1.07.00.00.00 Moliya va kredit toʻgʻrisidagi qonunchilik. Bank faoliyati / 07.19.00.00 Bank tizimi / 07.19.03.00 Banklar jamgʻarmalari va zaxiralari. Kapitallashtirish]
[TSZ:
1.Moliya / Banklar va boshqa kredit muassasalari. Kreditlar]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MARKAZIY BANKI BOSHQARUVINING
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qarori
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tijorat banklarining likvidliligini boshqarishga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2015-yil 13-avgustda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 2709]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2015-yil 6-maydagi PQ-2344-son “Tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini yanada oshirish va ularning resurs bazasini rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Tijorat banklarining likvidliligini boshqarishga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan keyin kuchga kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Markaziy bank raisi F. MULLAJONOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Toshkent sh.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2015-yil 22-iyul,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
19/14-son
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2015-yil 22-iyuldagi 19/14-sonli qaroriga ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tijorat banklarining likvidliligini boshqarishga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
NIZOM
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2015-yil 6-maydagi PQ–2344-sonli “Tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini yanada oshirish va ularning resurs bazasini rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq tijorat banklarining (bundan buyon matnda bank deb yuritiladi) likvidliligini boshqarishga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-bob. Umumiy qoidalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bankning likvidliligi (bundan buyon matnda likvidlilik deb yuritiladi) — bank majburiyatlarini oʻz vaqtida va toʻliq bajarilishini taʼminlash imkoniyati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
doimiy boʻlmagan majburiyatlar — istalgan vaqtda bankdan chiqib ketishi ehtimoli yuqori boʻlgan yirik depozitlar yoki yirik qarzlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
nolikvidli aktivlar — bozor narxini kotirovka boʻyicha aniqlash mumkin boʻlmagan yoki bu turdagi aktivlarning xarid narxi sotuvchi va xaridor oʻrtasidagi kelishuv natijasida alohida tarzda aniqlanadigan, qiymati katta miqdordagi oʻzgarishlarga uchrab turishi mumkin boʻlgan va taqqoslashni qiyinlashtiradigan aktivlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
likvidli aktivlar — bozor qiymatining shakllanishini taʼminlaydigan, bozor qiymati boʻyicha qisqa muddat ichida ularni sotib olishga osonlik bilan xaridor topiladigan, doimiy ravishda sotiluvchi va sotib olinuvchi aktivlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Likvidli aktivlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
naqd pullar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sof quyma oltin;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bankning Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankida (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) ochilgan hisobvaraqlaridagi mablagʻlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bankning boshqa banklarda ochilgan hisobvaraqlaridagi mablagʻlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qimmatli qogʻozlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qisqa muddatli (7 kungacha) banklararo kreditlar va depozitlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tavakkalchilik darajasi past boʻlgan mamlakatlar hukumatlarining qimmatli qogʻozlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
