Ушбу Қонуннинг вазифалари жиноят содир этганликда гумон қилиниб ушлаб турилган шахсларни ва ўзига нисбатан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган шахсларни қамоқда сақлаш тартиби ҳамда шарт-шароитларини, уларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари кафолатларини белгилашдан иборат.

Жиноят ишини юритиш чоғида қамоқда сақлаш тўғрисидаги қонун ҳужжатлари ушбу Қонун ва бошқа қонун ҳужжатларидан иборатдир.

Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг жиноят ишини юритиш чоғида қамоқда сақлаш тўғрисидаги қонун ҳужжатларида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.

Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

ушлаб турилган — жиноят содир этганликда гумон қилиниб, Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг 221-моддасида назарда тутилган асослар бўйича ушлаб турилган шахс;

қамоққа олинган — Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг нормаларига мувофиқ ўзига нисбатан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган гумон қилинувчи ёки айбланувчи;

қамоқда сақлаш — жиноят содир этганликда гумон қилиниб ушлаб турилган шахсларни ёхуд ўзига нисбатан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган шахсларни қамоқда сақлаш.

Қонунийлик, фуқароларнинг қонун олдида тенглиги, шахснинг шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилиш, фуқароларнинг ҳуқуқ ҳамда эркинликларини муҳофаза қилиш, айбсизлик презумпцияси қамоқда сақлашнинг асосий принципларидир.

Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг 225-моддасида назарда тутилган тартибда тузилган ушлаб туриш баённомаси ушлаб турилганларни қамоқда сақлашга асос бўлади.

Суднинг Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексида назарда тутилган тартибда чиқарган қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чорасини қўллаш тўғрисидаги қарори қамоққа олинганларни қамоқда сақлашга асос бўлади.

Қамоқда сақлаш муддатлари Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида белгиланади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар уларнинг жиноят содир этишда айбдорлиги қонунда назарда тутилган тартибда исботлангунга ва қонуний кучга кирган суд ҳукми билан аниқлангунга қадар айбсиз ҳисобланади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар қонунда назарда тутилган чеклашлар инобатга олинган ҳолда, Ўзбекистон Республикаси фуқаролари учун белгиланган ҳуқуқларга, эркинликларга эга бўлади ва мажбуриятларни бажаради.

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ушлаб турилган ва қамоққа олинган чет эл фуқаролари, фуқаролиги бўлмаган шахслар Ўзбекистон Республикаси фуқаролари билан тенг равишда ҳуқуқлардан, эркинликлардан фойдаланади ҳамда мажбуриятларни бажаради, Ўзбекистон Республикасининг қонуни ва халқаро шартномаларида белгиланган ҳоллар бундан мустасно.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахсий ва ижтимоий мавқеига кўра камситишга йўл қўйилмайди.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга нисбатан қийноқлар ҳамда бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки инсон қадр-қимматини камситувчи тазйиқлар қўлланилишига йўл қўйилмайди.

Ушлаб турилганлар Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги органларининг вақтинча сақлаш ҳибсхоналарида (бундан буён матнда вақтинча сақлаш ҳибсхоналари деб юритилади) ва Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати органларининг тергов ҳибсхоналарида, ушлаб турилган ҳарбий хизматчилар эса Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг гарнизон ҳамда қўшин гауптвахталарида (бундан буён матнда гауптвахталар деб юритилади) сақланади.

Ушлаб турилганларни айрим жойларда истисно тарзида ушбу мақсадлар учун махсус мослаштирилган биноларда, денгиз ва дарё кемаларида эса махсус ажратилган каюталарда сақлашга йўл қўйилади.

Ушлаб турилганлар қонунда белгиланган ҳолларда ва тартибда жазони ижро этиш муассасаларида сақланиши мумкин.

Қамоққа олинганлар Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ва Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати органларининг тергов ҳибсхоналарида (бундан буён матнда тергов ҳибсхоналари деб юритилади) сақланади.

Қамоққа олинганлар қонунда белгиланган ҳолларда ва тартибда вақтинча сақлаш ҳибсхоналарида ҳамда жазони ижро этиш муассасаларида, қамоққа олинган ҳарбий хизматчилар эса гауптвахталарда сақланиши мумкин.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар қонунда белгиланган ҳолларда ва тартибда давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббий муассасаларида вақтинча сақланиши мумкин.

Вақтинча сақлаш ҳибсхоналари ушлаб турилганларни қамоқда сақлаш учун мўлжаллангандир.

Қамоққа олинганлар вақтинча сақлаш ҳибсхоналарида ўн суткагача сақланиши мумкин. Қамоққа олинганларни тергов ҳибсхонасига олислиги ёки лозим даражадаги қатнов йўллари мавжуд эмаслиги туфайли олиб боришнинг имконияти бўлмаган ҳолларда, бундай шахслар вақтинча сақлаш ҳибсхоналарида терговчининг прокурор билан келишилган қарорига, шунингдек прокурорнинг қарорига ёхуд суднинг ажримига кўра ўттиз суткагача сақланиши мумкин.

Вақтинча сақлаш ҳибсхоналари Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири томонидан ташкил этилади, қайта ташкил этилади ва тугатилади.

Тергов ҳибсхоналари қамоққа олинганларни қамоқда сақлаш учун мўлжаллангандир.

Қонунда белгиланган ҳолларда ҳамда тартибда тергов ҳибсхоналарида ушлаб турилганлар ва маҳкумлар ҳам сақланиши мумкин.

Тергов ҳибсхоналари юридик шахслардир.

Тергов ҳибсхоналари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан ташкил этилади, қайта ташкил этилади ва тугатилади.

Ушлаб турилган ва қамоққа олинган ҳарбий хизматчилар гауптвахталарда қонун ҳамда Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида гарнизон ва қоровуллик хизматини ташкил этиш ҳамда ўташ тартибини белгиловчи бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган тартиб ва шарт-шароитларда сақланади.

Қамоққа олинган ҳарбий хизматчилар гауптвахталарда кўпи билан йигирма сутка, олис жойларда эса қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чорасининг бутун амал қилиш муддати мобайнида сақланиши мумкин. Ҳарбий хизматчининг гауптвахтада сақлаш муддати ҳарбий судлар томонидан ишнинг судда кўриб чиқилиши вақтига, лекин кўпи билан ўн беш суткага узайтирилиши мумкин. Интизомий қисмга юборишга ҳукм қилинган ҳарбий хизматчилар суднинг ҳукми қонуний кучга киргунига қадар гауптвахталарда сақланиши мумкин.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга ихтисослаштирилган тиббий ёки психиатрия ёрдами кўрсатилган тақдирда, шунингдек қамоққа олинганларга нисбатан Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида назарда тутилган асослар бўйича стационар суд-тиббий ёки суд-психиатрия экспертизаси тайинланган тақдирда, улар қонун ҳужжатларига мувофиқ давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббий муассасаларига жойлаштирилади.

Жазони ижро этиш муассасаларида жазони ўтаётган, бошқа жиноятни содир этишда гумон қилиниб ушлаб турилган маҳкумлар шу муассасаларда, лекин жазони ўтаётган маҳкумлардан ажратилган ҳолда вақтинча сақланиши мумкин. Ушбу мақсадда жазони ижро этиш муассасаларида ушлаб турилганлар учун махсус камералар жиҳозланади. Ушлаб турилганларни жазони ижро этиш муассасаларининг карцерлари ва интизомий ҳибсхоналарида сақлашга йўл қўйилмайди.

Жазони ижро этиш муассасаларида жазони ўтаётган, бошқа жиноят иши юритилиши муносабати билан ўзига нисбатан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган маҳкумлар жазони ижро этиш муассасаларидаги ушбу мақсадлар учун махсус жиҳозланган, тергов ҳибсхоналари режимида ишлайдиган хоналарда сақланиши мумкин. Қамоққа олинганларни жазони ижро этиш муассасаларида сақлаш шарт-шароитлари қамоққа олинганларни тергов ҳибсхоналарида сақлаш шарт-шароитларидан фарқ қилмаслиги керак.

Тергов ҳаракатларини бажариш ёки жиноят ишларини тергов ҳибсхоналари жойлашган аҳоли пунктлари ҳудудидан ташқарида судда кўриб чиқиш зарур бўлган ҳолларда, қамоққа олинганларни мазкур ҳаракатларни амалга ошириш ва суд мажлисларини ўтказиш учун ҳар куни олиб бориш имконияти бўлмаганда улар тергов ҳибсхоналаридан вақтинча сақлаш ҳибсхоналарига ўтказилиши, лекин бир ой мобайнида кўпи билан ўн суткага ўтказилиши мумкин. Бундай ўтказиш учун қамоққа олинганни бошқа ерга кўчириш тўғрисидаги терговчининг, прокурорнинг қарори ёхуд суднинг ажрими асос бўлади.

Башарти маҳкум бошқа жиноят иши бўйича гувоҳ ёки жабрланувчи бўлса, у суд ҳукми қонуний кучга кирганидан кейин жазони ижро этиш муассасасидан тергов ҳибсхонасига ўтказилиши ёки тергов ҳибсхонасида қолдирилиши мумкин. Бу ҳолда маҳкум: Қорақалпоғистон Республикаси прокурорининг, вилоятлар, Тошкент шаҳар прокурорларининг, шунингдек уларга тенглаштирилган прокурорларнинг розилиги билан уч ойгача муддатга, Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ёки унинг ўринбосари розилиги билан олти ойгача муддатга, суднинг ажримига кўра эса иш судда кўриб чиқилиши вақтига тергов ҳибсхонасида сақланиши мумкин.

