“Vasiylik va homiylik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

Oʻzbekiston Respublikasida vasiylik va homiylik toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq;

Vasiylik va homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarni, ularning joylashtirilganligi hamda mol-mulkini hisobga olish davlat reyestri toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq;

Vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning shaxsiy hujjatlari yigʻmajildini yuritish va vasiy yoki homiy tomonidan oʻz majburiyatlarini bajarishi toʻgʻrisida hisobot taqdim etish tartibi haqidagi nizom 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 26-maydagi 110-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2008-y., 5-son, 23-modda) bilan tasdiqlangan Vasiylik va homiylik organiga ota-onasining qarovisiz qolgan bolalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim etish tartibi haqidagi Nizomga 4-ilovaga muvofiq oʻzgartirishlar kiritilsin.

3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan meʼyoriy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida” 1999-yil 12-apreldagi 171-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1999-y., 4-son, 18-modda) 1-bandining uchinchi xatboshi, shuningdek qarorga 2-ilova oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

4. Vazirliklar va idoralar oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar.

5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.I. Ikramov zimmasiga yuklansin.

1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksiga, “Vasiylik va homiylik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq vasiylik va homiylik organlarining vakolatlarini, ularning vazifalari hamda vasiylikni va homiylikni belgilash, amalga oshirish va toʻxtatish tartibini belgilaydi.

2. Vasiylik va homiylik faoliyati:

a) voyaga yetmaganlarga nisbatan — tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlari;

b) sud tomonidan muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb eʼtirof etilgan fuqarolarga nisbatan — tuman, shahar tibbiyot birlashmalari;

v) sogʻligʻining holatiga koʻra homiy tayinlashga muhtoj boʻlgan voyaga yetgan muomalaga layoqatli fuqarolarga nisbatan — tuman, shahar bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazlari tomonidan amalga oshiriladi.

3. Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida yashaydigan, ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan voyaga yetmagan, muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga, shuningdek sogʻligʻining holatiga koʻra mustaqil ravishda oʻz huquqlarini amalga oshira olmaydigan va oʻz majburiyatlarini bajara olmaydigan voyaga yetgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga nisbatan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda vasiylik yoki homiylik belgilash Oʻzbekiston Respublikasining konsullik muassasalari zimmasiga yuklanadi.

4. Vasiylik va homiylik organlaridan tashqari boshqa organlar, yuridik va jismoniy shaxslarning vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarni aniqlash va joylashtirish boʻyicha faoliyat yuritishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

5. Tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlari vasiylik va homiylik sohasida oʻz vakolatlari doirasida:

yetim bolalarni va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni aniqlaydi va ularning hisobini yuritadilar;

yetim bolalar va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar haqidagi maʼlumotlarning axborot bazasini yuritadilar, maʼlumotlarni Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligining maʼlumotlar bazasiga kiritish uchun taqdim etadilar, shuningdek davlat statistika hisobotini tegishli davlat statistika organiga qonun hujjatlarida belgilangan shaklda va muddatlarda taqdim etadilar;

yetim bolalarning va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini taʼminlaydilar;

vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan hamda vasiylarga va homiylarga qoʻyiladigan talablarga mos boʻlgan shaxslarni tanlashni hamda hisobga olishni amalga oshiradilar;

yetim bolalarni va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni joylashtirishni, shuningdek ularning mol-mulkining but saqlanishini taʼminlaydilar;

vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildlarini yuritadilar;

vasiylar va homiylarning oʻz zimmasiga yuklangan majburiyatlarni bajarishi ustidan nazoratni amalga oshiradilar, ularga vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarni tarbiyalashda, tibbiy kuzatuvini tashkil etishda yordam koʻrsatadilar;

vasiylikni yoki homiylikni tugatish toʻgʻrisida, vasiylarni yoki homiylarni oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod etish yoxud chetlashtirish haqida tuman, shahar hokimiga iltimosnomalar kiritadilar;

bolaning hayotiga yoki sogʻligʻiga bevosita tahdid paydo boʻlgan hollarda uni ota-onasidan yoxud ota-onasining oʻrnini bosuvchi shaxslardan olib qoʻyish choralarini koʻradilar;

davlat muassasalariga (internatlarga) joylashtiriladigan balogʻatga yetmaganlarning hisobini olib boradilar va hujjatlarini tayyorlaydilar;

ota-onalar va bolalar oʻrtasida kelishmovchiliklar paydo boʻlgan hollarda bolalarning huquqlari va manfaatlarini himoya qilish uchun vakil tayinlaydilar;

belgilangan tartibda ota-onalik huquqidan mahrum qilish toʻgʻrisida daʼvo taqdim etadilar, sudlarda ota-onalik huquqidan mahrum qilish yoki ularning huquqini cheklash toʻgʻrisida, shuningdek, ota-onalik huquqlarini tiklash toʻgʻrisidagi ishlar koʻrib chiqilayotganda ishtirok etadilar;

vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarga maslahat yordami, huquqiy, ijtimoiy, psixologik-pedagogik va tibbiy yordam koʻrsatish borasida huquqni muhofaza qiluvchi organlar, taʼlim muassasalari, sogʻliqni saqlash muassasalari, mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari bilan hamkorlik qiladilar.

Tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

6. Tuman, shahar tibbiyot birlashmalari oʻz vakolatlari doirasida:

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolarni aniqlaydilar hamda ularning hisobini yuritadilar;

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolar haqidagi maʼlumotlarning axborot bazasini yuritadilar, maʼlumotlarni Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining maʼlumotlar bazasiga kiritish uchun taqdim etadi, shuningdek davlat statistika hisobotini tegishli davlat statistika organiga qonun hujjatlarida belgilangan shaklda va muddatlarda taqdim etadilar;

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini taʼminlaydilar;

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolarni vasiylik yoki homiylikka joylashtirilishini taʼminlaydilar;

vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildlarini yuritadilar;

vasiylar va homiylarning oʻz zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajarishi ustidan nazoratni amalga oshiradi, ularga vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarni parvarish qilishni, tarbiyalashni va ularning tibbiy kuzatuvini tashkil etishda yordam koʻrsatadilar;

vasiylikni yoki homiylikni tugatish toʻgʻrisida, shuningdek vasiylarni yoki homiylarni oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod etish yoxud chetlashtirish haqida tuman, shahar hokimiga iltimosnomalar kiritadilar;

vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish masalalari yuzasidan belgilangan tartibda ariza bilan sudga murojaat qiladilar, mazkur masalalar yuzasidan ishlarni sud majlislarida koʻrib chiqishda ishtirok etadilar;

vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarga maslahat yordami, huquqiy, ijtimoiy, psixologik-pedagogik va tibbiy yordam koʻrsatish borasida huquqni muhofaza qiluvchi organlar, taʼlim muassasalari, mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari bilan hamkorlik qiladilar;

fuqarolarga vasiylik va homiylik masalalari boʻyicha maslahatlar beradilar;

fuqarolarning vasiylik va homiylik masalalari boʻyicha murojaatlarini koʻrib chiqadilar va ular yuzasidan chora-tadbirlar koʻradilar;

vasiylik va homiylikni belgilash yuzasidan qabul qilingan hokim qarorlarining ijrosi yuzasidan tegishli muassasalar, tashkilotlar va fuqarolar bilan hamkorlik qiladilar.

Tuman, shahar tibbiyot birlashmalari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

7. Tuman, shahar bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazlari oʻz vakolatlari doirasida:

sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarni aniqlaydilar va ularning hisobini yuritadilar;

sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar haqidagi maʼlumotlarning axborot bazasini yuritadilar, maʼlumotlarni Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining maʼlumotlar bazasiga kiritish uchun taqdim etadilar, shuningdek davlat statistika hisobotini tegishli davlat statistika organiga qonun hujjatlarida belgilangan shaklda va muddatlarda taqdim etadilar;

sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarni homiylikka joylashtirilishini taʼminlaydilar;

homiylikdagi shaxslarning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildlarini yuritadilar;

homiylarning oʻz zimmasiga yuklangan majburiyatlarni bajarishi ustidan nazoratni amalga oshiradilar, ularga homiylikdagi shaxslarning tibbiy kuzatuvini tashkil etishda yordam koʻrsatadilar;

homiylikni tugatish toʻgʻrisida, shuningdek homiylarni oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod etish yoxud chetlashtirish haqida tuman, shahar hokimiga iltimosnomalar kiritadilar;

homiylikdagi shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish masalalari yuzasidan belgilangan tartibda ariza bilan sudga murojaat qiladilar, mazkur masalalar yuzasidan ishlarni sud majlislarida koʻrib chiqishda ishtirok etadilar;

homiylikdagi shaxslarga maslahat yordami, huquqiy, ijtimoiy, psixologik va tibbiy yordam koʻrsatish borasida huquqni muhofaza qiluvchi organlar, sogʻliqni saqlash muassasalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari bilan hamkorlik qiladilar;

fuqarolarga homiylik masalalari boʻyicha maslahatlar beradilar;

vasiylik va homiylikni belgilash yuzasidan qabul qilingan hokim qarorlarining ijrosi yuzasidan tegishli muassasalar, tashkilotlar va fuqarolar bilan hamkorlik qiladilar.

Tuman, shahar bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazlari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

8. Mahalliy davlat hokimiyati organlari oʻz vakolatlari doirasida:

vasiylik va homiylik sohasidagi davlat dasturlarini amalga oshirishda ishtirok etadilar;

vasiylik va homiylik sohasidagi hududiy dasturlarni ishlab chiqadilar, tasdiqlaydilar hamda amalga oshiradilar;

vasiylik va homiylik sohasidagi vazifalarni bajaruvchi hududiy davlat boshqaruvi organlari faoliyatini nazorat qilishni hamda muvofiqlashtirib borishni amalga oshiradilar;

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarning, shuningdek vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga doir tadbirlarni ishlab chiqadilar hamda amalga oshiradilar;

davlat reyestrini yuritadilar.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

9. Tumanlar, shaharlar hokimlari vasiylik yoki homiylikni belgilash va tugatish boʻyicha, shuningdek vasiylarni yoki homiylarni oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod etish yoxud chetlashtirish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladilar. Mazkur qarorlar vasiylik va homiylik organlari tomonidan manfaatdor tashkilot va shaxslarga yuboriladi.

10. Vasiylik va homiylik organlari oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksiga, “Vasiylik va homiylik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga, mazkur Nizomga hamda boshqa qonun hujjatlariga amal qiladilar.

11. Vasiylik va homiylik organlari faoliyatiga rahbarlikni Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va mahalliy davlat hokimiyati organlari amalga oshiradilar.

12. Oila kodeksining 88-moddasiga muvofiq, sud tomonidan bolalar tarbiyasi toʻgʻrisidagi nizolar koʻrib chiqilayotganda, bolaning himoyasi uchun kim daʼvo taqdim qilganligidan qatʼi nazar, vasiylik va homiylik organi ishda qatnashishga jalb qilinishi kerak.

13. Vasiylik va homiylik organi bolaning hamda uni oʻz tarbiyasiga berishni talab qilayotgan shaxsning (shaxslarning) turmush sharoitlarini tekshiruvdan oʻtkazish va tekshirish dalolatnomasini hamda unga asoslangan nizo mohiyati boʻyicha xulosani sudga taqdim qilishi shart.