“Standard & Poorʼs”, “Fitch Ratings” va “Moodyʼs Investors Service” kompaniyalari kabi yetakchi xalqaro reyting tashkilotlarining eng yuqori baholari berilgan, rivojlangan fond birjalari roʻyxatlariga kiritilgan, tavakkalchilik darajasi past boʻlgan mamlakatlarning yetakchi transmilliy kompaniyalarining qimmatli qogʻozlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ehtimoliy zararlarni qoplash zaxiralariga ajratmalar sifatida Markaziy bankka oʻtkazilgan mablagʻlardan tashqari mazkur Nizomning 2-bandi toʻrtinchi xatboshisida keltirilgan likvidli aktivlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4. Yuqori likvidli aktivlar quyidagi talablarga javob berishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kapital monandligini hisoblashda 0 foiz tavakkalchilik belgilanishi. Bunda, nomoddiy aktivlar, birlashmagan korxonalar kapitaliga qilingan investitsiyalar har qanday holatda yuqori likvidli aktivlar hisoblanmaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5. Uzoq muddatlarga qoʻyilgan aktivlar hisobidan yuqori foyda olish va qisqa muddatli likvidlilikka boʻlgan ehtiyojlarni qondirish oʻrtasidagi muvozanatni saqlash bankni boshqarishda bank boshqaruv organlarining samaradorligi hamda bank ijro rahbariyatining malakasi yuqori ekanligidan dalolat beruvchi asosiy komponent hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6. Bank tomonidan mazkur Nizomda koʻrsatilgan barcha talablar bajarilgan taqdirda ham toʻlovlarni oʻz vaqtida oʻtkazmaslik likvidlilikka boʻlgan talabni qoʻpol ravishda buzish hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7. Qisqa muddatli majburiyatlarni bajarish uchun yetarli miqdorda pul mablagʻlari va qisqa muddatli aktivlarga ega boʻlishi yuzasidan bank rahbariyati likvidlilikni rejalashtirib borishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8. Bank foyda olishga boʻlgan intilishni muvozanatda saqlab turishi hamda daromad olish maqsadida likvidlilikka qoʻyilgan talablarni buzmasligi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-bob. Likvidlilikni boshqarish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
9. Likvidlilikni samarali boshqarish quyidagi talablar asosida amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bank va uning atrofidagi muhitning oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olgan va aniq ifodalangan likvidlilikni boshqarish siyosatining mavjudligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bankning tegishli boʻlinmalarini oʻzaro muvofiqlashtirilganligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
likvidlilik holati monitoringini amalga oshirish vazifalari yuklatilgan tarkibiy boʻlinmaning mavjudligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
maʼlumotlar bazasini shakllantirish hamda bankning aktiv va passiv holatlarini tahlil qilish uchun axborot tizimining mavjudligi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10. Banklarda likvidlilikni boshqarish siyosati likvidlilikni boshqarish boʻyicha asosiy holatlarni qamrab olishi hamda likvidlilikni boshqarishga oid oʻziga xos jihatlariga nisbatan pozitsiyasini yoki turli xil moliyaviy vositalarni qoʻllashga nisbatan munosabatini aniq ifoda etishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
11. Banklar likvidlilik tavakkalchiligi valyuta tavakkalchiligiga taʼsir etishi mumkinligini hisobga olib, har bir asosiy valyuta boʻyicha monitoring oʻtkazishlari va likvidlilik tavakkalchiligini boshqarishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
12. Likvidlilikni boshqarish siyosati alohida hujjat sifatida ishlab chiqiladi va bank Kengashi tomonidan har yili tegishli yilning 1-fevraligacha tasdiqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
13. Bank Kengashi tomonidan har chorakda kamida bir marta likvidlilikni boshqarilishi muhokama qilinishi va natijasi yuzasidan tegishli qarorlar qabul qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
14. Har bir bankda likvidlilikni boshqarish qoʻmitasi (bundan buyon matnda qoʻmita deb yuritiladi) tuzilishi hamda uning zimmasiga likvidlilikni samarali boshqarishni taʼminlash maqsadida bankning barcha boʻlinmalari faoliyatini muvofiqlashtirish majburiyati yuklatilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
15. Bank boshqaruvi raisi qoʻmitaga rahbarlik qiladi va qoʻmita aʼzolarini bankning asosiy tarkibiy boʻlinmalari rahbarlaridan tayinlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
16. Qoʻmita bankning biznes-rejasi hamda u faoliyat olib borayotgan iqtisodiy sharoitlarga asoslanib, resurslarga boʻlgan joriy va istiqboldagi ehtiyojlarni koʻrib chiqish uchun haftasiga kamida bir marta yigʻilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
17. Qoʻmita doimiy ravishda likvidlilik tavakkalchiligini hamda yuridik shaxslarning moliyalashtirishga boʻlgan talablarini, faoliyatlari yoʻnalishlarini, pul oqimlarini nazorat qilishi va monitoringini amalga oshirishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