Бошқа туманда (шаҳарда) турган маҳкум бошқа ерга кўчириш тўғрисидаги терговчининг прокурор билан келишилган қарорига, шунингдек прокурорнинг қарорига ёхуд суднинг ажримига мувофиқ бошқа ерга ўтказилади. Маҳкумни бошқа ерга кўчиришни ижро этиш Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг махсус бўлинмалари зиммасига юкланади.

Қамоқда сақлаш жойларида ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатлари рўёбга чиқарилишини, ўз мажбуриятларини бажаришини, уларнинг ажратиб қўйилишини, алоҳида-алоҳида жойлаштирилишини, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида назарда тутилган бошқа вазифалар бажарилишини таъминлайдиган режим ўрнатилади.

Қамоқда сақлаш жойларида режимни таъминлаш қамоқда сақлаш жойларининг маъмурияти, шунингдек ходимлари зиммасига юклатилади, улар ўз хизмат вазифаларини бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун қонунда белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

Қамоқда сақлаш жойларида режимни таъминлаш мақсадида тегишинча Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири, Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати раиси ёки Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазири томонидан қамоқда сақлаш жойларидаги ички тартиб қоидалари (бундан буён матнда ички тартиб қоидалари деб юритилади) тасдиқланади.

Ички тартиб қоидаларида:

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни қабул қилиш ҳамда камераларга жойлаштириш;

қамоқда сақлаш жойлари ҳудудига киришда ва ундан чиқишда шахсларнинг ашёлари, кийим-бошлари ва пойабзалларини кўздан кечиришдан ўтказиш, шунингдек кираётган ҳамда чиқиб кетаётган транспорт воситаларини кўздан кечириш, тақиқланган озиқ-овқат маҳсулотлари, нарсалар ва моддаларни олиб қўйиш;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни шахсий тинтувдан ўтказиш, бармоқ изларини олиш, фотосуратга олиш, шунингдек уларнинг ашёларини ҳамда улар сақланаётган хоналарни кўздан кечириш;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлардан сақлаш, тарқатиш, истеъмол қилиш ҳамда фойдаланиш тақиқланган пуллар, қимматли қоғозларни ҳамда бошқа қимматликларни, озиқ-овқат маҳсулотлари, нарсалар ва моддаларни олиб қўйиш, шунингдек уларни сақлаш;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг моддий-маиший таъминоти;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг тиббий-санитария таъминоти;

қамоққа олинганларнинг озиқ-овқат маҳсулотлари, энг зарур нарсалар, дарсликлар, қоғоз ва канцелярия ашёларини сотиб олиши;

посилкалар, йўқловлар, бандеролларни қабул қилиш ҳамда ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга бериш;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг хат-хабарларни олиши ва жўнатиши;

қамоққа олинганларнинг пул жўнатмалари олиши;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг ҳар кунги сайрларини ўтказиш;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг ушбу Қонуннинг 22-моддасида санаб ўтилган шахслар билан учрашувларини ўтказиш, шунингдек қамоққа олинганнинг телефон орқали лимитланган сўзлашув ҳуқуқини амалга ошириш;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг диний расм-русумларни адо этиши;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг фуқаролик-ҳуқуқий битимларда иштирок этиши;

қамоққа олинганларнинг оилавий муносабатларда иштирок этиши;

қамоққа олинганларни меҳнатга жалб этиш;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг аризалар, таклифлар ва шикоятлар юбориши;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг қамоқда сақлаш жойининг бошлиғи ва у ваколат берган шахслар томонидан шахсан қабул қилиниши;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг тергов ҳаракатлари ва суд мажлисларида иштирок этишини таъминлаш;

қамоқда сақлаш жойларида вафот этган ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг жасадларини бериш;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни қамоқдан озод қилиш тартиби белгиланади.

Ушбу модданинг иккинчи қисмида кўрсатилган нормалардан ташқари, ички тартиб қоидаларида ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг қамоқда сақлаш жойларидаги хулқ-атвор қоидалари, тегишинча ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг ёнида бўлиши, сақлаши, посилкалар, йўқловлар, бандеролларда олиши ҳамда нақд пулсиз ҳисоб-китоб бўйича сотиб олиши мумкин бўлган озиқ-овқат маҳсулотларининг, энг зарур нарсаларнинг рўйхати ва миқдори белгиланади.

Қамоқда сақлаш жойларининг ходимлари жумласига қамоқда сақлаш жойларида режимни таъминлаш мажбуриятини бажараётган ички ишлар органларининг оддий аскарлари, сержантлари ва офицерлари таркибидаги шахслар, Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати ҳамда Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг ҳарбий хизматчилари киради.

Қамоқда сақлаш жойларида режимни таъминлаш мажбуриятини бажараётган даврда денгиз ва дарё кемаларининг капитанлари, шунингдек улар ваколат берган шахслар қамоқда сақлаш жойларининг ходимлари учун ушбу Қонунда назарда тутилган мажбуриятларни бажаради ҳамда ҳуқуқлардан фойдаланади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар қуйидаги ҳуқуқларга эга:

ўз ҳуқуқлари, эркинликлари ва мажбуриятлари, қамоқда сақлаш жойларидаги режим, хулқ-атвор қоидалари, аризалар, таклифлар ва шикоятларни юбориш тартиби тўғрисида ахборот олиш;

қамоқда сақлаш жойининг бошлиғига ёки у ваколат берган шахсга, шунингдек қамоқда сақлаш жойларини назорат қилувчи ёки текширувчи мансабдор шахсларга шахсан қабул қилиш тўғрисида илтимос билан мурожаат этиш;

ўзларининг сақлаб турилиши қонунийлиги ва асослилиги ҳамда ўз ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги тўғрисидаги масала юзасидан шахсан ёки ҳимоячи ёхуд қонуний вакил орқали аризалар ва шикоятлар билан мурожаат этиш;

ёзишмалар олиб бориш, ўз тасарруфида қоғоз ва канцелярия ашёлари бўлиши;

шахсий хавфсизлик;

ҳимоячиси, қонуний вакили, қариндошлари ва бошқа шахслар билан учрашиш;

жиноят ишига дахлдор ёки ўз ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини рўёбга чиқариш масалаларига тааллуқли ҳужжатларни ҳамда ёзувларни ўзида сақлаш, бундан ғайриҳуқуқий мақсадларда фойдаланилиши мумкин бўлган ёхуд давлат сири ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этувчи маълумотларни ўз ичига олган ҳужжатлар ва ёзувлар мустасно;

бепул овқат, моддий-маиший ва тиббий-санитария таъминоти олиш, шу жумладан ўзларининг тергов ҳаракатлари ва суд мажлисларида иштирок этиши даврида олиш;

белгиланган тартибда дори воситаларини олиш ва сақлаш;

посилкалар, йўқловлар, бандероллар олиш;

тунги вақтда саккиз соат ухлаш, бу вақтда уларни процессуал ва бошқа ҳаракатларда иштирок этишга жалб этиш тақиқланади, Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно;

камида бир соат давом этадиган ҳар кунги сайр этиш;

шахсий кийим-боши, пойабзали ва бошқа ашёларидан, шунингдек рўйхати ва миқдори ички тартиб қоидаларида белгиланадиган озиқ-овқат маҳсулотларидан, энг зарур нарсалардан фойдаланиш;

қамоқда сақлаш жойи кутубхонасидаги қонун ҳужжатлари, адабиётлар ва даврий матбуот нашрларидан фойдаланиш ҳамда мустақил таълим олиш билан шуғулланиш;

агар бу ички тартиб қоидаларини, шунингдек бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини бузмаса, қамоқда сақлаш жойи хоналарида диний расм-русумларни адо этиш, қамоқда сақлаш жойи кутубхонасидаги диний адабиётлардан фойдаланиш, диний ибодат нарсаларидан фойдаланиш;

қамоқда сақлаш жойлари ходимларининг хушмуомалада бўлиши;

фуқаролик-ҳуқуқий битимларда иштирок этиш.

Ушлаб турилган ва қамоққа олинган аёллар икки ёшга тўлмаган болалари ўз ёнида бўлишига ҳақлидир.

Қамоққа олинганлар ушбу модданинг биринчи ва иккинчи қисмларида назарда тутилган ҳуқуқлардан ташқари қуйидаги ҳуқуқларга ҳам эга:

пул жўнатмаларини олиш;

қамоқда сақлаш жойи маъмурияти орқали озиқ-овқат маҳсулотлари, энг зарур нарсалар, дарсликлар, қоғоз ва канцелярия ашёларини сотиб олиш;

қамоқда сақлаш жойи кутубхонасидаги стол устида ўйналадиган ўйинлардан фойдаланиш;

зарурат бўлганда, қамоқда сақлаш жойи маъмуриятидан кийишга рухсат этилган кийим-бош ва пойабзал олиш;

оилавий муносабатларда иштирок этиш.

Қамоққа олинганларга тегишли шароитлар бўлган тақдирда, меҳнат қилиш имконияти берилади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар ушбу Қонунда белгиланган ҳуқуқлардан ташқари, Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида гумон қилинувчи ва айбланувчи учун назарда тутилган ҳуқуқларга эга бўлади.

Жазони ижро этиш муассасаларида жазони ўтаётган маҳкумлар бошқа жиноят иши юритилиши муносабати билан уларга нисбатан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган тақдирда, Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-ижроия кодексида улар жазони ўтаётган жазони ижро этиш муассасасининг режим тури учун белгиланган қоидаларга мувофиқ посилкалар, йўқловлар, бандероллар олишга, озиқ-овқат маҳсулотларини, энг зарур нарсаларни сотиб олишга ҳақлидир.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар қамоқда сақлаш жойи маъмуриятига, давлат органларига, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ҳамда жамоат бирлашмаларига ўз она тилида ёки бошқа тилда аризалар, таклифлар ва шикоятлар билан мурожаат этиш ҳамда мурожаат этилган тилда белгиланган тартибда ёзма жавоблар олиш ҳуқуқига эга.

