Soʻnggi yillarda mamlakatimizda mahkumlar uchun qulay shart-sharoitlar yaratilishini, ularning huquq va erkinliklariga rioya etilishini, shaʼni va qadr-qimmati hurmat qilinishini taʼminlash choralari koʻrilmoqda, shu jumladan ozodlikdan mahrum etish joylarida mahkumlarni saqlash shart-sharoitlarini insonparvarlik nuqtai nazaridan yanada yaxshilashni nazarda tutuvchi qonunchilikni takomillashtirish boʻyicha ishlar olib borilmoqda.

Shu bilan birga, jinoyat-ijroiya amaliyoti tahlili va jamoatchilik bilan toʻgʻridan toʻgʻri muloqot natijalari mahkumlarning huquq va erkinliklari kafolatlarini kuchaytirish, ularni saqlash shart-sharoitlarini yanada yaxshilash hamda xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish, shuningdek jazoni ijro etish muassasalarida mehnatga jalb etilgan mahkumlarga haq toʻlanadigan ishlash davrini ularning umumiy mehnat stajiga qoʻshib hisoblash zarurligini koʻrsatmoqda.

Ushbu Qonun bilan “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga hamda Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-ijroiya kodeksiga ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning umumiy mehnat stajiga ishlangan hamda ijtimoiy soliq toʻlangan davrni qoʻshib hisoblashni nazarda tutuvchi oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilmoqda.

Shu bilan birga, jinoyat-ijroiya qonunchiligiga mahkumlarga nisbatan qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatini kamsituvchi muomala yoxud jazo turlarining qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyilmasligi haqidagi normalar, shuningdek mahkumlarning tuzalish yoʻliga oʻtganligini belgilovchi mezonlar kiritilmoqda.

Mazkur Qonun mahkumlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini taʼminlashga xizmat qiladi.

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 3-sentabrda qabul qilingan “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi 938-XII-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, № 9, 338-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 12, 269-modda; 1997-yil, № 4-5, 126-modda; 1998-yil, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 5, 112-modda; 2001-yil, № 5, 89-modda; 2002-yil, № 4-5, 74-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 5, 152-modda; 2007-yil, № 12, 590, 608-moddalar; 2008-yil, № 12, 640-modda; 2010-yil, № 5, 178-modda, № 9, 334-modda, № 12, 472-modda; 2012-yil, № 1, 4-modda; 2013-yil, № 10, 263-modda; 2014-yil, № 12, 341-modda; 2016-yil, № 4, 125-modda, № 12, 383, 384-moddalar; 2018-yil, № 1, 1-modda, № 10, 676-modda, № 12, 783-modda; 2019-yil, № 5, 265-modda, № 8, 469-modda, № 9, 592-modda, № 11, 792-modda, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 11, 652-modda; 2021-yil, 4-songa ilova, № 10, 973-modda; 2022-yil, № 2, 79-modda, № 5, 464-modda) 37-moddasining birinchi qismi quyidagi mazmundagi “k” band bilan toʻldirilsin:

“k) ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning jazoni ijro etish muassasalarida jazoni oʻtash davrida bajaradigan har qanday ishi, agar ushbu ish bajarilgan davr uchun jazoni ijro etish muassasasi tomonidan ijtimoiy soliq toʻlangan boʻlsa”.

2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1997-yil 25-aprelda qabul qilingan 409-I-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-ijroiya kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 6, 175-modda; 2003-yil, № 9-10, 149-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2007-yil, № 6, 248-modda, № 9, 422-modda, № 12, 595-modda; 2008-yil, № 4, 187-modda, № 12, 636, 641-moddalar; 2009-yil, № 4, 136-modda, № 12, 470-modda; 2010-yil, № 9, 334-modda; 2012-yil, № 9/1, 238-modda; 2014-yil, № 9, 244-modda; 2015-yil, № 8, 310-modda; 2017-yil, № 3, 47-modda, № 10, 605-modda; 2019-yil, № 3, 165-modda, № 5, 267-modda, № 8, 469-modda, № 9, 588, 592-moddalar, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 6, 337-modda; 2021-yil, 4-songa ilova, № 11, 1061-modda, № 12, 1193-modda; 2022-yil, № 5, 464-modda) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartishlar kiritilsin:

1) 8-modda:

quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Mahkumlarga nisbatan qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatini kamsituvchi muomala yoxud jazo turlarining qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyilmaydi”;

ikkinchi qismi uchinchi qism deb hisoblansin;

2) 9-modda birinchi qismining beshinchi xatboshisi “tarjimonning” degan soʻzdan keyin “shu jumladan surdotarjimonning” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;

3) 70-modda chiqarib tashlansin;

4) 81-moddaning:

birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar ishdan boʻsh soatlarda, tungi dam olish uchun ajratilgan vaqtdan tashqari, kinofilmlar va telekoʻrsatuvlar koʻrish, radio eshittirishlar eshitish huquqiga ega”;

ikkinchi qismi chiqarib tashlansin;

