Har kimning, shu jumladan, xalqaro iqtisodiy faoliyat ishtirokchilarining sud orqali himoyalanish huquqi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi (24, 55, 139-moddalari), qonunchilik hujjatlari, xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan normalari va tamoyillari hamda xalqaro shartnomalar bilan tan olinadi va kafolatlanadi.

Iqtisodiy sudlar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksi (bundan buyon matnda IPK deb yuritiladi)ning chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlarni yuritishni tartibga soluvchi normalarini toʻgʻri va bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 22-moddasiga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Iqtisodiy sudlar tomonidan chet el tashkilotlari, xalqaro tashkilotlar, chet el fuqarolari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar (bundan buyon matnda chet ellik shaxslar deb yuritiladi) ishtirokidagi ishlarni koʻrishda, shu jumladan, chet el davlat sudi yoki arbitraj qarorini tan olish va ijroga qaratish, shuningdek, chet el davlat sudining topshirigʻini bajarish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Nyu-York shahrida 1958-yil 10-iyunda imzolangan “Chet el mamlakatlari hakamlik qarorlarini eʼtirof etish va ijro etish toʻgʻrisidagi”gi Konvensiya (bundan buyon matnda Nyu-York Konvensiyasi deb yuritiladi), Kiyev shahrida 1992-yil 20-martda imzolangan “Xoʻjalik faoliyatini amalga oshirish bilan bogʻliq nizolarni hal etish tartibi toʻgʻrisida”gi Bitim (bundan buyon matnda Kiyev Bitimi deb yuritiladi), Minsk shahrida 1993-yil 22-yanvarda imzolangan “Fuqarolik, oilaviy va jinoiy ishlar boʻyicha huquqiy munosabatlar va huquqiy yordam toʻgʻrisida”gi Konvensiya (bundan buyon — Minsk Konvensiyasi deb yuritiladi), Kishinev shahrida 2002-yil 7-oktabrda imzolangan “Fuqarolik, oilaviy va jinoiy ishlar boʻyicha huquqiy yordam va huquqiy munosabatlar toʻgʻrisida”gi Konvensiya (bundan buyon — Kishinev Konvensiyasi deb yuritiladi), Gaaga shahrida 1954-yil 1-martda imzolangan “Fuqarolik protsessi masalalariga doir” Konvensiya, huquqiy yordam berish haqidagi Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari, Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunchilik hujjatlari, xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan tamoyillariga amal qilishlari lozim.

2. Iqtisodiy sud nizo boʻyicha ishtirok etuvchi shaxslarning huquqiy maqomini aniqlash yuzasidan choralar koʻradi. Ishda ishtirok etuvchi shaxsning huquqiy maqomi chet ellik shaxs sifatida tasdiqlanishi Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining (bundan buyon matnda FK deb yuritiladi) 1158-moddasi asosida chet el huquqini qoʻllanilishiga sabab boʻlishi mumkinligini eʼtiborga olish lozim.

7. Sudlar inobatga olishlari lozimki, daʼvo ariza yuridik shaxsning oʻziga emas, balki alohida boʻlinmasiga (filial, vakolatxona)ga nisbatan taqdim etilgan boʻlsa, IPK 154-moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan daʼvo arizasini qabul qilish rad etiladi. Agar bu holat daʼvo arizasi ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, ish yuritish IPK 110-moddasi birinchi qismining 1-bandiga muvofiq tugatilishi lozim.

8. Chet ellik shaxsning doimiy muassasasi orqali Oʻzbekiston Respublikasida olib borayotgan faoliyati bilan bogʻliq nizolar boʻyicha daʼvo qanoatlantirilgan taqdirda, undiriladigan summa chet ellik shaxsning Oʻzbekiston Respublikasida “Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida”gi 2019-yil 22-oktabrdagi OʻRQ-573-sonli Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 13-moddasi asosida ochilgan hisobraqamlaridan undirilishiga sudlarning eʼtibori qaratilsin.