Аризалар, таклифлар ва шикоятлар қамоқда сақлаш жойи маъмурияти орқали юборилади, бундан ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни шахсан қабул қилиш вақтида қамоқда сақлаш жойларининг фаолиятини назорат қилувчи ёки текширувчи мансабдор шахслар томонидан олинган мурожаатлар мустасно.

Суд, прокурор, ҳимоячи, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (омбудсман) ёки қамоқда сақлаш жойларини текшириш ҳуқуқига эга бўлган бошқа давлат органлари номига, шунингдек жиноят ишини юритаётган мансабдор шахсга ёки органга йўлланган аризалар, таклифлар ва шикоятлар цензурадан ўтказилмайди ҳамда берилган кундан кейинги иш кунидан кечиктирмай муҳрланган тарзда адресатга юборилади ёки топширилади. Бошқа давлат органлари ва ташкилотлари номига йўлланган аризалар, таклифлар ва шикоятлар берилган кундан кейинги иш кунидан кечиктирмай жиноят ишини юритаётган мансабдор шахсга ёки органга топширилади, улар томонидан қараб чиқилади ҳамда ўша муддатда адресатга юборилади. Мурожаат адресатга юборилганлиги тўғрисидаги илова хатнинг кўчирма нусхаси ушлаб турилганга ёки қамоққа олинганга эълон қилиш учун қамоқда сақлаш жойига юборилади.

Суриштирувчи ёки терговчининг ҳаракатлари ва қарорлари устидан берилган шикоятлар берилган кундан кейинги иш кунидан кечиктирмай қамоқда сақлаш жойи маъмурияти томонидан тергов органининг бошлиғига ёхуд прокурорга, прокурорнинг ҳаракатлари ва қарорлари устидан берилган шикоятлар эса юқори турувчи прокурорга юборилади ёки топширилади.

Жиноят иши бўйича ҳақиқатни аниқлашга тўсқинлик қилиши ёхуд жиноят содир этилишига кўмаклашиши мумкин бўлган маълумотлар кўрсатилган, махфий ёзув, белгилар билан ёзилган, давлат сирини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ўз ичига олган аризалар, таклифлар ва шикоятлар адресатга юборилмайди ҳамда жиноят ишини юритаётган мансабдор шахсга ёки органга топширилиб, бу ҳақда ушлаб турилган ёки қамоққа олинган, шунингдек прокурор ёзма равишда хабардор қилинади.

Аризалар, таклифлар ва шикоятларга берилган ёзма жавоблар, шунингдек улар жўнатилганлиги тўғрисидаги илова хатларнинг кўчирма нусхалари ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга тилхат олиб эълон қилинади ҳамда уларнинг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдига қўшиб қўйилади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни ўз ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатлари бузилганлиги ҳақидаги аризалар ва шикоятлар билан мурожаат этганлиги учун ҳар қандай шаклда таъқиб қилиш тақиқланади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар қариндошлари ҳамда бошқа шахслар билан ёзишмалар олиб бориш ҳуқуқига эга. Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг хат-хабарларини жўнатиш уларнинг ўз маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.

Ушлаб турилганнинг, қамоққа олинганнинг ёзишмалари қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти орқали амалга оширилади ҳамда цензурадан ўтказилади. Цензура қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти томонидан, зарур бўлган тақдирда эса жиноят ишини юритаётган мансабдор шахс ёки орган томонидан амалга оширилади.

Ушлаб турилганнинг, қамоққа олинганнинг жиноят иши бўйича ҳақиқатни аниқлашга тўсқинлик қилиши ёхуд жиноят содир этилишига кўмаклашиши мумкин бўлган маълумотлар кўрсатилган, махфий ёзув, белгилар билан ёзилган, давлат сирини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ўз ичига олган хат-хабари адресатга жўнатилмайди, ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга берилмайди ҳамда жиноят ишини юритаётган мансабдор шахсга ёки органга топширилади. Бу ҳақда прокурор ёзма равишда хабардор қилинади.

Хат-хабарни ушлаб турилганларга ёки қамоққа олинганларга топшириш ва адресатларга жўнатиш хат-хабар келиб тушган ёхуд у жўнатишга топширилган кундан эътиборан уч кунлик муддатда қамоқда сақлаш жойи маъмурияти томонидан амалга оширилади.

Ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг яқин қариндоши вафот этганлиги, оғир касаллиги, ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг оиласи ёхуд яқин қариндошларига моддий зарар етказган табиий офат ҳақидаги маълумотлар, шунингдек бошқа шунга ўхшаш маълумотлар олинганидан кейин дарҳол адресатга маълум қилинади.

Турли қамоқда сақлаш жойларидаги ушлаб турилганлар, қамоққа олинганлар ўртасидаги ёки ушлаб турилганлар, қамоққа олинганларнинг озодликдан маҳрум этиш жойларида сақланаётган маҳкумлар билан ёзишмалари фақат қариндошлар ўртасида амалга оширилиши мумкин.

Қамоқда сақлаш жойидан кетган ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг номига келган хатлар олинганидан кейин уч кунлик муддатдан кечиктирмай қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти томонидан у кетган жойга жўнатилади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар шахсий хавфсизлик ҳуқуқига эга.

Ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид ёхуд унга нисбатан шахсга қарши жиноятлар содир этилиши таҳдиди юзага келганда қамоқда сақлаш жойининг ходимлари дарҳол унинг шахсий хавфсизлигини таъминлаш чораларини кўриши шарт.

Қамоқда сақлаш жойининг бошлиғи ушлаб турилганларнинг, қамоққа олинганларнинг шахсий хавфсизлигини таъминлаш бўйича зарур чоралар кўради.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга ҳимоячиси, қонуний вакили, қариндошлари ҳамда бошқа шахслар билан учрашувлар берилади. Ҳимоячи ва қонуний вакил билан монеликсиз ва холи учрашувлар уларнинг сони ҳамда давом этиш муддати чекланмаган ҳолда берилади, Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг 230-моддаси иккинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно.

Ушлаб турилганга жиноят ишини юритаётган мансабдор шахснинг ёки органнинг ёзма рухсати асосида қариндошлари ва бошқа шахслар билан ойига давом этиш муддати икки соатгача бўлган битта учрашув, қамоққа олинганга эса ҳар бирининг давом этиш муддати икки соатгача бўлган кўпи билан иккита учрашув (шу жумладан ушлаб турилган даврида берилган учрашув) берилиши мумкин.

Ушлаб турилган, қамоққа олинган билан учрашувлар қуйидагиларга берилади:

адвокатга — у адвокат гувоҳномасини ва ўзининг муайян ишни юритишга бўлган ваколатини тасдиқловчи ордерни кўрсатганда;

ҳимоячи сифатида иштирок этаётган яқин қариндошига ёки қонуний вакилига — унинг ишда ҳимоячи сифатида иштирок этишига йўл қўйиш тўғрисида суриштирувчи, терговчининг қарорини ёки суднинг ажримини ва ўз шахсини тасдиқловчи ҳужжатни кўрсатганда;

қонуний вакилга — унинг ишда қонуний вакил сифатида иштирок этишига йўл қўйиш тўғрисида суриштирувчининг, терговчининг қарорини ёки суднинг ажримини ва ўз шахсини тасдиқловчи ҳужжатни кўрсатганда;

қариндошга ёки бошқа шахсга — жиноят ишини юритаётган мансабдор шахснинг ёки органнинг ёзма рухсатини ва ўз шахсини тасдиқловчи ҳужжатни кўрсатганда.

Ушбу модданинг учинчи қисмида санаб ўтилган шахслардан бошқа ҳужжатларни талаб қилиб олиш тақиқланади.

Ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг ўз ҳимоячиси ва қонуний вакили билан учрашувлари қамоқда сақлаш жойининг ходими уларни кўриб турадиган, лекин эшитмайдиган шароитларда ўтказилиши мумкин.

Қариндошлар ва бошқа шахслар билан учрашувлар қамоқда сақлаш жойлари ходимларининг назорати остида амалга оширилади ҳамда ушлаб турилганга ёки қамоққа олинганга тақиқланган озиқ-овқат маҳсулотлари, нарсалар ва моддаларни топширишга ёхуд жиноят иши бўйича ҳақиқатни аниқлашга тўсқинлик қилиши ёки жиноят содир этилишига кўмаклашиши мумкин бўлган, шунингдек қамоқда сақлаш жойларидаги режимга тааллуқли маълумотларни шартли имо-ишоралар ёрдамида ёхуд қамоқда сақлаш жойларининг ходимларига тушунарсиз тилда топширишга уринилган тақдирда муддатидан илгари тўхтатиб қўйилади.

Ҳимоячилар, қонуний вакиллар, қариндошлар ва бошқа шахсларга учрашувлар берилганда, уларнинг ёнида алоқа воситалари, шахсий компьютер, фотоаппаратлар, видеокамераларнинг ва овоз ёзиш қурилмаларининг бўлиши тақиқланади.

Қариндошлар ва бошқа шахслар билан учрашув ҳуқуқини амалга ошириш имконияти бўлмаган ҳолларда (қариндошлар ва бошқа шахслар келишининг моддий ва бошқа қийинчиликлари, уларнинг касаллиги ва ҳоказо), қамоққа олинганга у сақланаётган жойнинг техник имкониятлари бўлганда унинг шахсий ҳисобварағидаги маблағлар ҳисобидан телефон орқали лимитланган сўзлашув ҳуқуқи берилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (омбудсман) қамоқда сақлаш жойларига монеликсиз кириш, шунингдек ушлаб турилган ёки қамоққа олинган билан учрашув ва суҳбатлар ўтказиш ҳуқуқига эга.

Қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакилига (омбудсманга) ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар билан монеликсиз ва холи учрашуви ҳамда суҳбати учун зарур шарт-шароитларни таъминлаши шарт.

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакилининг (омбудсманнинг) ушлаб турилган ва қамоққа олинган билан учрашувлари ва суҳбатлари қамоқда сақлаш жойи ходимлари уларни кўриб турадиган, лекин эшитмайдиган шароитларда холи ўтказилади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар улар организмининг нормал яшаши учун етарли бўлган бепул овқат билан таъминланади.

Қамоқда сақлаш жойларидаги овқат нормалари ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг соғлиғи ҳолатига ҳамда ёшига, шунингдек қамоққа олинганлар жалб этилиши мумкин бўлган ишнинг хусусияти ва оғирлигига қараб Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

Ушлаб турилган ва қамоққа олинган ҳомиладор аёлларга ва ёнида икки ёшга тўлмаган болалари бор аёлларга, вояга етмаганларга, шунингдек беморларга, биринчи ёки иккинчи гуруҳ ногиронларига бериладиган овқат оширилган нормаларда белгиланади.

Қамоққа олинганлар ички тартиб қоидаларида белгиланадиган рўйхатга ва миқдорга мувофиқ ўз шахсий ҳисобварақларидаги маблағлари ҳисобидан озиқ-овқат маҳсулотлари ва энг зарур нарсаларни нақд пулсиз ҳисоб-китоб қилиш йўли билан сотиб олиш ҳуқуқига эга.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга қонун ҳужжатларида белгиланган санитария, гигиена ҳамда ёнғин хавфсизлиги талабларига жавоб берадиган маиший шароитлар яратилади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар шахсий кийим-боши ва пойабзалидан фойдаланади. Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларда зарур маблағлар бўлмаган тақдирда уларнинг илтимосига кўра, Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан уларга жинси ҳамда иқлим шароитлари инобатга олинган ҳолда кийиб юришга рухсат этилган мавсумий кийим-бош ва пойабзал берилади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга алоҳида ётоқ жойи, кўрпа-тўшак, идишлар ҳамда овқатланиш асбоблари берилади. Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларда зарур маблағлар мавжуд бўлмаган тақдирда, уларнинг илтимосига кўра, уларга якка тартибдаги гигиена воситалари (камида совун, тиш чёткаси, тиш пастаси ёки порошоги), соқол оладиган асбоб ёки шахсий гигиена воситалари (аёллар учун) ҳам берилади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар сақланадиган камералар вентиляция жиҳозларига ҳамда иситиш тизимига, шунингдек кўзга зиён етказмайдиган ҳолда ўқиш ёки ёзиш учун етарли табиий ва сунъий ёруғликка эга бўлиши керак. Камераларнинг деразалари сунъий вентиляция тизими мавжудлигидан қатъи назар, тоза ҳаво киришини таъминлаши лозим.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар сақланадиган камералар радиоэшиттириш воситалари билан жиҳозланади.

Қамоққа олинганларнинг чўмилиб-ювиниши, чойшаб ва ёстиқжилдларини алмаштириш етти кунда камида бир марта амалга оширилади.

Қамоқда сақлаш жойларида бир кишига тўғри келадиган яшаш майдонининг нормаси икки ярим квадрат метрдан, аёллар ва вояга етмаганлар учун эса уч квадрат метрдан кам бўлмаган ўлчамда белгиланади. Ушлаб турилган ва қамоққа олинган беморлар, шунингдек ҳомиладор аёллар ва ёнида икки ёшга тўлмаган болалари бор аёллар сақланадиган палаталарда (камераларда) бир кишига тўғри келадиган яшаш майдони тўрт квадрат метрдан кам бўлмаслиги лозим.

Қамоқда сақлаш жойларида яшаш майдони нормаси белгиланган тартибда тасдиқланган санитария-гигиена ва қурилиш нормалари ҳамда қоидаларига мос бўлиши керак.

Қамоқда сақлаш жойларида даволаш-профилактика ва санитария, эпидемияга қарши ишлар қонун ҳужжатларига мувофиқ ташкил этилади ва ўтказилади. Мазкур жойлар маъмурияти ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг соғлиғини сақлашни таъминлайдиган санитария-гигиена талабларини бажариши шарт.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга ихтисослаштирилган тиббий ёки психиатрия ёрдами кўрсатилиши зарур бўлган ҳолларда, шунингдек қамоққа олинганларга Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида назарда тутилган асослар бўйича стационар суд-тиббий ёхуд суд-психиатрия экспертизаси тайинланган тақдирда, улар давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббий муассасаларига жойлаштирилади. Бунда уларни қўриқлаш ва хулқ-атворини назорат қилиш таъминланади. Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни қамоқда сақлаш жойи ҳудудидан ташқарига олиб чиқиш жиноят ишини юритаётган мансабдор шахс ёки орган билан келишилади. Ушлаб турилган ва қамоққа олинганга шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш зарур бўлганда уларни давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббий муассасаларига олиб чиқиш қамоқда сақлаш жойи бошлиғининг ёзма рухсати билан амалга оширилиб, кейинчалик жиноят ишини юритаётган мансабдор шахс ёки орган ёзма равишда хабардор қилинади.

Ушлаб турилган ёки қамоққа олинган қамоқда сақлаш жойларида тан жароҳатлари олганда қамоқда сақлаш жойларининг тиббий ходимлари томонидан кечиктирмасдан тиббий гувоҳлантириш ўтказилади. Тиббий гувоҳлантириш натижалари белгиланган тартибда қайд этилади ва жабрланувчига маълум қилинади. Тиббий гувоҳлантириш қамоқда сақлаш жойи бошлиғининг ёхуд жиноят ишини юритаётган мансабдор шахснинг ёки органнинг шахсий ташаббусига ёхуд ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг ёхуд унинг ҳимоячисининг илтимосига кўра чиқарилган қарори асосида давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббий муассасалари ходимлари томонидан амалга оширилади. Тиббий гувоҳлантиришни ўтказишнинг рад этилиши устидан прокурорга шикоят қилиниши мумкин.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга тиббий ёки психиатрия ёрдами кўрсатиш, дори воситалари бериш, тиббий гувоҳлантириш ўтказиш, санитария назоратини ташкил этиш ва ўтказиш, шунингдек бундай шахсларни тиббий муассасаларда сақлаш ҳамда давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббий муассасалари ходимларини уларга хизмат кўрсатишга жалб этиш тартиби тегишинча Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати ёки Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги томонидан Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги билан келишилган ҳолда белгиланади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга тиббий хизмат кўрсатиш Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.

Ушлаб турилган ёки қамоққа олинган оғир касалликка чалинган ёхуд у вафот этган тақдирда, қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти бу ҳақда унинг яқин қариндошларига, қонуний вакилига, жиноят ишини юритаётган мансабдор шахсга ёки органга ва прокурорга дарҳол хабар қилади. Ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг вафот этганлиги факти бўйича Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида назарда тутилган тартибда тергов олди текшируви ўтказилади.

Ушлаб турилган ёки қамоққа олинган вафот этган шахснинг жасади суд-тиббий экспертизасидан ўтказилганидан, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида назарда тутилган бошқа ҳаракатлар бажарилганидан кейин вафот этган шахснинг эри (хотини), ота-онаси, фарзандлари ва бошқа қариндошларига ёки қонуний вакилларига ёхуд дафн этишни амалга ошириш мажбуриятини ўз зиммасига олган бошқа шахсларга топширилади. Ушлаб турилган ёки қамоққа олинган вафот этган шахснинг эри (хотини), ота-онаси, фарзандлари ва бошқа қариндошлари ёки қонуний вакилларидан ёхуд дафн этишни амалга ошириш мажбуриятини ўз зиммасига олган бошқа шахслардан жасадни бериш тўғрисида ариза тушмаган тақдирда, вафот этган шахсни дафн этиш қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.

Қамоққа олинганларнинг бир ой мобайнида, ушлаб турилганларнинг ушлаб турилган даврида оғирлиги почта алоқаси хизматлари кўрсатиш қоидаларида белгиланган нормалардан ошмайдиган биттадан посилка ёки бандероль, шунингдек умумий оғирлиги ўн икки килограммгача бўлган озиқ-овқат маҳсулотларидан иборат иккита йўқлов олишига рухсат этилади.

Ушлаб турилган ва қамоққа олинган ҳомиладор аёллар ва ёнида икки ёшга тўлмаган болалари бор аёллар, вояга етмаганлар, шунингдек шифокорнинг ёзма хулосасига кўра даволанишга ҳамда кучайтирилган овқатга муҳтож деб топилган беморлар, биринчи ёки иккинчи гуруҳ ногиронлари учун йўқловларнинг сони ва оғирлиги чекланмайди.

Шифокорнинг ёзма хулосасига кўра тавсия этиладиган, ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар томонидан олинадиган дори воситаларининг миқдори чекланмайди.

Қамоққа олинганлар ўз шахсий ҳисобварақларига ўтказиладиган пул жўнатмаларини олиши мумкин. Пул жўнатмалари тўғрисида қамоққа олинган, шунингдек жиноят ишини юритаётган мансабдор шахс ёки орган хабардор қилинади.

Одамлар ҳаёти ва соғлиғи учун хавф туғдирадиган ёки жиноят қуроли сифатида ёхуд ушлаб туриш, қамоқда сақлаш мақсадларига тўсқинлик қилиш учун фойдаланилиши мумкин бўлган озиқ-овқат маҳсулотлари, нарсалар ва моддаларни ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга бериш тақиқланади.

