Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olish«ТАСДИҚЛАНГАН»
Ўзбекистон Республикаси
Молия вазирлиги
вазирнинг ўринбосари
Э.Ф. ГАДОЕВ
1998 йил 19 октябрь, 52-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДАВЛАТ СУБСИДИЯЛАРИНИНГ ҲИСОБИ ВА ДАВЛАТ ЁРДАМИ БЎЙИЧА КЎРСАТИЛАДИГАН МАЪЛУМОТЛАР
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИнинг МИЛЛИЙ СТАНДАРТИ
10-СОН БҲМС
10-СОН БҲМС
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 1998 йил 3 декабрь, 562-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилган]
LexUZ шарҳиМазкур стандарт Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 14 июндаги 136-сонли «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (10-сонли БҲМС) «Давлат ёрдамининг ҳисоби ва у тўғрисидаги маълумотларни ёритиб бериш»ни тасдиқлаш ҳақида»ги буйруғига (рўйхат рақами 3534, 24.07.2024 й.) асосан ўз кучини йўқотган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУМУМИЙ ҚОИДАЛАР
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ушбу Бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти (БҲМС) Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерлик ҳисоб-китоби тўғрисида»ги Қонуни асосида ишлаб чиқилган бўлиб, Ўзбекистон Республикасида бухгалтерия ҳисобини меъёрий тартибга солиш тизимининг бир қисмидир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМАҚСАДИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ушбу стандартнинг мақсади бухгалтерия ҳисоб-китоби тамойилларини белгилаб олишдан ва хўжалик юритувчи субъектлар олган давлат субсидияларини ёхуд бошқа турдаги давлат ёрдамини молиявий ҳисоботда акс эттиришдан иборат.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАМАЛ ҚИЛИШ СОҲАСИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Ушбу стандарт хўжалик юритувчи субъектлар томонидан давлат субсидияларини ҳисоб-китоб қилиш ва бошқа турдаги давлат ёрдамини очиш мақсадида қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Ушбу стандарт қуйидагиларга нисбатан қўлланилмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.1. Ўзгариб турувчи нархларни акс эттирувчи молиявий ҳисоботларда давлат субсидияларини ҳисоб-китоб қилишда ва шу турдаги қўшимча ахборотларда юзага келадиган ўзига хос муаммолар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.2. Солиққа тортиладиган даромадни аниқлашда, даромад солиғи бўйича мажбуриятлар асосида белгиланган ёки чекланган фойда ва енгилликлар тарзда корхонага тақдим этиладиган давлат ёрдамига (солиқдан вақтинчалик озод қилиш, солиқ кредити ва даромад (фойда) солиғи ставкасини камайтириш) берилган давлат ёрдами.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.3. Хўжалик юритувчи субъектнинг мулкида давлатнинг қатнашиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТУШУНЧАЛАР
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Ушбу Стандартда фойдаланиладиган тушунчалар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДавлат субсидиялари — хўжалик юритувчи субъектнинг операция фаолиятига тааллуқли муайян шароитларда хўжалик юритувчи субъектга ресурсларни бериш тарзида ҳукумат томонидан бериладиган ёрдам.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДавлат ёрдами — муайян мезонлар билан қаноатлантирувчи битта ёки бир қатор хўжалик юритувчи субъектлар иқтисодий ёрдам бериш учун давлат кўрилган акция. Ушбу стандарт мақсадлари учун давлат ёрдами фақат бевосита, ривожланиб бораётган секторларда инфратузилмаларни вужудга келтириш ёки рақобатчиларга савдо чеклашларини жорий этиш сингари умумий савдо шартларига таъсир этувчи хатти-ҳаракатлар воситасида бериладиган имтиёзларни ўз ичига олмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАктивларга киритиладиган субсидиялар — бу узоқ муддатли активларни муайян қурилиш лойиҳалари учун сотиб олиш ёки қуриш мақсадида хўжалик субъектлари ажратадиган давлат субсидияларидир, ишга тушириш ёки харид қилиш муддатлари, ушбу активларнинг муайян жойлашиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДаромадга киритиладиган субсидиялар — бу активларга киритиладиганларидан ташқари, давлатнинг ҳар қандай бошқа субсидиялари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚайтармаслик асосидаги ссудалар — бу кредитор қайтаришни талаб қилмаган ҳолда, муайян шартларга риоя қилиб берадиган ссудалардир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Хўжалик юритувчи субъектнинг давлат ёрдамини олиши иккита сабабга кўра молиявий ҳисоботни тайёрлашдаги жиддий ҳолдир:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.1. Агар ресурслар ўтказиб бўлинган бўлса, уларни бухгалтерлик ҳисоб-китобида тўғри акс эттириш керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.2. Ҳисобот даври давомида хўжалик субъекти учун бундай ёрдамни олишнинг аҳамиятини кўрсатган маъқул.