8.2. “Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 17-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq Palataga aʼzolik tadbirkorlik faoliyati subyekti yoki tadbirkorlik faoliyati subyektlarining birlashmasi yoxud tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash uchun tashkil etilgan boshqa tashkilot, chet el kompaniyalarining vakolatxonalari va Palata oʻrtasida shartnoma tuzish yoʻli bilan rasmiylashtirilishini eʼtiborga olgan holda, sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, Palata unga aʼzo hisoblangan chet ellik shaxslar manfaatida ham sudlarga daʼvo arizalari bilan bir qatorda shikoyatlar, arizalar berishi mumkin.

9. Iqtisodiy sudlarning chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar boʻyicha vakolatlari Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari va IPK 31-bobiga asosan belgilanadi.

10. IPK 239-moddasining birinchi qismida Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlari chet ellik shaxslar ishtirokida iqtisodiyot sohasida yuzaga keladigan nizolar boʻyicha ishlarni koʻrib chiqishi mumkin boʻlgan asoslar (holatlar) roʻyxati, IPK 240-moddasining birinchi qismida esa Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlarining mutlaq vakolatlariga kiritilgan chet ellik shaxslar ishtirokidagi nizolar boʻyicha ishlar roʻyxati keltirilgan.

13. Taraflar oʻrtasida tuzilgan bitimda ular oʻrtasida kelib chiqishi mumkin boʻlgan iqtisodiy nizolarni Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlarida koʻrish belgilangan boʻlib, biroq nizo aynan qaysi iqtisodiy sudda koʻrilishi belgilanmagan boʻlsa, nizoni koʻrish lozim boʻlgan iqtisodiy sudni va nizoni sudlovga tegishliligini aniqlashda IPK normalari qoʻllaniladi (5 bob, 2 paragraf).

15. Sudlar inobatga olishlari lozimki, agar taraflarning nizoni xalqaro arbitraj yoki hakamlik sudiga koʻrish uchun topshirish toʻgʻrisidagi kelishuvi mavjud boʻlib, hakamlik sudiga murojaat qilish imkoniyati boy berilmagan va ishning iqtisodiy sudda koʻrilishiga qarshi boʻlgan javobgar oʻzining nizoning mazmuni boʻyicha birinchi arizasidan kechiktirmay nizoni hakamlik sudining yoki arbitrajning hal qiluviga oʻtkazish toʻgʻrisida iltimosnoma bersa, iqtisodiy sud IPK 107-moddasining 2-bandiga asosan daʼvo arizasini koʻrmasdan qoldirishi lozim.

16. Agar nizoni chet davlat sudi sudloviga topshirish toʻgʻrisidagi bitim Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudining mutlaq vakolatini oʻzgartirmasa, sud daʼvo arizasini (arizani) IPK 154-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos ravishda qabul qilishni rad etadi, agar daʼvo arizasi (ariza) ish yurituviga qabul qilingan boʻlsa, IPK 110-moddasining 1-bandiga mos ravishda ish yuritish tugatiladi.

17. Agar taraflarning nizoni xalqaro arbitraj yoki hakamlik sudiga koʻrish uchun topshirish toʻgʻrisidagi kelishuvi mavjud boʻlsa, ushbu bitimni oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmagan yoki oʻz kuchini yoʻqotgan yoxud ijro etib boʻlmaydigan bitim deb hisoblagan taqdirda, sud nizoni mazmunan koʻrib chiqadi (Nyu-York Konvensiyasi 2-moddasining uchinchi bandi). Bunda, iqtisodiy sud kelishuvning haqiqiyligini, xususan, bitimning yozma shakliga rioya etilganligi, taraflarning muomala va huquq layoqatiga hamda shartnoma tuzish erkinligiga rioya etilganligi, kelishuvning oʻz kuchini yoʻqotgan yoki yoʻqotmaganligi (iqtisodiy sudda ayni bir nizo predmeti boʻyicha nizo yuzasidan ish koʻrilmaganligi), shuningdek, nizoni xalqaro arbitraj yoki hakamlik sudi hal qiladigan nizolar jumlasiga kirish yoki kirmasligiga baho berishi lozim.

