Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olish«ТАСДИҚЛАНГАН»
Ўзбекистон Республикаси
Молия вазирлиги
вазир ўринбосари
Э.Ф.ГАДОЕВ
25.08.1998 й.
43-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИнинг 3-сонли БҲМС«МОЛИЯВИЙ НАТИЖАЛАР ТЎҒРИСИДАги ҲИСОБОТ»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМиллий стандарти
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 1998 йил 26 августда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 484]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
LexUZ шарҳиМазкур стандарт Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 14 июндаги 130-сонли «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (1-сонли БҲМС) «Молиявий ҳисоботни тақдим этиш ва ҳисоб сиёсати»ни тасдиқлаш ҳақида»ги буйруғига (рўйхат рақами 3544, 06.08.2024 й.) асосан 2025 йил 1 январдан ўз кучини йўқотади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Мазкур Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (БҲМС) «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунига асосан ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикасида бухгалтерия ҳисобини норматив тартибга солиш элементи бўлиб ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтандартнинг мақсади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Мазкур стандартнинг мақсади бўлиб барча хўжалик юритувчи субъектлар томонидан «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунда баён қилинган умумий қоидаларга мувофиқ равишда ҳисоботни тузиш ва тақдим этишлари учун молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботнинг моддаларини ҳамда унинг таснифини баён қилиб бериш ҳисобланади. Бу эса турли даврларга доир ҳисобот маълумотларини ва бошқа хўжалик юритувчи субъектларнинг айнан шундай ҳисоботлари билан қиёслашни таъминлайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Шунингдек, стандарт умумхўжалик (одатий) фаолиятдан ва фавқулодда вазиятлардан, тўхтатилган фаолиятдан олинган даромадлар ва зарарлар моддаларини, ҳамда ҳисоб баҳосидаги ўзгаришларни, ҳисоб сиёсатидаги ўзгаришларни ва молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботдаги муҳим жиддий хатоларни тузатишларни ҳам ёритиб бериш тартибини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАмал қилиш соҳаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Мазкур БҲМС мулк шаклидан қатъи назар барча хўжалик юритувчи субъектлар томонидан молиявий натижалар тўғрисида ҳисоботни тайёрлашда қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАтамалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Ушбу стандартда фойдаланиладиган атамалар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФавқулоддаги даромад (зарар) — хўжалик юритувчи субъектнинг одатдаги фаолиятидан аниқ фарқ қиладиган, яъни тез-тез ёки мунтазам содир бўлмайдиган ҳодисалар ёки битимлар натижасида юзага келган даромадлар ёки харажатларни намоён этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмумхўжалик фаолияти — одатий фаолият ҳисобланган хўжалик юритувчи субъектнинг ҳар қандай тадбиркорлик фаолияти, шунингдек хўжалик юритувчи субъектнинг келгусида ривожлантиришга, иқтисодий нафини оширишга ва мустаҳкамлашга йўналтирилган фаолиятидир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТугатилган фаолият бу хўжалик юритувчи субъектнинг активлари, соф даромад ёки зарари ва фаолиятни, шу жумладан молиявий ҳисоботларни ажратиб олиниши мумкин бўлган ушбу хўжалик юритувчи субъект фаолиятининг алоҳида, асосий йўналишини намоён этувчи операцияни сотиш ёки бошқа шахсга бериш натижаси бўлиб ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЖиддий (муҳим) хатолар — жорий даврда аниқланган хатолар бўлиб, улар шу қадар муҳим бўладики, ўтган даврлар молиявий ҳисоботлари ишончли деб ҳисобланиши мумкин эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоб сиёсати — бу хўжалик юритувчи субъект томонидан бухгалтерия ҳисобини юритиш ва молиявий ҳисобот тузиш учун қўллайдиган усуллари, уларнинг принцип ва асослари билан биргаликдаги жамламасидир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁритиб бериш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда қуйидагиларни ёритиб бериш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.1. Реализациядан соф тушум;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.2. Реализациядан ялпи молиявий натижа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.3. Асосий фаолиятдан бошқа операцион даромадлар ва харажатлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.4. Асосий хўжалик фаолиятининг молиявий натижалари (фойда ёки зарар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.5. Молиявий фаолият бўйича бошқа даромадлар ва харажатлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.6. Умумхўжалик фаолиятининг молиявий натижаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.7. Фавқулоддаги фойда ва зарарлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.8. Даромад (фойда) солиғи тўлангунга қадар умумий молиявий натижа (фойда ёки зарар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.9. Ҳисобот даврининг соф фойдаси (зарари).