Shaharsozlik faoliyatini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni yanada takomillashtirish maqsadida, Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi “Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarga taʼlim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-4860-son qarori hamda Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi Texnik kengashining 2021-yil 2-apreldagi 5-2021-sonli bayoniga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.08.02-09* “Jamoat binolari va inshootlari”ga 4-son oʻzgartirish ilovaga muvofiq tasdiqlansin va oʻrnatilgan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida hisobga olingandan soʻng amalga kiritilsin.

2. Mazkur buyruq ijrosi nazorati vazirning birinchi oʻrinbosari D. Adilov zimmasiga yuklansin.

SHNQ 2.08.02-09* “Jamoat binolari va inshootlari”ning 3-qism “Oʻquv muassasalari” kichik qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

3.11. Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarini bir smenali mashgʻulotlarga hisoblab loyihalanishi, sinfda oʻquvchilar soni 30 nafardan oshmagan holda, kelajakda 25 nafarga moʻljallangan boʻlishi kerak.

Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotining loyihaviy quvvati tegishli taʼlim bosqichlari: I — IV sinflar — boshlangʻich taʼlim, V — IX sinflar — tayanch oʻrta taʼlim va X-XI sinflar — oʻrta taʼlim patoklari sonini hisobga olgan holda, sinflar soni boʻyicha aniqlanadi. Mahalliy sharoitdan kelib chiqib patoklarning har xil nisbati koʻzda tutilishi mumkin. Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotining eng katta loyihaviy quvvati, qoidaga koʻra, 44 sinf/1320 oʻquvchidan oshmasligi lozim. Boshlangʻich taʼlim tashkilotlari umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlaridan alohida joylashtirilishi mumkin.

Yirik shaharlarning aholi zich joylashgan hududlarida texnik-iqtisodiy asoslash asosida umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari bir sinfda oʻquvchilar soni 35 nafar hisobidan 48 sinf/1680 oʻquvchi loyihaviy quvvati bilan loyihalanishi mumkin.

Boshlangʻich taʼlim tashkilotlari maktabgacha taʼlim tashkilotlari bilan birlashtirilishi hamda ushbu SHNQning 2.26, 3.8, 3.13 va 3.14 bandlari talablarini hisobga olgan holda loyihalanishi mumkin.

Asoslangan hollarda, mahalliy sharoitdan kelib chiqib, umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarda sinflarning sigʻimi kamaytirilgan holda loyihalanishi mumkin: tayanch oʻrta taʼlim va oʻrta taʼlim tashkilotlarida – sinfda 20 — 24 nafar oʻquvchiga, boshlangʻich taʼlim tashkilotlarida – sinfda 10 — 12 nafardan 20 — 30 nafargacha oʻquvchiga moʻljallangan holda. Bunda sinflarning sigʻimi kamaytirilgan umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari bir patokdan oshmasligan holda loyihalashtirilishi lozim.

3.11.1. Iqtidorli va isteʼdodli bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktablar hamda maktab-internatlar I — XI sinf oʻquvchilar soni sinfda 20 — 24 nafar qilib bir-ikki patokka moʻljallab loyihalanadi.

3.11.2. Jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan bolalar, shuningdek uzoq vaqt davolanishga muhtoj boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari — inklyuziv shaklda taʼlim berish maktab-internatlari SHNQ 2.08.07 va SHNQ 2.07.02 talablariga muvofiq loyihalanishi lozim.

3.11.3. Inklyuziv shaklda taʼlim berish maktab-internatlarida:

kirish joylarida, xollarda, yoʻlaklarda, oʻquv sinflarida, dam olish xonalarida, oshxonalarda va oʻquvchilar tashrif buyuradigan joylarda videokuzatuv uskunalari;

koʻzi ojiz va zaif koʻruvchi bolalar uchun qoʻshimcha yoritkichlar (doska tepasida, stol ustida, zinalar va yoʻlaklarda) oʻrnatilishi, zinalarning perilasi va devorlarda yoʻnalishni koʻrsatuvchi, shuningdek sinf va xonalarga kirish joy (eshik)larida “Brayl” shriftli (boʻrtma harfli) yozuv va belgilar;

nutqida va eshitishida nuqsoni boʻlgan bolalarga har bir oʻquvchi uchun alohida stol ustida joylashgan zamonaviy ovoz kuchaytiruvchi apparati mavjudligi, uquv fanlari boʻyicha audio-video materiallari mavjudligi, alohida korreksion xona;

tayanch-harakatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun:

binoga kirish qismida va ostonali eshiklarda panduslar;

oʻquvchilarning yuqori qavatlariga chiqib tushishlari uchun koʻtarish moslamalari (lift, eskalator, koʻtargich (podʼyomnik) va sh.k.);

sport zalda davolovchi jismoniy-sogʻlomlashtirish mashqlarini bajarish uchun jihozlangan burchak hamda davolovchi maxsus boʻrtma yoʻlakchalar;