5) 84-modda:

ikkinchi qismining toʻrtinchi xatboshisidagi “ayollar va” degan soʻzlar “ayollar, I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

quyidagi mazmundagi toʻrtinchi qism bilan toʻldirilsin:

“I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar uchun moʻljallangan umumiy turar joylar maxsus vositalar va moslamalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak”;

6) 88-modda ikkinchi qismining birinchi jumlasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar jinsi, yoshi, sogʻligʻining holati, mehnat qobiliyati va iloji boricha, ixtisosligi hisobga olingan holda ishlashi kerak”;

7) 96-modda:

nomi va birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

Jazoni ijro etish muassasalarining ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar mehnatiga haq toʻlashga doir xarajatlari ijtimoiy soliq boʻyicha soliq solish obyektidir”;

quyidagi mazmundagi ikkinchi va uchinchi qismlar bilan toʻldirilsin:

“Ijtimoiy soliq toʻlangan davr ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning umumiy mehnat stajiga qoʻshib hisoblanadi.

Muassasa maʼmuriyati mahkumning jazoni oʻtashi davrida soliq toʻlanganligi haqidagi maʼlumotnomani:

mahkum jazoni ijro etish muassasasidan ozod qilinishidan kamida uch ish kuni oldin Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining tuman (shahar) boʻlimiga elektron tarzda yuboradi;

jazoni ijro etish muassasasidan ozod qilinayotganida mahkumga qogʻoz shaklida beradi”;

ikkinchi — beshinchi qismlari tegishincha toʻrtinchi — yettinchi qismlar deb hisoblansin;

8) quyidagi mazmundagi 97¹-modda bilan toʻldirilsin:

Jazoni ijro etish muassasalarida jazoni oʻtayotgan mahkumlarning tuzalish yoʻliga oʻtganligi ushbu Kodeksning 102¹-moddasida nazarda tutilgan komissiya tomonidan har chorak yakunlariga koʻra quyidagi mezonlardan biri asosida belgilanadi:

mahkumning mehnatga vijdonan munosabatda boʻlishi, belgilangan mehnat normalarini bajarishi, ongli ravishda mustaqil ishlash koʻnikmalarining shakllanganligi, oʻqishga va kasb-hunar oʻrganishga boʻlgan qiziqishi;

mahkumning jazoni ijro etish muassasalarida tashkil etiladigan madaniy-maʼrifiy tadbirlardagi ishtiroki, uning tashabbusi, boshqa mahkumlarga ibrat boʻlishga intilishi;

mahkumning jazoni ijro etish muassasasida oʻrnatilgan ichki tartib-qoidalariga rioya etishi, mahkumga nisbatan ragʻbatlantirish choralari qoʻllanilganligi, unga nisbatan intizomiy jazo chorasi qoʻllanilmaganligi.

Mahkumni tuzalish yoʻliga oʻtgan yoki oʻtmagan deb topish toʻgʻrisidagi xulosa komissiya tomonidan rasmiylashtiriladi va mahkumning shaxsiy yigʻmajildiga qoʻshib qoʻyiladi.

Komissiya tomonidan tuzalish yoʻliga oʻtmagan deb topilgan mahkumlar bilan tarbiyaviy-profilaktika ishlari muassasa psixologini jalb etgan holda alohida reja asosida amalga oshiriladi.

Tuzalish yoʻliga oʻtmagan deb topilgan mahkum komissiyaning xulosasi ustidan ushbu Kodeksning 107-moddasida belgilangan tartibda shikoyat qilishga haqli”;

9) 102-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Ozodlikdan mahrum etilgan shaxslarga nisbatan ushbu Kodeks 97¹-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan mezonlar asosida ragʻbatlantirish choralari qoʻllaniladi”;

10) 102¹-moddaning ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Mahkumlarni ragʻbatlantirish masalalari, shu jumladan qoʻllanilayotgan ragʻbatlantirish choralarining ushbu Kodeks 97¹-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan mezonlarga muvofiqligi jazoni ijro etish muassasasida tuzilgan komissiya tomonidan koʻrib chiqiladi va ular boʻyicha xulosa qabul qilinadi”;

11) 113-modda ikkinchi qismining birinchi xatboshisidagi “ijobiy tavsifga ega” degan soʻzlar “tuzalish yoʻliga oʻtgan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

12) 116-moddaning ikkinchi qismidagi, 118-moddaning ikkinchi qismidagi, 120-moddaning ikkinchi qismidagi va 124-moddaning ikkinchi qismidagi “Ijobiy tavsifga ega” degan soʻzlar “Tuzalish yoʻliga oʻtgan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

13) 131-moddaning birinchi qismidagi “Ijobiy tavsifga ega mahkuma ayollarga” degan soʻzlar “Tuzalish yoʻliga oʻtgan mahkuma ayollarga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

14) 164-moddaning toʻrtinchi qismidagi “mahkum belgilangan rejimga va mehnatga vijdonan munosabatda boʻlsa” degan soʻzlar “mahkum tuzalish yoʻliga oʻtgan boʻlsa” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

3-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

4-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

5-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.