Iqtisodiy sudlar tomonidan ishlarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksining (bundan buyon matnda IPK deb yuritiladi) protsessual muddatlar toʻgʻrisidagi normalarini toʻgʻri va bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 47-moddasiga muvofiq Oliy xoʻjalik sudi Plenumi qaror qiladi:

2. Barcha protsessual harakatlar ishni koʻrayotgan sud, ishda ishtirok etuvchi shaxslar va iqtisodiy sudlov ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilari tomonidan IPK va boshqa qonunlar yoki sud tomonidan belgilangan muddatlar ichida bajarilishi lozim.

IPKda yoki boshqa qonunlarda protsessual muddatlar belgilanmagan hollarda ular sud tomonidan belgilanishi va uzaytirilishi mumkin.

3. IPK 119-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq yillar, oylar yoki kunlar bilan hisoblanadigan protsessual muddatning oʻtishi kalendar sananing ertasidan yoki uning boshlanishi belgilab qoʻyilgan voqea sodir boʻlgan kundan boshlanadi.

Sudlar inobatga olishlari kerakki, yillar, oylar va kunlar bilan hisoblanadigan protsessual muddatlarga ish kuni boʻlmagan kunlar ham kiradi, IPK 203¹⁰-moddasining oltinchi qismi va 222-moddasining oltinchi qismida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

4. Sudlar inobatga olishlari kerakki, protsessual muddatlarning tugashi bilan ishda ishtirok etuvchi shaxslar protsessual harakatlarni amalga oshirish huquqini yoʻqotadi. Protsessual muddatlar oʻtkazilib berilgan arizalar, shikoyatlar va boshqa hujjatlar, agar oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisidagi iltimosnoma boʻlmasa, sud tomonidan koʻrib chiqilmaydi va ularni bergan shaxslarga qaytariladi. Ushbu qoida IPK va boshqa qonun hujjatlari talablari yoki sud topshirigʻiga muvofiq ishda ishtirok etuvchi shaxslar bajarishi lozim boʻlgan protsessual harakatlarga nisbatan tatbiq etilmaydi. Bunday holatda protsessual muddatlarning oʻtkazib yuborilganligi ushbu shaxslarni ularga yuklatilgan majburiyatlarni bajarishdan ozod etmaydi.

5. Protsessual muddatning tugash kuni IPKning 120-moddasiga muvofiq aniqlanadi. Protsessual muddatning tugash kuni deganda, ushbu muddatning oxirgi kuni, agar oxirgi kuni ish kuni boʻlmagan kunga toʻgʻri kelgan boʻlsa, undan keyin keladigan birinchi ish kuni tushuniladi.

8. IPK 123-moddasining birinchi qismiga koʻra sud ishda ishtirok etuvchi shaxsning arizasi boʻyicha ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda belgilangan protsessual muddatning oʻtkazib yuborilishi sabablarini uzrli deb topsa, oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklaydi.

10. IPK 124-moddasining birinchi qismiga koʻra sud tomonidan belgilangan protsessual muddatlarni uning oʻzi uzaytirishi mumkin. Bunda nazarda tutish kerakki, sudlar IPK yoki boshqa qonunlarda belgilangan protsessual muddatlarni uzaytirish huquqiga ega emaslar. Qonun hujjatlarida protsessual muddatlarni sud tomonidan uzaytirish nazarda tutilgan hollar (masalan, IPK 164-moddasining ikkinchi qismi) bundan mustasno.

11. Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi ariza (IPK 143-moddasining ikkinchi qismi), daʼvo arizasi (ariza) (IPK 164-moddasining birinchi va ikkinchi qismlari, 221-moddasining birinchi qismi), soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻriladigan ishlar (IPK 203⁴-moddasining oltinchi qismi), sud qarorini tushuntirish toʻgʻrisidagi ariza (IPK 190-moddasining uchinchi qismi), yozuvdagi xatolarni, harfiy xatolarni va hisob-kitobdagi yanglishishlarni tuzatish toʻgʻrisidagi ariza (IPK 191-moddasining uchinchi qismi), apellyatsiya shikoyati (protesti) (IPK 277-moddasining birinchi — uchinchi qismlari), kassatsiya shikoyati (protesti) (IPK 300-moddasining birinchi va ikkinchi qismlari), taftish tartibidagi shikoyat (protest) (IPKning 324³-moddasi), qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza (IPKning 332-moddasi), undiruvchining ijro varaqasini ijroga taqdim etish muddatini tiklash toʻgʻrisidagi arizasi (IPK 340-moddasining uchinchi qismi), ijro varaqasining (sud buyrugʻining) dublikatini berish toʻgʻrisidagi ariza (IPK 341-moddasining uchinchi qismi), sud hujjati ijrosini kechiktirish yoki uni boʻlib-boʻlib ijro etish, ijro etish usulini va tartibini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi ariza (IPK 342-moddasining toʻrtinchi qismi), sud hujjatining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi ariza (IPK 344-moddasining uchinchi qismi), ijro ishini yuritishni toʻxtatib turish yoki tugatish toʻgʻrisidagi ariza (IPK 345-moddasining uchinchi qismi), ijro ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi ariza (IPK 346-moddasining ikkinchi qismi) IPKda belgilangan muddatlarda koʻrib chiqilishi lozim.