18. Qoʻmita qarorlari bank boʻlinmalari va filiallari tomonidan amalga oshiriladigan tezkor va strategik koʻrsatmalarni oʻz ichiga olishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
19. Bankda likvidlilikni boshqarish uchun uning barcha tarkibiy boʻlimlaridan zarur axborotlarni olish vakolatiga ega boʻlgan tarkibiy boʻlinma tashkil etilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
20. Bankda likvidlilikni boshqarish uchun masʼul boʻlgan tarkibiy boʻlinma zimmasiga quyidagi asosiy vazifalar yuklatiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
likvidlilik holatini doimiy ravishda kuzatib borish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
rahbariyatga likvidlilik holati toʻgʻrisida kunlik hisobotlarni taqdim etib borish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
likvidlilikni qisqa muddatli rejalashtirish tavsiyalarini tayyorlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
davriy ravishda (kun, oy, chorak, yil yakunlari boʻyicha) bank boshqaruviga likvidlilik holati yuzasidan hisobotlarni taqdim etib borish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
21. Kunlik likvidlilik hisobotlar 7 kunlik davr ichida likvidlilikning qisqa muddatli pasayishi yoki ortishini aks ettirishi lozim. Kunlik likvidlilik hisobotida mazkur Nizomning 1-ilovasida koʻrsatilgan maʼlumotlar aks ettirilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
22. Kunlik likvidlilik hisoboti yuzasidan resurslar taqchilligi yuzaga kelganda uni qay tarzda qoplash toʻgʻrisida, resurslar ortiqcha boʻlganda esa keyingi davrlarda likvidlilik talablarini hisobga olib, mablagʻlarni qay tarzda foydaliroq joylashtirish toʻgʻrisida qoʻmita tomonidan tegishli qaror qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
23. Uzoq muddatli rejalashtirish aktivlar va majburiyatlarni soʻndirish grafigini kamida oylik davr asosida tayyorlash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Mazkur grafik maʼlum davr oraligʻida likvidlilikning ortib yoki kamayib ketishini aks ettirgan holda, soʻndirishning tegishli toifalari boʻyicha moliyaviy aktivlar va majburiyatlarni kuzatib borish hamda rahbariyatga muammolarni oldini olish uchun choralar koʻrish imkoniyatini yaratib berishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
24. Har bir bank, oʻz amaliyotlari hajmi va murakkabligiga bogʻliq holda, likvidlilikni samarali tarzda kuzatish imkonini beruvchi oʻz axborot tizimiga ega boʻlishi lozim. Axborot tizimlari rahbariyatning zaruriy axborotga boʻlgan ehtiyojini oʻz vaqtida va toʻliq qondirishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
25. Har bir bankda likvidlilik boʻyicha hisobotlar bank boshqaruvi axborot tizimiga koʻmaklashishi lozim. Bank boshqaruvi axborot tizimi har bir asosiy valyutaning likvidliligini monitoring qilish imkonini berishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
26. Hisobotlar rahbariyatga asoslangan qarorlar qabul qilish imkoniyatini berish uchun oʻz vaqtida berilishi va yetarli darajada batafsil boʻlishi uchun ular quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
likvidli aktivlar haqidagi maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yuqori likvidli aktivlar haqidagi maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
likvidlilik koeffitsiyentlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sof barqaror moliyalashtirish meʼyori koeffitsiyenti (bundan buyon matnda SBMMK deb yuritiladi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
moliyaviy resurslarning eng yirik manbalari, tarmoq va geografik hudud boʻyicha resurslar manbalarining jamlanganligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
asosiy nomuvofiqliklarni aniqlash uchun aktivlar va passivlarni toʻlash jadvali;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
likvidli aktivlar va depozitlarning aks ettiruvchi oʻzgarish jadvallari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
balansdan tashqari majburiyatlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
iqtisodiyotning ahvoli, shu jumladan, asosiy iqtisodiy indikatorlar va foiz stavkalarining oʻzgarish prognozi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-bob. Likvidlilikni boshqarish strategiyasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