14. Oila kodeksining 87-moddasiga muvofiq bolaning hayotiga yoki uning sogʻligʻiga bevosita xavf tugʻilganda vasiylik va homiylik organi bolani ota-onadan (ularning biridan) yoki bolani oʻz qaramogʻiga olgan boshqa shaxslardan zudlik bilan olib qoʻyishga haqlidir. Bolani zudlik bilan olib qoʻyish fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organining tegishli dalolatnomasi asosida amalga oshiriladi.

15. Bola olib qoʻyilganda vasiylik va homiylik organi tezda prokurorni xabardor qilishi, bolani vaqtincha muayyan yerga joylashtirishi va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organining bolani olib qoʻyish haqidagi dalolatnomasi chiqarilgandan keyin yetti kun mobaynida ota-onani ota-onalik huquqidan mahrum qilish yoki ularning ota-onalik huquqlarini cheklash haqida sudga daʼvo bilan murojaat etishi shart.

16. Bolani olib qoʻyish va uni boshqa shaxsga (shaxslarga) berish bilan bogʻliq ishlar boʻyicha sudning qarorlarini majburiy tartibda ijro etish vasiylik va homiylik organi va bola tarbiyalashga berilayotgan shaxs (shaxslar)ning majburiy ishtirokida, zarur hollarda esa — ichki ishlar organi vakili ishtirokida amalga oshirilishi lozim.

Oila kodeksining 196-moddasiga muvofiq, bolalarni oilaga tarbiyaga olish toʻgʻrisidagi bitimlarni bekor qilishga oid nizolar sud tartibida hal qilinadi.

17. Tugʻilishni qayd qilishda bolaning otasi va onasi haqidagi maʼlumotlar boʻlmagan hollarda ota va ona haqidagi yozuvlar Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish qoidalariga va mazkur Nizomga binoan vasiylik va homiylik organi koʻrsatmasi boʻyicha amalga oshiriladi.

18. Bolaning familiyasi ota-onaning familiyasiga qarab belgilanadi.

Agar ota-onalar turli familiyalarda boʻlsa, unda ota-onaning kelishuviga binoan bolaga ulardan birining familiyasi beriladi. Ota-onaning xohishiga koʻra bolaga ota yoki ona tomonidan milliy anʼanalarga koʻra ota yoki ona tomonidan boboning ismi boʻyicha familiya berilishi mumkin. Ota-ona oʻrtasidagi bolaning ismi va (yoki) familiyasiga doir paydo boʻlgan kelishmovchiliklar vasiylik va homiylik organi tomonidan hal etiladi.

19. Ota-onasining oʻrtasida nikohdan ajralishi yoki nikohning haqiqiy emas deb topilishi bolaning familiyasi oʻzgarishiga sabab boʻlmaydi. Agar ajralishdan, nikoh haqiqiy emas deb topilganidan keyin yoki ota-onadan biri otalik yoki onalik huquqidan mahrum etilganidan soʻng bolani oʻz tarbiyasiga olgan ota yoki ona unga oʻz familiyasini berishni xohlasa, bu masala vasiylik va homiylik organi tomonidan bolaning manfaatlari hisobga olingan holda hal etiladi.

20. Bolalar tarbiyasi va taʼlimiga taalluqli barcha masalalar bolalar manfaatidan kelib chiqqan va ularning fikrini hisobga olgan holda ota-ona tomonidan ularning oʻzaro kelishuvi boʻyicha hal etiladi. Ota-ona oʻrtasidagi bolaning tarbiyasi va taʼlimiga doir kelishmovchiliklar vasiylik va homiylik organi yoki sud tomonidan hal etiladi.

21. Ota-onalar boladan alohida yashaydigan ota-ona tomonidan ota-onalik huquqlarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisida yozma ravishda kelishuv tuzishga haqlidir. Agar ota-ona kelisha olmasalar, nizo ota-ona (ulardan biri)ning talabiga binoan sud tomonidan vasiylik va homiylik organi ishtirokida hal qilinadi.

22. Bobo, buvi, aka-uka, opa-singil va boshqa yaqin qarindoshlar bola bilan koʻrishib turish huquqiga ega.

Ota-onalar (ulardan biri) bolaning yaqin qarindoshlarga u bilan koʻrishib turishni rad etgan hollarda, vasiylik va homiylik organi ota-onani (ulardan birini) bunday koʻrishib turishlarga toʻsqinlik qilmaslik majburiyatini yuklashi mumkin.

23. Vasiylik va homiylik organlari bolalarni farzandlikka olish va oilaga tarbiyaga berish (patronat) bilan bogʻliq masalalardagi vakolatlari doirasida:

bolani farzandlikka olishni istagan shaxslarning, farzandlikka olgan va farzandlikka olinganlarning hisobini yuritadi, farzandlikka olish sirining saqlanishini taʼminlaydi;

tuman, shahar sudiga voyaga yetmagan bolalarni farzandlikka olish asosli ekanligi va farzandlikka olinayotgan bolaning manfaatlariga muvofiqligi toʻgʻrisida xulosa taqdim etadi va sud jarayonida ishtirok etadi;

farzandlikka olishni bekor qilish uchun sudga belgilangan tartibda hujjatlar tayyorlaydi;

bolalarni oilaga tarbiyaga (patronat)ga olishni istagan shaxslarning hisobini yuritadi;

bolalarni oilaga tarbiyaga olish (patronat) toʻgʻrisida bitim tuzadi va uni bekor qiladi.

24. Farzandlikka olish bolani farzandlikka olishni istagan shaxslarning (shaxsning) arizasiga koʻra, vasiylik va homiylik organlarining farzandlikka olishning asosliligi va farzandlikka olinayotgan bola manfaatlariga toʻgʻri kelishi haqidagi xulosasi hisobga olingan holda sud tomonidan amalga oshiriladi.

Farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ishlar alohida ish yuritish tartibida, farzandlikka oluvchilar (oluvchi), vasiylik va homiylik organlari vakillari, shuningdek prokuror ishtirokida sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

25. 10 yoshga toʻlgan bolani farzandlikka olish uchun uning roziligi talab qilinadi.

Farzandlikka olishda bolaning roziligi vasiylik va homiylik organi yoki sud tomonidan farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ish koʻrib chiqilayotganda aniqlanadi.

26. Agar bola vasiylik yoki homiylikda boʻlsa va uni farzandlikka olish uchun ota-ona roziligi talab qilinmasa, farzandlikka olish vasiy yoki homiyning roziligi bilan amalga oshiriladi.

27. Vasiylik va homiylik organi Oila kodeksining 169-moddasida belgilangan hollarda farzandlikka olishni bekor qilish toʻgʻrisida daʼvo arizasi bilan sudga murojaat qilishi mumkin.

28. Agar daʼvo vasiylik va homiylik organiga nisbatan qilingan boʻlsa, u bu haqda farzandlikka olgan shaxsga xabar berishi shart, farzandlikka olgan shaxs ishni koʻrib chiqishda javobgar tomonida ishtirok etishga haqlidir.

29. Vasiylik va homiylik organi tutingan ota-onalarni tanlashni amalga oshiradi, ular bilan bolalarni oilaga tarbiyaga olish toʻgʻrisida bitim tuzadi.

30. Bolalarni oilaga tarbiyaga olish toʻgʻrisidagi bitim uzrli sabablar (kasalligi, oilaviy yoki mulkiy holatining oʻzgarishi, tarbiyasidagi bolalar bilan oʻzaro bir-birini tushunmaslik va boshqa sabablar) mavjud boʻlsa, bolalarning tutingan ota-onasining tashabbusi bilan, shuningdek vasiylik va homiylik organlarining tashabbusi bilan yoki bola ota-onasiga qaytarilgan yoxud bola farzandlikka olingan taqdirda, muddatidan ilgari bekor qilinishi mumkin.

31. Vasiylik va homiylik organi oilaga tarbiyaga berilgan bolalarning turmush sharoitlarini va ularning tarbiyalanishini kuzatib boradi.

32. Voyaga yetmagan, oʻn olti yoshga toʻlgan shaxs, agar u mehnat shartnomasi boʻyicha ishlab turgan yoki ota-onasi, farzandlikka olganlar yoxud homiyning roziligi bilan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanayotgan boʻlsa toʻla muomalaga layoqatli deb eʼlon qilinishi mumkin.

33. Voyaga yetmagan shaxsni toʻla muomalaga layoqatli deb eʼlon qilish (emansipatsiya) vasiylik va homiylik organining qaroriga koʻra, ikkala ota-onaning, bolani farzandlikka olganlarning yoki homiyning roziligi bilan yoxud, bunday rozilik boʻlmagan taqdirda, sud qarori bilan amalga oshiriladi.

34. Tuman, shahar hokimining vasiylikni yoki homiylikni belgilash va tugatish, vasiylarni yoki homiylarni oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod etish yoxud chetlashtirish toʻgʻrisidagi, vasiylik va homiylik organlarining dastlabki tarzda vasiy yoki homiy tayinlash haqidagi qarorlari yuzasidan manfaatdor shaxslar tomonidan sudga shikoyat qilinishi mumkin.

35. Vasiy va homiyning gʻayriqonuniy harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxs, davlat organlari va muassasalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari hamda vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning yashash joyidagi fuqarolar tomonidan tegishli vasiylik va homiylik organiga yoki sudga shikoyat qilinishi mumkin.

36. Vasiylik va homiylik organining qarori hamda vasiy va homiyning xatti-harakatlari yuzasidan qilingan shikoyatlar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi.

37. Vasiylik va homiylik organlari faoliyatini muvofiqlashtirib borish maqsadida tuman, shahar hokimligi huzurida vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyalar tashkil etiladi.

38. Tuman, shahar hokimligi huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyalarning vazifalari quyidagilardan iborat:

vasiylik va homiylik organlari faoliyatini nazorat qilish;

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarning, shuningdek vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga doir chora-tadbirlarni ishlab chiqish;

davlat reyestriga maʼlumotlarning oʻz vaqtida kiritilishini taʼminlash;

vasiylik va homiylikni belgilash, vasiy yoki homiylarni oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod etish yoki chetlashtirish yuzasidan hujjatlarni koʻrib chiqish va tegishli xulosalar tayyorlash;

yetim bolalar va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni Bolalar uylari va Mehribonlik uylariga joylashtirishga doir hujjatlarni koʻrib chiqish va tegishli xulosalar tayyorlash.

Tuman, shahar hokimligi huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyalar qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

39. Tuman, shahar hokimligi huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiya tarkibi yetti kishidan iborat boʻladi, shu jumladan:

komissiya raisi — tuman, shahar hokimining oʻrinbosari;

komissiya aʼzolari — tuman, shahar hokimligining yuridik xizmati xodimi, ijtimoiy masalalar boʻyicha mutaxassisi (masʼul kotib), tuman, shahar tibbiyot birlashmasi, tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimi, bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazi, “Mahalla” xayriya jamoat fondining tuman, shahar boʻlimi xodimlari.

Zarur hollarda komissiya ishiga boshqa manfaatdor shaxslar va mutaxassis-ekspertlar ham taklif qilinishi mumkin.

40. Tuman, shahar hokimligi huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiya tarkibi tuman, shahar hokimi tomonidan tasdiqlanadi.

41. Yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni oʻz vaqtida aniqlash, hisobga olish va joylashtirish, ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlarining maxsus tayinlangan mutaxassisi tomonidan amalga oshiriladi.

42. Muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolar, muomalaga layoqatli, sogʻligʻining holatiga koʻra vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan voyaga yetgan shaxslarni oʻz vaqtida aniqlash, hisobga olish va ularga gʻamxoʻrlik koʻrsatish, ularning huquqi, erkinligi va qonuniy manfaatlarini himoya qilish tegishli ravishda viloyat, tuman, shahar psixonevrologiya, narkologiya dispanserlari va tuman poliklinikalari mutaxassislari, shuningdek tuman, shahar tibbiyot birlashmalari, bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazlari huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyalar tomonidan amalga oshiriladi.

43. Vasiylik va homiylik masalalarini hal qilish uchun viloyat, tuman, shahar psixonevrologiya, narkologiya dispanserlari, tuman poliklinikalari, tuman, shahar tibbiyot birlashmalari, bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazlari huzurida vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyalar tashkil etiladi.

44. Tuman, shahar tibbiyot birlashmalari huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiya quyidagi vazifalarning amalga oshirilishini taʼminlaydi:

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolarni aniqlash hamda ularning hisobini yuritish;

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan shaxslar va ularga tegishli mol-mulkning, shuningdek vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslarning hisobini yuritish, ushbu maʼlumotlarni davlat reyestriga kiritish uchun tuman, shahar hokimligiga taqdim etish;

homiylikdagi shaxslarning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildlarini yuritish;

vasiylik yoki homiylikni belgilash, tugatish, vasiylarning yoki homiylarning oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod etish yoxud chetlashtirish uchun zarur boʻlgan hujjatlarni tuman, shahar hokimligiga taqdim etish;

spirtli ichimliklar, giyohvandlik moddalari va psixotrop moddalarni suiisteʼmol qilishi natijasida fuqaroni muomala layoqati cheklangan deb topish yoki fuqaroni ruhiy holati buzilganligi (ruhiy kasalligi yoxud aqli zaifligi) tufayli muomalaga layoqatsiz deb topish haqida sudga ariza bilan murojaat etish;

vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning davolanganlik yoki ular ahvolining yaxshilanishi holatlarida ularning muomalaga layoqatini tiklash masalasida sudga iltimos bilan murojaat etish va sud majlislarida ishtirok etish;

tuman, shahar psixonevrologiya, narkologiya dispanserlari va tuman poliklinikalar huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyalar faoliyatini muvofiqlashtirish.

Tuman, shahar tibbiyot birlashmalari huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyalar qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishlari mumkin.

45. Tuman, shahar tibbiyot birlashmalari huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyalar tarkibi besh kishidan iborat boʻladi, shu jumladan:

komissiya raisi — boshliqning ambulatoriya-poliklinika yordami boʻyicha oʻrinbosari;

komissiya aʼzolari — tashkiliy-metodik boʻlim mutaxassisi (masʼul kotib), yuriskonsult, shifokor-psixiatr, oila(hudud) shifokori.

46. Viloyat, tuman, shahar psixonevrologiya, narkologiya dispanserlari va tuman poliklinikalari huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiya quyidagi vazifalarning amalga oshirilishini taʼminlaydi:

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolarning hisobini yuritish;

spirtli ichimliklar, giyohvandlik moddalari va psixotrop moddalarni suiisteʼmol qilishi natijasida fuqaroni muomala layoqati cheklangan deb topish yoki fuqaroni ruhiy holati buzilganligi (ruhiy kasalligi yoxud aqli zaifligi) tufayli muomalaga layoqatsiz deb topish haqida sudga ariza bilan murojaat etish uchun hujjatlarni tayyorlash;

vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning davolanganlik yoki ular ahvolining yaxshilanishi holatlarida ularning muomalaga layoqatini tiklash masalasida sudga iltimos bilan murojaat etish;

homiylikdagi shaxslarni davolash, parvarish qilish, tibbiy-ijtimoiy jihatdan tiklash ishlarini amalga oshirish;

vasiy yoki homiy tomonidan oʻz majburiyatlari bajarilishini nazorat qilish, ushbu shaxslar tomonidan oʻz majburiyatlarini bajarmaslik yoki zarur darajada bajarmaslik holatlarida tegishli dalolatnomani tuzish va tuman, shahar hokimligi huzuridagi vasiylik va homiylik komissiyasiga yuborish;

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan hamda vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tuman, shahar tibbiyot birlashmalariga yuborish.

47. Viloyat, tuman, shahar psixonevrologiya, narkologiya dispanserlari va tuman poliklinikalari huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyaning tarkibi besh kishidan iborat boʻladi, shu jumladan:

komissiya raisi — bosh shifokorning davolash ishlari boʻyicha oʻrinbosari;

komissiya aʼzolari — tibbiy hamshira (masʼul kotib), shifokor-psixiatr (shifokor-narkolog), shifokor-nevropatolog, oila (hudud) shifokori.

48. Viloyat, tuman, shahar psixonevrologiya, narkologiya dispanserlari va tuman poliklinikalari huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiya tarkibi tibbiy muassasa bosh shifokori buyrugʻi bilan tasdiqlanadi.

49. Tuman, shahar bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazlari huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiya quyidagi vazifalarning amalga oshirilishini taʼminlaydi:

sogʻligʻining holatiga koʻra homiylikka muhtoj boʻlgan voyaga yetgan fuqarolarni aniqlash va ularning hisobini yuritish;

sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan voyaga yetgan fuqarolar, ularni joylashtirish haqidagi maʼlumotlarni davlat reyestriga kiritish uchun tuman, shahar hokimligiga taqdim etish;

homiylikdagi shaxslarning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildlarini yuritish;

homiylikni belgilash, tugatish, homiylarning oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod etish yoki chetlashtirish uchun zarur boʻlgan hujjatlarni tuman, shahar hokimligiga taqdim etish.

Tuman, shahar bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazlari huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyalar qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

50. Tuman, shahar bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazlari huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyalar tarkibi besh kishidan iborat boʻladi, shu jumladan:

komissiya raisi — bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazi rahbarining oʻrinbosari;

komissiya aʼzolari — aholiga ijtimoiy yordam koʻrsatish boʻyicha guruh mutaxassisi (masʼul kotib), aholini ijtimoiy muhofaza qilish boʻyicha guruh mutaxassisi, ijtimoiy xodim, yuriskonsult.

51. Tuman, shahar tibbiyot birlashmalari, bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazlari huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyalar tarkibi tibbiyot birlashmasi yoki bandlikka koʻmaklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazi rahbari buyrugʻi bilan tasdiqlanadi.

52. Vasiylik oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan yetim bolalarga va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarga, shuningdek sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqarolarga taʼminot, tarbiya va taʼlim berish, ularning mulkiy, shaxsiy nomulkiy huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida belgilanadi.

Homiylik oʻn toʻrt yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan yetim va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarga, shuningdek sud tomonidan muomala layoqati cheklangan deb topilgan fuqarolarga taʼminot, tarbiya va taʼlim berish, ularning mulkiy shaxsiy nomulkiy huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida belgilanadi.

53. Vasiylik yoki homiylik yetim bolalarga va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarga quyidagi hollarda belgilanadi:

ota-onasi vafot etganda yoki sud tomonidan vafot etgan deb eʼlon qilinganda;

ota-onasi sud qarori bilan ota-onalik huquqidan mahrum etilganda yoki ularning ota-onalik huquqi cheklanganda;

ota-onasi ikki oydan ortiq kasal boʻlishi oqibatida oʻzlarining ota-onalik majburiyatlarini bajara olmaganda;

ota-onasi sud qarori bilan muomalaga layoqatsiz deb topilganda;

ota-onasi yashash joyida vaqtincha boʻlmaganda, agar bola ular tomonidan olti oydan ortiq muddatga qarindoshlarining yoki boshqa yaqin kishilarining vasiyligida yoki homiyligida va nazoratida qoldirilgan boʻlsa;

ota-onasi yashash joyida olti oydan kam muddatga vaqtincha boʻlmaganda, agar bola ular tomonidan qarindoshlarining yoki boshqa yaqin kishilarining vasiyligida yoki homiyligida va nazoratida qoldirilgan boʻlsa, agar vasiylik yoki homiylik bolaning manfaatlari uchun zarur boʻlsa;

ota-onasi bedarak yoʻqolganda;

ota-onasi bolalarni tarbiyalash yoki ularning huquq va manfaatlarini himoya qilishdan boʻyin tovlaganda, shu jumladan, ota-ona tarbiya, davolash muassasalari, aholini ijtimoiy muhofaza qilish muassasalari va shunga oʻxshash muassasalardan bolasini olishdan bosh tortganda, shuningdek, boshqa zarur hollarda.

Ota-onalik huquqidan mahrum qilinmagan ota-onasi boʻlgan voyaga yetmagan bolaga, agar ota-onasi bilan turishi ushbu shaxsning qonuniy manfaatlariga javob bermasligi hamda uning hayoti yoki sogʻligʻi uchun bevosita tahdid mavjudligi vasiylik va homiylik organi tomonidan aniqlanganda vasiy yoki homiy tayinlanishi mumkin.

54. Sogʻligʻining holatiga koʻra oʻz huquqlarini mustaqil ravishda amalga oshira olmaydigan va majburiyatlarini bajara olmaydigan voyaga yetgan muomalaga layoqatli shaxslarga nisbatan homiylik ushbu shaxslarning iltimosiga binoan belgilanishi mumkin.

55. Vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarning hisobini yuritish, vasiylik va homiylikni belgilash va amalga oshirish ushbu Nizomga ilovaga muvofiq sxema boʻyicha bajariladi.

56. Maktabgacha taʼlim muassasalari, umumtaʼlim muassasalari, oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari, davolash muassasalari, aholini ijtimoiy muhofaza qilish muassasalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari, huquqni muhofaza qilish organlari, voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiyalar, Odam savdosi jabrdiydalariga yordam berish va ularni himoya qilish boʻyicha Respublika reabilitatsiya markazi va boshqa muassasalar, shuningdek fuqarolar vasiylik va homiylik organlariga quyidagi vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar aniqlanganda:

ota-onasi vafot etgan yoki sud tomonidan vafot etgan deb eʼlon qilingan bolalar toʻgʻrisida;

ota-onasi ota-onalik huquqidan mahrum qilingan bolalar toʻgʻrisida;

ota-onasi ota-onalik huquqlari cheklangan bolalar toʻgʻrisida;

ota-onasining tarbiyasida boʻlishi bolalar manfaatlariga zid boʻlganda, shuningdek ularning hayoti va sogʻligʻi uchun bevosita tahdid mavjud boʻlgan bolalar toʻgʻrisida;

ota-onasi 6 oydan ortiq muddatda yoʻq boʻlgan bolalar toʻgʻrisida, agar bola qarindoshlarining yoki boshqa yaqin kishilarining vasiyligida yoki homiyligida va nazoratida qoldirilgan boʻlsa;

ota-onasi 6 oydan kam muddatda vaqtincha boʻlmagan bolalar toʻgʻrisida, agar bu bolalarning manfaatlari uchun zarur boʻlsa;

ota-onasining kasalligi sababli ota-onasining qarovisiz qolgan bolalar toʻgʻrisida;

ota-onasi ularni tarbiyalash, davolash muassasalaridan, aholini ijtimoiy muhofaza qilish muassasalaridan va boshqa shunga oʻxshash muassasalardan olishdan bosh tortgan bolalar toʻgʻrisida;

odam savdosidan jabrlangan bolalar toʻgʻrisida;

ota-onasi nomaʼlum boʻlgan yoxud ular sud tomonidan bedarak yoʻqolgan deb eʼtirof etilgan bolalar toʻgʻrisida;

boshqa sabablarga koʻra ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar toʻgʻrisida;

sud tomonidan muomalaga layoqatsiz yoki muomalaga layoqati cheklangan deb eʼtirof etilgan fuqarolar toʻgʻrisida;

sogʻligʻining holatiga koʻra homiy tayinlanishiga muhtoj boʻlgan voyaga yetgan muomalaga layoqatli shaxslar toʻgʻrisida maʼlumotlar berishi shart.

57. Vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar haqidagi maʼlumotlar vasiylik va homiylik organlariga mazkur shaxslar aniqlangan kundan eʼtiboran yetti kun mobaynida yozma shaklda yuboradi.

58. Vasiylik yoki homiylik belgilash zarurligi haqida vasiylik va homiylik organlariga maʼlum boʻlgan kundan eʼtiboran bir oydan kechiktirmay vasiy yoki homiy tayinlanishi kerak.

59. Vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar aniqlangan hollarda, vasiylik va homiylik organi bunday maʼlumotlar olingan kundan eʼtiboran uch kun mobaynida ularning turmush va taʼminot sharoitlarini tekshiruvdan oʻtkazadi hamda bu haqda dalolatnoma tuzadi.

60. Tekshiruv oʻtkazilgandan soʻng vasiylik va homiylik organi yetti kun mobaynida quyidagilarni amalga oshiradi:

yetim bolalar va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarga nisbatan vasiylik yoki homiylik belgilash zarurligi toʻgʻrisida xulosa tayyorlaydi;

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarga vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslarning turmush sharoitlarini tekshiruvdan oʻtkazadi va bu haqda dalolatnoma tuzadi;

Vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarga vasiy yoki xomiy boʻlish istagini bildirgan shaxslarning tavsifnomalarini, ularning yashash joyidagi fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlaridan soʻrab oladi;

vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxsning vasiy yoki homiy etib tayinlanishi mumkinligi toʻgʻrisida xulosa tayyorlaydi.

61. Vasiylik va homiylikka oid ishlarni koʻrib chiqishda vasiylik va homiylik organlari vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslarni, vasiylar va homiylarni, ariza beruvchilarni, manfaatdor va ishga aloqador shaxslar (qarindoshlar, nodavlat notijorat tashkilotlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiya aʼzolari, ekspertlar, guvohlar hamda ayrim hollarda — vasiylikka yoki homiylikka muhtoj shaxslar)ni taklif qilishi mumkin.

62. Vasiylik va homiylik vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxs yashayotgan joyda, agar shaxsning muayyan yashash joyi boʻlmasa, vasiy yoki homiy yashayotgan joyda belgilanadi.

63. Vasiylik va homiylik tuman, shahar hokimining qarori bilan belgilanadi.

64. Vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarga vasiy yoki homiy tayinlash uchun vasiylik va homiylik organlari tomonidan vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslarni vasiy yoki homiy tayinlash mumkinligi toʻgʻrisida xulosa berilgan kundan boshlab yetti kun mobaynida tuman, shahar hokimligiga mazkur Nizomning 78 — 82-bandlarida nazarda tutilgan tegishli hujjatlarni taqdim etadi.

65. Tuman, shahar hokimi hujjatlarni olgan kundan boshlab uch kun mobaynida vasiylik va homiylik organlari tomonidan taqdim qilingan hujjatlarni tuman, shahar hokimligi huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiyaga koʻrib chiqish uchun kiritadi.

66. Tuman, shahar hokimligi huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiya vasiylik va homiylikni belgilash yuzasidan taqdim qilingan hujjatlarni besh kun mobaynida koʻrib chiqadi va tegishli xulosa tayyorlaydi.

67. Tuman, shahar hokimligi huzuridagi vasiylik va homiylik boʻyicha komissiya xulosasi asosida besh kun mobaynida vasiylik yoki homiylik boʻyicha majburiyatlarni bajarish uchun tuman, shahar hokimining qarori bilan vasiy yoki homiy tayinlanadi.

Hokimning vasiy yoki homiyni tayinlash boʻyicha qarori bir kun mobaynida vasiylik va homiylik organlari tomonidan vasiy yoki homiylarga yuboriladi.

68. Vasiy yoki homiy tayinlashda uning axloqiy va boshqa shaxsiy fazilatlari, majburiyatlarni bajarish qobiliyati, vasiy, homiy va vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxs oʻrtasidagi munosabatlar, vasiy yoki homiy oilasining vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsga munosabati, shuningdek 10 yoshga toʻlgan homiylikka olinuvchining istagi inobatga olinishi lozim.

69. Vasiy yoki homiy etib voyaga yetgan fuqarolar ularning roziligi bilangina, mazkur Nizomning 68-bandida nazarda tutilgan holatlar hisobga olingan holda, tayinlanishi mumkin.

70. Tarbiyalash va davolash muassasalari, aholini ijtimoiy himoya qilish muassasalari, oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari va boshqa shunga oʻxshash muassasalarda taʼlim-tarbiya olayotgan va taʼminotida boʻlgan davrda vasiylik va homiylik belgilanishiga muhtoj shaxslarga vasiylik yoki homiylik belgilanmaydi, vasiylar va homiylar majburiyatlarini bajarish ushbu muassasalarga yuklanadi.

71. Quyidagi shaxslar vasiy va homiy etib tayinlanishi mumkin emas;

ota-onalik huquqidan mahrum etilganlar yoki ota-onalik huquqi cheklanganlar;

sud tomonidan muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilgan shaxslar;

sobiq farzandlikka oluvchilar, agar farzandlikka olish ularning oʻz zimmasiga yuklangan majburiyatlarini bajarishdan boʻyin tovlaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi, ota-onalik huquqlarini suiisteʼmol qilganligi, farzandlikka olinganlar bilan shafqatsiz munosabatda boʻlganligi, surunkali alkogolizm yoki giyohvandlikka mubtalo boʻlganligi oqibatida bekor qilingan boʻlsa;

oʻz zimmalariga yuklangan majburiyatlarini bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi yoki oʻz huquqlarini suiisteʼmol qilganligi uchun vasiy yoki homiy majburiyatlarini bajarishdan chetlashtirilgan shaxslar;

qasddan sodir etgan jinoyati uchun ilgari hukm qilinganlar.

72. Vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning mol-mulkini boshqarish mol-mulkning joylashgan joyi boʻyicha belgilanadi.

Vasiylar va homiylar vasiylik yoki homiylikdagi shaxslarning mol-mulkini boshqarish, ularga tegishli mol-mulkni boshqalarga oʻtkazish, vasiylik va homiylikdagi shaxslarga tegishli pul va boshqa qimmatli buyumlarni saqlash, mol-mulkni boshqarish va saqlash boʻyicha hisobotni belgilangan tartibda taqdim etadilar.

73. Ota-ona yashash joyida vaqtincha boʻlmaganda, agar bola ular tomonidan olti oydan ortiq muddatga qarindoshlarining yoki boshqa yaqin kishilarining vasiyligida yoki homiyligida va nazoratida qoldirilgan boʻlsa, ularning vasiy yoki homiy tayinlash toʻgʻrisidagi arizasi asosida, ushbu arizada aniq shaxs hamda vasiy yoki homiy vakolatlarining amal qilish muddati koʻrsatilgan holda, mazkur shaxslarning bolaga nisbatan vasiyligi yoki homiyligi belgilanadi.

Ota-ona yashash joyida olti oydan kam muddatda vaqtincha boʻlmaganda, agar bola ular tomonidan qarindoshlarining yoki boshqa yaqin kishilarining vasiyligida yoki homiyligida va nazoratida qoldirilgan boʻlsa, vasiylik yoki homiylik, agar bu bolaning manfaatlari uchun zarur boʻlsa, ularning vasiy yoki homiy tayinlash toʻgʻrisidagi arizasi asosida, ushbu arizada aniq shaxs hamda vasiy yoki homiy vakolatlarining amal qilish muddati koʻrsatilgan holda belgilanadi.

74. Agar vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxsning manfaatini koʻzlab unga darhol vasiy yoki homiy tayinlanishi zarur boʻlsa, shu jumladan bolalar ota-onasidan yoxud ularning oʻrnini bosuvchi shaxslardan olib qoʻyilsa vasiylik va homiylik organi bir oy muddatga dastlabki tarzda vasiy yoki homiy tayinlash toʻgʻrisida qaror qabul qilishga haqli.

Dastlabki tarzda vasiy yoki homiy tayinlash vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxsning arizasiga koʻra, agar mazkur shaxs tomonidan oʻz shaxsini tasdiqlovchi hujjat, shuningdek vasiylik va homiylik organi tomonidan uning turmush sharoitlarini tekshirish dalolatnomasi taqdim etilsa, vasiylik va homiylik organi tomonidan amalga oshiriladi.

Dastlabki tarzda tayinlangan vasiylar yoki homiylar vasiyning yoki homiyning barcha huquqlari va majburiyatlariga ega boʻladi, vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning mol-mulkini uning nomidan tasarruf etish huquqi bundan mustasno.

Agar vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxsga dastlabki tarzda vasiy yoki homiy tayinlash toʻgʻrisida qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran bir oy oʻtgunga qadar joylashtirishning u yoki bu shakli tanlangan boʻlsa yoxud vaqtincha tayinlangan vasiy yoki homiy unga vasiy yoki homiy etib tayinlanmasa, dastlabki tarzdagi vasiylik yoki homiylik tugaydi.

75. Vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxsning qonuniy manfaatlaridan kelib chiqqan holda, unga tuman, shahar hokimi qarori bilan bir nechta vasiy yoki homiy tayinlanishi mumkin.

Bir nechta vasiy yoki homiy tayinlanganda, vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bir vaqtning oʻzida barcha vasiylar yoki homiylar tomonidan amalga oshiriladi. Agar vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning ishlarini yuritish vasiylarning yoki homiylarning biriga topshirilsa, bu shaxs qolgan vasiylardan yoki homiylardan ishonchnomalar olgan boʻlishi lozim.

Bir nechta vasiy yoki homiy tayinlanganda, vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning parvarish qilinishini taʼminlash va uning tibbiy yordamni oʻz vaqtida olishiga koʻmaklashishga doir majburiyatlar, vasiylikdagi yoki homiylikdagi voyaga yetmagan shaxsga nisbatan esa, shuningdek taʼminot, tarbiya va taʼlim berishga doir majburiyatlar vasiylik va homiylik organlarining ularni tayinlash haqidagi xulosasiga muvofiq vasiylar yoki homiylar oʻrtasida taqsimlanadi.

Vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning va bir vaqtning oʻzida barcha vasiylarning yoki homiylarning manfaatlari oʻrtasida, shuningdek vasiylar yoki homiylar oʻz majburiyatlarini bajarayotganda vasiylar yoki homiylar oʻrtasida qarama-qarshiliklar yuzaga kelgan taqdirda, vasiylik va homiylik organi yuzaga kelgan qarama-qarshiliklar hal etilgunga qadar vasiyning yoki homiyning majburiyatlarini bajaradi.

76. Zarurat boʻlganda, vasiylikka yoki homiylikka olinuvchilarning qonuniy manfaatlaridan kelib chiqqan holda, tuman, shahar hokimi qarori bilan bir shaxs bir nechta vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsga vasiy yoki homiy etib tayinlanishi mumkin.

