Ushbu Qonunning maqsadi sugʻurta faoliyati sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Sugʻurta deganda yuridik yoki jismoniy shaxslar toʻlaydigan sugʻurta mukofotlaridan shakllantiriladigan pul fondlari hisobidan muayyan voqea (sugʻurta hodisasi) yuz berganda ushbu shaxslarga sugʻurta shartnomasiga muvofiq sugʻurta tovonini (sugʻurta pulini) toʻlash yoʻli bilan ularning manfaatlarini himoya qilish tushuniladi.

Sugʻurta faoliyati deganda sugʻurta bozori professional ishtirokchilarining sugʻurtani amalga oshirish bilan bogʻliq faoliyati tushuniladi.

Sugʻurta quyidagi sohalarga boʻlinadi:

hayotni sugʻurta qilish (jismoniy shaxslarning hayoti, sogʻligʻi, mehnat qobiliyati va pul taʼminoti bilan bogʻliq manfaatlarini sugʻurta qilish, bunda shartnoma boʻyicha sugʻurtaning eng kam muddati bir yilni tashkil etadi hamda sugʻurta pullarining sugʻurta shartnomasida koʻrsatib oʻtilgan oshirilgan foizni oʻz ichiga oluvchi bir martalik yoki davriy toʻlovlarini (annuitetlarni) qamrab oladi);

umumiy sugʻurta (shaxsiy, mulkiy sugʻurta, javobgarlikni sugʻurta qilish hamda hayotni sugʻurta qilish sohasiga taalluqli boʻlmagan boshqa sugʻurta turlari).

Sugʻurta tavakkalchiliklari yoki ular guruhlarining va ular bilan bogʻliq majburiyatlarning umumiy xususiyatlariga muvofiq sugʻurta sohalari sugʻurta turlariga (klasslariga) boʻlinadi. Sugʻurta turlari (klasslari) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Sugʻurta bozorining professional ishtirokchilari sugʻurta faoliyatining subyektlari hisoblanadi.

Sugʻurtalovchilar, sugʻurta vositachilari, adjasterlar, aktuariylar, sugʻurta syurveyerlari, shuningdek assistans sugʻurta bozorining professional ishtirokchilaridir.

Sugʻurta brokeri, qayta sugʻurta brokeri va sugʻurta agenti sugʻurta vositachilari hisoblanadilar.

Tegishli turdagi sugʻurtani amalga oshirish uchun litsenziyaga ega boʻlgan va sugʻurta shartnomasiga muvofiq sugʻurta tovoni (sugʻurta puli) toʻlovini amalga oshirish majburiyatini oluvchi tijorat tashkiloti boʻlgan yuridik shaxs sugʻurtalovchi deb eʼtirof etiladi.

Sugʻurtalovchilar sugʻurtani amalga oshirishga bevosita bogʻliq boʻlmagan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishlari mumkin emas, ushbu Qonunning 6¹-moddasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Sugʻurtalovchi quyidagi huquqlarga ega:

qonun hujjatlarida belgilanadigan tartibda va shartlarda sugʻurta (qayta sugʻurta qilish) shartnomalari tuzish;

oʻz majburiyatlarini belgilangan tartibda qayta sugʻurta qilish, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida qayta sugʻurta qilish;

maxsus vakolatli davlat organi belgilaydigan tartibda va shartlarda investitsiya faoliyatini amalga oshirish;

sugʻurta (qayta sugʻurta qilish) sohasidagi mutaxassislar malakasini oshirish bilan bogʻliq faoliyatni, shuningdek sugʻurta agenti sifatida sugʻurta vositachiligini amalga oshirish;

sugʻurta hodisalari yuz berishining oldini olish va ogohlantirish chora-tadbirlarini maxsus vakolatli davlat organi belgilaydigan tartibda va shartlarda moliyalashtirish;

sugʻurtalovchi tomonidan amalga oshiriladigan sugʻurta turlariga doir qoidalarni (shartlarni) qonun hujjatlariga muvofiq belgilash;

sugʻurta tovoni miqdorini belgilash uchun zarur boʻlgan tegishli axborot va hujjatlarni huquqni muhofaza qiluvchi organlardan, sudlar, tibbiyot, seysmologiya, veterinariya, gidrometeorologiya tashkilotlari hamda boshqa tashkilotlardan belgilangan tartibda soʻrash va olish;

sugʻurta agentlari, sugʻurta va qayta sugʻurta brokerlari, sugʻurta bozorining boshqa professional ishtirokchilari bilan tegishli shartnomalar tuzish;

sugʻurta tovoni toʻlashni qonun hujjatlarida va (yoki) sugʻurta (qayta sugʻurta qilish) shartnomasida belgilangan hollarda hamda tartibda rad etish, sugʻurta (qayta sugʻurta qilish) shartnomasini muddatidan ilgari bekor qilish;

sugʻurta qildiruvchi tomonidan taqdim etilgan axborotni tekshirishni, sugʻurta qildiruvchining sugʻurta shartnomasi talablari va shartlarini bajarishi ustidan nazoratni sugʻurta (qayta sugʻurta qilish) shartnomasida nazarda tutilgan tartibda amalga oshirish;

chet el sugʻurtalovchilariga syurveyer va adjaster xizmatlari koʻrsatish;

ilgari sugʻurtalovchi tomonidan oʻz ehtiyojlari uchun olingan yoki sugʻurta shartnomasini amalga oshirish natijasida uning ixtiyoriga oʻtgan mol-mulkni realizatsiya qilish yoki ijaraga berish;

Oʻzbekiston Respublikasining reyting tashkilotlari va chet el reyting tashkilotlari reytinglarini olish;

oʻzining alohida boʻlinmalarini tashkil etish.