27. Likvidlilikni samarali boshqarish aktivlar va passivlarni faol boshqarilishini oʻz ichiga olishi lozim. Likvidlilikni boshqarishga boʻlgan talablar bajarilishi bank balansining aktiv va passiv qismlarini, shuningdek koʻzda tutilmagan holatlar hisobvaraqlarini boshqarish orqali taʼminlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
28. Banklar resurslarni va moliyalash yoʻnalishlarini samarali diversifikatsiya qilish imkonini beruvchi moliyalash strategiyasini ishlab chiqishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
29. Balansning aktiv qismida likvidlilikni boshqarish uchun Davlat qisqa muddatli obligatsiyalari yoki zaxiralarning ortiqcha miqdorini yoxud qisqa muddatli qoʻyilmalari kabi boshqa likvidli aktivlarni xarid qilish yoki sotish usullari bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
30. Bank rahbariyati bozordagi holat boʻyicha aniq va oʻz vaqtida olingan maʼlumotlarga asoslanib, bankka jalb qilinayotgan mablagʻlar turlarining afzalliklari va kamchiliklarini batafsil aniqlashi lozim. Likvidlilikni boshqarish boʻyicha qarorlar qabul qilish quyidagi omillar tahlili asosida amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
joriy likvidlilik holati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
resurslarga boʻlgan talabning davriy oʻzgarib turishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
resurslarga boʻlgan talablarning kutilayotgan oʻzgarishlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
resurslar manbalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
resurslar qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
aktivlarning sifati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
resurslarning jamlanganligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bank kapitali va daromadligini hisobga olgan holda, bankning umumiy moliyaviy holati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
balansdan tashqari moddalardagi majburiyatlar va shartnomalar, shu jumladan, ishlatilmayotgan kredit liniyalari, akkreditivlar, qimmatli qogʻozlar yoki chet el valyutasini sotib olish uchun tuzilgan kelishuvlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4-bob. Likvidlilikni boshqarish usullari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
31. Banklar tomonidan jalb qilingan mablagʻlar narxlarning raqobatliligiga va majburiyatlarni qaytarish muddati aktivlarni qaytarish muddatiga mos kelish talablariga javob berishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
32. Aktivlar va majburiyatlarni qaytarish muddatlarining mos kelmasligi likvidlilik tavakkalchiligining asosiy omili hisoblanadi. Bu nomutanosibliklarni anglagan holda likvidlilik tavakkalchiligini kamaytirish uchun yetarli choralarni koʻrish yoʻli bilan likvidlilikni mustahkamlash likvidlilikni samarali boshqarishni koʻrsatadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bank rahbariyatiga likvidlilik yoʻnalishlari boʻyicha shartnomaviy majburiyatlarni boshlangʻich va soddalashtirilgan holatini, likvidlilikka boʻlgan talabni qachon oʻsishini koʻrsatish hamda likvidlilikka boʻlgan talabning asosiy jihatlarini aniqlash maqsadida banklar oʻz aktiv va majburiyatlarini qaytarish muddatlari oʻrtasidagi nomuvofiqlikni baholab borishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
33. Banklar yirik korxona-mijozlarning maxsus depozitlariga qaram boʻlib qolishini oldini olish maqsadida oʻz majburiyatlari (vositalari) tarkibini diversifikatsiya qilib borishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
34. Banklararo bozor resurslarning muhim va yirik manbai boʻlib hisoblanadi va ular quyidagi muammolarni hal etish uchun xizmat qiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
banklar vakillik hisobvaraqlaridagi mablagʻlar taqchilligini qoplash va uni talab darajasiga yetkazish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
moʻljallanayotgan uzoq muddatli kreditlash ehtiyoji vujudga kelguncha yoki yirik depozitni qaytarish talabi bildirilguncha boʻsh resurslarni, shu jumladan, qisqa muddatga samarali joylashtirish uchun sharoit yaratish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