Bankrotlik toʻgʻrisidagi ishlar sudlar tomonidan “Toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan muddatlarda koʻrib chiqiladi.

12. Sudya ishni sudda koʻrishga tayyorlash paytida daʼvo arizasi (ariza) sudga kelib tushgan kundan boshlab besh kundan kechiktirmasdan IPKning 163-moddasida nazarda tutilgan tegishli protsessual harakatlarni amalga oshirishi lozim. Ishni sud muhokamasiga tayyorlash chogʻida sudgacha majlis oʻtkazish hollari bundan mustasno.

Sudlar inobatga olishlari kerakki, ish boʻyicha qabul qilingan sud hujjati bekor qilingan va ish yangidan koʻrishga yuborilganidan keyin uni ish yuritishga qabul qilish muddati IPK 163-moddasining birinchi qismiga mos holda ish yangidan koʻrishga yuborilgan sudga kelib tushgan kundan boshlab besh kundan oshmasligi lozim.

Sudlar shuni inobatga olishi kerakki, ish IPKning 164 va 221-moddalarida belgilangan muddatlarda koʻrilishi hamda ish boʻyicha qabul qilingan sud hujjati qabul qilingan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda tayyorlanishi va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuborilishi lozim.

Yangidan koʻrishga yuborilgan ish tegishincha IPKning 164, 221, 277 va 300-moddalarida belgilangan muddatlarda koʻrib chiqiladi.

14. IPK 164-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq alohida hollarda ishni koʻrish muddati sud raisi tomonidan bir oydan oshmagan muddatga uzaytirilishi mumkin.

Sudlar shuni inobatga olishi lozimki, ishni koʻrish muddatini uzaytirish haqidagi bildirgi sudya tomonidan sud raisiga IPK 164-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan muddatlar tugaguniga qadar berilishi kerak.

IPKda ishni koʻrish muddatini uzaytirish uchun asoslar mavjud boʻlganda, uni bir necha marotaba uzaytirishni taqiqlovchi norma mavjud emas. Biroq bunda ishni koʻrishning umumiy muddati ikki oydan oshishi mumkin emas.

15. IPK 17-moddasining toʻrtinchi qismi, 24-moddasi, 45-moddasining toʻrtinchi qismi, 47 va 48-moddalari, 158-moddasining birinchi va uchinchi qismlari, 160-moddasining birinchi qismi, 171-moddasining sakkizinchi qismida nazarda tutilgan hollarda ishni koʻrish yangidan boshlanadi.

Sudlarga tushuntirilsinki, yuqorida qayd etilgan asoslarga koʻra ishni koʻrish yangidan boshlanishi IPKning 164-moddasida nazarda tutilgan ishni koʻrish muddatining yangidan boshlanishiga olib kelmaydi.

16. IPK 158-moddasi ikkinchi qismining mazmuniga koʻra ayni bir shaxslar ishtirok etuvchi bir turdagi bir necha ish bitta ish yuritishga birlashtirilgan taqdirda, ular boʻyicha ishni koʻrish muddati keyinroq tayinlangan ish boʻyicha belgilanadi.

IPK 159-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq bir yoki bir nechta birlashtirilgan talab alohida ish yuritishga ajratilgan taqdirda, ajratilgan talab boʻyicha ishni koʻrish muddati talablarning bir qismini ajratish toʻgʻrisidagi ajrim chiqarilgan kundan boshlab hisoblanadi.

18. IPK 94-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi ariza, ishni koʻrayotgan sudya tomonidan IPK 96-moddasining birinchi — uchinchi qismlarida belgilangan muddatlarda koʻrib chiqiladi.

Daʼvoni taʼminlash chorasini almashtirish toʻgʻrisidagi masala sud majlisida hal etiladi. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ushbu Kodeksning 127-moddasida nazarda tutilgan tartibda sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qilinadi. Ammo ularning kelmaganligi daʼvoni taʼminlash chorasini almashtirish toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

19. IPK 171-moddasining birinchi qismiga muvofiq asoslar mavjud boʻlganda ishni koʻrish keyinga qoldirilishi mumkin. Sudlar shuni nazarda tutishi kerakki, sud majlisi ishni koʻrishga toʻsqinlik qilayotgan holatlarni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan oqilona muddatga qoldirilishi lozim, biroq ishni koʻrish muddati, qoldirishlarni hisobga olgan holda IPKning 164-moddasida nazarda tutilgan muddatlardan oshmasligi kerak.

20. IPK 203-moddasining birinchi qismiga koʻra iqtisodiy sudlov ishlarini yuritishning ishtirokchilari bayonnoma imzolanganidan keyin besh kunlik muddatda sud majlisining yoki protsessual harakatning bayonnomasi bilan tanishish hamda uning toʻla-toʻkisligi va toʻgʻri tuzilganligi xususida oʻz fikr-mulohazalarini berish huquqiga ega.