Sugʻurtalovchi qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Sugʻurtalovchi:

sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etishi;

sugʻurta faoliyatini amalga oshirish chogʻida olingan axborotning maxfiyligini qonun hujjatlari talablariga muvofiq taʼminlashi;

oʻzi vakolat bergan sugʻurta agentlarining reyestrini yuritishi;

qonun hujjatlarida belgilangan axborotni maxsus vakolatli davlat organining talabiga binoan taqdim etishi;

sugʻurta hodisasi yuz bergan taqdirda, qonun hujjatlarida yoki sugʻurta (qayta sugʻurta qilish) shartnomasida nazarda tutilgan muddatlarda barcha zarur hisob-kitoblarni amalga oshirishi va sugʻurta tovoni toʻlashi;

firmaning nomi, tashkiliy-huquqiy shakli yoki joylashgan eri oʻzgargan taqdirda, bu haqdagi axborotni sugʻurta qildiruvchilarga ushbu Qonunda belgilangan tartibda yetkazishi;

sugʻurta zaxiralarini maxsus vakolatli davlat organi belgilaydigan tartibda va shartlarda shakllantirishi hamda joylashtirishi;

qonun hujjatlarida belgilangan tartibda har yili majburiy auditorlik tekshiruvidan oʻtishi;

maxsus vakolatli davlat organi belgilagan tartibda bir yilda kamida bir marta aktuariyni (aktuar tashkilotni) aktuar xizmatlar koʻrsatish uchun jalb etishi;

maxsus vakolatli davlat organi belgilagan shaklda, tartibda va muddatlarda yillik moliyaviy hisobotni eʼlon qilishi;

qonun hujjatlarida belgilangan tartibda buxgalteriya hisobini yuritishi, moliyaviy, statistika, soliq hisobotlarini va boshqa hisobotlarni tuzishi shart.

Sugʻurtalovchining zimmasida qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Sugʻurta qildiruvchining nomidan va topshirigʻiga binoan sugʻurta shartnomasi tuzilishi va ijro etilishini tashkil qilish boʻyicha faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxs sugʻurta brokeri hisoblanadi.

Sugʻurta brokerining faoliyati sugʻurta sohasidagi boshqa faoliyat turlari bilan qoʻshib olib borilishi mumkin emas, qayta sugʻurta brokerining faoliyati bundan mustasnodir.

Sugʻurta brokeri sugʻurtalovchining ustav fondida ishtirok etishga haqli emas.

Sugʻurta brokeri oʻzi bilan sugʻurta qildiruvchi oʻrtasida tuzilgan shartnoma asosida xizmatlar koʻrsatadi.

Oʻz nomidan va qayta sugʻurta qilish shartnomasi boʻyicha sugʻurta qildiruvchi tariqasida ishtirok etuvchi sugʻurtalovchining topshirigʻiga binoan qayta sugʻurta qilish shartnomasi tuzilishini va ijro etilishini tashkil qilish boʻyicha faoliyat yurituvchi yuridik shaxs qayta sugʻurta brokeri hisoblanadi.

Qayta sugʻurta brokeri sugʻurtalovchining ustav fondida ishtirok etishga haqli emas.

Qayta sugʻurta brokeri oʻzi bilan sugʻurta qildiruvchi oʻrtasida tuzilgan shartnoma asosida xizmatlar koʻrsatadi.

Sugʻurta va qayta sugʻurta brokerlari quyidagi huquqlarga ega:

sugʻurtaning (qayta sugʻurta qilishning) har qanday turi boʻyicha vakolatlar doirasida vositachilik faoliyatini amalga oshirish;

sugʻurta (qayta sugʻurta qilish) shartnomasi tuzilgan taqdirda, sugʻurtalovchini (qayta sugʻurtalovchini) tanlash;

sugʻurtalovchidan litsenziyaning mavjudligi, ustav fondining miqdorlari, sugʻurta zaxiralari va qabul qilingan majburiyatlar toʻgʻrisida, shuningdek sugʻurtalovchining toʻlovga qobiliyatliligi va moliyaviy barqarorligiga doir boshqa koʻrsatkichlar haqida maʼlumotlar olish;

ekspert va maslahat xizmatlari koʻrsatish.

Sugʻurta va qayta sugʻurta brokerlari qonun hujjatlariga hamda oʻzlari tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishlari mumkin.

Sugʻurta va qayta sugʻurta brokerlari:

sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etishi;

sugʻurta shartnomasini tuzish va ijro etish boʻyicha toʻliq, ishonchli hamda xolisona axborotni mijozlarning soʻrovlariga koʻra taqdim etishi;

mijozning tijorat sirini va boshqa sirini tashkil etadigan maʼlumotlarni oshkor qilmasligi shart.

Sugʻurta va qayta sugʻurta brokerlarining zimmasida qonun hujjatlariga hamda oʻzlari tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Sugʻurtalovchining nomidan va topshirigʻiga binoan sugʻurta shartnomasining tuzilishi va ijro etilishini tashkil qilish boʻyicha faoliyat yurituvchi yuridik yoki jismoniy shaxs sugʻurta agenti hisoblanadi.

Sugʻurtalovchining boshqaruv organlari rahbarlari sugʻurta agenti boʻla olmaydilar.

Sugʻurta agenti oʻz faoliyatini sugʻurtalovchilar bilan tuzilgan topshiriq shartnomalari (agent bitimlari) asosida amalga oshiradi.

Sugʻurta agenti faqat oʻzi bilan topshiriq shartnomasi (agent bitimi) tuzgan sugʻurtalovchi reyestriga kiritilganidan keyin oʻz faoliyatini amalga oshirishi mumkin.

Quyidagilarga:

sugʻurta agentining tegishli turdagi sugʻurtani amalga oshirish uchun litsenziyaga ega boʻlmagan sugʻurtalovchilar nomidan sugʻurta shartnomalari tuzishiga;

agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida boshqacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi hududida sugʻurta boʻyicha sugʻurta agentining Oʻzbekiston Respublikasi hududida belgilangan tartibda roʻyxatga olinmagan chet el sugʻurta tashkilotlari nomidan sugʻurta shartnomalari tuzish bilan bogʻliq boʻlgan vositachilik faoliyatiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Sugʻurta agenti — jismoniy shaxs oʻz nomiga, toʻlovlar naqd pullar bilan amalga oshirilganida esa yaqin qarindoshlari (otasi, onasi, xotini, eri, oʻgʻli, qizi, opa-singillari va aka-ukalari) nomiga sugʻurta shartnomalari boʻyicha hujjatlar yozishga, shuningdek oʻz foydasiga sugʻurta shartnomalari tuzishga va bunda mazkur sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta agenti sifatida ish koʻrishga haqli emas.