Сақланиши ҳамда фойдаланилиши тақиқланган озиқ-овқат маҳсулотлари, нарсалар ва моддаларни кўздан кечиришдан яшириш ёки ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга бериш, худди шунингдек уларга озиқ-овқат маҳсулотлари, нарсалар ва моддаларни белгиланган ички тартиб қоидаларини бузган ҳолда бериш қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади.

Ушлаб турилганлар, қамоққа олинганлар жиноят ишини юритаётган мансабдор шахснинг ёки органнинг ёзма рухсати билан ва ички тартиб қоидаларида белгиланган тартибда ўз вакиллари орқали ёхуд бевосита фуқаролик-ҳуқуқий битимларда иштирок этиш ҳуқуқига эга.

Қамоққа олинганлар, агар ушбу Қонунга ва бошқа қонун ҳужжатларига зид бўлмаса, никоҳ тузиш ҳамда никоҳдан ажралиш, бошқа оилавий муносабатларда иштирок этиш ҳуқуқига эга.

Қамоққа олинганлар тегишли шароитлар мавжуд бўлганда қамоқда сақлаш жойи ҳудудида ўз хоҳишларига кўра ва жиноят ишини юритаётган мансабдор шахс ёки органнинг ёзма рухсати билан меҳнатга жалб этилиши мумкин.

Қамоққа олинганларнинг меҳнат шароити қонун ҳужжатларида белгиланган хавфсизлик, санитария ва гигиена талабларига жавоб бериши керак. Қамоққа олинганлар ўз меҳнати учун тегишли ҳақ олишга ҳақлидир.

Қамоққа олинганларнинг иш ҳақи қонун ҳужжатларида Меҳнатга ҳақ тўлаш ягона тариф сеткасининг биринчи разряди бўйича белгиланган миқдордан кам бўлмаслиги лозим ва қонунда назарда тутилган чегирмалар қилинганидан кейин уларнинг шахсий ҳисобварақларига ўтказилади.

Қамоққа олинганларни меҳнатга жалб этиш мақсадида тергов ҳибсхоналари қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда ўз ишлаб чиқариш фаолиятини амалга ошириши мумкин.

Қамоққа олинганларнинг тергов ҳибсхоналаридаги ишлаб чиқариш фаолиятидан олинган даромадлардан солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар тўланганидан кейин қамоққа олинганларни сақлаш шарт-шароитларини яхшилаш, шунингдек тергов ҳибсхоналарининг ижтимоий соҳасини ривожлантириш учун фойдаланилади.

Қамоқда сақлаш жойларида ҳомиладор аёллар ва ёнида икки ёшга тўлмаган болалари бор аёллар учун яхшиланган моддий-маиший шароитлар яратилади, ихтисослаштирилган тиббий хизмат кўрсатиш ташкил этилади ҳамда овқатнинг оширилган нормалари белгиланади.

Ушлаб турилган ёки қамоққа олинган ҳомиладор аёллар туғиш учун давлат соғлиқни сақлаш тизимининг тиббий муассасаларига олиб чиқилади.

Ҳомиладор аёлларнинг ва ёнида икки ёшга тўлмаган болалари бор аёлларнинг ҳар кунги сайри камида икки соат давом этадиган қилиб белгиланади.

Зарур бўлган тақдирда, қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти жиноят ишини юритаётган мансабдор шахсга ёки органга онанинг розилиги билан болани қариндошларига ёхуд бошқа шахсларга ёки болалар муассасасига вақтинча топшириш тўғрисида илтимоснома киритиши мумкин. Жиноят ишини юритаётган мансабдор шахс ёки орган илтимосномани олгач, Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг 218-моддасига мувофиқ ҳомийлик қилиш чораларини кўради.

Қамоқда сақлаш жойларида вояга етмаганлар учун яхшиланган моддий-маиший шароитлар яратилади ва овқатнинг оширилган нормалари белгиланади.

Вояга етмаганларнинг ҳар кунги сайри камида икки соат давом этадиган қилиб белгиланади. Сайрлар вақтида вояга етмаганларга жисмоний машқлар ва спорт ўйинлари учун имконият берилади.

Ушлаб турилган, қамоққа олинган вояга етмаганларга шарт-шароитлар мавжуд бўлганда, кинофильмлар намойиш этилади, улар учун телекўрсатувларни томоша қилиш ташкил этилади, спорт машғулотлари ва бўш вақтни ўтказиш учун хоналар, шунингдек очиқ ҳавода спорт майдончалари жиҳозланади.

Ушлаб турилган, қамоққа олинган вояга етмаганлар билан маданий-тарбиявий ишлар ўтказилади.

Ушлаб турилган, қамоққа олинган вояга етмаганларнинг посилкалар, йўқловлар ва бандеролларда дарсликлар ҳамда ёзув ашёлари олишига, қамоққа олинган вояга етмаганларнинг эса мазкур нарсаларни қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти орқали сотиб олишига ҳам рухсат берилади.

Қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти қамоққа олинганларга айблов хулосаларининг, суд ҳукмлари, ажримларининг кўчирма нусхаларини улар келиб тушган кунда тилхат олиниб топширилишини таъминлайди, тилхат кўчирма нусха топширилган сана ва вақт кўрсатилган ҳолда судга тақдим этилади.

Қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти суриштирувчи, терговчи, прокурор ёки суднинг ёзма кўрсатмаси бўйича қуйидагиларни таъминлайди:

ушлаб турилганлар, қамоққа олинганларни қамоқда сақлаш жойларига қабул қилиш ва жойлаштириш, шунингдек уларни белгиланган жойга жўнатиш учун соқчига топширишни;

қамоқда сақлаш жойи ҳудудида тергов ва суд ҳаракатларини, амбулатория суд-психиатрия экспертизасини ҳамда бошқа экспертизаларни ўтказиш учун жиҳозланган хоналар берилишини.

Қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти ушлаб турилганларни ёки қамоққа олинганларни бошқа туманда (шаҳарда) жойлашган тергов ҳибсхоналарига ўтказишни ушлаб турилганларни ёки қамоққа олинганларни бошқа ерга кўчириш тўғрисидаги терговчининг прокурор билан келишилган қарори, шунингдек прокурорнинг қарори ёхуд суднинг ажрими асосида амалга оширади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар:

ушбу Қонунда ва ички тартиб қоидаларида белгиланган қамоқда сақлаш тартиби ва шарт-шароитларига риоя этиши;

қамоқда сақлаш жойи маъмуриятининг қонуний талабларини бажариши, шунингдек қамоқда сақлаш жойлари ходимларининг ва тартибни таъминловчи бошқа шахсларнинг хизмат вазифаларини бажаришига тўсқинлик қилмаслиги;

шахсий гигиена ва санитария талабларига риоя этиши;

ёнғин хавфсизлиги қоидаларига риоя этиши;

қамоқда сақлаш жойларининг мол-мулкига эҳтиёткорлик билан муносабатда бўлиши;

камералар ва бошқа хоналарни навбат тартибида тозалаб туриши;

бошқа шахсларнинг шаъни ва қадр-қимматини камситувчи хатти-ҳаракатларни содир этмаслиги;

ўз ҳаёти ва соғлиғига, шунингдек бошқа шахсларнинг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид солувчи хатти-ҳаракатларни қасддан содир этмаслиги шарт.

Ушбу Қонунда белгиланган мажбуриятлардан ташқари, ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг зиммасида Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида гумон қилинувчи ва айбланувчи учун назарда тутилган мажбуриятлар бўлади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар қамоқда сақлаш жойининг мол-мулкига ўз хатти-ҳаракатлари туфайли етказилган зарар учун фуқаролик қонун ҳужжатларида назарда тутилган миқдорларда, агар зарар қамоққа олинганнинг меҳнат фаолияти жараёнида етказилган бўлса, меҳнат тўғрисидаги қонун ҳужжатларида назарда тутилган миқдорларда моддий жавобгар бўлади. Етказилган моддий зарар миқдори қамоқда сақлаш жойи бошлиғининг қарори билан белгиланади. Мазкур қарор ушлаб турилганга ёки қамоққа олинганга тилхат олиниб эълон қилинади ва юқори турувчи мансабдор шахсга, прокурорга ёки судга бу қарор устидан шикоят қилиниши мумкин.

Ушлаб турилган ёки қамоққа олинган моддий зарарнинг ўрнини ихтиёрий равишда қоплашни рад этган тақдирда, бу зарар қонунга мувофиқ суд тартибида ундирилади.

Етказилган моддий зарар учун нотўғри ундирилган суммалар ушлаб турилганга ёки қамоққа олинганга қайтарилиши керак.

Ушлаб турилган ёки қамоққа олинган етказган моддий зарарнинг ўрни унинг қариндошлари ёки бошқа шахслар томонидан уларнинг розилиги билан қопланиши мумкин.

Маҳкум жазони ижро этиш муассасасига юборилган тақдирда, ўрни қопланмаган моддий зарар мазкур муассаса маъмурияти томонидан маҳкумнинг шахсий ҳисобварағига тушадиган маблағлар ҳисобидан ундирилади.

Ушлаб турилган ёки қамоққа олинган қамоқдан озод қилинган тақдирда, унинг томонидан ўрни қопланмаган моддий зарар қонунга мувофиқ суд тартибида ундирилиши мумкин.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга нисбатан мажбуриятларини намунали бажарганлик, қамоқда сақлашнинг белгиланган тартиби ва шарт-шароитларига риоя этганлик учун қуйидаги рағбатлантириш чоралари қўлланилиши мумкин:

ташаккур эълон қилиш;

илгари қўлланилган интизомий жазони муддатидан илгари олиб ташлаш;

ҳар кунги сайр вақтини кўпайтириш;

вояга етмаганларга қўшимча кинофильм намойиш этиш, телекўрсатувлар томоша қилишни ташкил этиш, спорт машғулотлари хонасига қўшимча равишда кириш, шунингдек бўш вақтни ўтказишнинг бошқа шакллари учун рухсат бериш.

