Qashqadaryo viloyat sudining iqtisodiy ishlar bo‘yicha apellatsiya instansiyasi sudlov hay’ati M. Bozorov raisligida, sudyalar D. Raximov va X. Tursunovdan iborat tarkibda sudya katta yordamchisi B. Toshmurodovning kotibligida javobgar “K” xususiy korxonasining Chiroqchi tumanlararo iqtisodiy sudining 2023-yil 21-sentabrdagi hal qiluv qaroriga nisbatan bergan apellatsiya shikoyati bo‘yicha ishni javobgar vakili A.A. (ishonchnoma va advokatlik orderi asosida), da’vogar G.A.V.ning vakili M.J. (ishonchnoma va advokatlik orderi asosida)lar ishtirokida videokonferensaloqa rejimida sud binosida ochiq sud majlisida ko‘rib chiqib, quyidagilarni aniqladi:

Da’vogar G.A.V. javobgarlar “K” xususiy korxonasi va ta’sischi Q.S.B.ga nisbatan sudga da’vo ariza bilan murojaat qilib, “K” ishlab chiqarish va savdo firmasining 2019-yil 9-dekabrdagi 1-sonli umumiy yig‘ilish qarorini haqiqiy emas deb topishni so‘ragan.

Shahrisabz tumanlararo iqtisodiy sudining 2023-yil 11-yanvardagi ajrimi bilan ish yuritish tugatilgan.

Qashqadaryo viloyat sudi iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati apellatsiya instansiyasining 2023-yil 2-maydagi qaroriga asosan birinchi sudining 2023-yil 11-yanvardagi ajrimi bekor qilinib, da’vo talabini qanoatlantirish to‘g‘risida yangi qaror qabul qilingan.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati kassatsiya instansiyasining 2023-yil 18-iyuldagi qaroriga ko‘ra “K” xususiy korxonasining kassatsiya shikoyati qanoatlantirilib, Shahrisabz tumanlararo iqtisodiy sudining 2023-yil 11-yanvardagi ajrimi va Qashqadaryo viloyat sudi iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati apellatsiya instansiyasining 2023-yil 2-maydagi qarori bekor qilingan hamda ish ko‘rish uchun Shahrisabz tumanlararo iqtisodiy sudiga yuborilgan.

Shahrisabz tumanlararo iqtisodiy sudining 2023-yil 8-avgustdagi ajrimi bilan ish Chiroqchi tumanlararo iqtisodiy sudiga o‘tkazilgan.

Birinchi instansiya sudining 2023-yil 21-sentabrdagi hal qiluv qaroriga asosan da’vo talabi qanoatlantirilgan.

Javobgar tomonidan keltirilgan apellatsiya shikoyatida hal qiluv qarorini bekor qilib, ish yuritishni tugatish to‘g‘risida yangi qaror qabul qilish so‘ralgan.

Bunga asos sifatida da’vo talabi korporativ nizolar toifasiga kirmasligi, nizo meros mol-mulk bilan bog‘liq ekanligi, sud tomonidan Fuqarolik kodeksining bitimlarni haqiqiy emas deb topish haqidagi normalari noto‘g‘ri qo‘llanilganligi, da’vo talabida umumiy yig‘ilish qarorini haqiqiy emas deb topish so‘ralganligi, Plenum qarori tushuntirish bo‘yicha umumiy yig‘ilish qarorini haqiqiy emas deb haqidagi ishlar bo‘yicha fuqarolik qonunchiligi normalari qo‘llanilmasligi, da’vogar ta’sischi emas ekanligi, umumiy yig‘ilish qarori “K” xususiy korxonasi tomonidan qabul qilinmaganligi, korporativ nizo yuridik shaxs ishtirokchilari o‘rtasida kelib chiqishi lozimligi ko‘rsatilgan.

Sud majlisida ishtirok etgan javobgar vakili apellatsiya shikoyatida qayd etilgan vajlarni qo‘llab-quvvatlab, hal qiluv qarorini bekor qilib, nizo korporativ ishlar toifasiga kirmasligi sababli ish yuritishni tugatishni so‘radi.