Inklyuziv shaklda taʼlim berish maktab-internatlarida taʼlim berish muhiti korreksion uskunalar, taʼlim berish texnik vositalari va maxsus mebellar bilan jihozlanishi nazarda tutilishi lozim.

3.11.4. Inklyuziv taʼlim berish shakllari boʻlgan boshqa taʼlim tashkilotlari va muassasalarida 3.11.3-bandida nazarda tutilgan chora-tadbirlar loyiha topshiriqlariga muvofiq koʻzda tutilishi lozim.

3.12. Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari va maktab-internatlarning tarkibi va xonalarining maydonlari oʻquv dasturlarini, oʻquv-tarbiya, ijtimoiy-pedagogika va texnologik talablarini hisobga olgan holda idoraviy qurilish normalariga asoslanib qabul qilinadi.

3.13. Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari va maktab-internatlarning oʻquv xonalari maydoni 14-jadval koʻrsatkichlarini hisobga olgan holda qabul qilinishi zarur.

Oʻquv xonasining 10 — 15 nafar oʻquvchiga moʻljallangan maydoni 36 m² dan, 15 — 30 nafar oʻquvchiga moʻljallangan maydoni 40 m² dan kam boʻlmasligi lozim.

Oʻquv-toʻgarak mashgʻulotlari va uzaytirilgan kun uchun universal xonalar, maktab-internatlarda oʻyinlar uchun xonalar maydoni 30 m² dan kam boʻlmasligi kerak. Xonalar soni umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari va maktab-internatlarning sigʻimidan kelib chiqib loyiha topshirigʻi asosida qabul qilinadi.

3.14. Boshlangʻich maktab xonalarining oʻquv seksiyalari — I — IV sinflar uchun boshqa yoshdagi guruh oʻquvchilari oʻtib yurmaydigan, alohida joylashgan boʻlishi shart; quyi sinflar oʻquv seksiyalari — I-II sinflar uchun birinchi qavatda, III-IV sinflar uchun xonalarni ikkinchi qavatda joylashtirish tavsiya etiladi.

3.15. Mehnat taʼlimi ustaxonalari, jumladan metall yoki yogʻochga ishlov berish, matoga ishlov berish hamda ovqat tayyorlash xonalari, 14-jadval koʻrsatkichlarini hisobga olgan holda, 1/2 sinf hisobidan qabul qilinadi.

3.16. Oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalari tarkibiga quyidagilar kiradi:

akademik litseylar — aniq fanlar (fizik-matematika, texnik yoʻnalishlar), tabiiy fanlar (ximiya, biologiya), filologiya, iqtisodiyot, chet tillari kabi fanlar chuqurlashtirib oʻrgatiladigan oʻrta maxsus taʼlim muassasalari.

kasb-hunar maktablari — umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarining IX sinf bitiruvchilaridan shakllantirilgan guruhlarda, kunduzgi taʼlim shakli boʻyicha umumtaʼlim va mutaxassislik fanlarining ikki yillik integratsiyalashgan dasturlari asosida oshiriladigan boshlangʻich professional taʼlim muassasalari;

kollejlar — umumiy oʻrta, oʻrta maxsus taʼlim hamda boshlangʻich professional taʼlim negizida kasblar va mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda, davomiyligi ikki yilgacha boʻlgan kunduzgi, kechki va sirtqi taʼlim shakllari boʻyicha amalga oshiriladigan oʻrta professional taʼlim muassasalari;

texnikumlar — umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, boshlangʻich professional va oʻrta professional taʼlim negizida kasblar hamda mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda, davomiyligi kamida ikki yil boʻlgan kunduzgi, kechki va sirtqi taʼlim shakllari boʻyicha amalga oshiriladigan oʻrta maxsus professional taʼlim muassasalari;

Oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalari, qoidaga koʻra, 360 oʻrin (12 guruh)dan kam va 900 oʻrin (30 guruh) dan koʻp boʻlmagan, bir guruhda oʻquvchilar soni 30 nafardan oshmagan, bir smenali mashgʻulotlarga hisoblab loyihalanishi lozim.

Oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalarining xonalari tarkibiy ijtimoiy-pedagogik va texnologik talablardan, oʻquv dasturlaridan hamda idoraviy qurilish normalari talablaridan kelib chiqib loyihalash topshirigʻida aniqlanadi.

Oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalarining oʻquv xonalari 14-jadvalga muvofiq qabul qilinadi.

Eslatma: Professional taʼlim muassasalarining oʻquv-ishlab chiqarish ustaxonalarini idoraviy qurilish normalariga, ishlab chiqarish-texnologik loyihalash tarmoq normalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarini inobatga olgan holda loyihalash darkor.

3.17. Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarida va oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalarida faollar zallarining sigʻimi oʻquvchilar sonining 25 — 35% ga, maktab-internatlarda esa 50% ga yetarli ravishda koʻzda tutilishi kerak.

Zalning maydoni 90 m² dan kam boʻlmasligi shart. 100 oʻringa moʻljallangan zalning maydoni 120 m² dan, 150 oʻringa moʻljallangan zalning maydoni 160 m² dan kam boʻlmasligi kerak. Oʻrinlar soni 200 va undan ortiq boʻlgan zallarning maydoni tomoshabinlar zallari uchun belgilangan normalar boʻyicha hisoblanadi.

Faollar zalida inventar xonasi bilan estrada (30 — 36 m²), artistlar xonasi, texnik markazlar (diktor xonasi bilan radiouzel, apparaturani taʼmirlash xonasi) koʻzda tutiladi. Zallar katta ekranli videoproyektorlar va akustik tizimi bilan jihozlanishi zarur.

Faollar zalining balandligi texnologik talablardan kelib chiqib (lekin 4,5 m dan kam boʻlmagan) belgilanadi.

3.18. Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarida, qoidaga koʻra, 12 x 24 m dan kam boʻlmagan oʻlchamda, sport zallari uchun belgilangan normativ talablarga muvofiq, tegishli yordamchi xonalari boʻlgan universal sport zallari koʻzda tutilishi shart.

Oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalarida 30 x 18 m oʻlchamli sport zallari qoʻllanishi tavsiya etiladi.

Sport zallarni, odatda, birinchi qavatda joylashtirish tavsiya qilinadi.

Eslatma: 1. Sport zallari tarkibida quyidagi yordamchi xonalar koʻzda tutiladi — omborxonalar, inventar xonalari, dush xonasi boʻlgan yechinish xonalari.

2. Yechinish xonalarining maydoni bir kishiga 1 m² dan kam va har bir xonasi 15 m² dan kichik boʻlmagan oʻlchamda qabul qilinishi (sinflarning sigʻimi kamaytirilgan umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarida — 12 m² dan kam boʻlmagan); har bir yechinish xonasi qoshida hojatxona va dushxona (2 ta shohli) boʻlishi kerak.

3.19. Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarida va oʻrta maxsus professional taʼlim muassasalarida axborot markazlari (kutubxonalar) oʻz tarkibiga abonement, katalog va adabiyot berish zonalari, mutolaa qilish zali, kitoblarni saqlash xonasi, darsliklarni saqlash va taʼmirlash xonalarini olishi shart.

Mutolaa qilish zalida oʻtirish joylarining soni: umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarida — 20 oʻrindan, oʻrta maxsus professional taʼlim muassasalarida — 30 oʻrindan, bunda maydonlar bir joy uchun 2,5 — 3,0 m²dan, kompyuter oldidagi oʻrin uchun 4 — 6 m²dan kam boʻlmasligi lozim.

Kitoblarni saqlash xonasining maydoni: ochiq foydalanish mumkin boʻlgan joylarda — 1000 kitobga 5 m² va yopiq saqlanadigan joylarda — 1000 kitobga 2,5 m² hisobidan qabul qilinadi. 25 ming birlikkacha saqlanadigan kutubxona fondi bitta xonaga joylashtirilishi mumkin.

Kutubxona qoshida bir sinf yoki guruh oʻquvchilariga moʻljallangan “Maʼnaviyat va maʼrifat” oʻquv kabineti (maydoni 50 — 60 m²) nazarda tutilishi zarur.