Рағбатлантириш чоралари қамоқда сақлаш жойи бошлиғи ёки унинг ўрнини босувчи шахснинг буйруғи билан қўлланилади ва ушлаб турилганга ёки қамоққа олинганга эълон қилинади. Рағбатлантириш чоралари қўлланилганлиги тўғрисида ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдига тегишли ёзув киритилади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга нисбатан белгиланган мажбуриятларни бажармаганлик, қамоқда сақлаш тартиби ва шарт-шароитларини, ажратиб қўйишни таъминлаш талабларини бузганлик учун қуйидаги интизомий жазо чоралари қўлланилиши мумкин:

огоҳлантириш;

ҳайфсан;

қамоққа олинганларни карцерга ёки гауптвахтадаги бир кишилик камерага ўн суткагача, вояга етмаганларни эса карцерга беш суткагача бўлган муддатга киритиб қўйиш.

Интизомий жазо ёзма шаклда берилади. Интизомий жазо қўлланилганлиги ҳақидаги материаллар ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдига қўшиб қўйилади.

Ушлаб турилгандан ёки қамоққа олингандан интизомий жазо қўлланилишидан олдин ёзма тушунтириш олинади, бундай тушунтириш беришдан бош тортилган ҳолларда эса тегишли далолатнома тузилади.

Интизомий жазони қўллаш чоғида қоидабузарлик содир этилган ҳолатлар, ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг хулқ-атвори ва шахсига оид сифатлар, илгари интизомий жазолар берилган-берилмаганлиги инобатга олинади.

Интизомий жазо қоидабузарлик аниқланган кундан эътиборан ўн суткадан кечиктирмай, қоидабузарлик факти юзасидан текширув ўтказилган тақдирда эса у тугаган кундан эътиборан, лекин қоидабузарлик содир этилган кундан эътиборан икки ойдан кечиктирмай берилиши мумкин. Интизомий жазо дарҳол қўлланилади, уни дарҳол қўллаш имконияти бўлмаган тақдирда эса ушбу жазо берилган кундан эътиборан бир ойдан кечиктирмай қўлланилади.

Интизомий жазо қамоқда сақлаш жойининг бошлиғи ёки унинг ўрнини босувчи шахс томонидан берилади. Бир вақтнинг ўзида содир этилган бир нечта қоидабузарлик учун битта интизомий жазо қўлланилади. Битта қоидабузарлик учун бир нечта интизомий жазо қўллаш тақиқланади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар юқори турувчи мансабдор шахсга, прокурорга ёки судга қўлланилган интизомий жазо устидан шикоят қилиш ҳуқуқига эга. Шикоят бериш интизомий жазонинг ижро этилишини тўхтатиб турмайди.

Қамоққа олинганлар қуйидагилар учун карцерга киритиб қўйилиши мумкин:

қамоқда сақланаётган бошқа шахсларга зулм қилганлик ва уларни ҳақорат қилганлик;

қамоқда сақлаш жойлари ходимларининг ёки бошқа шахсларнинг қонуний талабларига итоат этмаганлик ёхуд уларни ҳақорат қилганлик;

ажратиб қўйишни таъминлаш талабларини бир неча марта бузганлик;

Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг таъсир доирасига тушадиган ҳуқуқбузарлик содир этганлик;

ушбу Қонунда ва ички тартиб қоидаларида тақиқланган нарсаларни ва моддаларни сақлаганлик, тарқатганлик, истеъмол қилганлик ҳамда улардан фойдаланганлик учун.

Карцерга киритиб қўйиш тарзидаги интизомий жазо илгари огоҳлантириш ёки ҳайфсан тарзидаги иккита ва ундан ортиқ интизомий жазо қўлланилган қамоққа олинганларга нисбатан ҳам қўлланилиши мумкин.

Карцерга киритиб қўйиш тарзидаги интизомий жазо ҳомиладор аёлларга ва ёнида икки ёшга тўлмаган болалари бор аёлларга, шунингдек биринчи гуруҳ ногиронларига нисбатан қўлланилиши мумкин эмас.

Карцерга киритиб қўйиш қамоқда сақлаш жойи бошлиғининг қарори ва шифокорнинг қамоққа олинганнинг соғлиғи ҳолатига кўра карцерда туриши мумкинлиги ҳақидаги ёзма хулосаси асосида амалга оширилади.

Қамоқда сақлаш жойининг бошлиғи тиббий кўрсатувларни инобатга олган ҳолда карцерга киритиб қўйиш тарзидаги интизомий жазонинг ижросини кечиктириш, карцерда сақлаш муддатини қисқартириш ёки қамоққа олинганни карцердан муддатидан илгари озод қилиш ҳуқуқига эга.

Агар қамоққа олинган кечиктириш даврида янги қоидабузарлик содир этмаган бўлса, у карцерга киритиб қўйиш тарзидаги интизомий жазодан озод қилиниши мумкин.

Юқори турувчи мансабдор шахс, прокурор ёки суд карцерга киритиб қўйиш тарзидаги интизомий жазо асоссиз ёхуд у содир этилган қоидабузарликка номутаносиб бўлган ҳолларда интизомий жазони енгиллаштириш ёки бекор қилиш ҳуқуқига эга.

Ушбу модданинг қоидалари қамоққа олинган ҳарбий хизматчиларни интизомий жазо сифатида гауптвахталардаги бир кишилик камерага киритиб қўйишда ҳам қўлланилади.

Карцерда қамоққа олинганларни якка сақлаш белгиланади.

Карцерда қамоққа олинганлар ётиш учун алоҳида жой ва кўрпа-тўшак билан фақат тунги ухлаш вақти учун таъминланади.

Карцерда сақлаш вақтида қамоққа олинганларнинг ёзишмалари, ҳимоячи, қонуний вакил билан учрашувлардан ташқари учрашувлари, шунингдек озиқ-овқат маҳсулотлари ва энг зарур нарсаларни сотиб олиши, посилкалар, йўқловлар ҳамда бандероллар олиши, стол устида ўйналадиган ўйинлар, китоблар ва даврий матбуот нашрларидан фойдаланиши тақиқланади. Посилкалар, йўқловлар ҳамда бандероллар қамоққа олинганларга уларнинг карцерда бўлиш муддати тугаганидан кейин топширилади.

Карцерда сақланаётган қамоққа олинганлар ҳар куни бир соат давом этадиган сайрдан фойдаланиш ҳуқуқига эга.

Карцерда сақланаётган қамоққа олинганларга нисбатан ушбу моддада назарда тутилмаган чеклашларга йўл қўйилмайди.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар ушбу Қонуннинг 41-моддасида назарда тутилган алоҳида-алоҳида жойлаштириш талабларига мувофиқ умумий камераларда сақланади.

Агар қамоққа олинганлар Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси 15-моддасининг тўртинчи ва бешинчи қисмларида назарда тутилган оғир ва ўта оғир жиноятларни содир этишда айбланаётган бўлса, прокурорнинг қарорига ёки суднинг ажримига кўра тергов ҳибсхонасининг бир кишилик камерасида қамоқда сақлаб турилиши мумкин. Бу чора вояга етмаганларга, олтмиш ёшдан ошган шахсларга, шифокорнинг ёзма хулосаси билан тасдиқланган оғир касалларга ва руҳий касалликка чалинган шахсларга нисбатан қўлланилмайди.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни бир кишилик камераларга жойлаштиришга қамоқда сақлаш жойи бошлиғининг прокурор билан келишилган асослантирилган қарорига кўра:

ушбу Қонуннинг 41-моддасида назарда тутилган алоҳида-алоҳида жойлаштириш талабларига риоя этилишини таъминлашнинг бошқа имконияти мавжуд бўлмаганда;

ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг шахсий хавфсизлигини таъминлаш манфаатларини кўзлаб;

ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг якка сақлаш тўғрисидаги ёзма аризасига биноан;

ушлаб турилганни ёки қамоққа олинганни, агар кундузи умумий камерада сақланаётган бўлса, тунги вақтда бир кишилик камерага жойлаштириш зарур бўлганда;

ушлаб турилганларнинг ёки қамоққа олинганларнинг ажратиб қўйилишини таъминлаш талаб қилинган бошқа ҳолларда ҳам йўл қўйилади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг қамоқда сақлаш жойларининг бошқа камераларида ёки ўзга хоналарида сақланаётган ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар билан сўзлашишига, уларга бирон-бир нарса беришига ҳамда улар билан ёзишмалар олиб борилишига йўл қўйилмайди.

Ажратиб қўйишни таъминлашга доир талабларга ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни қамоқда сақлаш жойлари ҳудудидан ташқарига кўчиришда ҳам риоя этилиши керак.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни камераларда алоҳида-алоҳида жойлаштириш уларнинг шахсини ва психологик жиҳатдан мослигини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади. Чекувчилар имкони борича чекмайдиганлардан алоҳида жойлаштирилади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар қуйидаги талабларга риоя этилган ҳолда бир-биридан алоҳида сақланади ва камераларга жойлаштирилади:

эркаклар аёллардан алоҳида сақланади;

вояга етмаганлар катта ёшлилардан алоҳида сақланади. Алоҳида ҳолларда прокурорнинг розилиги билан, вояга етмаганлар сақланаётган камераларда ижтимоий хавфи катта бўлмаган жиноятларни ёки унча оғир бўлмаган жиноятларни содир этганлик учун жиноий жавобгарликка биринчи марта тортилаётган, ижобий тавсифга эга катта ёшлиларни сақлашга йўл қўйилади;

жиноий жавобгарликка биринчи марта тортилаётган шахслар илгари озодликдан маҳрум этиш жойларида сақланган шахслардан алоҳида сақланади.