18. IPK 246-moddasining birinchi qismiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida joylashgan chet davlatlar muassasalari, tashkilotlari va fuqarolari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi muassasalari, tashkilotlari va fuqarolariga yoki chet ellik shaxslarga nisbatan chet el huquqi normalari boʻyicha belgilangan shakl boʻyicha berilgan, tuzilgan yoki tasdiqlangan hujjatlar, agar Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlarida yoki Oʻzbekiston Respublikasi hamda bu hujjatlar kelib chiqqan muassasalar va tashkilotlarning davlati ishtirokchi boʻlgan xalqaro shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu hujjatlar Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlari tomonidan faqat konsullik legallashtiruvi mavjud boʻlganda yoxud ularga apostil qoʻyilgan boʻlsa, qabul qilinadi.

19. Chet davlat hududida tuzilgan va iqtisodiy sudga taqdim qilingan rasmiy hujjatlarni legallashtirish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 20-noyabrdagi 610-son qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasida hamda xorijda hujjatlar va dalolatnomalarni konsullik legallashtirish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

21. Sudlarga tushuntirilsinki, Gaaga shahrida 1961-yil 5-oktabrda imzolangan “Xorijiy rasmiy hujjatlarni legallashtirish talabini bekor qiluvchi” Konvensiya (bundan buyon matnda Gaaga Konvensiyasi deb yuritiladi) ishtirokchisi boʻlgan chet davlatning rasmiy hujjatlari Konvensiyada nazarda tutilgan hollarda konsullik legallashtiruvisiz qabul qilinadi.

Gaaga Konvensiyasi 1-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, chet davlatning rasmiy hujjatlari deb oʻz mohiyatiga koʻra quyidagilar tushuniladi:

Shu bilan birga, sudlarning eʼtibori Gaaga Konvensiyasi talablari diplomatik yoki konsullik agentlari tomonidan bajarilgan hujjatlar hamda tadbirkorlik yoki bojxona operatsiyalari bilan bevosita bogʻliq boʻlgan maʼmuriy hujjatlarga tatbiq etilmasligiga qaratilsin.

22. Gaaga Konvensiyasiga muvofiq bir davlatning vakolatli organlari tomonidan tayyorlangan va boshqa davlat hududida foydalanishga moʻljallangan hujjatlarga maxsus shtamp — “apostil” qoʻyiladi.

Apostil bilan tasdiqlangan rasmiy hujjatni keyinchalik legallashtirish talab etilmaydi va rasmiy hujjatdan Gaaga Konvensiyasiga aʼzo barcha ishtirokchi davlatlarda foydalanish mumkin.

24. Sudlarning eʼtibori FKning 1182-moddasiga muvofiq, ishonchnomaning shakli va amal qilish muddati ishonchnoma berilgan mamlakatning huquqi boʻyicha belgilanishiga, agar Oʻzbekiston Respublikasi huquqi talablariga rioya etilgan boʻlsa, ishonchnoma shakliga rioya etilmaganligi tufayli haqiqiy emas deb topilishi mumkin emasligiga qaratilsin.

25. Sudlar Gaaga Konvensiyasida daʼvo arizalar, arizalar, shikoyatlar, shartnomalar (kontraktlar), bojxona va toʻlov hujjatlariga apostil qoʻyilishi nazarda tutilmaganligini inobatga olishlari lozim.

28. IPK 246-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, chet tilida tuzilgan hujjatlarni Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudiga taqdim etishda, ushbu hujjatlarga ularning davlat tilidagi yoki iqtisodiy sud ishlari yuritilayotgan tildagi tegishli tarzda tasdiqlangan tarjimasi qoʻshib topshirilishi kerak.