21. Sud majlisida eʼlon qilinadigan tanaffusning muddati IPKning 164 va 221-moddalarida nazarda tutilgan ishni koʻrish muddatiga kiradi.

Sudlar shuni hisobga olishlari kerakki, asoslantirilgan hal qiluv qarorini tuzish uchun IPK 186-moddasining ikkinchi qismida belgilangan muddat hal qiluv qarorini ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuborish uchun IPK 188-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan besh kunlik muddat hisobiga kiradi.

21.1. IPKning 17 va 172-moddalariga koʻra har bir ish boʻyicha muhokama uzluksiz davom etadi. Sud ishda ishtirok etuvchi shaxsning iltimosnomasiga yoki oʻz tashabbusiga koʻra, sud majlisida tanaffus eʼlon qilishi mumkin. Bunda sudlar shuni eʼtiborga olishlari lozimki, majlisda tanaffus bir necha marotaba eʼlon qilinishi mumkin, biroq uzluksiz tanaffuslarning umumiy davomiyligi uch kundan oshmasligi lozim, bu muddatga ish kuni boʻlmagan kunlar kirmaydi.

21.2. IPKning 188-moddasiga koʻra, sudning hal qiluv qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda ishda ishtirok etuvchi shaxslarga topshirilganligi maʼlum qilinadigan buyurtma xat orqali yuboriladi yoki tilxat olib topshiriladi, ushbu shaxslarning elektron manzillari mavjud boʻlgan taqdirda esa, hal qiluv qarori axborot tizimi orqali elektron shaklda yuborilishi mumkin.

IPK 222-moddasining oltinchi qismiga muvofiq huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha sud hal qiluv qarorining koʻchirma nusxasi hal qiluv qarori qabul qilinganidan keyin uch ish kuni ichida sud tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuboriladi.

Sudlar shuni nazarda tutishlari kerakki, IPKning 188-moddasida hamda 222-moddasining oltinchi qismida belgilangan muddatlarni hisoblash sud hujjati eʼlon qilingan kundan boshlanadi.

21.3. IPKning 197-moddasiga koʻra sudning ajrimi, shuningdek ustidan shikoyat qilinishi mumkin boʻlgan ajrimlar qabul qilingan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda ishda ishtirok etuvchi shaxslarga va ajrim daxldor boʻlgan boshqa shaxslarga topshirilganligi maʼlum qilinadigan buyurtma xat orqali yuboriladi yoki tilxat olib topshiriladi, ushbu shaxslarning elektron manzillari mavjud boʻlgan taqdirda esa, ajrim axborot tizimi orqali elektron shaklda yuboriladi.

22. IPK 189-moddasi ikkinchi qismining mazmuniga koʻra qoʻshimcha hal qiluv qarorini qabul qilish masalasi sudning hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirguniga qadar, yaʼni u qabul qilingan kundan boshlab bir oylik muddat tugaguniga qadar, huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha oʻn kunlik muddat tugaguniga qadar qoʻyilishi mumkin.

23.1. IPK 266-moddasining birinchi qismiga muvofiq apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish toʻgʻrisidagi masala shikoyat (protest)ish bilan birga sudga kelib tushgan kunidan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay sudya tomonidan yakka tartibda hal qilinadi.

23.2. IPKning 277-moddasiga asosan apellyatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori ustidan berilgan apellyatsiya shikoyatini (protestini) apellyatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilingan kundan eʼtiboran bir oydan ortiq boʻlmagan muddatda, sudning huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori ustidan berilgan apellyatsiya shikoyati (protesti) esa u sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida koʻrib chiqiladi.

28. IPK 338-moddasining birinchi qismiga muvofiq ijro varaqasi sud hujjati qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran yoki sud hujjatining ijrosi kechiktirilgan yoki boʻlib-boʻlib ijro etilishi belgilangan taqdirda, muddat tugagan kundan eʼtiboran uch yil ichida ijroga taqdim etilishi mumkin.

29. IPK 341-moddasining ikkinchi qismiga koʻra ijro varaqasining (sud buyrugʻining) dublikatini berish toʻgʻrisidagi ariza ijro varaqasini (sud buyrugʻini) ijroga taqdim etish uchun belgilangan muddat oʻtguniga qadar berilishi mumkin, bundan ijro varaqasi (sud buyrugʻi) davlat ijrochisi yoki ijroni amalga oshiruvchi boshqa shaxs tomonidan yoʻqotilgan va bu haqda undiruvchiga ijro varaqasini (sud buyrugʻini) ijroga taqdim etish uchun belgilangan muddat oʻtganidan soʻng maʼlum boʻlgan hollar mustasno. Ushbu hollarda ijro varaqasining (sud buyrugʻining) dublikatini berish toʻgʻrisidagi ariza ijro varaqasi (sud buyrugʻi) yoʻqotilganligi undiruvchiga maʼlum boʻlgan kundan eʼtiboran bir oy ichida berilishi mumkin.

30. Ishlarni koʻrishda sudlar IPK va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan protsessual muddatlarga qatʼiy va soʻzsiz rioya qilishlari va nizolarni qisqa muddatlarda koʻrib chiqishni taʼminlashlari lozim.