Shaxsni ikkinchi va undan keyingi vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarga vasiy yoki homiy etib tayinlash toʻgʻrisidagi tuman, shahar hokimi qarorida boshqa shaxs vasiy yoki homiy etib tayinlanishi mumkin emasligining sabablari koʻrsatilgan boʻlishi shart.

Aynan bir vasiy yoki homiy oʻz majburiyatlarini bajarayotganda uning vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxslarning manfaatlari oʻrtasida qarama-qarshiliklar yuzaga kelgan taqdirda, vasiylik va homiylik organi yuzaga kelgan qarama-qarshiliklar hal etilgunga qadar vasiyning yoki homiyning majburiyatlarini bajaradi.

77. Tuman, shahar hokimi qarori bilan ota-onaning uzrli sabablarga koʻra oʻzlarining ota-onalik majburiyatlarini bajara olmaydigan davr uchun oʻzining voyaga yetmagan bolalariga vasiy yoki homiy tayinlash toʻgʻrisidagi arizasi asosida vasiy yoki homiy tayinlanishi mumkin, ushbu arizada aniq shaxs hamda vasiy yoki homiy vakolatlarining amal qilish muddati koʻrsatiladi.

Voyaga yetmagan bolalarning ota-onasi oʻz sogʻligʻi holatiga koʻra bolalariga vasiyni yoki homiyni, agar uning roziligi boʻlsa, belgilashi mumkin. Ota-onaning oʻz voyaga yetmagan bolalariga vasiy yoki homiy tayinlash haqidagi arizasi bolalarning yashash joyidagi vasiylik va homiylik organiga beriladi.

Ota-onaning oʻz voyaga yetmagan bolalariga vasiy yoki homiy tayinlash haqidagi arizasi ushbu ariza yozilgan sana koʻrsatilgan holda ularning oʻz qoʻli bilan imzolangan va notarial tartibda tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Ota-ona oʻz voyaga yetmagan bolalariga vasiy yoki homiy tayinlash haqidagi arizasini bolalarning yashash joyidagi vasiylik va homiylik organiga yangi ariza berish yoʻli bilan bekor qilishga yoki oʻzgartirishga haqli.

Oʻn toʻrt yoshga toʻlgan voyaga yetmaganga homiy voyaga yetmaganning aniq shaxs koʻrsatilgan arizasiga koʻra tuman, shahar hokimi qarori bilan tayinlanishi mumkin.

Tuman, shahar hokimi voyaga yetmaganning otasi (onasi) yoki ota-onasi yoxud oʻn toʻrt yoshga toʻlgan voyaga yetmaganning oʻzi koʻrsatgan shaxsni vasiy yoki homiy etib tayinlashni rad etish toʻgʻrisidagi qarorni faqat bunday tayinlash qonun hujjatlariga yoxud voyaga yetmaganning qonuniy manfaatlariga zid boʻlgan taqdirda qabul qiladi.

78. Vasiylik va homiylik organlari vasiylik yoki homiylik belgilanayotgan bola toʻgʻrisida quyidagi hujjatlarni tuman, shahar hokimligiga taqdim etadilar:

a) tugʻilganlik haqida guvohnoma (pasport) nusxasi;

bolalarning ota-ona qarovisiz qolganlik holatini tasdiqlovchi quyidagi hujjatlardan biri:

ota-onasining oʻlimi haqidagi guvohnomalar nusxasi;

ota-onasining yoki ulardan birining ota-onalik huquqidan mahrum etilganligi, muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklanganligi yoxud bedarak yoʻqolgan deb topilganligi haqida sud qarori;

ota-onalarning bolalarni tarbiyalashdan va taʼminotidan boʻyin tovlaganligi, ota-onalarga qidiruv eʼlon qilinganligi haqidagi hujjatlar, ichki ishlar organlari, davolash muassasalari va shunga oʻxshash boshqa muassasalarning bolalarning ota-onasiz qolganligi toʻgʻrisidagi dalolatnomalari;

b) sogʻligʻi toʻgʻrisida tibbiy muassasa (tibbiy-maslahat komissiyasi)ning xulosasi;

v) vasiylik yoki homiylik belgilanayotgan shaxsning turar joyi, mol-mulki toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

g) vasiylik va homiylik organining vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxsning, shuningdek vasiylik yoki homiylikka olish istagini bildirgan shaxsning turmush sharoitlari, oila aʼzolarining salomatligi va oilaning boshqa sharoitlari toʻgʻrisidagi tekshiruv dalolatnomalari;

d) vasiylik va homiylik organining vasiy yoki homiy belgilanishiga muhtoj shaxslarga nisbatan vasiy yoki homiy belgilash zarurligi, vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxsning vasiy yoki homiy etib tayinlanishi mumkinligi toʻgʻrisidagi xulosalari.

79. Vasiylik va homiylik organlari muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan fuqarolar, sogʻligʻining holatiga koʻra homiylikka muhtoj boʻlgan voyaga yetgan muomalaga layoqatli fuqarolar toʻgʻrisida quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:

shaxsini tasdiqlovchi hujjatning nusxasi;

shaxsning muomala layoqati cheklanganligi yoki muomalaga layoqatsiz deb eʼtirof etilgani toʻgʻrisidagi sud qarori (muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz shaxslar uchun);

davolash muassasasining (vrachlik-maslahat komissiyasining) fuqaroning sogʻligʻi toʻgʻrisidagi xulosasi;

vasiylik va homiylik organining vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxsning, shuningdek vasiylik yoki homiylikka olish istagini bildirgan shaxsning turmush sharoitlari toʻgʻrisidagi tekshiruv dalolatnomasi;

vasiylik va homiylik organining vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxsning vasiy yoki homiy etib tayinlanishi mumkinligi toʻgʻrisidagi xulosasi.

80. Vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar vasiy yoki homiy etib tayinlanishi uchun quyidagi hujjatlarni taqdim etishi kerak:

a) vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslarning ismi, familiyasi, otasining ismi, yashash joyi, nikohda turgan shaxs tomonidan nikohda qachondan beri turganligi (nikohda turgan shaxs uchun), er-xotinning birga yoki alohida yashashi, oilada farzandlar boʻlsa — ularning soni va yoshi, shuningdek vasiylik yoki homiylikka olinuvchining familiyasi, ismi, otasining ismi, yoshi, vasiylik yoki homiylikka olish asoslari koʻrsatilgan ariza;

b) shaxsini tasdiqlovchi hujjat;

v) yashash joyidagi fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organidan oila aʼzolari koʻrsatilgan holda olingan maʼlumotnoma;

g) nikohda turgan shaxslar uchun — nikoh tuzilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaning (nikoh bekor qilinganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaning) nusxasi;

e) ish joyidan ish haqi koʻrsatilgan maʼlumotnoma;

z) ish joyidan olingan tavsifnoma;

i) vasiy va homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslarning sogʻligʻi toʻgʻrisida davlat muassasasining (vrachlik-maslahat komissiyasining) xulosasi, ruhiy va narkologiya muassasalaridan, sil kasalligiga qarshi kurashish dispanseridan olingan maʼlumotnomalar;

k) vasiy va homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar qasddan sodir etgan jinoyati uchun ilgari sudlanmaganligi haqida ichki ishlar organining axborot markazidan olingan maʼlumotnoma.

81. Voyaga yetmaganlarga ular ota-onasining yoki voyaga yetmaganlarning oʻz arizasiga koʻra vasiy yoki homiy tayinlashda, shuningdek ota-onalik huquqidan mahrum qilinmagan ota-onasi boʻlgan voyaga yetmaganga vasiy yoki homiy tayinlashda vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar quyidagi hujjatlarni taqdim etadilar:

a) bolaning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi, bolani vasiylik yoki homiylikka qoldirish muddatlari va asoslari koʻrsatilgan ota-onaning arizasi;

b) vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslarning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi, nikohda turganligi, er-xotinning birga yoki alohida yashashi, oilada farzandlar boʻlsa — ularning soni va yoshi, vasiylik yoki homiylikka olinuvchining familiyasi, ismi, otasining ismi, yoshi, vasiylik yoki homiylikka olish asoslari koʻrsatilgan arizasi;

v) shaxsini tasdiqlovchi hujjat;

g) nikohda turgan shaxslar (shaxs) tomonidan vasiylik yoki homiylikka olinganda — vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxsning nikoh tuzilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaning nusxasi;

j) ish joyidan olingan tavsifnoma;

z) vasiy va homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslarning sogʻligʻi toʻgʻrisida davolash muassasasining (vrachlik-maslahat komissiyasining) xulosasi.

82. Dastlabki tarzda vasiy yoki homiy tayinlash uchun vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar quyidagi hujjatlarni taqdim etishi kerak:

a) vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslarning ismi, familiyasi, otasining ismi, yashash joyi, nikohda turgan shaxs tomonidan nikohda qachondan beri turganligi va ularning birga yoki alohida yashashi, oilada farzandlar boʻlsa — ularning soni, yoshi hamda vasiylik yoki homiylikka olinuvchining familiyasi, ismi, otasining ismi, yoshi, shuningdek vasiylik yoki homiylikka olish asoslari koʻrsatilgan ariza;

b) shaxsini tasdiqlovchi hujjat;

v) turar joyidan oila aʼzolari koʻrsatilgan maʼlumotnoma;

83. Vasiylar oʻz vasiyligidagi shaxslarning qonuniy vakili boʻlib, ularning nomidan va ularning manfaatlarini koʻzlab zarur bitimlarni tuzadi.

Homiylar oʻz homiyligidagi shaxslarning qonuniy vakili boʻlib, homiyligidagi shaxslarga oʻz huquqlarini amalga oshirishida va majburiyatlarini bajarishida koʻmaklashadi, shuningdek ularni uchinchi shaxslarning suiisteʼmolliklaridan muhofaza qiladi.

Vasiylar va homiylar vasiylik yoki homiylikdagi shaxslarning huquq va manfaatlarini barcha muassasalarda, shu jumladan, sudda ham alohida ishonchnomasiz himoya qiladi.

84. Vasiylar va homiylar quyidagi huquqlarga ega:

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxsni uning fikrini hamda vasiylik va homiylik organlarining tavsiyalarini hisobga olgan holda tarbiyalash usullarini mustaqil belgilash;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxsni qonuniy asoslarsiz oʻzida ushlab turgan har qanday shaxsdan, shu jumladan ota-onasidan hamda boshqa yaqin qarindoshlaridan uni qaytarib berishni sud tartibida talab qilish;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxsning taʼminoti, unga tarbiya, taʼlim berish va uning sogʻligʻini saqlash boʻyicha huquqiy, uslubiy, diagnostika va maslahat yordami olish;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxs mustaqil ravishda amalga oshirishga haqli boʻlmagan bitimlarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshirish;

zarur ijtimoiy yordam olish uchun vasiylik va homiylik organlariga, taʼlim muassasalariga, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlariga, nodavlat notijorat tashkilotlariga murojaat qilish;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxsning davolanishi va sogʻligʻini tiklashi maqsadida davolash, sanatoriy-kurort muassasalariga yoʻllanmalar olish uchun sogʻliqni saqlash muassasalariga murojaat qilish.

Vasiylar va homiylar qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

85. Vasiy yoki homiy oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxsning ota-onasi va boshqa yaqin qarindoshlari bilan muloqotda boʻlishiga toʻsqinlik qilishga haqli emas, bunday muloqot vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning qonuniy manfaatlariga mos kelmaydigan holatlar bundan mustasno.