Mazkur tartibga rioya qilinmagan holda taqdim qilingan hujjatlar iqtisodiy sud tomonidan ish yurituviga qabul qilinmaydi va daʼvo arizasi IPK 155-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos holda qaytariladi.

Agar daʼvogar (arizachi) tomonidan daʼvo ariza (arizani) sudga taqdim etishda IPK 246-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan talablarga rioya etilmaganligi sud tomonidan daʼvo arizasi ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, ish mazmunan koʻrib chiqiladi.

30. Iqtisodiy sudlar IPKning 239-240-moddalarida nazarda tutilgan chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlarni koʻrishda ularning sud majlisi vaqti va joyi haqida belgilangan tartibda xabardor qilinishi hamda protsessual va boshqa hujjatlarni tarjima qilinishini inobatga olgan holda IPKning 244-moddasida belgilangan maxsus protsessual muddatlarga rioya qilishlari lozim.

31. Chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar, agar bu shaxslar yoki ularning filiallari, vakolatxonalari, doimiy muassasalari, yoxud ularning ish yuritishga vakolatli boʻlgan vakillari Oʻzbekiston Respublikasi hududida turgan yoki yashayotgan boʻlsa, IPKning 164-moddasida belgilangan muddatda koʻriladi.

Agar chet ellik shaxslarning ish yuritishga vakolatli boʻlgan vakillari Oʻzbekiston Respublikasi hududidan chiqib ketganligi aniqlansa yoki ularning filiallari, vakolatxonalarining Oʻzbekiston Respublikasida faoliyati tugatilgan boʻlsa, ish IPKning 244-moddasida belgilangan maxsus protsessual muddatlarda koʻrib chiqiladi.

33. Agar iqtisodiy sudlar tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarni tegishli ravishda xabardor qilish uchun belgilangan tartibda xorijiy davlatlarning vakolatli organlariga sud topshiriqlari yuborilgan boʻlsa, sudlar IPK 102-moddasining 4-bandiga muvofiq iqtisodiy ish boʻyicha ish yuritishni toʻxtatib turishlari mumkinligini inobatga olish lozim.

Sudlarga tushuntirilsinki, guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlarga toʻlanishi lozim boʻlgan summalar va ularni toʻlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 28-oktabrdagi 570-sonli “Jabrlanuvchilar, guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlar va xolislarga toʻlanishi lozim boʻlgan mablagʻlarni hisoblash va toʻlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori bilan belgilangan.

Keyinchalik, mazkur summa ishda ishtirok etuvchi shaxslardan IPKning 118-moddasiga muvofiq undirilib, sudning depozit hisobvaragʻiga oʻtkaziladi.

41. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, baʼzi xalqaro shartnomalarga muvofiq, sud topshiriqlari va unga ilova qilinadigan hujjatlar xalqaro shartnomada koʻrsatilgan tilda rasmiylashtirilishi mumkin. Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi va Xitoy Xalq Respublikasi oʻrtasida fuqarolik va jinoiy ishlar boʻyicha huquqiy yordam toʻgʻrisidagi shartnoma (Pekin, 1997-yil 11-dekabr) 4-moddasining ikkinchi bandida huquqiy yordam koʻrsatish haqidagi iltimosnoma va taqdim etiladigan hujjatlar soʻralayotgan ahdlashuvchi tomonning rasmiy tilida tuziladi va unga soʻralayotgan ahdlashuvchi tomonning rasmiy tiliga yoki ingliz yoxud rus tiliga tarjimasi ilova qilinishi nazarda tutilgan.

42. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 15-moddasiga asosan, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan prinsip va normalari bilan bir qatorda Oʻzbekiston Respublikasi huquqiy tizimining tarkibiy qismidir.