35. Banklar banklararo bozorda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda oʻzaro qarz munosabatlariga kirishishi mumkin. Bunda banklararo kreditlarning foiz stavkalari banklar oʻrtasida tuzilgan bitim asosida belgilanishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Banklararo kreditlarning foiz stavkalari Markaziy bankning qayta moliyalash stavkasi yoki Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qimmatli qogʻozlari boʻyicha stavkalariga nisbatan ham belgilanishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
36. Taʼminotga ega boʻlmagan banklararo kredit bitimlarini tuzganda bir qarzdorga toʻgʻri keluvchi tavakkalchilik meʼyorlariga amal qilish kerak, overnayt operatsiyalari bundan mustasno boʻlib, ularning eng yuqori miqdori bank birinchi darajali kapitalining 25 foizidan oshmasligi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
37. Repo operatsiyalarida qoʻllaniladigan qimmatli qogʻozlar oson sotiluvchi va likvidli boʻlishi kerak. Banklar davlat qisqa muddatli obligatsiyalaridan boshqa qimmatli qogʻozlarni garovga olganda ularni oʻzlarida yoki uchinchi shaxslarda saqlanishini taʼminlashlari kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
38. Banklar stress vaqtida banklararo bozordan yoki Markaziy bankdan taʼminlangan mablagʻlarni jalb qilish maqsadida ularning garovi sifatida foydalanish mumkin boʻlgan likvidli aktivlar hajmini monitoring qilib borishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
39. Banklar repo operatsiyalarini qonun hujjatlari talablariga rioya qilgan holda amalga oshirishlari lozim. Kredit beruvchi qimmatli qogʻozlar toʻlov muddatiga koʻra garov qiymatining kredit qiymatidan kamida 10 foizga yuqori boʻlishini taʼminlashi kerak. Ushbu marja miqdori garovga qoʻyilgan qimmatli qogʻozlarning qolgan toʻlash muddatiga koʻra belgilanishi va toʻlov muddati marja miqdoriga nisbatan belgilanishi zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
40. Banklar bozorda kotirovka qilinmaydigan qimmatli qogʻozlar va asosiy vositalar kabi garovning nolikvid shakllarini qoʻllashda oʻzlarining zimmasidagi xatarni baholab borishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5-bob. Likvidlilikni baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
41. Banklar asosiy valyutalar boʻyicha likvidlilik tavakkalchiligini monitoring va nazorat qilib borishlari kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
42. Banklar likvidlilik tavakkalchiligini monitoring va nazorat qilish maqsadida koʻzda tutilmagan holatlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin boʻlgan kirim va chiqim mablagʻlarini, shu jumladan forvard-bitimlar, repo operatsiyalari, ijroga olingan kafolatlar, devalvatsiyalangan akkreditivlar, moliyaviy holati qoniqarsiz boʻlgan qarzdorlarga berilgan akkreditivlar va kafolatlarni hisobga olishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
43. Banklar majburiyatlarining oʻz vaqtida va toʻliq bajarilishini taʼminlash maqsadida lahzali va joriy likvidlilik meʼyorlarini bajarishlari lozim.
(43-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2017-yil 10-iyundagi 12/1-sonli qarori (roʻyxat raqami 2709-1, 20.06.2017-y.) tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 25-son, 559-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
431. Joriy likvidlilik koeffitsiyenti joriy aktivlar summasini (toʻlov muddati 30 kungacha boʻlgan bankning likvidli aktivlari va qoʻyilmalari, bundan muddati uzaytirilgan yoki qaytarish muddati oʻtgan kreditlar mustasno) joriy majburiyatlar (talab qilib olinguncha va ijro etish muddati 30 kungacha boʻlgan majburiyatlar) summasiga nisbati orqali aniqlanadi va 30 foizdan kam boʻlmasligi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
432. Lahzali likvidlilik koeffitsiyenti bank kassasidagi naqd pul va boshqa toʻlov hujjatlari hamda bankning Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankidagi hisobvaraqlaridagi mablagʻlari (bundan Markaziy bankdagi majburiy zaxira hisobvaragʻi va majburiy zaxiralar depozitlaridagi mablagʻlar mustasno) summasini ushbu Nizomning 3-ilovasidagi roʻyxatda keltirilgan hisobvaraqlarning qoldiqlari — talab qilib olinguncha majburiyatlar summasiga nisbati orqali aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Lahzali likvidlilik koeffitsiyentini hisoblashda faqat Oʻzbekiston Respublikasi milliy valyutasidagi mablagʻlar inobatga olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Lahzali likvidlilik koeffitsiyenti 2017-yil 1-avgustdan boshlab 10 foizdan, 2017-yil 1-noyabrdan boshlab 15 foizdan, 2018-yil 1-yanvardan boshlab 20 foizdan kam boʻlmasligi lozim.