Sugʻurta agenti quyidagi huquqlarga ega:

sugʻurtalovchi tomonidan berilgan vakolatlar doirasida sugʻurtaning har qanday turi, shu jumladan majburiy sugʻurta turlari boʻyicha vositachilik faoliyatini amalga oshirish;

sugʻurtaga qabul qilinayotgan sugʻurta tavakkalchiligini baholashda, sugʻurta hodisasi yuz berganda sugʻurta toʻlovini toʻlashda va sugʻurta qildiruvchining sugʻurta mukofotini toʻliq hajmda hamda sugʻurta shartnomasida belgilangan muddatlarda toʻlashida zarur koʻmak koʻrsatish;

sugʻurtalovchidan litsenziyaning mavjudligi, ustav fondi miqdorlari, sugʻurta zaxiralari hamda qabul qilingan majburiyatlar toʻgʻrisida, shuningdek sugʻurtalovchining toʻlovga qobiliyatliligi va moliyaviy barqarorligiga doir boshqa koʻrsatkichlar toʻgʻrisida maʼlumotlar olish;

sugʻurta shartnomasi (sugʻurta polisi) tuzish uchun zarur hujjatlarni rasmiylashtirish;

sugʻurta qildiruvchidan qabul qilib olinayotgan tavakkalchiliklar toʻgʻrisida sugʻurtalovchiga toʻliqroq axborot berish maqsadida barcha uchun ochiq boʻlgan manbalardan tavakkalchilik va sugʻurta qildiruvchi toʻgʻrisida sugʻurta qildiruvchining shaxsiy hayotiga aralashmagan holda maʼlumotlar toʻplash.

Sugʻurta agenti qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Sugʻurta agenti:

sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etishi;

sugʻurta shartnomasi tuzishda va sugʻurta tovoni toʻlashda hujjatlarni oʻz vaqtida rasmiylashtirishga koʻmaklashishi;

sugʻurta tariflari, sugʻurtalovchilar tomonidan taklif etilayotgan sugʻurta shartlari haqida, litsenziyaning mavjudligi, ustav fondi miqdorlari, sugʻurta zaxiralari hamda qabul qilingan majburiyatlar toʻgʻrisida, shuningdek sugʻurtalovchining toʻlovga qobiliyatliligi va moliyaviy barqarorligiga doir boshqa koʻrsatkichlar haqida axborotga ega boʻlishi;

sugʻurta shartnomasini rasmiylashtirishda sugʻurta qildiruvchi toʻgʻrisida zarur axborotga ega boʻlishi, unga sugʻurta tavakkalchiligini pasaytirish va sugʻurta hodisasi yuz berishi ehtimolini kamaytirishga qaratilgan aniq tadbirlarni amalga oshirishni taklif etishi;

sugʻurta qildiruvchilarning soʻroviga koʻra ularga sugʻurtaning amaldagi shartlari toʻgʻrisida axborot berishi;

sugʻurta shartnomalarini belgilangan tartibda tuzishi va yangi muddatga oʻz vaqtida qayta rasmiylashtirishi;

tuzilgan sugʻurta shartnomalari va olingan sugʻurta mukofotlari summalari hisobini belgilangan shaklda yuritishi;

sugʻurta hujjatlarining saqlanishini taʼminlashi;

mijozning tijorat sirini yoki boshqa sirini tashkil etgan maʼlumotlarning maxfiyligini saqlashi;

sugʻurta shartnomasining amal qilish muddati mobaynida tavakkalchilik shart-sharoitlarining jiddiy ravishda oʻzgarishiga taalluqli axborotni sugʻurtalovchi oʻz vaqtida olishini, shuningdek sugʻurta eʼtirozlari yuzaga kelganda hamda ularni tartibga solish jarayonida sugʻurtalovchi va sugʻurta qildiruvchi oʻrtasida axborotning oʻz vaqtida almashinishini taʼminlashi;

tegishli bitim mavjud boʻlgan taqdirda, sugʻurtalovchining topshirigʻiga koʻra va uning hisobidan sugʻurta toʻlovlari toʻlanishini tashkil etishi shart.

Sugʻurta agentining zimmasida qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Adjaster sugʻurtalovchining (sugʻurta qildiruvchining) topshirigʻi boʻyicha quyidagi xizmatlarni koʻrsatuvchi, oʻz shtatida tegishli mutaxassislarga ega boʻlgan yuridik shaxs yoki professional bilim va malakaga ega boʻlgan jismoniy shaxsdir:

sugʻurta hodisasi yuz berganidan keyin sugʻurta obyektini koʻzdan kechirish va tekshirish;

sugʻurta hodisasi faktlarini va tavakkalchilik holatlarini tahlil qilish;

sugʻurta obyektining shikastlanish sabablarini va sugʻurta hodisasi mavjudligini aniqlash;

sugʻurta hodisasi mavjud boʻlgan taqdirda — sugʻurta hodisasi oqibatida vujudga kelgan shikastlanish darajasi va zarar miqdorini belgilash;

toʻlanishi kerak boʻlgan sugʻurta tovoni summasini aniqlash;

sugʻurtalovchi uchun sugʻurta hodisasi boʻyicha xulosa tuzish.

Adjaster oʻz faoliyatini sugʻurtalovchi (sugʻurta qildiruvchi) bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq amalga oshiradi.

Adjaster:

sugʻurtalovchi sifatida sugʻurta va qayta sugʻurta qilish operatsiyalari oʻtkazishga;

sugʻurta boʻyicha vositachilik faoliyatini amalga oshirishga;

sugʻurtalovchilarning ustav fondlarida ishtirok etishga haqli emas.

Adjaster xizmati koʻrsatish natijalari hisobot tarzida rasmiylashtirilib, undan sugʻurtalovchi zararlarning oʻrnini qoplash va nizolarni hal qilish chogʻida foydalanishi mumkin.

Adjasterning hisobotida koʻrsatilgan xulosalar mustaqil sugʻurta ekspertizasi jarayonida qayta koʻrib chiqilishi mumkin.

Adjaster quyidagi huquqlarga ega:

adjaster xizmatlari koʻrsatiladigan sugʻurtalovchini (sugʻurta qildiruvchini) erkin tanlash;

sugʻurta voqeasini (sugʻurta hodisasini) oʻrganish uchun sugʻurta qildiruvchidan (sugʻurtalovchidan) zarur axborotni soʻrash va olish;

sugʻurta hodisasi yuz berganidan soʻng sugʻurta obyektini koʻzdan kechirish va tekshirish;

oʻzi sugʻurta obyektini sirtdan (zarur hollarda — texnika vositalarini qoʻllagan holda) koʻzdan kechirganligi toʻgʻrisidagi dalolatnomani rasmiylashtirish;

faoliyati sugʻurta obyektlariga daxldor boʻlgan davlat hokimiyati va boshqaruvi organlaridan yuridik ahamiyatga molik zarur maʼlumotlarni belgilangan tartibda soʻrash va olish.