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу эса хўжалик субъектларининг молиявий ҳисоботларини аввалги даврлардаги ҳисоботлар ва бошқа субъектларнинг ҳисоботлари билан таққослашга кўмаклашади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДАВЛАТ СУБСИДИЯЛАРИ БУХГАЛТЕРЛИК ҲИСОБ-КИТОБИ УСЛУБИЯТИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Корхона белгиланган талабларга мос эканлигига ва субсидия олинишига етарлича ишонч бўлмагунича давлат ёрдами тан олинмайди. Субсидия олиш ўз-ўзидан субсидиялар бериш билан боғлиқ шартлар бажариб бўлинган ёки бажарилади, деган маънони англатмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Субсидияларни олиш шакли уни ҳисоботларда акс эттириш усулига таъсир қилмайди. Масалан, субсидия, у нақд шаклда олиндими ёки давлатга нисбатан мажбуриятларни камайтириш шаклида олиндими, бундан қатъи назар, ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Қайтармаслик асосида муайян шартлар билан берилаётган давлат ссудасига хўжалик субъекти ана шу шартларни бажаришига етарлича кафолат мавжуд бўлган тақдирда давлат субсидияси деб қаралади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Давлат субсидиялари улар билан боғлиқ чиқимларга киритиш учун зарур бўлган даврлар мобайнида улар қоплайдиган жорий операциялар бўйича мунтазам асосда даромад деб ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Даромад (фойда) солиғи ва бошқа солиқлар даромаддан келиб чиқиб ҳисобланишини назарда тутиб, молиявий-бюджет сиёсатининг давоми бўлмиш давлат субсидияларини молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда (қ: «Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисобот» Бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти) кўриб чиқиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Давлат субсидияларининг мақсадли маблағлар сифатида тан олиниши ҳисоблаш усулига кўра амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДавлат субсидиялари молиявий натижалар тўғрисидаги Ҳисоботда улар билан боғлиқ чиқимлар (харажатлар) билан нисбатини белгилаш учун зарур бўлган ҳисобот даврлари мобайнида даромадлар деб эътироф этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Амортизация қилинадиган активлар билан боғлиқ субсидиялар одатда ана шу активлар бўйича амортизация ҳисобланадиган ҳисобот даврлари мобайнида ва нисбатларда даромад деб ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуайян шартлар ва мажбуриятлар билан берилган амортизация қилинмайдиган активлар билан боғлиқ субсидиялар мазкур мажбуриятларни бажариш билан боғлиқ харажатлар амалга ошириладиган даврлар мобайнида даромад деб эътироф этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Қилинган харажатлар ёки кўрилган зарарлар учун компенсация сифатида олиниши лозим бўлган ёки хўжалик субъектига, келгусида у билан ҳеч қандай харажатларга бормаган ҳолда, дарҳол молиявий ёрдам кўрсатиш мақсадида ажратиладиган давлат субсидияси у олиниши керак бўлган даврда даромад сифатида, шунингдек фавқулодда модда (қ: «Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисобот» Бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти) сифатида эътироф этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Давлат субсидияси хўжалик субъекти томонидан аввалги даврда қилинган харажатлар ёки кўрилган зарарлар учун компенсация сифатида олиниши мумкин. Бундай субсидия у олиниши керак бўлган даврда даромад сифатида, кейинчалик унинг таъсирини белгилаш учун очиш билан фавқулодда модда сифатида эътироф этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДАВЛАТНИНГ НОЛИКВИД СУБСИДИЯЛАРИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Давлат субсидияси хўжалик субъекти томонидан фойдаланиладиган