Eslatma: Axborot markazining umumiy maydoni 19-jadvalda keltirilgan koʻrsatkichlarni hisobga olgan holda bir oʻquvchi hisobidan umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarida — 0,15 — 0,3 m², oʻrta maxsus taʼlim tashkilotlarida — 0,5-0,6 m² qabul qilish tavsiya etiladi.

3.20. Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari va oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalari oshxonalarining sigʻimi oʻquvchilarni umumiy sonining 20 — 30% ga (texnologik asoslangan holatlarda loyiha topshirigʻi boʻyicha aniqlashtiriladi) hisoblanadi. Ovqatlanish zallari maydoni bir oʻringa umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarida — 0,7-0,8 m^2, oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalarida — 1,3 m² hisobida (texnologik hisob-kitob asosida aniqlashtiriladi) koʻzda tutiladi.

Ovqatlanish bloklari tarkibi va maydonlari tayyorlanadigan ovqatlar hajmi va texnologiyasiga asoslanib (loyihalash normalari boʻyicha) hisoblanadi.

Texnologik hisob-kitoblar asosida idish-tavoq yuvish joyi, elektr plita va muzlatgich bilan jihozlangan yordamchi xonasi boʻlgan bufetlar koʻzda tutilishi mumkin; bufet zalining maydoni 20 m² dan, yordamchi xona esa 6 m² dan kam boʻlmasligi lozim.

Eslatma: Talabalar turar joylari boʻlgan taʼlim tashkilotlarida oshxonalar ovqatlanishni tashkil etish texnologik asoslariga koʻra sanitar-gigiyenik normalarni hisobga olgan holda nazarda tutiladilar.

3.21. Maktab-internatlarning yotoq xonalari bir oʻringa 4,5 — 6 m² hisobidan koʻzda tutiladi. Yotoq xonalari (maydoni 12 — 24 m²) yashovchilar soni 24 — 36 nafardan boʻlgan seksiyalarga guruhlanadi hamda zaruriy sanitar-maishiy xonalar (yuz-qoʻl yuvish, hojatxona, dush, kir yuvish xonalari) bilan taʼminlanadi. Har bir yashash seksiyasi hisobidan navbatchi tarbiyachi xonasi (8 m²) koʻzda tutiladi.

Dam olish va dars tayyorlash uchun xonalar maktab-internatda yashovchi oʻquvchilar sonining 50% hisobidan va bir kishiga 1,25 m² maydoni hisobidan kelib chiqqan holda nazarda tutiladi; bunda har bir xonaning maydoni 20 m² dan kam boʻlmasligi kerak.

3.22. Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari va oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalari oʻquvchilari soni 600 nafargacha boʻlganda bitta tibbiyot xonasi (14 — 16 m²), oʻquvchilar soni 600 nafardan koʻp boʻlganda — muolaja xonasi (14 m²), terapevt-shifokor (12 m²) hamda stomatolog kabinet (14 m²)lari koʻzda tutilishi lozim.

Maktab-internatlari va oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalarining yotoqxonalarida izolyatorlar (100 — 200 oʻringa — 2 ta koyka, 200 — 300 oʻringa — 3 ta koyka) koʻzda tutilishi zarur.

3.23. Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari, maktab-internatlarning oʻquv korpuslarida, oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalarida rekreatsiya xonalari bir oʻquvchiga 0,6 m² hisobidan koʻzda tutilishi zarur. Ichki rekreatsiya yoʻlaklarining kengligi, oʻquv xonalari bir yoqlama joylashganda 2,4 m dan (2,8 m tavsiya etiladi), ikki yoqlama joylashganda 2,6 — 2,8 m dan (3,2 — 4,0 m oʻlchamda, “zal” koʻrinishida rekreatsiya joyini tashkil etilishi tavsiya etiladi) kam boʻlmasligi lozim.

3.24. Oʻquv binolarida sanitar uskunalarining soni umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari va oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalarini loyihalash boʻyicha idoraviy qurilish normalarida belgilangan hisobiy koʻrsatkichlarga muvofiq qabul qilinadi.

3.25. Oliy taʼlim tashkilotlari xonalarining sigʻimi, tarkibi va maydonlari bir vaqtda shugʻullanuvchi talabalar, magistrlar va aspirantlarning sonidan kelib chiqib, idoraviy qurilish normalarini hisobga olgan holda belgilanadi; boshqa oʻquv muassasalari — malaka oshirish institutlari, oʻquv kombinatlari uchun texnologik asoslar boʻyicha loyihalanadi.