Adjaster qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Adjaster:

sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etishi;

sugʻurta hujjatlarining saqlanishini taʼminlashi;

mijozning tijorat sirini yoki boshqa sirini tashkil etadigan maʼlumotlarning maxfiyligini saqlashi;

sugʻurta hodisasiga taalluqli maʼlumotlarni oʻz vaqtida tahlil qilish uchun chora-tadbirlar koʻrishi shart.

Adjaster zimmasida qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Aktuariy quyidagilarni oʻz ichiga oladigan aktuar xizmatlari koʻrsatuvchi yuridik yoki jismoniy shaxsdir:

sugʻurta voqeasi yuz berishining matematik jihatdan ehtimolligi hisob-kitobini amalga oshirish, ham alohida tavakkalchilik guruhlarida, ham umuman sugʻurta majmui boʻyicha zarar yetkazilishining takroriyligini va ularning oqibatlari ogʻirligi darajasini belgilash;

sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) zarur sugʻurta zaxiralari va fondlarini matematik jihatdan asoslash hamda hisob-kitob qilish, ularni shakllantirish usullarini ishlab chiqish;

sugʻurtalovchining investitsiyalar sifatida toʻplangan badallardan foydalanishida kapital qoʻyilma normasi va netto-stavka miqdori oʻrtasidagi bogʻliqlikni tarif stavkalarini investitsiya daromadi summasiga kamaytirishga koʻmaklashadigan tarzda aniqlash;

sugʻurta jarayonini tashkil etish uchun zarur xarajatlarni asoslash va sugʻurta xizmatlari tannarxini hisob-kitob qilish;

sugʻurtaning (qayta sugʻurta qilishning) har bir turi boʻyicha tarif stavkalarini sugʻurtalovchilar uchun ularni oʻtkazishning uzoq muddatli va qisqa muddatli xususiyatini hisobga olgan holda belgilash;

sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) investitsiya faoliyati natijalarini aktuar hisob-kitoblardan foydalangan holda baholash;

sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) daromadlarini sugʻurtaning (qayta sugʻurta qilishning) har xil turlari boʻyicha rejalashtirish.

Aktuariy sugʻurtalovchi bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq faqat aktuar xizmatlari koʻrsatadi.

Aktuariy, agar u aktuar tashkilot shtatida turgan boʻlsa yoki aktuar tashkilot tomonidan u bilan fuqarolik-huquqiy shartnoma tuzilgan taqdirda, aktuar xizmatlari koʻrsatishga jalb etilishi mumkin.

Aktuariy sifatsiz aktuar xizmatlarini koʻrsatganlik, tijorat yoki boshqa sirni oshkor qilganlik va aktuar tashkilot zarar koʻrishiga olib kelgan oʻzga xatti-harakatlar natijasida yetkazilgan zarar uchun aktuar tashkilot oldida javobgar boʻladi.

Aktuar xizmatlari koʻrsatish uchun aktuariy maxsus vakolatli davlat organi belgilagan tartibda aktuariy malaka sertifikatini olishi shart.

Yuridik shaxs boʻlgan aktuariy oʻz shtatida aktuariy malaka sertifikatiga ega boʻlgan kamida bitta aktuariyga ega boʻlishi kerak.

Aktuariy:

sugʻurtalovchi sifatida sugʻurta va qayta sugʻurta qilish operatsiyalari oʻtkazishga;

sugʻurta boʻyicha vositachilik faoliyatini amalga oshirishga;

sugʻurtalovchilarning ustav fondlarida ishtirok etishga haqli emas.

Aktuariy faoliyati natijalari hisobot tarzida rasmiylashtiriladi.

Aktuariy hisobotida koʻrsatilgan xulosalar mustaqil sugʻurta ekspertizasi jarayonida qayta koʻrib chiqilishi mumkin.

Aktuariy quyidagi huquqlarga ega:

aktuar xizmatlari koʻrsatiladigan sugʻurtalovchini (qayta sugʻurtalovchini) erkin tanlash;

aktuar xulosasini tuzish uchun zarur boʻlgan axborot sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan taqdim etilmagan taqdirda, aktuar xizmatlari koʻrsatishni rad etish;

boshqa aktuariylarni va oʻzga mutaxassislarni aktuar xizmatlari koʻrsatishda ishtirok etishga belgilangan tartibda jalb etish.

Aktuariy qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Aktuariy:

sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etishi;

aktuar xizmatlari koʻrsatish chogʻida olingan axborotning maxfiyligiga rioya etishi;

aktuar xulosasida aktuar hisob-kitoblarning kamchilik faktlarini va ularni bartaraf etishga doir takliflarni aks ettirishi shart.

Aktuariy zimmasida qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Sugʻurta syurveyeri quyidagilar boʻyicha xizmatlar koʻrsatuvchi, oʻz shtatida tegishli mutaxassislarga ega boʻlgan yuridik shaxs yoki professional bilim va malakaga ega boʻlgan jismoniy shaxsdir:

sugʻurta shartnomasi tuzilguniga qadar sugʻurta obyektini koʻzdan kechirish va tekshirish;

sugʻurta shartnomasi tuzilguniga qadar barcha faktlarni va tavakkalchilik holatlarini tahlil qilish, tavakkalchilik darajasini aniqlash;

tekshirilayotgan sugʻurta obyekti boʻyicha xulosa tuzish.

Sugʻurta ekspertizasini oʻtkazishga vakolatli mutaxassislarning (ekspertlarning) ish tartibi sugʻurta syurveyeri tomonidan belgilanadi.

Sugʻurta syurveyeri oʻz faoliyatini sugʻurtalovchi (sugʻurta qildiruvchi) bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq amalga oshiradi.

Sugʻurta syurveyeri:

sugʻurtalovchi sifatida sugʻurta va qayta sugʻurta qilish operatsiyalari oʻtkazishga;

sugʻurta boʻyicha vositachilik faoliyatini amalga oshirishga;

sugʻurtalovchilarning ustav fondlarida ishtirok etishga haqli emas.

Sugʻurta syurveyeri ishining natijalari boʻyicha hisobot taqdim etiladi, sugʻurtalovchi (sugʻurta qildiruvchi) bu hisobotdan sugʻurta (qayta sugʻurta qilish) shartnomasi tuzish chogʻida foydalanishi mumkin.

Sugʻurta syurveyerining hisobotida koʻrsatilgan xulosalar mustaqil sugʻurta ekspertizasi jarayonida qayta koʻrib chiqilishi mumkin.