44. Iqtisodiy sudlar tomonidan xalqaro shartnomalarni qoʻllash va ularni talqin qilish 1969-yil 23-mayda Vena shahrida imzolangan “Xalqaro shartnomalar huquqi toʻgʻrisida”gi Konvensiyasi (bundan buyon matnda Vena Konvensiyasi deb yuritiladi) hamda “Oʻzbekiston Respublikasining Xalqaro shartnomalari toʻgʻrisida”gi 2019-yil 6-fevraldagi OʻRQ-518-sonli Qonuni hisobga olingan holda amalga oshiriladi.

45. Kiyev Bitimi ishtirokchisi boʻlgan Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi mamlakatlaridagi chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlarni koʻrib chiqishda iqtisodiy sudlar ushbu Bitim normalarining maxsus xususiyatlarini inobatga olishlari lozim.

46. Agar huquqiy munosabatlar Kiyev Bitimi bilan tartibga solinmagan boʻlsa, ishlarni koʻrishda Kishinev Konvensiyasi normalari qoʻllaniladi. Kishinev konvensiyasi ishtirokchilari boʻlmagan MDH davlatlari bilan munosabatlarda Minsk Konvensiyasi qoʻllaniladi.

48. Boshqa davlatlarning chet el shaxslari ishtirokidagi ishlarni koʻrib chiqishda universal koʻp tomonlama shartnomalar qoʻllaniladi, xususan, “Fuqarolik protsessi masalalariga doir” Gaaga shahrida 1954-yil 1-martda imzolangan Konvensiya, Gaaga Konvensiyasi.

Shu bilan birga, shuni inobatga olish kerakki, agar shartnomaning kuchga kirish tartibida yakuniy imzolashdan boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlsa, xalqaro shartnoma uni tuzishda ishtirok etgan va imzolagan davlat shartnomani majburiy boʻlishiga rozilik bildirmagan boʻlsa, xalqaro shartnoma oʻsha davlat uchun qoʻllanilmaydi. Xususan, Kiyev Bitimi uni imzolagan, biroq ratifikatsiya qilmagan Moldova Respublikasi bilan munosabatlarda qoʻllanilmaydi.

50. Shuningdek, chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlarda Oʻzbekiston Respublikasi qoʻshilgan maxsus koʻp tomonlama xalqaro shartnomalar normalari qoʻllaniladi. Xususan, Vena shahrida 1980-yil 11-aprelda imzolangan “Xalqaro tovarlar oldi-sotdi shartnomalari toʻgʻrisida”gi Konvensiya, unga qoʻshilgan davlatlarning tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida mahsulot yetkazib berish shartnomalaridan kelib chiqadigan nizolarga nisbatan, Ottava shahrida 1988-yil 28-mayda imzolangan “Xalqaro moliyaviy lizing toʻgʻrisida”gi UNIDRUA Konvensiyasi, unga qoʻshilgan davlatlarning tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida moliyaviy lizing shartnomalaridan kelib chiqadigan nizolarga nisbatan, Jeneva shahrida 1956-yil 19-mayda imzolangan “Yuklarni xalqaro yoʻllarda tashish shartnomasi toʻgʻrisida”gi (YUYTK) Konvensiya, unga qoʻshilgan davlatlarning tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida yuklarni xalqaro yoʻllarda tashish shartnomalaridan kelib chiqadigan nizolarga nisbatan qoʻllaniladi.

54. Chet davlat huquqi normalari mazmunini aniqlash maqsadida koʻmaklashishni va tushuntirib berishni soʻrab, chet davlatlarning vakolatli organlariga yoki tashkilotlariga alohida protsessual harakatlarni amalga oshirish haqida sud topshirigʻi berilgan taqdirda, iqtisodiy sudlar IPK 102-moddasining 4-bandiga muvofiq iqtisodiy ish boʻyicha ish yuritishni toʻxtatishga haqli.

59. Kiyev Bitimining 4-moddasida nazarda tutilgan vakolatli sud deganda, qarori boshqa ahdlashuvchi taraf hududida ijroga qaratilishi lozim boʻlgan, qayd etilgan Bitimning 4-moddasi qoidalariga muvofiq nizolarni koʻrib chiqish huquqiga ega boʻlgan ahdlashuvchi tarafning sudi tushuniladi. Oʻzbekiston Respublikasida esa bunday sudlar boʻlib iqtisodiy sudlar hisoblanadi.