Da’vogar vakili apellatsiya shikoyatida keltirilgan vajlarning asossiz ekanligini, protsessual qonunchilikda boshqa nizolar ham korporativ nizo bo‘lishi mumkinligi belgilanganligini, korporativ nizolar toifasi tugal emasligini, umumiy yig‘ilish qarori noqonuniy o‘tkazilganligini, da’vogarning huquq va manfaatlari buzilganligini, ushbu yig‘ilish qarori haqiqiy emas deb topilmas ekan meros ololmasligini bayon qilib, hal qiluv qarorini o‘zgarishsiz, apellatsiya shikoyatini qanoatlantirilmasdan qoldirishni so‘radi.

Sudlov hay’ati taraflar vakillarining tushuntirishlarini eshitib, apellatsiya shikoyatida keltirilgan vajlarni ishdagi dalillar hamda moddiy va protsessual qonun hujjatlari asosida ko‘rib chiqib, muhokama qilib, quyidagilarga asosan apellatsiya shikoyatini to‘liq qanoatlantirib, birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini bekor qilishni hamda da’vo arizasi bo‘yicha ish yuritishni tugatish to‘g‘risida yangi qaror qabul qilishni lozim topdi.

O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksi (keyingi o‘rinda — IPK deb yuritiladi)ning 30-moddasiga muvofiq korporativ nizolar bo‘yicha ishlar jumlasiga quyidagilar kiradi:

1) yuridik shaxsni tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish bilan bog‘liq nizolar;

2) xo‘jalik jamiyatlari va shirkatlarining ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) aksiyalarning, ulushlarning, kooperativlar a’zolari paylarining mansubligi, ularga yuklamalar belgilash va ulardan kelib chiqadigan huquqlarni amalga oshirish bilan bog‘liq nizolar, bundan xo‘jalik jamiyatlari va shirkatlarining ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) aksiyalarni, ulushlarni, kooperativlar a’zolarining paylarini o‘z ichiga oluvchi meros mol-mulkni yoki er-xotinning umumiy mol-mulkini bo‘lish bilan bog‘liq holda yuzaga keladigan nizolar mustasno;

3) yuridik shaxs ishtirokchilarining (muassislarining, a’zolarining) yuridik shaxs tomonidan tuzilgan bitimlarni haqiqiy emas deb topish va (yoki) bunday bitimlarning haqiqiy emasligi oqibatlarini qo‘llash haqidagi da’volari bo‘yicha nizolar;

4) qimmatli qog‘ozlar emissiyasi bilan, shu jumladan emitentning boshqaruv organlari qarorlari yuzasidan nizolashish bilan, emissiyaviy qimmatli qog‘ozlarni joylashtirish jarayonida tuzilgan bitimlar, emissiyaviy qimmatli qog‘ozlar chiqarish (qo‘shimcha ravishda chiqarish) natijalari bo‘yicha hisobotlar (xabarnomalar) yuzasidan nizolashish bilan bog‘liq nizolar;

5) qimmatli qog‘ozlarni nominal saqlovchilarning aksiyalar va boshqa qimmatli qog‘ozlarga bo‘lgan huquqlarni hisobga olish, qonunda nazarda tutilgan boshqa huquq va majburiyatlarni qimmatli qog‘ozlarni joylashtirish va (yoki) ularning muomalasi munosabati bilan qimmatli qog‘ozlarning nominal saqlovchilari tomonidan amalga oshirish bilan bog‘liq faoliyatidan kelib chiqadigan nizolar;

6) yuridik shaxs ishtirokchilarining umumiy yig‘ilishini chaqirish to‘g‘risidagi nizolar;

7) yuridik shaxs boshqaruv organlarining qarorlari ustidan shikoyat qilish to‘g‘risidagi nizolar.