Sugʻurta syurveyeri:

xizmatlar koʻrsatiladigan sugʻurtalovchini (sugʻurta qildiruvchini) erkin tanlashga;

sugʻurta obyektini oʻrganish uchun sugʻurta qildiruvchidan (sugʻurtalovchidan) zarur axborotni soʻrash va olishga;

davlat hokimiyati va boshqaruvi organlaridan, faoliyati sugʻurta obyektlariga daxldor boʻlgan boshqa tashkilotlardan zarur maʼlumotlarni soʻrash va olishga haqli.

Sugʻurta syurveyeri qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Sugʻurta syurveyeri:

sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etishi;

sugʻurta ekspertizasi oʻtkazish uchun taraflar taqdim etgan hujjatlarning saqlanishini taʼminlashi;

mijozning tijorat sirini yoki boshqa sirini tashkil etadigan maʼlumotlarning maxfiyligini saqlashi shart.

Sugʻurta syurveyeri zimmasida qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Assistans sugʻurta qildiruvchilarga (sugʻurtalangan shaxslarga, naf oluvchilarga) hamda sugʻurtalovchilarga sugʻurta shartnomasi doirasida assistans xizmatlari, texnik, tibbiy va boshqa xizmatlar koʻrsatuvchi, shuningdek ularga moliyaviy koʻmak beruvchi yuridik yoki jismoniy shaxsdir.

Assistans oʻz faoliyatini sugʻurtalovchi bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq amalga oshiradi.

Assistans xizmatlariga sugʻurta qildiruvchilar (sugʻurtalangan shaxslar) ishtirokisiz faqat sugʻurtalovchilar tomonidan haq toʻlanadi.

Assistans:

sugʻurtalovchi sifatida sugʻurta va qayta sugʻurta qilish operatsiyalari oʻtkazishga;

sugʻurta boʻyicha vositachilik faoliyatini amalga oshirishga;

sugʻurtalovchilarning ustav fondlarida ishtirok etishga haqli emas.

Assistans quyidagi huquqlarga ega:

assistans xizmatlari koʻrsatilishi boʻyicha sugʻurtalovchilar bilan mustaqil ravishda shartnoma tuzish;

assistans xizmatlari koʻrsatilishi uchun zarur boʻlgan barcha axborot sugʻurtalovchi tomonidan taqdim etilmagan taqdirda, assistans xizmatlari koʻrsatishni rad etish;

tegishli mutaxassislarni assistans xizmatlari koʻrsatishda ishtirok etishga belgilangan tartibda jalb etish.

Assistans qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Assistans:

sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etishi;

sugʻurta qildiruvchilardan (sugʻurtalangan shaxslardan) sugʻurta voqealari (sugʻurta hodisalari) toʻgʻrisidagi xabarlar kecha-kunduz qabul qilinishini tashkil etishi va sugʻurta shartnomasi doirasida, taqdim etilgan sugʻurta polisi asosida sugʻurta qildiruvchilarga (sugʻurtalangan shaxslarga) zarur yordam koʻrsatishi;

sugʻurta hodisalarini koʻrib chiqish va tartibga solish chora-tadbirlarini koʻrishi shart.

Assistans zimmasida qonun hujjatlariga va oʻzi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Sugʻurta faoliyatini tartibga solish va nazorat qilishni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan maxsus vakolatli davlat organi amalga oshiradi.

Maxsus vakolatli davlat organi:

ijro etilishi majburiy boʻlgan toʻlovga qobiliyatlilik normativlarini hamda ularni aniqlash tartibini, ayrim tavakkalchiliklar boʻyicha sugʻurtalovchilar majburiyatlarining yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp yoki eng kam miqdorini va majburiyatlar jamining yoʻl qoʻyiladigan koʻp yoki eng kam miqdorini hisoblab chiqarish uslubini, sugʻurtalovchilarning toʻlovga qobiliyatini aks ettiruvchi axborotlarni taqdim etish tartibi va muddatlarini belgilaydi;

sugʻurta bozorining professional ishtirokchilari sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etishini, toʻlovga qobiliyatlilikning belgilangan normativlari va moliyaviy barqarorlikning boshqa talablari bajarilishini nazorat qiladi;

sugʻurtalovchilar va sugʻurta brokerlarining sugʻurta faoliyatini litsenziyalaydi;

sugʻurtalovchilarning sugʻurta zaxiralari mablagʻlarini shakllantirish hamda joylashtirish tartibi va shartlarini, shuningdek bunday mablagʻlar hisobini yuritish hamda ular boʻyicha hisobotlar tuzish tartibini belgilaydi;

sugʻurtalovchining ijro etuvchi organi rahbarlariga va bosh buxgalteriga qoʻyiladigan ijro etilishi majburiy boʻlgan malaka talablarini belgilaydi;

sugʻurtalovchilar tomonidan taqdim etiladigan moliyaviy hisobotlarning va eʼlon qilinadigan yillik moliyaviy hisobotning shaklini, shuningdek uni taqdim etish hamda eʼlon qilish tartibi va muddatlarini belgilaydi;

qonun hujjatlariga muvofiq sugʻurta bozori professional ishtirokchilarining faoliyatini tekshiradi va ularga aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish toʻgʻrisida ijro etilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar kiritadi;

qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sugʻurtalovchilar va sugʻurta brokerlari litsenziyalarining amal qilishini toʻliq yoki ayrim sugʻurta turlariga (klasslariga) nisbatan toʻxtatib qoʻyadi, shuningdek ularning faoliyatini tugatish toʻgʻrisida sudga murojaat qiladi;

har bir moliya yili tugaganidan keyin olti oy ichida sugʻurta faoliyatini tartibga solish va uni nazorat qilish borasidagi faoliyat toʻgʻrisida yillik hisobotlarni , shuningdek sugʻurta bozorining moliya yili mobaynidagi faoliyati toʻgʻrisida statistika maʼlumotlarini eʼlon qiladi;

sugʻurtalovchilarning investitsiya faoliyatini amalga oshirish, shuningdek sugʻurta hodisalari yuz berishining oldini olish va ogohlantirish chora-tadbirlarini sugʻurtalovchilar tomonidan moliyalashtirish tartibi hamda shartlarini belgilaydi;

aktuar xizmatlari koʻrsatish tartibini belgilaydi;

aktuariy malaka sertifikatini olish uchun oʻquv dasturlarini hamda malaka imtihonlari topshirish tartibini ishlab chiqadi va tasdiqlaydi, mazkur sertifikatni olish huquqi uchun malaka imtihoni oʻtkazadi;

belgilangan tartibda aktuariy malaka sertifikati beradi, uning amal qilishini tugatadi va uni bekor qiladi, malaka sertifikatiga ega boʻlgan aktuariylar reyestrini yuritadi;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshiradi.