61. Chet davlat sudi yoki arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrib chiqishda ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida IPKning 127-moddasida belgilangan tartibda xabardor qilinadi.

63. Sudlar chet davlat sudi yoki arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnoma IPK 107-moddasining 6-bandida belgilangan asoslar boʻyicha koʻrmasdan qoldirilishi mumkin emasligini inobatga olishlari lozim.

64. “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 6-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, chet el sudi yoki arbitrajining qarori asosida Oʻzbekiston Respublikasi sudi tomonidan berilgan ijro varaqasi, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, hal qiluv qaror qonuniy kuchga kirgan vaqtdan eʼtiboran uch yil ichida majburiy ijro etish uchun topshirilishi mumkin.

Sudlarga tushuntirilsinki, IPK 255-moddasi 1-qismining 6-bandiga koʻra, chet davlat sudining hal qiluv qarorini majburiy ijroga qaratish muddati oʻtgan va ushbu muddat sud tomonidan tiklanmagan boʻlsa, chet el arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish rad etiladi, shuningdek, IPK 256-moddasi ikkinchi qismining 3-bandiga koʻra chet el arbitrajining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish muddati oʻtgan boʻlsa, chet el arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish rad qilinishi mumkin.

66. Arbitrajning hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ishlar iqtisodiy sudlar tomonidan Nyu-York Konvensiyasi asosida koʻrib chiqiladi.

Nyu-York Konvensiyasining 4-moddasiga koʻra, arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratishni soʻrayotgan taraf iltimosnomani berishda tegishli tartibda tasdiqlangan arbitraj hal qiluv qarori va arbitraj kelishuvining asli yoki tegishli tartibda tasdiqlangan nusxalarini taqdim etadi. Agar hakamlik qarori va kelishuvi rasmiy (oʻzbek) tilida bayon etilmagan boʻlsa, ushbu hal qiluv qarorni tan olish va ijroga qaratishni soʻrayotgan taraf bu hujjatlarning rasmiy tildagi tarjimasini taqdim qiladi. Tarjima rasmiy yoki qasamyod qilgan tarjimon, diplomatik yoxud konsullik muassasasi tomonidan tasdiqlanadi.

Sudlar eʼtiborga olishlari lozimki, arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish Nyu-York Konvensiyasining 5-moddasida koʻrsatilgan asoslar mavjud boʻlgandagina rad etilishi mumkin.

Bunda shuni nazarda tutish kerakki, Nyu-York Konvensiyasi 5-moddasining 1-bandi asosida arbitrajning hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratishni rad etishga ushbu bandda koʻrsatilgan holatlarni isbotlovchi dalillar mavjud boʻlgan hollardagina yoʻl qoʻyiladi. Nyu-York Konvensiyasi 5-moddasining 2-bandi asosida arbitrajning hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratishni rad etishga sudga qanday dalillar taqdim etilganligidan qatʼiy nazar, yoʻl qoʻyiladi.

67. Iqtisodiy sudlarda chet davlat sudining hal qiluv qarorlarini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ishlar Kiyev Bitimi, Kishinev, Minsk Konvensiyalari hamda Oʻzbekiston Respublikasi va chet davlatlar oʻrtasida tuzilgan huquqiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomalar asosida koʻrib chiqiladi. Bunda Kiyev Bitimi, Minsk, Kishinyov Konvensiyalari va Oʻzbekiston Respublikasining huquqiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomalari ularning ishtirokchisi boʻlgan davlatlarning sud hujjatlariga nisbatan qoʻllanilishi inobatga olinishi lozim.