86. Vasiylar va homiylar quyidagilarga majbur:

oʻzining yashash joyi oʻzgarganligi haqida vasiylik va homiylik organini xabardor qilish;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxsni tarbiyalashi, uning taʼminoti, sogʻligʻi, jismoniy, ruhiy, maʼnaviy va axloqiy kamoloti haqida gʻamxoʻrlik qilish, shuningdek uning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxsning maktabgacha taʼlim, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi olishi uchun sharoitlarni taʼminlash;

alimentlar, pensiyalar, nafaqalar hamda qonun hujjatlariga muvofiq boshqa ijtimoiy toʻlovlar toʻlashni talab qilish yuzasidan zarur choralar koʻrish;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxsning oʻzlariga topshirilgan mol-mulkini asrab-avaylashi, mol-mulkning qiymati pasayishiga yoʻl qoʻymasligi hamda undan foyda chiqarishga imkon tugʻdirmaslik;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxslarning mulkiy huquqlariga daxl qiladigan harakatlarni amalga oshirishda vasiylik va homiylik organlarining ruxsatlarini olish;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxsning mol-mulkini boshqarishdan tushgan daromadlardan va boshqa mavjud mablagʻlaridan uning taʼminoti uchun foydalanish;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxsning parvarish qilinishini, tibbiy kuzatuvini va davolash-profilaktika muassasalarida davolanishini taʼminlash;

vasiylik va homiylik organlariga oʻz majburiyatlarining bajarilishi haqida hisobotlar taqdim etish;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxs statsionarda davolanish uchun joylashtirilganligi haqida vasiylik va homiylik organlarini xabardor qilish;

agar fuqaroni muomalaga layoqatsiz deb topishga yoki muomala layoqati cheklanganligiga doir asoslar bekor boʻlgan boʻlsa, oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi shaxsni muomalaga layoqatli deb topish toʻgʻrisida sudga ariza bilan murojaat qilish;

oʻz vasiyligidagi yoki homiyligidagi voyaga yetmagan shaxs bilan birga yashash.

Homiyning oʻz homiyligidagi oʻn olti yoshga toʻlgan shaxsdan alohida yashashiga, basharti bu homiylikdagi shaxsning tarbiyasiga, taʼminotiga va taʼlim olishiga, huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishiga salbiy taʼsir koʻrsatmasa, vasiylik va homiylik organlarining yozma ruxsati bilan yoʻl qoʻyiladi. Homiy oʻz homiyligidagi shaxsdan alohida yashagan taqdirda, uning yashash, taʼlim olish sharoitlarini nazorat qilishi, uni atrofdagilarning salbiy taʼsiridan himoya qilishi shart.

Oʻz homiyligidagi shaxs bilan birga yashayotgan homiyning yashash joyini oʻzgartirishi vasiylik va homiylik organining yozma ruxsati va oʻn toʻrt yoshga toʻlgan voyaga yetmaganning roziligi bilan amalga oshiriladi.

Vasiylikdagi yoki homiylikdagi voyaga yetmagan shaxsning turar joyi mavjud boʻlmagan taqdirda, vasiy yoki homiy uy-joy toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq uni olish boʻyicha choralar koʻrishi shart.

Muomala layoqati cheklangan fuqarolarning homiylari ularni spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari, psixotrop yoki aql-idrok faoliyatiga taʼsir etuvchi boshqa moddalarni isteʼmol etishdan, chekishdan himoya qilishga doir zarur chora-tadbirlarni koʻrishi shart.

Vasiylar va homiylarning zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

87. Vasiy yoki homiy, agar oʻz qaramogʻidagi shaxsni spirtli ichimliklar, giyohvandlik moddalari yoxud psixotrop moddalarni isteʼmol qilishi natijasida muomala layoqati cheklangan deb topilishiga asos boʻlgan holatlar barham topsa, uni muomalaga layoqatli deb topishni va vasiylik yoki homiylik bekor qilinishini soʻrab sudga murojaat etishi shart.

88. Vasiy vasiylik va homiylik organining ruxsati bilan:

vasiylikdagi shaxs nomidan notarial tartibda tasdiqlanishi lozim boʻlgan bitim (shartnoma)lar tuzishga;

vasiylikdagi shaxsga qarashli boʻlgan mol-mulkni taqsimlash, bir yildan ortiq boʻlmagan muddatga garovga qoʻyish yoki ijaraga berishga;

vasiylikdagi shaxs nomidan meros va (yoki) hadya olishdan voz kechishga;

vasiylikdagi shaxsga qarashli turar joyni ayirboshlashga haqlidir.

89. Vasiy yoki homiy, uning eri (xotini) va yaqin qarindoshlari vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxs bilan bitimlar tuzishga, shuningdek vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxs bilan vasiyning yoki homiyning eri (xotini), uning yaqin qarindoshlari oʻrtasidagi sud ishlarini yuritishda vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning vakili boʻlishga haqli emas.

90. Vasiylik va homiylik boʻyicha majburiyatlar bepul bajariladi.

Vasiy va homiyning oʻz vasiyligi yoki homiyligidagi shaxsning taʼminotiga doir xarajatlarining oʻrni vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxs mablagʻlari hisobidan qoplanadi, bu mablagʻ yetarli boʻlmagan taqdirda esa, vasiylik va homiylik organlari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda uning taʼminoti uchun nafaqa tayinlash maqsadida tegishli organlarga murojaat qiladi.

91. Vasiy yoki homiy oʻzining arizasiga koʻra oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinishi mumkin.

Homiy homiylikdagi shaxsning talabiga koʻra oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinishi lozim.

Vasiyni yoki homiyni oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish toʻgʻrisidagi qaror tuman, shahar hokimi tomonidan vasiylik va homiylik organining iltimosnomasi asosida qabul qilinadi.

Voyaga yetmaganning, muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan fuqaroning vasiysi yoki homiysi oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod qilingan taqdirda, vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning istagi inobatga olingan holda unga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda boshqa vasiy yoki homiy tayinlanadi yoxud joylashtirishning boshqa shakli belgilanadi.

Sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan voyaga yetgan muomalaga layoqatli fuqaroning homiysi oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod qilingan taqdirda, homiylikdagi shaxsning roziligi bilan homiy sifatida boshqa shaxs tayinlanadi.

Vasiy yoki homiy majburiyatlarini bajargan shaxs oʻz majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinganligi toʻgʻrisida unga maʼlum boʻlgan kundan eʼtiboran uch ish kunidan kechiktirmay vasiylik va homiylik organiga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hisobot taqdim etishi shart.

92. Vasiylik va homiylik organi vasiylar va homiylarning oʻz zimmasiga yuklangan majburiyatlarni bajarishi yuzasidan yiliga kamida ikki marta nazoratni amalga oshiradi, ularga vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarni tarbiyalashda, ularning tibbiy kuzatuvini tashkil etishda, taʼlim muassasalariga hamda ishga joylashtirilishida yordam koʻrsatadi.

93. Vasiylar va homiylarning majburiyatlari bajarilishi yuzasidan nazorat vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning yoxud vasiylarning yoki homiylarning yashash joyidagi vasiylik va homiylik organlari tomonidan amalga oshiriladi.

94. Vasiy yoki homiy oʻz majburiyatlarini bajarmagan yoki lozim darajada bajarmagan yoxud oʻz huquqlarini suiisteʼmol qilgan hollarda, ularni oʻz majburiyatlarini bajarishdan chetlashtirish toʻgʻrisidagi qaror tuman, shahar hokimi tomonidan vasiylik va homiylik organining iltimosnomasi asosida qabul qilinadi.

Voyaga yetmaganning, muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan fuqaroning vasiysi yoki homiysi oʻz majburiyatlarini bajarishdan chetlashtirilgan taqdirda, vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning istagi inobatga olingan holda unga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda boshqa vasiy yoki homiy tayinlanadi yoxud joylashtirishning boshqa shakli belgilanadi.

Vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslar vasiyning yoki homiyning harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan tegishli vasiylik va homiylik organiga yoxud sudga shikoyat qilishga haqli.

Vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning hayotiga yoki sogʻligʻiga bevosita tahdid tugʻilganligi toʻgʻrisida, ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi haqida oʻziga maʼlum boʻlib qolgan shaxslar bu haqda vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning haqiqatda turgan joyidagi vasiylik va homiylik organiga yoki huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar berishi shart. Bunday maʼlumotlarni olgan vasiylik va homiylik organlari hamda huquqni muhofaza qiluvchi organlar vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga doir zarur choralar koʻrishi shart.

95. Vasiy yoki homiy oʻz zimmasiga yuklangan majburiyatlardan gʻarazli yoki boshqa past niyatlarda foydalanganda, vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsni nazoratsiz va zarur yordamsiz qoldirganda, vasiylik va homiylik organlari uni belgilangan tartibda javobgarlikka tortish uchun zarur choralarni koʻrishi shart.

96. Vasiylik va homiylik organlari vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsdan gʻayriqonuniy harakatlar (harakatsizlik) tufayli yetkazilgan mulkiy zararning oʻrnini toʻliq hajmda qoplanishini vasiydan yoki homiydan talab qilishi shart, vasiylik yoki homiylik tugatilganda esa vasiylikdagi yoki homiylikdagi muomalaga layoqatli shaxs talab qilishga haqli.

97. Vasiy yoki homiy tomonidan vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning mol-mulkini saqlashga va vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning mol-mulkini boshqarishga doir majburiyatlar bajarilmaganda yoki lozim darajada bajarilmaganda (mol-mulkni yaroqsiz holga keltirish, lozim darajada saqlamaslik, mol-mulkni belgilangan maqsad uchun sarflamaslik, vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxs mol-mulkining qiymati pasayishiga sabab boʻlgan harakatlarni (harakatsizlikni) amalga oshirish va boshqalar) vasiylik va homiylik organi bu haqda dalolatnoma tuzishi hamda vasiyga yoki homiyga vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsga yetkazilgan mulkiy zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisida talabnoma taqdim etishi shart.

98. Vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslar vasiyning yoki homiyning harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan tegishli vasiylik va homiylik organiga yoxud sudga shikoyat qilishga haqli.

99. Vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning hayotiga yoki sogʻligʻiga bevosita tahdid tugʻilganligi toʻgʻrisida, ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi haqida oʻziga maʼlum boʻlib qolgan shaxslar bu haqda vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning haqiqatda turgan joyidagi vasiylik va homiylik organiga yoki huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar berishi shart. Bunday maʼlumotlarni olgan vasiylik va homiylik organlari hamda huquqni muhofaza qiluvchi organlar vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga doir zarur choralar koʻrishi shart.

100. Vasiylik quyidagi hollarda tugatiladi:

vasiylikdagi shaxs vafot etganda;

voyaga yetmagan oʻn toʻrt yoshga toʻlganda;

voyaga yetmagan ota-onasiga qaytarilganda;

vasiylikdagi shaxs farzandlikka olinganda;

fuqaroning muomala layoqati sud tomonidan tiklanganda.

101. Voyaga yetmagan bola oʻn toʻrt yoshga toʻlganligi sababli vasiylik tugatilgach, vasiyning majburiyatlarini bajaruvchi shaxs belgilangan tartibda tayinlanmagan holda voyaga yetmaganning homiysi boʻlib qoladi.