Oʻquv xonalarining: kabinetlar va laboratoriyalar, chizmachilik zallari, kurs va diplom loyihalash zallari, potok auditoriyalari maydonlari 14-jadvalda keltirilgan koʻrsatkichlarni hisobga olgan holda (texnologik asoslar boʻyicha oʻqish dasturiga mos) belgilanadi.

3.26. Oʻqitishda audio-video vositalari bilan jihozlangan, sigʻimi 50 oʻrin va undan ortiq boʻlgan leksiya zallari, katta oʻlchamdagi jihozlar bilan jihozlangan laboratoriyalar, ikki taxmonli javonli kitob saqlash xonalari, shuningdek oʻquv-ishlab chiqarish xonalarining balandligi texnologik jihatdan asoslanib qabul qilinadi.

3.27. Amfiteatrli auditoriyalarda koʻrgazma stoli boʻlganda, pol sathi auditoriya doskasidan ikkinchi qator oʻrindiqlarigacha gorizontal tekis boʻlishi shart. Auditoriya doskasidan koʻrgazma stoligacha boʻlgan masofa 1,6 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Oʻquv kabinetlarda va sigʻimi 50 oʻringacha boʻlgan auditoriyalarda koʻrgazma doskasi oʻquv stollarining oldingi qatorigacha boʻlgan masofa, qoida boʻyicha, 1,8 — 2,0 m, koʻrgazma stoli boʻlgan laboratoriyalarda va potok auditoriyalarida esa 2,55 m dan kam boʻlmasligi kerak. Potok auditoriyalari va leksiya zallarida ekrandan birinchi qator oʻrindiqlarining suyanchigʻigacha boʻlgan masofa 3,0 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Leksiya zallari qoshidagi preparat xonalari toʻgʻridan toʻgʻri auditoriyaga va korridorga chiqishga ega boʻlishi shart. Preparat xonalarining maydoni ulardagi jihozlarni hisobga olgan (lekin 18 m² kam boʻlmagan) holda belgilanadi.

Eslatma: Koʻrgazma stoli va videoproyektor ekranining koʻrinish shartlari texnologik talablardan kelib chiqib belgilanadi.

3.28. Oliy taʼlim tashkilotlarining axborot-resurs markazlari (keyingi oʻrinlarda ARM deb yuritiladi) oʻz tarkibiga avanzal, koʻrgazma fondi va katalog xonalari, abonement, mutolaa qilish zali, kitoblarni saqlash va yangi kelganlarini saralash xonalarini oladi.

Mutolaa qilish zallari sigʻimi taʼlim tashkilotining jami talabalari sonining 10 — 15% qismiga bir vaqtning oʻzida xizmat koʻrsatish hisobidan qabul qilinishi; zalda kompyuterlardan foydalangan holda shugʻullanish joylari, shuningdek Wi-Fi tarmogʻining ulanishi nazarda tutilgan boʻlishi kerak (1 ishchi joy uchun kamida 4 m²).

ARMdan taʼlim tashkilotining boshqa xonalariga kesib oʻtilishga yoʻl qoʻyilmaydi. ARM xonalarning umumiy maydoni, qoidaga koʻra, oliy taʼlim tashkilotlarning sigʻimidan kelib chiqib bir talabaga kamida 1,0 m² hisobdan aniqlanadi. ARM xonalarining maydonlari 19-jadvalda keltirilgan koʻrsatkichlardan kelib chiqib aniqlanadi.

3.29. Rektorat, dekanat, kafedralar, oʻquv qismlari, ilmiy boʻlimlari, maʼmuriy-xoʻjalik boshqarmalari hamda ilmiy-tekshirish boʻlimlarining xonalari loyiha topshirigʻiga asosan bir nafar shtat xodimi uchun maydon 4 — 8 m² hisobidan qabul qilinadi; maʼmuriy blok xonalari maʼmuriy binolarga qoʻyiladigan talablarni hisobga olgan holda loyihalanishi lozim.

3.30. Oliy taʼlim tashkilotlarining oʻquv binolarida rekreatsiya joylari, qoida boʻyicha, bir talabaga 0,5 m² maydon, hojatxonalar esa — maʼmuriy binolar normalari boʻyicha nazarda tutiladi”.