Biroq, da’vo arizasida nizo umumiy yig‘ilish qarori g‘ayriqonuniy qabul qilinganligi oqibatida da’vogar — merosxo‘rning mulkiy huquqlari buzilganligi natijasida kelib chiqqanligi bilan bog‘liq holatlar keltirilgan. Shuningdek, haqiqiy emas deb topish so‘ralayotgan “K” ishlab chiqarish va savdo firmasining 2019-yil 9-dekabrdagi 1-sonli umumiy yig‘ilish qarorida sobiq mulkdor Q.B.N. vafot etganligi sababli firma ta’sischiligini hamda firma nizomida barcha huquq va majburiyatlar bo‘yicha boshqarishni “Xususiy korxona to‘g‘risida”gi Qonunning 27-moddasiga ko‘ra sobiq mulkdor o‘g‘li Q.S.B.ning javobgarligiga topshirish nazarda tutilgan.

Holbuki, “Xususiy korxona to‘g‘risida”gi Qonunning 3-moddasiga ko‘ra mulkdor yagona jismoniy shaxs tomonidan tuzilgan va boshqariladigan tijoratchi tashkilot xususiy korxona deb e’tirof etiladi.

Ushbu Qonunning 8-moddasiga asosan xususiy korxona mulkdor tomonidan tuziladi, mulkdor unga tegishli mol-mulk beradi va uning ustavini tasdiqlaydi.

Mazkur holatda sudlov hay’ati mulkdor yagona jismoniy shaxs tomonidan tuziladigan xususiy korxona korporativ munosabatlar subyektiga kirmaydi deb hisoblaydi.

Bundan tashqari, birinchi instansiya sudi umumiy yig‘ilish qarorini haqiqiy emas deb topish to‘g‘risidagi da’vo talabiga nisbatan Fuqarolik kodeksining bitimlarni haqiqiy emas deb topish haqidagi normalarini qo‘llab xatolikka yo‘l qo‘ygan.

IPKning 110-moddasi birinchi qismi 1-bandida ish sudga taalluqli bo‘lmasa, sud ish yuritishni tugatishi belgilangan.

“Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonunning 18-moddasi birinchi qismi 5-bandiga muvofiq agar ish sudga taalluqli bo‘lmasa, ish yuritish tugatilganda davlat boji to‘liq yoki qisman qaytariladi.

IPKning 66-moddasiga ko‘ra ish bo‘yicha dalillar ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan tartibda olingan faktlar haqidagi ma’lumotlar bo‘lib, ular asosida sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning talablari va e’tirozlarini asoslovchi holatlar, shuningdek nizoni to‘g‘ri hal qilish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan boshqa holatlar mavjudligini yoki mavjud emasligini aniqlaydi. Bunday ma’lumotlar yozma va ashyoviy dalillar, ekspertlarning xulosalari, mutaxassislarning maslahatlari (tushuntirishlari), guvohlarning ko‘rsatuvlari, ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari bilan aniqlanadi.

IPKning 68-moddasiga asosan ishda ishtirok etuvchi har bir shaxs o‘z talab va e’tirozlariga asos qilib keltirayotgan holatlarni isbotlashi shart.

Ushbu kodeksning 74-moddasiga muvofiq sud dalillarga ishning barcha holatlarini jamlab, ularni sud majlisida qonunga amal qilgan holda har tomonlama, to‘liq va xolis ko‘rib chiqishga asoslangan o‘z ichki ishonchi bo‘yicha baho beradi. Har bir dalil ishga aloqadorligi, maqbulligi va ishonchliligi nuqtai-nazaridan, dalillarning yig‘indisi esa yetarliligi nuqtai-nazaridan baholanishi lozim. Agar tekshirish natijasida dalilning haqiqatga to‘g‘ri kelishi aniqlansa, u ishonchli deb tan olinadi.

IPKning 118-moddasiga asosan sud xarajatlari ishda ishtirok etuvchi shaxslarning qanoatlantirilgan da’vo talablari miqdoriga mutanosib ravishda ularning zimmasiga yuklatiladi.

