бандликка кўмаклашиш марказларининг давлат ҳуқуқ инспекторлари лавозимга вилоят бошқармаси бош ҳуқуқ инспектори билан келишилган ҳолда бандликка кўмаклашиш Маркази директори томонидан тайинланадилар ва бевосита бандликка кўмаклашиш Маркази директорининг маъмурий бўйсунувида бўладилар.

3. Туман (шаҳар) бандликка кўмаклашиш марказларининг давлат ҳуқуқ инспекторлари юқори турувчи меҳнат ҳуқуқ инспекторлари топшириқларининг ўз вақтида ва сифатли бажарилишини таъминлайдилар.

4. Туман (шаҳар) бандликка кўмаклашиш марказларининг давлат ҳуқуқ инспекторлари меҳнат ҳақидаги ва аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисидаги қонунларни қўллаш ва уларни такомиллаштириш юзасидан таклифлар киритадилар, шунингдек, йилнинг ҳар чорагида юқори турувчи меҳнат инспекциясига қилинган ишлар тўғрисида ҳисобот тақдим этадилар.

1. Давлат меҳнат ҳуқуқ инспекторининг ёзма кўрсатмасини олган мансабдор шахс унинг кўрсатилган муддатда бажарилганлиги ҳақида инспекторни хабардор қилиши шарт.

2. Давлат меҳнат ҳуқуқ инспекторларининг ёзма кўрсатмалари устидан ёзма кўрсатма берилган кундан бошлаб 10 кун муддат ичида юқори турувчи давлат меҳнат ҳуқуқ инспекцияси (инспектори)га ёки халқ судига шикоят қилиниши мумкин.

3. Шикоят қилинган ёзма кўрсатмалар юзасидан Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигининг Давлат меҳнат ҳуқуқ инспекцияси (инспектори)нинг хулосалари қатъий ҳисобланади ва бажарилиши мажбурийдир. Хулосалар бўйича шикоятлар суд тартибида кўриб чиқилади.

1. Меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизаси Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигининг таркибий бўлинмаси ҳисобланади ва ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Конституциясига ва қонунларига, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонларига, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг қарорлари ва бошқа хил қарорларига, Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари ва фармойишларига, Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигининг буйруқлари ва фармойишларига, бошқа меъёрий ҳужжатларига, шунингдек, ушбу Низомга амал қилади, Ўзбекистон Республикасининг давлат назорат органлари билан ўзаро ҳамкорликда ишлайди.

2. Меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизасининг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

идоравий бўйсунишидан ва мулкчилик шаклидан қатъи назар, корхоналар, ташкилотлар ва муассасаларда ноқулай меҳнат шароитларида ишлайдиган меҳнаткашларни ижтимоий ҳимоя қилиш чораларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш;

ишлаб чиқаришда меҳнат шароитлари, ноқулай меҳнат шароитларида ишлаганлик учун имтиёзлар ва компенсациялар берилиши устидан давлат назоратини амалга ошириш;

ноқулай меҳнат шароитлари учун бериладиган имтиёз ва компенсацияларни тартибга солувчи меъёрий-услубий асосларни ишлаб чиқиш ва мукаммаллаштириш.

3. Меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизаси ўзига юклатилган вазифаларга мувофиқ:

меҳнат шарт-шароитлари бўйича иш жойларини аттестация қилишнинг сифати ҳамда имтиёзли нафақа, қўшимча таътил ва қисқартирилган иш куни белгиланадиган рўйхатлар ва кўрсаткичларнинг тўғри қўлланилиши устидан давлат назоратини амалга оширади;

корхоналар, вазирликлар ва идораларнинг таклифлари асосида имтиёзли нафақа, қўшимча таътил ва қисқартирилган иш куни белгиланадиган рўйхатларга ўзгартиришлар киритиш ҳақида хулосалар тайёрлайди;

корхоналарнинг буюртмаларига кўра, аттестация асосида иш жойларидаги меҳнат шарт-шароитларини экспертиза қилади;

ўз ваколати доирасига кирувчи масалалар бўйича маъмурият ва корхоналар ходимлари ўртасидаги низоларни кўриб чиқади;

меҳнат шароитларини баҳолаш иш ўринларини аттестациядан ўтказиш усулларини ва меҳнат шароитларини экспертиза қилиш учун меъёрий асосларни ишлаб чиқади ва янгилайди;

меҳнат хавфсизлиги ва меҳнатнинг бошқа шарт-шароитлари масалалари бўйича илмий-тадқиқот ишлари ўтказилишини ташкил этади.

4. Меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизасига қуйидаги ҳуқуқлар берилади:

ўз хизмат вазифаларини бажараётганда корхоналарга, уларнинг қайси идорага бўйсунишидан ва мулкчилик шаклидан қатъи назар, белгиланган намунадаги гувоҳномани кўрсатиб қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда кириш (1-илова)*.

корхоналардаги меҳнат шароитларини экспертиза қилиш ва маъмуриятга МШЭ-1 шаклида хулоса бериш (2-илова)*;

экспертиза ўтказиш учун олим ва мутахассисларни белгиланган тартибда ҳақ тўлаб жалб этиш;

корхоналардаги ходимларга имтиёзли нафақалар, қўшимча таътиллар ва қисқартирилган иш куни белгилаш ҳужжатларини, шунингдек, жамоа шартномаларида кўзда тутилган меҳнат шарт-шароитларини яхшилаш бўйича тадбирларнинг бажарилишини текшириш, аниқланган камчиликларни бартараф этиш учун МШЭ-2 шаклида ёзма кўрсатма бериш (3-илова)*;

корхона маъмуриятига унинг имтиёзли нафақалар, қўшимча таътиллар ва қисқартирилган иш куни белгилаш бўйича амалдаги қонунларга мувофиқ келмайдиган қарорларини тўхтатиш тўғрисида МШЭ-3 шаклида тақдимнома бериш (4-илова)*;

корхоналар ва ташкилотларнинг мансабдор шахсларини меҳнат меъёрлари ва қоидаларини бузганлик учун амалдаги қонунларга мувофиқ жавобгарликка тортиш;

вазирликлар, идоралар, корхоналар ва ташкилотлардан меҳнат шарт-шароитлари бўйича зарур маълумотларни олиш;

меҳнат шарт-шароитлари бўйича иш жойларини назорат тариқасида аттестациядан ўтказишни ташкил этиш, бунинг учун шартнома асосида зарур бўлган ташкилотлар ва мутахассисларни жалб этиш;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасида кўриб чиқишга тақдим этиш учун Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги имтиёзли нафақалар, қўшимча таътиллар ва қисқартирилган иш куни белгиланадиган рўйхатларни тўлдириш, аниқлаш бўйича таклифлар киритиш;

давлат, жамоат ва халқаро ташкилотларда ўз ваколатига кирувчи масалалар бўйича Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги номидан вакиллик қилиш.

Меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизаси ўз вазифаларини бажараётган пайтда текширилаётган корхона маъмурияти унга ёрдам беришга мажбурдир.

5. Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигининг меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизаси таркибига қуйидагилар киради:

Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги марказий аппаратининг меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизаси органи;

Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги ҳузуридаги меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизаси республика марказий лабораторияси;

меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизасининг ҳудудий (Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳри ва вилоятлар) органлари ўз лабораториялари билан, шунингдек, район ва шаҳар бандликка кўмаклашиш марказлари ҳузуридаги органлар;

меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизаси бўлинмаларининг тузилмаси ва ходимлари сони, тегишли равишда, Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги, вилоятлар ва Тошкент шаҳар, туманлар ва шаҳарлар ҳокимликлари томонидан тасдиқланади.

Меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизасини молиявий таъминлаш республика ва маҳаллий бюджетлар ҳисобидан амалга оширилади.

6. Меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизасига раҳбарлик қилиш, тегишли равишда Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги, Қopaқaлпoғиcтoн Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги, ҳудудий бош бошқармалар, меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш, туман (шаҳар) бандликка кўмаклашиш марказлари томонидан амалга оширилади.

Меҳнат шарт-шароитлари давлат экспертизаси ўз номи ёзилган штампга эга бўлади.