Agar Kiyev Bitimi yoki Minsk, Kishinev Konvensiyalari ishtirokchisi boʻlmagan yoxud Oʻzbekiston Respublikasi bilan huquqiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisida shartnoma tuzmagan chet davlat sudining qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisida iltimosnoma berilgan boʻlsa, bunday iltimosnomani qabul qilish IPK 154-moddasining 1-bandi asosida rad etiladi. Agar koʻrsatilgan holat iltimosnoma ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, ish boʻyicha IPK 110-moddasining 1-bandiga mos holda ish yuritish tugatiladi.

Xususan, IPKning 251-moddasiga koʻra, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, chet davlat sudining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

8) agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu moddaning 1 — 5-bandlarida koʻrsatilgan hujjatlarning belgilangan tartibda tasdiqlangan davlat tilidagi tarjimasi.

Agar chet davlat sudi hal qiluv qarorining tan olinishi va ijroga qaratilishi Kiyev Bitimi yoki Minsk, Kishinev Konvensiyalari asosida soʻralayotgan boʻlsa, iltimosnomaga ilova qilinayotgan hujjatlar davlat tili yoki rus tiliga qilingan tarjimasi bilan birga tasdiqlangan holda taqdim etiladi.

Sudlarning eʼtibori, chet davlat sudining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish haqidagi iltimosnomani qanoatlantirish Kiyev Bitimining 9-moddasida, Minsk Konvensiyasining 55-moddasida, Kishinev Konvensiyasining 59-moddasida hamda Oʻzbekiston Respublikasining ikki tomonlama shartnomalarida koʻrsatilgan asoslar mavjud boʻlgandagina rad etilishi mumkinligiga qaratilsin. Bunda xalqaro shartnomalarda koʻrsatilgan chet davlat sudining qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnomani qanoatlantirishni rad etish asoslarining roʻyxati tugal hisoblanishi inobatga olinishi lozim.

68. Iqtisodiy sudlar chet davlat sudlari topshirigʻini ijro etish haqidagi ishlarni Kiyev Bitimi, Minsk, Kishinev va Gaaga Konvensiyalari hamda Oʻzbekiston Respublikasi va chet davlatlar oʻrtasida tuzilgan oʻzaro huquqiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomalar asosida koʻrib chiqadi.

Sudlarga tushuntirilsinki, Kiyev Bitimining 5-moddasiga asosan huquqiy yordam koʻrsatishda yordam soʻralayotgan vakolatli sudlar va boshqa organlar bunday ishlarni koʻrishda oʻz davlatining qonunchilik hujjatlarini qoʻllaydilar. Shundan kelib chiqib, Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudiga huquqiy yordam koʻrsatish haqidagi iltimosnoma bilan murojaat qilinganda, Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlari qoʻllaniladi.

Iqtisodiy sud IPKning 247-moddasiga muvofiq ayrim protsessual harakatlarni bajarish toʻgʻrisida chet davlat sudlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari yoki xalqaro shartnomalarida belgilangan tartibda oʻziga berilgan topshiriqlarni (chaqiruv qogʻozlarini va boshqa hujjatlarni topshirish, yozma dalillar olish, ekspertiza oʻtkazish, joyni koʻzdan kechirish va boshqalarni) ijro etadi.

Sudlar agar sud topshirigʻi Oʻzbekiston Respublikasi bilan oʻzaro huquqiy yordam koʻrsatish haqida shartnoma imzolamagan, biroq 1954-yil 1-martda Gaaga shahrida tuzilgan “Fuqarolik protsessi masalalariga doir” Konvensiya ishtirokchisi boʻlgan davlatdan kelib tushgan boʻlsa, chet davlat sudining topshirigʻi koʻrib chiqish uchun qabul qilinishi shartligini inobatga olishlari lozim.

Agarda bunday topshiriq taqdim etilgan boʻlsa, uni qabul qilish IPK 154-moddasining 1-bandiga mos holda rad etiladi. Agar koʻrsatilgan holat topshiriq ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, ish boʻyicha ish yuritish IPK 110-moddasining 1-bandiga muvofiq tugatiladi.