Жиноят ишини юритаётган мансабдор шахснинг ёки органнинг ёзма кўрсатмаси бўлганда, битта жиноят иши бўйича ёхуд бир нечта ўзаро боғлиқ жиноят ишлари бўйича ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар ҳам алоҳида-алоҳида сақланади.

Қуйидагилар бошқа ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлардан алоҳида сақланади:

чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар;

судья, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходими, адвокат бўлиб ишлаган ёки ишлаётган шахслар;

ўта оғир жиноятларни содир этганликда гумон қилинаётганлар ёки айбланаётганлар;

ўта хавфли рецидивистлар;

маҳкумлар;

ҳаёти ва соғлиғига бошқа ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар томонидан хавф туғилган ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар қамоқда сақлаш жойи бошлиғининг ёки унинг ўринини босувчи шахснинг қарорига кўра ёхуд жиноят ишини юритаётган мансабдор шахснинг ёки органнинг ёзма кўрсатмасига кўра;

юқумли касалликларга чалинган ёки алоҳида тиббий парвариш ва кузатувга муҳтож бўлган беморлар.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар қамоқда сақлаш жойларида қўриқланади ҳамда назорат остида бўлади ва мазкур жойлар ҳудудида соғчи назорати остида ёки қамоқда сақлаш жойлари ходимларининг кузатувида юради.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар шахсий тинтув қилинади, уларнинг бармоқ излари ҳамда фотосурати олинади. Улар жойлаштирилган хоналар тинтув қилинади, уларнинг ёнидаги ашёлари ҳамда номига келган посилкалар, йўқловлар ва бандероллар эса кўздан кечирилади.

Қамоққа олинганлардан олиб қўйилган пуллар уларнинг шахсий ҳисобварағига ўтказилади, қимматли қоғозлар ва бошқа қимматликлар эса сақлаш учун топширилади. Ушлаб турилганлардан олиб қўйилган пуллар қимматли қоғозлар ва бошқа қимматликлар билан бирга сақлаш учун топширилади. Ушлаб турилган ёки қамоққа олинган қамоқда сақлаш жойига келганида яширган, шунингдек у қамоқда сақлаш жойида бўлган даврида ундан топиб олинган пуллар, қимматли қоғозлар ва бошқа қимматликлар қамоқда сақлаш жойи бошлиғининг прокурор билан келишилган асослантирилган қарорига кўра давлат даромадига ўтказилади.

Тақиқланган озиқ-овқат маҳсулотлари, нарсалар ва моддалар сақлаш учун топширилади ёки тегишли муассасаларга берилади ёхуд қамоқда сақлаш жойи бошлиғининг асослантирилган қарорига кўра йўқ қилиб ташланиб, бу ҳақда тегишли далолатнома тузилади.

Санитария ишловидан ўтказиш чоғида ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни назорат қилиш ҳамда шахсий тинтув қилиш қамоқда сақлаш жойининг ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар билан бир жинсда бўлган ходимлари томонидан амалга оширилади.

Шахсларни тақиқланган озиқ-овқат маҳсулотлари, нарсалар ва моддаларни олиб ўтишга уринишда гумон қилиш учун етарли асослар бўлса, қамоқда сақлаш жойларининг ходимлари бундай жойлар ҳудудига кириш ва чиқиш жойида шахсларнинг ашёлари, кийим-бошлари ҳамда пойабзалларини, шунингдек кириб келаётган ҳамда чиқиб кетаётган транспорт воситаларини кўздан кечиришдан ўтказишга, тақиқланган озиқ-овқат маҳсулотлари, нарсалар ва моддаларни олиб қўйишга ҳақлидир.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга нисбатан жиноят ишларини юритаётган шахсларнинг, адвокатларнинг, шунингдек қамоқда сақлаш жойларини назорат қилувчи ва текширувчи мансабдор шахсларнинг ашёлари, кийим-бошлари ва пойабзаллари кўздан кечирилмайди. Мазкур шахслар келганда, ўқотар қурол ҳамда бошқа тақиқланган воситалар ва нарсаларни қамоқда сақлаш жойининг навбатчилик қисмига топшириши шарт.

Қамоқда сақлаш жойларида қамоқдан қочиш ва бошқа жиноятларнинг, ички тартиб қоидалари бузилишларининг олдини олиш, ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг хулқ-атвори тўғрисида зарур ахборот олиш учун назорат қилиш ва текширувнинг аудиовизуал, электрон воситаларидан ҳамда бошқа техник воситаларидан фойдаланилади.

Қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти назорат қилиш ва текширувнинг техник воситалари қўлланилаётганлиги ҳақида ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни хабардор этиши шарт.

Назорат қилиш ва текширувнинг техник воситалари рўйхати, улардан фойдаланиш тартиби тегишинча Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати ёки Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги томонидан белгиланади.

Ушлаб турилган ёки қамоққа олинган овқат ейишдан бош тортганлиги факти аниқланганда қамоқда сақлаш жойининг бошлиғи ёхуд унинг ўрнини босувчи шахс жиноят ишини юритаётган мансабдор шахсни ёки органни, шунингдек прокурорни бу ҳақда хабардор қилиши шарт.

Овқат ейишдан бош тортаётган ушлаб турилган ёки қамоққа олинган имкони борича бошқа ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлардан алоҳида сақланади ҳамда тиббий ходимнинг кузатуви остида бўлади.

Овқат ейишдан бош тортаётган ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг соғлиғини сақлаб туришга қаратилган мажбурий тусдаги чоралар (сунъий ва мажбурий овқатлантириш), агар унинг ҳаёти ёхуд соғлиғига хавф туғилса, шифокорнинг ёзма хулосаси асосида ҳамда тиббий ходим иштирокида амалга оширилади.

Ушлаб турилганнинг ёки қамоққа олинганнинг овқат ейишдан бош тортиши унинг бошқа қамоқда сақлаш жойларига ўтказилишига ёхуд тергов ҳаракатлари ва суд мажлисларида иштирок этиш учун қўриқлаб борилишига тўсқинлик қилмайди. Зарурат бўлганда, ушлаб турилганни ёки қамоққа олинганни бошқа ерга кўчириш ёки қўриқлаб бориш тиббий ходим кузатувида амалга оширилади.

Қамоқда сақлаш жойларининг ходимлари ёки ички ишлар органларининг, Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизматининг ва Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигининг бошқа ходимлари томонидан жисмоний куч ишлатиш, тинчлантириш кўйлагини, махсус воситалар, газли, шикастлантирувчи ва ўқотар қуролни қўллашга фақат қонунда назарда тутилган асослар ҳамда ҳолларда йўл қўйилади.

Жисмоний куч ишлатиш, тинчлантириш кўйлагини, махсус воситалар, газли, шикастлантирувчи ва ўқотар қуролни қўллаш ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга азоб-уқубат етказилишига олиб бормаслиги, шунингдек шафқатсиз, ғайриинсоний ёки инсон қадр-қимматини камситувчи тазйиқлар билан амалга оширилмаслиги лозим. Ўқотар қуролни қўллаш, шунингдек ушлаб турилганларнинг ёки қамоққа олинганларнинг ҳаёти ва соғлиғига жисмоний куч ишлатиш, махсус воситалар ёхуд газли, шикастлантирувчи қуролни қўллаш натижасида зарар етказилган ҳар бир ҳолат тўғрисида прокурорга хабар қилинади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг жиноятлари ёки бошқа ҳуқуқбузарликларига барҳам бериш мақсадида, шунингдек уларнинг қамоқда сақлаш жойлари ходимларининг қонуний талабларига қаршилик кўрсатишини бартараф этиш учун, агар қонуний талабларнинг ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганлар томонидан бажарилишини жисмоний куч ишлатмай бошқа усуллар билан таъминлашнинг иложи бўлмаса, уларга нисбатан жисмоний куч ишлатилиши мумкин.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларга нисбатан, агар улар жазавага тушса, тинчлантириш кўйлагини қўллашга йўл қўйилади.

Тинчлантириш кўйлаги тиббий ходим иштирокида қўлланилади ҳамда уни қўллашнинг давомийлиги икки соатдан ошмаслиги керак.

Тинчлантириш кўйлаги ушлаб турилган ва қамоққа олинган вояга етмаганлар ҳамда аёлларга нисбатан қўлланилмайди.

Ушлаб турилганларнинг ёки қамоққа олинганларнинг ғайриҳуқуқий хатти-ҳаракатларига, шунингдек ўзига ўзи зарар етказишига барҳам бериш мақсадида уларга нисбатан махсус воситалар қўлланилиши мумкин.

Махсус воситаларга резина таёқлар, қўлкишанлар ёки бошқа боғлаш воситалари, хизмат итлари, кўздан ёш оқизувчи моддалар, чалғитма таъсир кўрсатувчи нур-товуш мосламалари, тўсиқ-ғовларни бартараф этувчи воситалар, сув билан зарба берувчи ва зирҳли машиналар, хоналарни очиш, транспорт воситаларини мажбурий тўхтатиш мосламалари ҳамда қонунда назарда тутилган бошқа воситалар киради.