(431-432-bandlar Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2017-yil 10-iyundagi 12/1-son qaroriga (roʻyxat raqami 2709-1, 20.06.2017-y.) asosan kiritilgan — OʻR QHT, 2017-y., 25-son, 559-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
44. Likvidlilik tahlil qilingan davr (oylik, choraklik, yillik) mobaynida tahlil qiluvchi likvidlilik koʻrsatkichlari oʻzgarishi tendensiyasiga ahamiyat berishi va oʻzgarishlar sabablari hamda xususiyatlarini oʻtgan davrlarga nisbatan baholashi, resurslar jalb qilishning oʻtgan va joriy strategiyalarini tahlil qilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
45. Likvidlilik koeffitsiyenti oʻz-oʻzidan likvidlilikning yetarliligi boʻyicha aniq maʼlumotlarni bermaydi, ular umumiy bahoning bir qismi hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
46. Likvidlilikni hisoblashda likvidli aktivlarning jami aktivlardagi ulushini, doimiy boʻlmagan majburiyatlarning jami aktivlardagi ulushini, likvidli aktivlarning doimiy boʻlmagan majburiyatlardagi ulushini hisoblash orqali qoʻshimcha likvidlilik koeffitsiyentlaridan ham foydalaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Yuqorida keltirilgan koʻrsatkichlarning pasayishi bank resurslarining barqaror boʻlmagan manbalariga tayanganligini yoki bank portfelidagi yuqori likvidli aktivlar ulushi kamayganligidan dalolat beradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
47. Banklar ajratilgan kreditlarni jalb qilingan depozitlarga boʻlish orqali depozitlarning ajratilgan kreditlardagi ulushini aniqlaydi. Koʻrsatkichning juda yuqori (80 foizdan ortiq) qiymati va (yoki) oʻsishi muammolarning dastlabki belgilaridanoq bankdan chiqib ketadigan barqarorligi pastroq resurslar manbalariga boʻlgan bank ishonchini bildiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
48. Banklar qimmatli qogʻozlar portfelidagi garovga qoʻyilgan qimmatli qogʻozlarni jami qimmatli qogʻozlar portfeliga boʻlish orqali likvidlilikka tezkor talablarni qoplash uchun qoʻllanila olmaydigan qimmatli qogʻozlar ulushini aniqlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
49. Bank rahbariyati oʻzining likvidlilik koʻrsatkichlari toʻplamini ishlab chiqishda joriy likvidlilikdan tashqari bank xususiyatlaridan kelib chiqib boshqa omillarni hisobga olishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
50. Banklar yirik hamkor, iqtisodiyot tarmoqlari va vositalardan olinadigan moliyalash manbalarini umumlashtirgan holda tahlil qilib borishlari va tahlil natijalari boʻyicha bank Kengashi va boshqaruvi tomonidan holatni tuzatish boʻyicha tegishli choralar koʻrilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bank tomonidan umumlashtirgan holda moliyalash manbalarini monitoring qilishda har bir yirik hamkorning manbai boʻyicha moliyalashtirish majburiyatlarini jami aktivlarga, chet el valyutasidagi manbalar boʻyicha moliyalashtirish majburiyatlarini jami aktivlarga va har bir yirik mahsulot yoki vosita manbai boʻyicha moliyalashtirish majburiyatlarini jami aktivlarga nisbatlari tahlil qilib boriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
51. Banklar oʻzlarining likvidlilik holatlarini har chorakda kamida bir marta stress testlaridan oʻtkazishlari lozim. Stress testlarining yakuniy natijasi boʻyicha tavakkalchilikni boshqarish strategiyasini toʻgʻrilab borishlari kerak. Stress testlarining natijalaridan kelib chiqib banklar kutilmagan stress holatlarida qoʻshimcha mablagʻlar bilan taʼminlash rejalarini ishlab chiqishlari zarur. Banklar stress testlari natijalari va koʻzda tutilmagan moliyalashga doir tuzilgan rejalar boʻyicha bank boshqaruvi tomonidan qabul qilingan qarorlar haqida Markaziy bankka maʼlumotlar taqdim etishlari lozim. Bank Kengashi va boshqaruvi stress koʻrsatkichlari va taxminlarini hamda koʻzda tutilmagan moliyalash rejalarini yetarliligi va muvofiqligini oʻrganib borishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