Maxsus vakolatli davlat organi va uning xodimlari sugʻurta bozori professional ishtirokchilarining ustav fondida va boshqaruv organlarida ishtirok etishga, shuningdek sugʻurta vositachisi sifatida ish yuritishga haqli emaslar.

Sugʻurtalovchilar va sugʻurta brokerlari, shuningdek sugʻurta bozorining yuridik shaxs boʻlgan boshqa professional ishtirokchilari qonunlarda nazarda tutilgan tashkiliy-huquqiy shakllarda tuziladi.

Sugʻurtalovchilar va sugʻurta brokerlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan amalga oshiriladi, sugʻurta bozorining boshqa professional ishtirokchilarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish esa, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Sugʻurtalovchilar ustav fondining eng kam miqdori Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Sugʻurtalovchi ustav fondining kamida toʻqson foizi muassislarning (ishtirokchilarning) pul mablagʻlaridan shakllantiriladi.

Sugʻurtalovchining ustav fondini shakllantirish uchun kreditga, garovga olingan mablagʻlardan va boshqa jalb qilingan mablagʻlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Sugʻurtalovchining boshlangʻich ustav fondi litsenziya olinadigan paytga qadar muassislar tomonidan shakllantirilgan boʻlishi va qonun hujjatlarida belgilangan ustav fondining eng kam miqdoridan kam boʻlmasligi kerak.

Sugʻurtalovchilarning firma nomida ilgari tashkil etilgan sugʻurtalovchilarning nomi bilan bir xil yoki ular bilan chalkashtirib yuboriladigan darajada oʻxshash belgilar qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyilmaydi, sugʻurtalovchilarning filiallari, shuningdek unitar korxona shaklida boshqa sugʻurtalovchilar tomonidan tashkil etilgan sugʻurtalovchilarning nomlari bundan mustasnodir.

Sugʻurtalovchining firma nomi, tashkiliy-huquqiy shakli yoki joylashgan manzili oʻzgargan taqdirda sugʻurtalovchi bu haqda sugʻurta qildiruvchilarni ommaviy axborot vositalari orqali, oʻz ijrosidagi bir yildan ortiq muddatli sugʻurta shartnomalari boʻyicha esa yozma ravishda xabardor qilishi shart.

Sugʻurtalovchilar va sugʻurta brokerlarining sugʻurta faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan tartibda maxsus vakolatli davlat organi beradigan litsenziyalar asosida amalga oshiriladi.

Litsenziya sugʻurtalovchiga hayotni sugʻurta qilish sohasida yoxud umumiy sugʻurta sohasida sugʻurta faoliyatini amalga oshirish uchun beriladi. Hayotni sugʻurta qilish sohasida sugʻurta faoliyatini amalga oshirayotgan sugʻurtalovchi umumiy sugʻurta sohasida sugʻurta faoliyatini amalga oshirishga haqli emas, umumiy sugʻurta sohasining Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan ayrim turlari (klasslari) bundan mustasnodir. Umumiy sugʻurta sohasida sugʻurta faoliyatini amalga oshirayotgan sugʻurtalovchi hayotni sugʻurta qilish sohasida sugʻurta faoliyatini amalga oshirishga haqli emas.

Litsenziyada sugʻurtalovchi amalga oshirishni nazarda tutayotgan sugʻurta turlari (klasslari) koʻrsatiladi.

Sugʻurtalovchining litsenziyasi amal qilishining toʻxtatib turilishi uning yangi sugʻurta shartnomalari tuzishi taqiqlanishiga, shu jumladan amaldagi sugʻurta shartnomalari uzaytirilishining taqiqlanishiga sabab boʻladi. Bunda sugʻurtalovchi ilgari tuzilgan sugʻurta shartnomalari boʻyicha oʻz zimmasiga olgan majburiyatlarini belgilangan tartibda bajarishga majburdir.

Litsenziyaning amal qilishi tugatilgan kundan eʼtiboran besh kun ichida maxsus vakolatli davlat organi sugʻurtalovchini tugatish toʻgʻrisidagi ariza bilan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sudga murojaat etishi shart.

Sugʻurtalovchining ilgari amal qilgan boshqaruv organlarining vakolatlari toʻxtatib turiladi va maxsus vakolatli davlat organi tomonidan tayinlagan sugʻurtalovchining muvaqqat maʼmuriyatiga oʻtadi. Muvaqqat maʼmuriyat sud qaror chiqargunga qadar boʻlgan davrda oʻz faoliyatini amalga oshiradi.

Sugʻurtalovchi muvaqqat maʼmuriyatining hisoboti maxsus vakolatli davlat organiga hamda sugʻurtalovchini tugatish toʻgʻrisida maxsus vakolatli davlat organining arizasi yoʻllangan sudga taqdim etiladi.

Sugʻurtalovchining muvaqqat maʼmuriyati oʻz faoliyati davrida xarajat operatsiyalarini amalga oshirishga haqli emas, sugʻurtalovchining boshqaruv xarajatlari (maʼmuriy xarajatlari), sugʻurtalovchiga tushayotgan pullarni hisobga yozish va ilgari tuzilgan sugʻurta shartnomalari boʻyicha sugʻurta hodisalari yuz berganda sugʻurta tovonini (sugʻurta pulini) toʻlash bilan bogʻliq hollar bundan mustasnodir.

Sugʻurtalovchi muvaqqat maʼmuriyatining ishlash tartibi maxsus vakolatli davlat organi tomonidan belgilanadi.

Ushbu moddaning qoidalari sugʻurtalovchining arizasiga binoan litsenziya bekor qilingan hollarga, shuningdek uning muassislari (ishtirokchilari)ning yoki taʼsis hujjatlarida shunday vakolat berilgan sugʻurtalovchining boshqaruv organi qaroriga binoan qayta tashkil etilishi yoxud tugatilishiga taalluqli emas.

Sugʻurtalovchilarni qoʻshib yuborish, qoʻshib olish, boʻlish, ajratib chiqarish, oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etish maxsus vakolatli davlat organining ruxsatnomasi bilan amalga oshirilishi mumkin.