ноликвид актив шаклини олиши мумкин. Мазкур ҳолатларда одатда ноликвид активнинг амалдаги қиймати белгиланади, актив ҳам, субсидия ҳам ана шу амалдаги қиймат бўйича ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАКТИВЛАРГА КИРИТИЛАДИГАН СУБСИДИЯЛАРНИ ҲИСОБ-КИТОБ ҚИЛИШ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Активларга киритиладиган давлат субсидиялари, шу жумладан ноликвид субсидиялар мақсадли тушумлар деб акс эттирилади ва улар активнинг фойдали хизмат муддати давомида даромад сифатида мунтазам асосда эътироф этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБошқа усулларга кўра давлат субсидияси тушган активнинг баланс қийматини камайтиради ва ҳисобланадиган эскиришни қисқартириш йўли билан амортизация қилинадиган активнинг фойдали хизмат қилиши муддати давомида молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботларда акс эттирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДАРОМАДЛАРГА КИРИТИЛАДИГАН СУБСИДИЯЛАР ҲИСОБИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботларда даромадга киритиладиган субсидиялар қуйидаги тарзда акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18.1. «Бошқа даромадлар» моддасига кўра;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18.2. Улар билан боғлиқ харажатларни акс эттиришда чегириб ташланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Даромадга киритиладиган субсидияларни ҳисоб-китоб қилиш учун иккала усул ҳам мақбул ҳисобланади. Субсидияларни очиш молиявий ҳисоботларни тўғри тушуниш учун зарурдир. Субсидияларнинг алоҳида очиш зарур бўлган даромадлар ва харажатларнинг ҳар қандай моддасига таъсирини очиш ўринли ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДАВЛАТ СУБСИДИЯЛАРИНИ ҚАЙТАРИШ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Хўжалик субъекти муайян шартларни бажармаган тақдирда давлат субсидияларини қайтариб бериши керак. Бундай ҳолатда субсидияларнинг қайтарилиши билан аввалги ҳисобот даврига тузатиш киритилмайди, балки бухгалтерлик сметаларидаги ҳисоб-китоб маълумотлари қайта кўриб чиқилади. Даромадга киритиладиган субсидияларни қайтариш қуйидагича амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20.1. Баланс пассивида акс эттирилган субсидиялар қолдиқлари ҳисобига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20.2. Агар қайтарилаётган субсидия қолдиқдан ошиб кетса, у ҳолда ошган сумма харажат сифатида эътироф этилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20.3. Активларга киритиладиган субсидиялар мақсадли тушумлар ҳисобварағидаги қолдиқни қайтарилаётган сумма миқдорида камайтириш йўли билан ёки активнинг баланс қийматини қайтарилаётган сумма миқдорида ҳисобланиши мумкин бўлган амортизациянинг «Фойда ва зарарлар» счётига киритиш орқали акс эттирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁРИТИБ БЕРИШ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Қуйидаги масалалар ёритилиб берилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21.1. Давлат субсидияларига нисбатан қўлланиладиган ҳисоб-китоб сиёсати, шу жумладан молиявий ҳисоботларда қабул қилинадиган ахборотларни бериш услуби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21.2. Молиявий ҳисоботларда эътироф этилган давлат субсидияларининг моҳияти ва миқдори ҳамда хўжалик субъекти бевосита фойда олган давлат ёрдамининг бошқа шаклларини кўрсатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21.3. Шартларни бажармаслик ва эътироф этилган давлат ёрдами билан боғлиқ кўзда тутилмаган мажбуриятлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎТИШ ҚОИДАЛАРИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Хўжалик субъекти:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22.1. Ёритиб бериш талабларига амал қилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22.2. Ўзининг молиявий ҳисоботларини «Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисобот» БҲМСга мувофиқ ҳисоб-китоб сиёсатидаги ўзгаришларни эътиборга олган ҳолда тузатиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22.3. Ушбу стандартнинг бухгалтерия ҳисоби услубиятини фақат мазкур стандарт кучга киритилган санадан кейин олинадиган ёки қайтариладиган субсидияларга ёки субсидияларнинг қисмларига нисбатан қўллаши керак.