52. Banklar 2016-yil 1-yanvardan boshlab likvidlilikni qoplash meʼyorini taʼminlashlari shart. Likvidlilikni qoplash meʼyori koeffitsiyenti (bundan buyon matnda LQMK deb yuritiladi) yuqori likvidli aktivlarning keyingi 30 kun ichidagi jami sof chiqimga nisbati sifatida aniqlanadi (LQMK=yuqori likvidli aktivlar/keyingi 30 kun ichidagi jami sof chiqim).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Keyingi 30 kun ichidagi kirim keyingi 30 kun ichidagi chiqimning 75 foizidan oshgan taqdirda, keyingi 30 kun ichidagi kirim sifatida keyingi 30 kun ichidagi chiqimning 75 foizi olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Keyingi 30 kun ichidagi kirim va chiqimning qayta hisoblash koeffitsiyenti Markaziy bank tomonidan oʻrnatiladi va majburiyatlarning turi va muddatiga bogʻliq boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
53. Banklar 2018-yil 1-yanvardan boshlab sof barqaror moliyalashtirish meʼyorini taʼminlashlari shart. SBMMK barqaror moliyalashtirishning mavjud summasini barqaror moliyalashtirishning zarur summasiga nisbati sifatida aniqlanadi (SBMMK=barqaror moliyalashtirishning mavjud summasi/barqaror moliyalashtirishning zarur summasi). SBMMK hisoblash namunasi mazkur Nizomning 2-ilovasida koʻrsatilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
SBMMK aktivlarni qaytarish muddatlarini hisobga olgan holda, moliyalashning barqaror resurslari mavjud boʻlishi uchun, shuningdek 1 yildan ortiq muddatdagi balansdan tashqari moddalardagi majburiyatlarni qoʻshib, likvidlilikka boʻlgan talabni (zarur boʻlgan barqaror moliyalashtirishni) qondirish uchun kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
54. Barqaror moliyalashtirishning mavjud summasiga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
55. Barqaror moliyalashtirishning zarur summasiga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qaytarilishiga 1 yil va undan ortiq muddat qolgan bank aktivlari, shu jumladan muammoli kreditlar va nomoliyaviy aktivlar (yer uchastkalari, binolar, mebel, kompyuterlar va avtomashinalar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sud jarayonida boʻlgan yoki belgilangan tartibda undirilmagan aktivlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qaytarish muddati 1 yildan kam boʻlgan boshqa aktivlar summasining 30 foizi, qaytarish muddati 1 yildan kam boʻlgan yoki muddatsiz likvidli aktivlar bundan mustasno;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
balansdan tashqari moddalardagi majburiyatlarning 15 foizi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5. Yetishmayotgan va ortiqcha resurslar — miqdori joriy aktivlar va kutilayotgan moliyaviy manbalardan moliyalashtirish boʻyicha kutilayotgan talablar va balansdan tashqari majburiyatlarni ayirish orqali aniqlanadi.
Mijozlarning plastik kartalariga oʻtkazilishi lozim boʻlgan pul mablagʻlari boʻyicha tranzit hisobvaragʻlari
23100
6.
Kliring transaksiyalari
23200 minus 23206
7.
Hukumatga tegishli daromad va boshqa tushumlar hisobvaraqlari
23400 minus 17500
8.
Mijozlarning plastik kartalaridan kelib tushgan tushum
23500 minus 17400
9.
Boshqa majburiyatlar
29800 minus 29822, 29826, 29830, 29842, 29846
(3-ilova Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2017-yil 10-iyundagi 12/1-sonli qaroriga (roʻyxat raqami 2709-1, 20.06.2017-y.) asosan kiritilgan — OʻR QHT, 2017-y., 25-son, 559-modda)