IPKning 176-moddasi oltinchi qismiga ko‘ra sudning hal qiluv qarori qonuniy va asoslantirilgan bo‘lishi kerak. U sud majlisida tekshirilgan dalillargagina asoslangan bo‘lishi mumkin.

IPKning 276-moddasi birinchi va ikkinchi qismiga asosan sud ishni apellatsiya instansiyasida ko‘rish chog‘ida birinchi instansiya sudi hal qiluv qarorining qonuniyligini va asosliligini tekshiradi. Sud yangi dalillarni tekshirishi va yangi faktlarni aniqlashi mumkin. Apellatsiya instansiyasining sudi birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini to‘liq hajmda tekshirishi shart.

IPK 279-moddasining birinchi qismiga ko‘ra hal qiluv qarorini o‘zgartirish yoki bekor qilish uchun birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini o‘zgartirish yoki bekor qilish uchun ish uchun ahamiyatli holatlarning to‘liq aniqlanmaganligi, sud aniqlangan deb hisoblagan, ish uchun ahamiyatli bo‘lgan holatlarning isbotlanmaganligi, hal qiluv qarorida bayon qilingan xulosalarning ish holatlariga muvofiq emasligi hamda moddiy va (yoki) protsessual huquq normalarining buzilganligi yoxud noto‘g‘ri qo‘llanilganligi asos bo‘ladi.

“Davlat boji to‘g‘risida”gi Qonunga muvofiq iqtisodiy sudlarga apellatsiya va kassatsiya tartibida berilgan shikoyatlardan birinchi instansiya sudida ko‘rib chiqish uchun arizalar berilganda to‘lanadigan stavkaning 50 foizi miqdorida davlat boji undirilishi lozimligi qayd etilgan.

Yuqoridagilarga ko‘ra, sudlov hay’ati apellatsiya shikoyatini to‘liq qanoatlantirishni, birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini bekor qilib, nizo sudga taalluqli bo‘lmaganligi sababli ish yuritishni tugatish haqida yangi qaror qabul qilishni hamda birinchi instansiya sudi uchun oldindan to‘langan davlat bojini da’vogarga qaytarish to‘g‘risida ma’lumotnoma berishni, pochta xarajatini zimmasida qoldirishni va apellatsiya shikoyati bo‘yicha sud xarajatlarini da’vogardan undirishni lozim topdi.

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 15, 55-moddalarini hamda Iqtisodiy protsessual kodeksining 30, 66, 68, 72, 30, 110, 118, 194-195, 274, 278 — 280-moddalarini qo‘llab, sudlov hay’ati ajrim qiladi:

Javobgar “K” xususiy korxonasining apellatsiya shikoyati to‘liq qanoatlantirilsin.

Chiroqchi tumanlararo iqtisodiy sudining 2023-yil 21-sentabrdagi hal qiluv qarori bekor qilinsin. Ish bo‘yicha yangi qaror qabul qilinsin.

Da’vogar G.A.V. javobgarlar “K” xususiy korxonasi va ta’sischi Q.S.B.ga nisbatan “K” ishlab chiqarish va savdo firmasining 2019-yil 9-dekabrdagi 1-sonli umumiy yig‘ilish qarorini haqiqiy emas deb topish haqidagi da’vo arizasi bo‘yicha ish yuritish tugatilsin.

Da’vogar G.A.V.ga birinchi instansiya sudi uchun oldindan to‘langan 3 000 000 so‘m davlat bojini qaytarish haqida ma’lumotnoma berilsin.

Da’vogar G.A.V. hisobidan javobgar “K” xususiy korxonasi foydasiga apellatsiya shikoyati bo‘yicha to‘langan 1 500 000 so‘m davlat boji, 33 000 so‘m pochta xarajati;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi depozit hisob raqamiga 82 500 so‘m sud xarajati undirilsin.

Ijro varaqasi berilsin.

Ajrim qabul qilingan kundan boshlab qonuniy kuchga kiradi.

Mazkur ajrimdan norozi tomon O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudiga kassatsiya tartibida shikoyat berishi (protest keltirishi) mumkin.