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобот даврининг соф даромади ёки зарари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Муайян даврда тан олинган даромадлар ва харажатларнинг барча моддалари, агар Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартларида (БХМС) бошқача ёндашув назарда тутилмаган бўлса, ҳисобот даврининг соф даромади ёки зарарни аниқлашда ҳисобга олиниши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Ҳисобот даврининг соф даромади ёки зарари қуйидаги элементлар асосида аниқланади ва уларнинг ҳар бири молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда ёритиб берилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8.1. Умумхўжалик фаолиятидан олинган даромад ёки зарарлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8.2. Фавқулоддаги даромадлар (зарарлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8.3. Даромад (фойда) солиғи тўлангунга қадар умумий молиявий натижа (фойда ёки зарар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8.4. Даромад (фойда) солиғидан ташқари соф фойда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФавқулоддаги моддалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Фавқулоддаги моддалардан юзага келадиган даромад ёки зарар молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда алоҳида кўрсатилиши лозим. Ҳар бир фавқулоддаги моддаларнинг моҳияти ва қийматини тушунтириш қисмида ёритиб берилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмумхўжалик (одатий) фаолиятдан даромадлар ёки зарарлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Умумхўжалик (одатий) фаолиятдан даромадлар ва харажатлар моддалари муайян миқдорга етса ва хўжалик юритувчи субъект фаолиятининг операциялари мазмуни жуда муҳим бўлса, бу моддаларнинг моҳияти ва суммалари ёритилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТушунтиришларда ёритиб беришни талаб қилувчи муҳим хўжалик операциялари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10.1. Сотишнинг соф қийматигача ТМЗни арзонлаштириш ёки қайта тиклаш қийматигача асосий воситаларни арзонлаштириш, шунингдек бундай арзонлаштиришни бекор қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10.2. Хўжалик юритувчи субъект фаолиятини таркибий жиҳатдан ўзгартириш, шунингдек таркибий жиҳатдан ўзгартириш харажатлари бўйича ҳар қандай захираларни бекор қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10.3. Узоқ муддатли инвестицияларни тугатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10.4. Фаолиятни тугатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10.5. Суд жараёнларини тартиблаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10.6. Захираларни бекор қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФаолиятнинг тугатилиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Тугатилган фаолиятнинг натижалари одатда умумхўжалик (одатий) фаолиятнинг даромади ва зарарига киритилади, бундан умумхўжалик (одатий) фаолиятидан аниқ фарқ қиладиган ёки бу фаолиятда содир бўлмайдиган ҳодисалар натижасида бу фаолиятнинг тугатилиши мустасно. Бундай ҳолларда фаолиятни тугатишдан даромад ёки зарарлар фавқулодда модда сифатида тасниф қилиниши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Тугатилган операцияларнинг ҳар бири тушунтиришларда ёритилиши ва уларда қуйидагилар акс эттирилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12.1. Тугатилган фаолиятнинг моҳияти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12.2. Молиявий ҳисоботни тузишда тугатилган фаолият тегишли бўлган тармоқ ва унинг географик жойлашган жойи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12.3. Бухгалтерия ҳисоби мақсадларида фаолиятни тугатиш кучга кирган сана;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12.4. Фаолиятни тугатиш усули (сотиш, бошқа шахсга бериш ва шу кабилар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12.5. Фаолиятни тугатишдан даромадлар ва зарарлар ҳамда ушбу даромад ёки зарарларни ўлчаш учун фойдаланиладиган ҳисоб тури;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12.6. Ҳар бир тақдим этилган давр учун суммаси билан биргаликда товарларни (иш, хизматларни) сотишдан тушум ва ҳисобот давридаги умумхўжалик (одатий) фаолият бўйича операциялардан даромад ёки зарарлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоб баҳоларидаги ўзгаришлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Ҳисоб баҳоларидаги ўзгаришларнинг натижалари соф даромад ва зарарни аниқлашга қуйидагича киритилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13.1. Ҳисобот даврида, агар бу ўзгаришлар фақат мазкур даврга таъсир этган бўлса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13.2. Ўзгаришлар юз берган давр ҳисобот даврида ва кейинги ҳисобот даврларида, агар ўзгаришлар уларга ҳам таъсир ўтказса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Ҳисоб баҳолари ўзгартирилган турли даврлардаги молиявий ҳисоботларни бир-бирига қиёслашни таъминлаш мақсадида улар молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботнинг илгари баҳолаш учун фойдаланилган таснифланган моддаларига киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Жорий даврга жиддий таъсир қиладиган ҳисоб баҳоларидаги ўзгаришларнинг моҳияти ва қиймати ёки бу ўзгаришлар кейинги даврларда муҳим ўзгаришларга олиб келадиган бўлса, уларнинг моҳияти ва қиймати ёритиб берилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар натижаларни ва ўзгаришларни қиймат жиҳатидан аниқлашнинг имкони бўлмаса, уларни ҳам ёритиб бериш талаб қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсосий (жиддий) хатолар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Олдинги даврлардаги молиявий ҳисоботларни тайёрлаш чоғида йўл қўйилган хатоларга киритилган тузатиш миқдори (қиймати) ҳисобот давридаги соф даромад ёки зарарга қўшилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Олдинги даврда йўл қўйилган муҳим хатоларни тўғрилаш миқдори:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17.1. Йил бошигача тақсимланган фойда сальдосини ўзгартириш йўли билан ҳисоботда акс эттирилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17.2. Ўтган йилнинг шу даврига оид маълумотлар ўзгартирилади, агар хатолар арзимайдиган даражада бўлса, улар истисно қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХўжалик юритувчи субъектнинг балансидаги йил бошида тақсимланмаган фойданинг сальдосида муҳим хатоларни акс эттириш қуйидаги ахборотни очиб бериши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17.2.1. Муҳим хатоларнинг моҳияти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17.2.2. Жорий даврдаги ва ҳисобот тақдим этилган ҳар бир даврдаги тузатишлар миқдори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17.2.3. Олдинги йилларнинг маълумотларига киритилган дастлабки даврларга оид тузатишлар миқдори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17.2.4. Қайта ҳисобланган қиёсий маълумотлар ёки қайта ҳисоблаш мумкин бўлмаслиги сабаблари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЖорий даврдаги соф даромад ёки зарарга қўшиш йўли билан олдинги даврлардаги хатоларни тўғрилаш чоғида олдинги йилларга оид қиёсий ахборот олдинги давр учун тузилган молиявий ҳисобда кам кўрсатилиши керак, лекин жорий даврдаги ёки олдинги ҳар қандай даврдаги соф даромад ёки зарарни кўрсатиш учун (агар муҳим хатолар шу даврлар давомида тузатилган бўлса) алоҳида устунда қўшимча ахборот келтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХўжалик юритувчи субъект ўзгартиш киритиш билан бир вақтнинг ўзида қуйидаги ахборотни ёритиб бериши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) жиддий (муҳим) хатонинг моҳиятини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) жорий даврдаги даромад ёки зарар деб эътироф этилган ўзгартишлар суммасини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3) қўшимча маълумотлар тақдим этилган ҳар бир даврга оид ўзгартишлар суммаси ҳамда шу даврдан олдинги даврларга оид қўшимча маълумотларга киритилган даврларга тааллуқли ўзгартиришлар суммаси. Агар амалиётда қўшимча маълумотлар келтириш қўлланилмаса, у ҳолда бунинг сабаблари ёритиб берилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоб сиёсатидаги ўзгартишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Ҳисоб сиёсатидаги ўзгартишлар белгиланган тартибда кўзда тутилган ҳоллардагина ёки ўзгартишлар хўжалик юритувчи субъектнинг молиявий ҳисоботларида ахборотни янада ишончлироқ тақдим этишга кўмаклашсагина ўтказилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Ҳисоб сиёсатидаги ўзгартишлар натижасида юз берган ўзгаришлар суммаси қуйидагича амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19.1. Йил бошидаги тақсимланмаган фойда сальдосини ўзгартириш йўли билан бухгалтерия балансига ёзиб қўйиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19.2. Ҳисобот давридаги соф даромад ёки зарарни аниқлашга киритиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Ҳисоб сиёсатидаги ўзгартишлар молиявий ҳисоботни тақдим этишнинг олдинги даврига нисбатан ҳисобот даврига муҳим таъсир ўтказса ёки келгуси ҳисобот даврларига таъсир ўтказадиган бўлса, хўжалик юритувчи субъект тушунтиришларда қуйидаги ахборотларни ёритиб бериши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20.1. Ўзгартишлар сабабларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20.2. Ҳисобот давридаги ва тақдим этилган олдинги даврлардаги тузатишлар суммасини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20.3. Жорий даврдаги соф даромад ёки зарарда ҳисобга олинган тузатиш суммасини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20.4. Қиёсий маълумотларга киритилган ҳисобот давридан олдинги даврлардаги тузатишлар суммасини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20.5. Қўшимча маълумотлар келтирилган ҳар бир ҳисобот даврига киритилган тузатишлар суммасини ва молиявий ҳисоботларга киритилган даврлардан олдинги даврлар билан боғлиқ тузатишлар суммасини. Агар қиёсий ахборот киритилган бўлса ёки қўшимча маълумот тақдим этиш имконияти бўлмаса, бу ҳолат ёритиб берилиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20.6. Қайта ҳисобланган қиёсий маълумотларни ёки уларни қайта ҳисоблаш мақсадга мувофиқ эмаслигининг сабабларини.