Sugʻurtalovchi qayta tashkil etishga ruxsatnoma olish uchun maxsus vakolatli davlat organiga tegishli ariza bilan birga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:

muassislarining (ishtirokchilarining) yoki taʼsis hujjatlarida shunday vakolat berilgan sugʻurtalovchi boshqaruv organining qayta tashkil etish toʻgʻrisidagi qarori;

tuzilayotgan sugʻurtalovchining balansi va faoliyatining taxminiy moliyaviy natijalari;

qoʻshib yuborish yoki qoʻshib olish shartnomasining loyihasi (qoʻshib yuborish yoki qoʻshib olish shaklida qayta tashkil etilayotganda).

Sugʻurtalovchilarni qayta tashkil etishni oʻtkazish uchun berilgan ariza zarur hujjatlar taqdim etilgan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida maxsus vakolatli davlat organi tomonidan koʻrib chiqilishi kerak.

Maxsus vakolatli davlat organi qabul qilingan qaror toʻgʻrisida sugʻurtalovchini yozma ravishda xabardor qilishi shart.

Maxsus vakolatli davlat organi quyidagi hollarda sugʻurtalovchilarni qayta tashkil etishga ruxsatnoma berishni rad qilishga haqli, agar:

sugʻurtalovchini qayta tashkil etish natijasida yangitdan tashkil qilinadigan sugʻurtalovchilarning moliyaviy barqarorligiga doir talablar buzilishi mumkin boʻlsa;

sugʻurtalovchilarning qayta tashkil etilishi sugʻurta bozorida raqobatning cheklanishiga yoki bartaraf etilishiga olib kelishi mumkin boʻlsa;

sugʻurtalovchilarni qayta tashkil etishga ruxsatnoma berilishi soʻrab taqdim qilingan hujjatlarda ishonchsiz maʼlumotlar boʻlsa yoxud bu hujjatlar qonun hujjatlariga nomuvofiq boʻlsa;

sugʻurtalovchilarni qayta tashkil etish qonun hujjatlariga zid boʻlsa.

Qoʻshib yuborish, boʻlish, ajratib chiqarish va oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etilganda sugʻurtalovchi (sugʻurtalovchilar) litsenziyasining amal qilishi tugatiladi. Qayta tashkil etish natijasida yangitdan tuzilgan sugʻurtalovchilarga litsenziyalarni berish soddalashtirilgan tartibda amalga oshiriladi. Qoʻshib yuborish, boʻlish, ajratib chiqarish va oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etilayotgan davri uchun hamda yangitdan tuzilgan sugʻurtalovchilar litsenziya olgunga qadar boʻlgan davrda ular yangi sugʻurta shartnomalarini tuzishga, amaldagi sugʻurta shartnomalarini uzaytirishga haqli emaslar, ilgari tuzilgan sugʻurta shartnomalari boʻyicha oʻz zimmalariga olingan, huquqiy vorislik tartibida oʻzlariga oʻtgan majburiyatlarni bajarish hollari bundan mustasnodir.

Qoʻshib olish shaklida qayta tashkil etilayotganda oʻziga boshqa sugʻurtalovchi qoʻshilayotgan sugʻurtalovchi, agar qoʻshib olish natijasida litsenziyaning shartlari oʻzgarmasa, amaldagi litsenziyani saqlab qoladi.

Sugʻurtalovchi oʻzining muassislari (ishtirokchilari) yoki sugʻurtalovchining taʼsis hujjatlarida shunday vakolat berilgan boshqaruv organi qaroriga binoan tugatilayotganda maxsus vakolatli davlat organining ruxsatnomasi talab qilinadi.

Muassislar (ishtirokchilar) yoxud sugʻurtalovchining taʼsis hujjatlarida shunday vakolat berilgan boshqaruv organi tomonidan tugatish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilinganidan keyin sugʻurtalovchi maxsus vakolatli davlat organiga tugatishga ruxsatnoma olish uchun ariza bilan yozma ravishda murojaat etgan holda quyidagi hujjatlarni ilova qiladi:

sugʻurtalovchini tugatish toʻgʻrisidagi qaror;

majburiyatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

sugʻurtalovchini tugatish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilingan sanagacha boʻlgan, auditorlik xulosasi bilan tasdiqlangan balans hisoboti;

sugʻurtalovchini tugatish muddatlari va shartlari koʻrsatilgan holdagi tugatish rejasi.

Sugʻurtalovchini tugatishga ruxsatnoma olish uchun berilgan ariza zarur hujjatlar olingan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida maxsus vakolatli davlat organi tomonidan koʻrib chiqilishi kerak.

Maxsus vakolatli davlat organi qabul qilingan qaror toʻgʻrisida sugʻurtalovchini yozma ravishda xabardor qilishi shart.

Maxsus vakolatli davlat organi sugʻurtalovchini tugatish uchun ruxsatnoma berish bilan bir vaqtda sugʻurtalovchining taqdim etilgan tugatish rejasiga oʻzgartishlar kiritishga haqli.

Maxsus vakolatli davlat organi quyidagi hollarda sugʻurtalovchini tugatishga ruxsatnoma berishni rad etishga haqli, agar:

tugatish natijasida sugʻurta qildiruvchilarning hamda sugʻurtalovchi kreditorlarining huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilsa;

sugʻurtalovchini tugatishga ruxsatnoma berilishi uchun taqdim etilgan hujjatlarda ishonchsiz maʼlumotlar boʻlsa yoki bu hujjatlar qonun hujjatlariga nomuvofiq boʻlsa.

Tugatilayotgan sugʻurtalovchi kreditorlarining talablari tugatishni amalga oshirish bilan bogʻliq xarajatlar, shuningdek tugatiladigan sugʻurtalovchining asosiy vazifalarini taʼminlash zaruratidan kelib chiqadigan xarajatlar toʻlanganidan soʻng quyidagi tartibda qanoatlantiriladi:

birinchi navbatda — hayotni sugʻurta qilish sohasida majburiy sugʻurta shartnomalari boʻyicha sugʻurta qildiruvchilarning talablari;

ikkinchi navbatda — sugʻurta qildiruvchilarning boshqa majburiy sugʻurta shartnomalari boʻyicha talablari;

uchinchi navbatda — boshqa sugʻurta qildiruvchilarning (naf oluvchilarning) talablari;

toʻrtinchi navbatda — budjetga, budjetdan tashqari fondlarga toʻlovlarni nazarda tutuvchi toʻlov (ijro) hujjatlari boʻyicha talablar. Koʻrsatilgan talablar toʻliq qanoatlantirilgandan keyin ijtimoiy sugʻurta boʻyicha talablar hamda jinoyat yoki maʼmuriy huquqbuzarlik tufayli fuqarolarning mol-mulkiga yetkazilgan zararni qoplash boʻyicha talablari qanoatlantiriladi;

beshinchi navbatda — sugʻurtalovchining boshqa kreditorlari talablari.