Махсус воситалар қуйидаги ҳолларда қўлланилади:

ушлаб турилганларнинг ёки қамоққа олинганларнинг қамоқда сақлаш жойлари ходимларига, бошқа ушлаб турилганларга ёки қамоққа олинганларга ва ўзга шахсларга ҳужумини даф этишда;

ушлаб турилганлар ёки қамоққа олинганлар томонидан содир этилган оммавий тартибсизликларга, жамоат тартибини гуруҳ бўлиб бузишларга барҳам беришда;

қамоқда сақлаш жойларининг ходимларига ашаддий тарзда бўйсунмаётган ёки қаршилик кўрсатаётган ҳуқуқбузарларни ушлашда;

қамоқдан қочган ушлаб турилганларни ёки қамоққа олинганларни ушлашда;

гаровга олинганларни, эгаллаб олинган бинолар, иншоотлар, хоналар ва транспорт воситаларини озод қилишда;

ушлаб турилганларни ёки қамоққа олинганларни бошқа ерга кўчириш, қўриқлаб бориш ва қўриқлаб туришда — қамоқдан қочишнинг олдини олиш учун.

Ушбу модда учинчи қисмининг иккинчи, бешинчи ва олтинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда газли ва шикастлантирувчи қурол қўлланилиши мумкин.

Махсус воситалар, газли ва шикастлантирувчи қурол қонунга мувофиқ бошқа ҳолларда ҳам қўлланилиши мумкин.

Махсус воситалар, газли ва шикастлантирувчи қуролнинг турлари, уларни ишлатиш муттасиллиги юзага келган вазият, ҳуқуқбузарликнинг хусусияти ва ҳуқуқбузарнинг шахси инобатга олинган ҳолда белгиланади. Махсус воситалар, газли ва шикастлантирувчи қуролни қўллаш ушлаб турилганларга ёки қамоққа олинганларга ҳамда бошқа шахсларга мумкин қадар кам зарар етказиши керак.

Ушлаб турилган ёки қамоққа олинган ҳомиладорлик белгилари сезилиб турган аёлларга, ногиронлик белгилари яққол кўриниб турган шахсларга ҳамда ёши аниқ кўриниб турган ёхуд маълум бўлган вояга етмаганларга нисбатан махсус воситалар, газли ва шикастлантирувчи қуролни қўллаш тақиқланади, бундан улар томонидан қуролли қаршилик кўрсатилган ёки фуқаролар ҳаёти ва соғлиғига ҳақиқатда таҳдид этиб, гуруҳ бўлиб ҳужум қилинган ҳоллар мустасно.

Алоҳида ҳолларда, агар жиноятга бошқа воситалар билан барҳам беришнинг иложи бўлмаса, охирги чора сифатида ўқотар қуролни қўллашга йўл қўйилади.

Ўқотар қурол қуйидаги ҳолларда қўлланилиши мумкин:

қамоқда сақлаш жойларининг ходимларини, бошқа шахсларни уларнинг ҳаёти ва соғлиғига ҳақиқатда таҳдид солувчи ҳужумдан ҳимоя қилиш, шунингдек қуролни қўлга киритиш мақсадида қилинган ҳужумни даф этишда;

гаровга олинганларни, эгаллаб олинган бинолар, иншоотлар, хоналар ва транспорт воситаларини озод қилишда;

қамоқда сақлаш жойларининг қўриқланадиган объектларига, транспорт воситаларига гуруҳ бўлиб қилинган ҳужумни ёки қуролли ҳужумни даф этиш ёхуд ушлаб турилганларни ёки қамоққа олинганларни зўрлик билан озод қилишга уринишларга барҳам беришда;

қамоқдан қочаётган ёки қуролли қаршилик кўрсатаётган ушлаб турилганни ёки қамоққа олинганни ушлашда;

ушлаб турилган ёки қамоққа олинган томонидан қамоқдан қочишда фойдаланилаётган транспорт воситасини тўхтатишда.

Ўқотар қурол қонунга мувофиқ бошқа ҳолларда ҳам қўлланилиши мумкин.

Ўқотар қуролни қўллашдан олдин унинг қўлланилиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантириш ва юқорига қараб огоҳлантирувчи ўқ отиш керак.

Ўқотар қурол қўққисдан ҳужум қилинганда, қуролли ҳужумни ёки жанговар техника, транспорт воситалари, учиш аппаратлари, денгиз ва дарё кемаларидан фойдаланган ҳолда қилинган ҳужумни даф этишда, гаровга олинганларни озод қилишда, қамоқдан қурол билан, транспорт воситалари ёрдамида ёхуд юриб кетаётган транспорт воситаларидан, тунда ёки кўриш чекланган шароитларда қочилган ҳолларда огоҳлантиришсиз ва юқорига қараб огоҳлантирувчи ўқ отмасдан қўлланилиши мумкин.

Ўқотар қурол қўлланилганда фуқаролар хавфсизлигини таъминлаш, шунингдек жабрланганларга тиббий ёрдам кўрсатиш учун имкони борича барча чоралар кўрилиши керак.

Фавқулодда вазиятлар рўй берган, қамоқда сақлаш жойлари жойлашган ерда фавқулодда ёки ҳарбий ҳолат жорий этилган ҳолларда, уруш даври мобайнида, ушлаб турилганлар ёки қамоққа олинганлар томонидан гуруҳ бўлиб бўйсунмаслик, шунингдек оммавий тартибсизликлар содир этилганда қамоқда сақлаш жойларида алоҳида ҳолат жорий этилиши мумкин.

Қамоқда сақлаш жойларида алоҳида ҳолат тегишинча Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири, Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизматининг раиси ёки Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазири томонидан уларнинг ваколати доирасида Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори билан келишилган ҳолда ўттиз суткагача бўлган муддатга жорий этилади. Алоҳида ҳолатнинг амал қилиш муддати айрим ҳолларда қўшимча равишда ўттиз суткагача узайтирилиши мумкин.

Қамоқда сақлаш жойларида алоҳида ҳолат амал қилиб турган даврда қўриқлаш ва назоратнинг кучайтирилган режими, объектларга киришнинг алоҳида тартиби жорий этилади, кун тартиби ўзгартирилиши, баъзи хизматларнинг фаолияти чекланиши мумкин. Айни вақтда ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларнинг айрим ҳуқуқларини чеклашга йўл қўйилади.

Қамоқда сақлаш жойларига бевосита туташ ва чегаралари маҳаллий давлат ҳокимияти органлари томонидан белгиланадиган ҳудудларда қамоқда сақлаш жойи бошлиғининг тақдимномасига биноан режим талаблари ўрнатилиши мумкин.

Қамоқда сақлаш жойларида жиноятларни аниқлаш, уларнинг олдини олиш, уларга барҳам бериш ва уларни фош этиш, шунингдек жиноятларни тайёрлаётган, содир этаётган ёки содир этган шахсларни аниқлаш ҳамда топиш мақсадида, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда тезкор-қидирув фаолияти амалга оширилади.

Суриштирувчи, терговчи, прокурорнинг қарори ёки суднинг қарори, шунингдек ушлаб туриш ёки қамоқда сақлашнинг Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида назарда тутилган муддати тугаши ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни қамоқдан озод қилишга асос бўлади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни қамоқдан озод қилиш ушлаб турилганни ёки қамоққа олинганни қамоқдан озод қилиш тўғрисида суриштирувчи, терговчи, прокурорнинг қарори ёхуд суднинг қарори келиб тушгач, қамоқда сақлаш жойининг бошлиғи томонидан дарҳол амалга оширилади.

Қамоқда сақлаш жойининг бошлиғи ушлаб туриш муддати тугашидан ўн икки соат олдин ва қамоқда сақлаш муддати тугашидан етти сутка олдин бу ҳақда жиноят ишини юритаётган мансабдор шахсни ёки органни, шунингдек прокурорни ёзма шаклда хабардор қилиши шарт.

Агар ушлаб туриш ёки қамоқда сақлашнинг Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида белгиланган муддатлари тугаганидан кейин ушлаб турилганни ёки қамоққа олинганни озод қилиш, ушлаб туриш муддатини узайтириш, ушлаб турилганга нисбатан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чорасини қўллаш ёхуд қамоқда сақлаш муддатини узайтириш тўғрисида суриштирувчи, терговчи, прокурорнинг қарори ёхуд суднинг қарори келиб тушмаган бўлса, қамоқда сақлаш жойларида қонунлар ижроси устидан назорат қилувчи прокурор ёхуд қамоқда сақлаш жойининг бошлиғи ушлаб турилганни ёки қамоққа олинганни ўз қарори билан дарҳол озод қилади. Қарорнинг кўчирма нусхаси кечиктирмасдан жиноят ишини юритаётган мансабдор шахсга ёки органга, шунингдек прокурорга юборилади.

Қамоқдан озод қилинаётган ушлаб турилганга ёки қамоққа олинганга унинг шахсий ҳужжатлари, ашёлари, шахсий ҳисобварағида сақланаётган пуллари, шунингдек қимматли қоғозлари ва бошқа қимматликлари, ушлаб турилган ёки қамоққа олинган сақланган муддат ҳамда уни озод қилиш асослари кўрсатилган маълумотнома берилади.

Зарур бўлган тақдирда, қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти қамоқдан озод қилинган шахсни яшаш жойига етиб олиши учун йўл ҳужжатлари ва белгиланган нормалар бўйича озиқ-овқат маҳсулотлари ёхуд тегишли пул компенсацияси, шунингдек жинси ҳамда иқлим шароитларини инобатга олган ҳолда мавсумий кийим-бош ва пойабзал билан таъминлайди.

Вақтинча сақлаш ҳибсхоналари ва тергов ҳибсхоналарини молиялаштириш Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.

Ушлаб турилганлар ва қамоққа олинганларни сақлаш жойларида қонунларга риоя этилиши устидан назорат Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ва унга бўйсунувчи прокурорлар томонидан амалга оширилади.

Жиноят ишини юритиш чоғида қамоқда сақлаш тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;

давлат бошқаруви органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.

Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.