102. Homiylik quyidagi hollarda tugatiladi:

homiylikdagi shaxs vafot etganda;

homiylikdagi shaxs voyaga yetganda;

homiylikdagi shaxs ota-onasiga qaytarilganda;

homiylikdagi shaxs farzandlikka olinganda;

fuqaroning muomala layoqatini cheklash haqidagi sudning qarori bekor qilinganda;

voyaga yetmagan toʻla muomalaga layoqatli deb eʼlon qilinganda (emansipatsiya);

homiylikdagi shaxs nikohga kirganda;

sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxsning sogʻligʻi yaxshilanganda.

1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksiga, “Vasiylik va homiylik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga muvofiq vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarni, ularning joylashtirilganligi hamda mol-mulkini hisobga olish davlat reyestrini (keyingi oʻrinlarda davlat reyestri deb ataladi) shakllantirish va yuritish tartibini belgilaydi.

Davlat reyestri ushbu Nizomning 1-ilovasiga muvofiq sxema boʻyicha shakllantiriladi va yuritiladi.

2. Quyidagilar davlat reyestrini shakllantirish va yuritishning asosiy maqsadlari hisoblanadi:

yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar, muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan shaxslar, voyaga yetgan muomalaga layoqatli, sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar toʻgʻrisidagi axborotning yagona elektron bazasini yaratish;

yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni Oʻzbekiston Respublikasi hududida yashovchi Oʻzbekiston fuqarolari oilalariga tarbiyaga berishga koʻmaklashish;

bolalarni oʻz oilalariga tarbiyaga olish istagini bildirgan fuqarolarga yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar haqida toʻliq va ishonchli maʼlumotlar olishi uchun sharoitlar yaratish;

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolarni, voyaga yetgan muomalaga layoqatli, sogʻligʻining holatiga koʻra oʻz huquqlarini amalga oshira olmaydigan va oʻz majburiyatlarini bajara olmaydigan fuqarolarni vasiylik yoki homiylikka joylashtirishga koʻmaklashish;

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar mol-mulkining saqlanishini taʼminlash.

3. Davlat reyestrini shakllantirish va yuritishda quyidagi talablarga rioya etilishi zarur:

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar va ularning mol-mulklari hamda vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar haqidagi maʼlumotlarni vasiylik va homiylik organlari oʻrtasida almashish imkoniyatini yaratish;

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarni hisobga olish boʻyicha yagona axborot almashish muhitini yaratish;

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar va ularning mol-mulki hamda ularga vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar haqidagi maʼlumotlarning ishonchli va toʻliq boʻlishini taʼminlash;

maʼlumotlarni qalbakilashtirish, yoʻqotish, buzish va ruxsatsiz foydalanishdan himoyalash.

4. Davlat reyestri vasiylik va homiylik organlaridan tushgan maʼlumotlar asosida elektron hujjat koʻrinishida mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan shakllantiriladi va yuritiladi.

5. Davlat reyestrini shakllantirish uchun vasiylik va homiylik organlari tomonidan har oy yakuni boʻyicha navbatdagi oyning oʻninchi sanasiga qadar vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar haqidagi maʼlumotlar mahalliy davlat hokimiyati organlariga taqdim etiladi.

6. Bolani farzandlikka olish, oilaga tarbiyaga olish (patronat), vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar (keyingi oʻrinlarda vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar deb ataladi) oʻzi haqidagi maʼlumotlarni vasiylik va homiylik organiga taqdim etadi.

7. Davlat reyestri quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim:

yetim bolalar va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar, ota-onalik huquqidan mahrum etilmagan ota-onasi boʻlgan hamda bolalarning hayoti yoki sogʻligʻiga bevosita tahdid tugʻdirayotgan yoki ularning taʼminoti, tarbiya va taʼlim olishiga doir talablarga javob bermaydigan sharoitda yashayotgan bolalar haqida;

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolar haqida;

voyaga yetgan muomalaga layoqatli, sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan fuqarolar haqida;

vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar haqida.

8. Davlat reyestridagi yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ushbu Nizomning 2-ilovasiga muvofiq jadval shaklida quyidagilarni oʻzi ichiga oladi:

bolaning familiyasi, ismi, otasining ismi;

bolaning tugʻilgan vaqti va joyi, fuqaroligi, millati;

bolaning shaxsiy belgilari (boʻyi, vazni, koʻzining rangi, sochi va boshqalar);

bolaning salomatligi, jismoniy va aqliy rivojlanish holati;

bolaning feʼl-atvori xususiyatlari (kirishuvchan, tortinchoq va h.k.);

bolaning ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlganligining sabablari;

yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolaning ota-onasi yoki yolgʻiz onasining familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili, fuqaroligi, millati, sogʻligʻining holati (maʼlumotni tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda), doimiy yashash va (yoki) turar joyi;

bolaning voyaga yetmagan aka-uka, opa-singillarining familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan vaqti, sogʻligʻining holati (maʼlumotni tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda), turar joyi;

vasiylik va homiylik organiga maʼlum boʻlgan voyaga yetgan qarindoshlarining familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili, doimiy yashash va (yoki) turar joyi, ushbu qarindoshlar tomonidan bolani oʻz oilasiga tarbiyaga olish rad etilganligini tasdiqlovchi maʼlumotlar;

bolani oilaga tarbiyaga berishning mumkin boʻlgan shakllari;

vasiylik va homiylik organlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy yashovchi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari boʻlgan oilalarga tarbiyaga berish borasida koʻrilgan choralar haqidagi maʼlumotlar;

yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bola haqidagi maʼlumotlar hisobini yuritish toʻxtatilganligi haqida maʼlumotlar (sababi koʻrsatilgan holda);

bolaning mol-mulki haqidagi maʼlumotlar:

yer maydoni (yer maydonining manzili, hajmi (kv.m), koʻchmas mol-mulkka egalik huquqining davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi haqida maʼlumot, egalik huquqi — sotib olish, hadya, almashtirish, meros va boshqalar;

turar joy (turar joy manzili, maydoni (kv.m), koʻchmas mol-mulkka egalik huquqining davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi haqida maʼlumot,egalik huquqi –sotib olish, hadya, almashtirish, meros, xususiylashtirish va boshqalar);

boshqa mol-mulk (mol-mulk manzili, mol-mulk haqida maʼlumot, mol-mulkka egalik huquqining davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi haqida maʼlumot (egalik huquqi — sotib olish, hadya, almashtirish, meros va boshqalar).

9. Davlat reyestridagi muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan, voyaga yetgan muomalaga layoqatli, sogʻligʻining holatiga koʻra vasiylik yoki homiylikdagi shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ushbu Nizomning 3-ilovasiga muvofiq jadval shaklida quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

familiyasi, ismi, otasining ismi;

tugʻilgan vaqti va joyi, fuqaroligi, millati;

fuqaroni muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topish toʻgʻrisidagi sud qarori;

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqaroga tegishli mol-mulk toʻgʻrisidagi maʼlumotlar:

yer maydoni (yer maydonining manzili, hajmi (kv.m), koʻchmas mol-mulkka egalik huquqini davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi haqida maʼlumot, egalik huquqi — sotib olish, hadya, almashtirish, meros va boshqalar;

turar joy (turar joy manzili, maydoni (kv.m), koʻchmas mol-mulkka egalik huquqini davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi haqida maʼlumot,egalik huquqi — sotib olish, hadya, almashtirish, meros, xususiylashtirish va boshqalar;

boshqa mol-mulk (mol-mulk manzili, mol-mulk haqida maʼlumot, mol-mulkka egalik huquqini davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi haqida maʼlumot, egalik huquqi — sotib olish, hadya, almashtirish, meros va boshqalar.

10. Vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxs haqidagi maʼlumotlar, agar uning farzandlikka oluvchi, vasiy (homiy) yoki tutingan ota-ona boʻlishi uchun asoslar boʻlsa, mazkur shaxsning yozma arizalariga muvofiq davlat reyestriga kiritiladi.

Vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxs haqidagi maʼlumotlarni davlat reyestriga kiritishdan avval, mazkur shaxs oʻzi haqidagi maʼlumotlar roʻyxati, maʼlumotlarni rasmiylashtirish asoslari va ulardan foydalanish tartibi bilan tanishtiriladi.

Vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxs haqidagi maʼlumotlar ushbu Nizomning 4-ilovasiga muvofiq jadval shaklida quyidagilarni oʻzi ichiga oladi:

familiyasi, ismi, otasining ismi, shaxsini tasdiqlovchi hujjat turi, seriyasi, raqami, berilgan sanasi va bergan organ nomi, fuqaroligi, millati, yashash yoki turar joy manzili, telefon raqami, elektron pochta manzili (mavjud boʻlgan taqdirda);

shaxsning yashash joyidagi vasiylik va homiylik organi tomonidan berilgan uning yashash sharoiti, farzandlikka oluvchi, vasiy (homiy) yoki tutingan ota-ona boʻlishi asosliligi toʻgʻrisidagi xulosasi (sanasi va raqami);

chet el fuqarosining va chet elda yashovchi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosining yashash sharoiti, uning vasiy, homiy yoki farzandlikka oluvchi boʻlishi asosliligi toʻgʻrisidagi u yashaydigan davlatning qonun hujjatlariga asosan berilgan xulosasi (sanasi va raqami), fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning ular doimiy yashayotgan davlatning qonun hujjatlariga muvofiq berilgan xulosasi (sanasi va raqami);

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxs toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolani oʻz oilasiga tarbiyaga olish istagini bildirgan shaxs tomonidan tanlangan bola tarbiyalanayotgan muassasaga berilgan yoʻllanma haqidagi maʼlumot (sanasi, bolaning familiyasi, ismi, otasining ismi);

yetim bola, ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolani oʻz oilasiga tarbiyaga olishi yoki tarbiyaga olishini rad etishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, sababi koʻrsatilgan holda (bolani tarbiyaga olishni rad etgan taqdirda);

bolani oʻz oilasiga tarbiyaga olish isagini bildirgan shaxs toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni davlat reyestrida hisobini yuritish toʻxtatilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumot, sabablari koʻrsatilgan holda.

11. Yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bola va vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxs haqidagi maʼlumotlar qonun hujjatlariga muvofiq maxfiy maʼlumotlar hisoblanadi, ushbu Nizomning 14-bandidagi maʼlumotlar bundan mustasno.

12. Yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar toʻgʻrisida erkin maʼlumotlarni yaratish va fuqarolarni xabardor qilish maqsadida vasiylik va homiylik organlari hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari ushbu bolalar toʻgʻrisidagi maxfiy maʼlumotlardan foydalanishi mumkin.

Erkin maʼlumotlarni shakllantirish va ulardan foydalanishda yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bola, uning ota-onasi va boshqa qarindoshlari haqidagi shaxsiy maʼlumotlarni identifikatsiya qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

13. Yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar toʻgʻrisidagi maxfiy maʼlumotlardan tijorat maqsadlarida foydalanish taqiqlanadi.

14. Yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar toʻgʻrisidagi erkin maʼlumotlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

jinsi, yoshi, sogʻligʻi, jismoniy va aqliy rivojlanish holati, feʼl-atvorining xususiyatlari, ota-ona qarovisiz qolganligining sabablari;

ota-onasi toʻgʻrisidagi maʼlumot mavjud boʻlsa, ularning sogʻligʻining holati haqidagi maʼlumotlar;

voyaga yetmagan aka-uka, opa-singillarining mavjudligi, ularning yoshi, sogʻligʻining holati haqidagi maʼlumotlar;

voyaga yetgan qarindoshlarining mavjudligi, bolani oʻz oilalariga tarbiyaga olishni rad etganliklari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

oilaga joylashtirishning mumkin boʻlgan shakllari.