Qabul qilingan sugʻurta majburiyatlari bajarilishini taʼminlash uchun sugʻurtalovchilar ham soʻmda, ham chet el valyutasida toʻlangan sugʻurta mukofotlaridan maxsus vakolatli davlat organi belgilaydigan tartibda va shartlarda sugʻurta zaxiralarini shakllantiradilar hamda joylashtiradilar.

Sugʻurtalovchining sugʻurta zaxiralariga mos keluvchi aktivlari olib qoʻyilishi mumkin emas.

Sugʻurtalovchilar ayrim tavakkalchiliklar boʻyicha yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp miqdordan va majburiyatlar jamining yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp miqdoridan ortiq majburiyatlarni oʻz zimmalariga olishlari mumkin emas, ularning bu majburiyatlarni bajarish qobiliyati toʻlovga qobiliyatlilik normativlariga va moliyaviy barqarorlikning boshqa talablariga muvofiq qayta sugʻurta qilingan hollar bundan mustasnodir. Oʻzbekiston Respublikasi rezidentlari boʻlmish sugʻurtalovchilar Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida oʻz majburiyatlarini belgilangan tartibda qayta sugʻurta qilishga haqlidirlar.

Sugʻurtalovchilar, sugʻurta brokerlari va qayta sugʻurta brokerlari maxsus vakolatli davlat organi belgilaydigan oʻziga xos xususiyatlarni hisobga olgan holda qonun hujjatlariga muvofiq buxgalteriya hisobini yuritadilar.

Sugʻurta bozorida raqobatni cheklash yoki bartaraf etishga, bir sugʻurtalovchilarga boshqalariga qaraganda asossiz afzalliklar berilishiga yoki olinishiga, sugʻurta qildiruvchilar va boshqa shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlari kamsitilishiga qaratilgan faoliyatga yoʻl qoʻyilmaydi.

Sugʻurtalovchilar va sugʻurta vositachilariga oʻz uyushmalari (ittifoqlari) va boshqa birlashmalaridan sugʻurta bozorini monopollashtirishga qaratilgan bitimlarga erishish yoʻlida foydalanish taqiqlanadi.

Huquqni muhofaza qiluvchi organlar, sudlar, shuningdek tibbiyot, seysmologiya, veterinariya, gidrometeorologiya tashkilotlari va boshqa tashkilotlar sugʻurtalovchilarning soʻroviga koʻra sugʻurta hodisalarining yuz berishi sabablari va holatlari toʻgʻrisidagi hamda sugʻurta tovoni miqdorlari sugʻurtalovchi tomonidan aniqlanishi maqsadida yetkazilgan zarar toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish uchun zarur boʻlgan hujjatlar va xulosalarni taqdim etishlari shart.

Maxsus vakolatli davlat organi sugʻurtalovchilar yoki sugʻurta brokerlaridan qabul qilingan pul mablagʻlari va majburiyatlarining miqdorlari haqidagi axborotni, shuningdek boshqa axborotni oʻz vakolati doirasida talab qilib olishga haqli. Bunday axborotni talab qilib olish yozma ravishda, soʻrov sabablari koʻrsatilgan holda amalga oshirilmogʻi lozim.

Maxsus vakolatli davlat organi oʻzi olgan axborotning sir tutilishiga rioya etishi shart, axborotning oshkor qilinishi qonunda ruxsat etilgan hollar bundan mustasno.

Sugʻurta qildiruvchilar, sugʻurtalangan shaxslar va naf oluvchilar, sugʻurta qildiruvchilarning va sugʻurtalangan shaxslarning sogʻligʻi, sugʻurtalangan mol-mulk, sugʻurta puli, bank hisobvaraqlari mavjudligi, ushbu hisobvaraqlardagi pul qoldiqlari va pul harakati haqidagi maʼlumotlar oshkor qilinishi mumkin emas.

Sugʻurta faoliyatini amalga oshirishning umumiy shartlari, tavsiya etilayotgan sugʻurta bitimlari va operatsiyalarining roʻyxati, sugʻurta tariflari, sugʻurta turlari hamda muddatlari ochiq axborot boʻlib, sugʻurta siri predmeti boʻlishi mumkin emas.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan maʼlumotlar sugʻurta qildiruvchi, shuningdek sugʻurtalangan shaxslar va naf oluvchilar oʻzlariga taalluqli maʼlumotlarga doir yozma rozilik berganda uchinchi shaxslarga oshkor qilinishi mumkin.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan maʼlumotlar toʻgʻrisidagi maʼlumotnomalar sugʻurta qildiruvchilarning roziligini olmagan holda sugʻurtalovchilar tomonidan sudga, prokurorga, qoʻzgʻatilgan jinoyat ishi mavjud boʻlgan taqdirda esa, surishtiruv va tergov organlariga belgilangan tartibda taqdim etiladi.

Tuzilgan sugʻurta shartnomalari va amalga oshirilgan hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi maʼlumotnomalar sugʻurta qildiruvchi jismoniy shaxs vafot etgan taqdirda quyidagilarga beriladi:

sugʻurta qildiruvchi oʻz vasiyatnomasida koʻrsatgan shaxsga;

sud va notariusga — ularning ish yurituvida boʻlgan merosga oid ishlar boʻyicha sudning qarori yoki notariusning oʻz muhri bilan tasdiqlangan yozma soʻrovi asosida. Notariusning yozma soʻroviga sugʻurta qildiruvchi vafot etganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaning nusxasi ilova qilingan boʻlishi kerak;

konsulga uning ish yurituvida boʻlgan merosga oid ishlar yuzasidan.

Chet el sugʻurta tashkilotlari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yuridik shaxslar — sugʻurta bozori professional ishtirokchilarining muassislari (ishtirokchilari) boʻlishlari mumkin.

Chet el sugʻurta tashkilotlari Oʻzbekiston Respublikasi hududida qayta sugʻurta qilishni, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga chiqib ketayotgan transport vositalari va boshqa oʻziyurar mashinalar hamda mexanizmlar egalarining fuqarolik javobgarligini sugʻurtalashni amalga oshirishga haqlidirlar. Bunda ana shunday sugʻurta shartnomalarini tuzish sugʻurtalovchilar va sugʻurta vositachilari Oʻzbekiston Respublikasining rezidentlari orqali amalga oshiriladi.

Sugʻurta faoliyati sohasidagi nizolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi.

Sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining buzilishida aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.