15. Davlat reyestrida yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar va ularning mol-mulkining hisobini yuritish quyidagi hollarda toʻxtatiladi:

yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bola tarbiyalash uchun oilaga (farzandlikka, vasiylikka (homiylikka), oilaga tarbiyaga (patronatga) joylashtirilganda;

ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bola ota-onasiga qaytarilganda;

yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bola voyaga yetganda yoki toʻla muomalaga layoqatli deb eʼlon qilinganda (emansipatsiya);

yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bola vafot etganda.

16. Muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolar, voyaga yetgan muomalaga layoqatli, sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan fuqarolar va ularning mol-mulkining hisobini davlat reyestrida yuritish quyidagi hollarda toʻxtatiladi:

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolar, voyaga yetgan muomalaga layoqatli, sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan fuqarolarga nisbatan vasiylik yoki homiylik belgilanganda;

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolarning muomala layoqati tiklanganda;

sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan fuqarolar vasiylik va homiylik organiga oʻzlari haqidagi maʼlumotlarning hisobga olinishini toʻxtatish toʻgʻrisida ariza bilan murojaat qilganda;

muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolar, voyaga yetgan muomalaga layoqatli, sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar vafot etganda.

17. Davlat reyestrida yetim bola va ota qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolani oʻz oilasiga tarbiyaga olish istagini bildirgan shaxs hisobini yuritish quyidagi hollarda toʻxtatiladi:

bola oilaga tarbiyaga (patronatga) olinganda;

bola ota-onasiga qaytarilganda;

yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolani oʻz oilasiga tarbiyaga olish istagini bildirgan shaxslar vasiylik va homiylik organiga davlat reyestrida oʻzlari haqidagi maʼlumotlarning hisobga olinishini toʻxtatish toʻgʻrisida ariza bilan murojaat qilganda;

yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolani oʻz oilasiga tarbiyaga olish istagini bildirgan shaxs vafot etganda.

18. Davlat reyestrida muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan fuqarolar, voyaga yetgan muomalaga layoqatli, sogʻligʻining holatiga koʻra homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan fuqarolarga vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxs hisobini yuritish quyidagi hollarda toʻxtatiladi:

vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar vasiy yoki homiy etib tayinlanganda;

vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxs vasiylik va homiylik organiga davlat reyestrida oʻzi haqidagi maʼlumotlarning hisobga olinishini toʻxtatish toʻgʻrisida ariza bilan murojaat qilganda;

vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxs vafot etganda.

19. Vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar haqidagi maʼlumotlarni olish uchun ular yashayotgan hududidagi vasiylik va homiylik organiga yoki mahalliy davlat hokimiyati organiga yozma ariza bilan murojaat etadi.

20. Vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxslar vasiylik va homiylik organidan farzandlikka oluvchi, vasiy yoki homiy, tutingan ota-ona boʻlishga nomzodlar sifatida roʻyxatdan oʻtganidan soʻng, shuningdek ular toʻgʻrisidagi maʼlumotlar davlat reyestriga kiritilganidan soʻng, vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar haqidagi maʼlumotlarni olishi mumkin.

21. Vasiylik va homiylik organi, mahalliy davlat hokimiyati organiga ariza tushgan kundan boshlab oʻn besh kun muddat mobaynida vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxsga soʻralgan maʼlumotni yoki asoslangan rad javobini taqdim etadi.

Vasiylik va homiylik organining rad javobida vasiy yoki homiy boʻlish istagini bildirgan shaxs soʻragan maʼlumot berilmasligining asoslari, yozma javobning sanasi, shuningdek ushbu javob ustidan shikoyat qilish tartibi koʻrsatiladi.

22. Maʼlumotlarni taqdim etish sanasi maʼlumotlarni qayd qilish daftarida qayd etiladi.

23. Vasiylik va homiylik organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan faqat xizmat doirasida foydalanishi mumkin.

24. Yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolani farzandlikka olish istagini bildirgan Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida doimiy yashovchi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, bolaning anketasida Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari oilasiga tarbiyalashga berish oilasi yoki fuqaroligi va yashash joyidan qatʼi nazar, bolaning qarindoshlari oilasiga tarbiyalashga berish boʻyicha vasiylik va homiylik organlari tomonidan choralar koʻrilganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud boʻlgan taqdirdagina bola haqidagi maʼlumotlardan foydalanishga haqli.

25. Yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolani oilasiga tarbiyaga olish istagini bildirgan shaxslar haqidagi maʼlumotlardan foydalanishga, ularga oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritishga faqat mazkur shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar davlat reyestriga kiritilgandagina yoʻl qoʻyiladi.

26. Vasiylik va homiylik organlari sud, prokuratura va tergov organlarining rasmiy soʻrovlariga asosan, yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar hamda ushbu bolalarni oʻz oilasiga tarbiyaga olish istagini bildirgan shaxslar haqidagi maʼlumotlarni taqdim etishi shart.

27. Agar yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolani bir necha shaxs oʻz oilasiga tarbiyaga olish istagini bildirsa, davlat reyestrida oldinroq muddatda roʻyxatdan oʻtgan shaxs bola haqidagi tegishli maʼlumotni olishda ustunlik huquqiga ega boʻladi.

28. Vasiylik va homiylik organlari tomonidan yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolani oʻz oilasiga tarbiyaga olish istagini bildirgan fuqarolarga yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan muassasalarga yoʻllanma beriladi, davlat reyestri maʼlumotlarida yoʻllanma berilganligi haqida tegishli maʼlumotlar qayd etiladi.

29. Agar davlat reyestrida yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolani oʻz oilasiga tarbiyaga olish istagini bildirgan fuqaro tomonidan soʻralgan bola toʻgʻrisida maʼlumot boʻlmasa, fuqaroning yozma arizasiga koʻra soʻralgan bolani qidirish davom ettiriladi yoki mazkur fuqaro toʻgʻrisidagi maʼlumotlar hisobini yuritish toʻxtatiladi.

30. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksiga, “Vasiylik va homiylik toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildini yuritish va vasiy yoki homiy tomonidan oʻz majburiyatlarini bajarishi toʻgʻrisida hisobot taqdim etish tartibini belgilaydi.

2. Vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildini yuritish, vasiy yoki homiy tomonidan oʻz majburiyatlarini bajarishi toʻgʻrisida hisobot taqdim etish quyidagilarni taʼminlash maqsadida amalga oshiriladi:

vasiylikdagi yoki homiylikdagi hamda vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish;

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslarning zarur hujjatlarini tayyorlash va ularni joylashtirish;

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar haqidagi maʼlumotlar bazasini yuritish;

vasiylik yoki homiylik belgilanishiga muhtoj boʻlgan shaxslar toʻgʻrisidagi, ularning joylashtirilganligi hamda mol-mulki haqidagi maʼlumotlarni davlat reyestriga kiritish uchun tuman, shahar hokimligiga taqdim etish;

vasiylar va homiylar majburiyatlarining bajarilishini, vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxslarning taʼminoti, ularga tarbiya va taʼlim berish sharoitlarini, shuningdek mol-mulki saqlanishini nazorat qilish.

3. Vasiylik va homiylik organi vasiylik yoki homiylikdagi shaxslarning har biri uchun shaxsiy hujjatlar yigʻmajildini shakllantiradi.

4. Vasiylik yoki homiylikdagi voyaga yetmaganlarning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida quyidagi hujjatlar saqlanadi:

a) tugʻilganlik haqida guvohnoma yoki pasport, fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organi tomonidan berilgan tugʻilish toʻgʻrisidagi yozuvlar daftaridan koʻchirma;

b) bolaga vasiylik yoki homiylikning belgilanishi haqidagi tuman, shahar hokimining qarori, vasiylik va homiylik organining vasiy yoki homiyning tayinlanishi haqidagi xulosasi yoki yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan muassasalarga berilgan yoʻllanma nusxasi;

v) bolaning ota-ona qaramogʻidan mahrum etilganligini yoki bola tarbiyasida ishtirok etish imkoni yoʻqligini tasdiqlovchi quyidagi hujjatlarning biri:

ota-onani ota-onalik huquqidan mahrum qilish yoki ota-onalik huquqini cheklash, muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topish, bedarak yoʻqolgan yoki vafot etgan deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi sud qarori;

ota-onaning, yolgʻiz ota yoki onaning oʻlimi haqidagi guvohnoma;

bolaning topib olinganligi (tashlab ketilganligi) haqidagi ichki ishlar organi yoki vasiylik va homiylik organlari tomonidan berilgan hujjat;

ota-onaning (yolgʻiz ota yoki onaning) bolaning farzandlikka olinishiga roziligi toʻgʻrisida belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan arizasi;

ota-onaning jinoyat sodir etilganligi boʻyicha gumon qilinuvchi va ayblanuvchi shaxs sifatida tergov hibsxonasida yoki ozodlikdan mahrum etish shaklidagi jazoni ijro etish muassasalarida ekanligi haqidagi maʼlumotnoma;

ota-onaning ozodlikdan mahrum etish jazosiga hukm qilinganligi toʻgʻrisida sud qaroridan nusxa;

g) tibbiy hujjatlar, shu jumladan vasiylik yoki homiylikdagi shaxsning sogʻligʻi toʻgʻrisida tibbiy-maslahat komissiyasining xulosasi, shuningdek, psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasi (imkoniyati cheklangan shaxslar uchun);

d) vasiy yoki homiyning vasiylik yoki homiylikdagi shaxsning mol-mulkini saqlash, foydalanish va ushbu mol-mulkni boshqarish toʻgʻrisida vasiylik va homiylik organi rahbari tomonidan tasdiqlangan, ushbu Nizomga 1 va 2-ilovalarga muvofiq shakl boʻyicha yillik hisobotlari.

5. Muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan fuqarolar, sogʻligʻining holatiga koʻra homiylikka muhtoj boʻlgan voyaga yetgan muomalaga layoqatli fuqarolarning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida quyidagi hujjatlar boʻladi:

a) pasport nusxasi;

b) fuqaroni muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topish toʻgʻrisidagi sudning qarori;

v) shaxsga vasiylik yoki homiylikning belgilanishi haqidagi tuman (shahar) hokimining qarori;

g) tibbiy hujjatlar, shu jumladan vasiylik yoki homiylikdagi shaxsning sogʻligʻi toʻgʻrisida tibbiy-maslahat komissiyasining xulosasi;

d) vasiy yoki homiyning vasiylik yoki homiylikdagi shaxsning mol-mulkini saqlash, undan foydalanish va ushbu mol-mulkni boshqarish toʻgʻrisida vasiylik va homiylik organi rahbari tomonidan tasdiqlangan, ushbu Nizomga 1 va 2-ilovalarga muvofiq shakl boʻyicha yillik hisobotlari (muomalaga layoqatsiz fuqarolar uchun).

6. Vasiylik yoki homiylikdagi shaxslarning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildiga quyidagi hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda qoʻshimcha ravishda kiritiladi:

a) uy daftaridan koʻchirma yoki vasiylik yoki homiylikdagi shaxsning turar joyidan oila aʼzolari haqidagi maʼlumotnoma;