31.10.1990 yildagi 152-XII-son
Oʻzbekiston Respublikasining qonuni
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA MULKCHILIK TOʻGʻRISIDA
Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston SSR Konstitutsiyasi (asosiy qonuni)ga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisida”gi 1991-yil 30-sentabrdagi 364-XII-sonli Qonuniga muvofiq mazkur Qonunning nomidagi hamda matnidagi “Oʻzbekiston SSJ” degan soʻzlar tegishli kelishikdagi “Oʻzbekiston Respublikasi” degan soʻzlar bilan almashtirilgan. Shuningdek, “Qoraqalpogʻiston ASSR”, “Qoraqalpogʻiston MSSJ” degan soʻzlar tegishli kelishikdagi “Qoraqalpogʻiston Respublikasi” degan soʻzlar bilan almashtirilgan.
Oʻzbekiston Respublikasida mulk daxlsizdir. Har bir shaxs mulkdor boʻlishga haqli.
Oʻzbekiston Respublikasida iqtisodiyotning samarali amal qilishiga va xalq farovonligining oʻsishiga imkoniyat yaratuvchi har qanday shakldagi mulkchilik boʻlishiga ruxsat beriladi. Mulkchilikning hamma shakllari daxlsiz boʻlishiga va ularning rivojlanishi uchun teng sharoit yaratilishiga qonun kafolat beradi.
Oʻzbekiston Respublikasi mulkdorga qarashli boʻlgan mol-mulkni saqlash va koʻpaytirib borish uchun barcha zarur sharoitlarni yaratib beradi.
(muqaddima Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
I BOʻLIM. UMUMIY QOIDALAR
1-modda. Mulkiy huquq
1. Oʻzbekiston Respublikasida mulkiy huquq tan olinadi va qonun bilan muhofaza etiladi.
2. Mulkdor oʻziga tegishli mol-mulkka oʻz ixtiyoriga koʻra egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi.
Mulkdor oʻz mol-mulkiga nisbatan qonunga zid boʻlmagan har qanday xatti-harakatlarni qilishga haqlidir. U mulkdan qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan har qanday xoʻjalik yoki boshqa faoliyatni amalga oshirishda foydalanishi mumkin.
3. Mulkdor oʻziga qarashli mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf qilish huquqini boshqa shaxslarga berishga faqat oʻzi haqlidir. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida koʻzda tutilgan hollarda, mulkdorning zimmasiga boshqa shaxslarning uning mulkidan cheklangan tarzda foydalanishiga yoʻl qoʻyish vazifasi yuklanishi mumkin.
4. Mulkdor Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan shartlar va doira chegarasida oʻziga tegishli mulkiy huquqni amalga oshirish paytida fuqarolarning mehnatidan foydalanish toʻgʻrisida ular bilan shartnoma tuzishga haqlidir.
Fuqaroning mehnatidan foydalanishga asos boʻlgan mulkning qay shaklda ekanligidan qatiy nazar, fuqaro Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida va boshqa qonun hujjatlarida nazarda tutilgan ijtimoiy-iqtisodiy huquqlar va kafolatlar bilan taʼminlanadi.
5. Mulkiy huquqning amalga oshirilishi atrof-muhitga zarar yetkazmasligi, jismoniy, yuridik shaxslarning va davlatning huquqlarini buzmasligi hamda qonun bilan muhofaza qilinadigan manfaatlariga putur yetkazmasligi kerak.
(1-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
2-modda. Mulkchilik toʻgʻrisidagi qonunchilik
1. Oʻzbekiston Respublikasida mulkchilikka doir munosabatlar Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, ushbu Qonun hamda Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solib turiladi.
2. Qoraqalpogʻiston Respublikasida mulkka doir munosabatlar, shuningdek Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunchiligi bilan ham tartibga solib turiladi.
(2-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
3-modda. Mulkiy huquq obyektlari
(3-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
1. Quyidagilar mulk obyektlaridir:
Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi yer, yer osti boyliklari, ichki suvlar, havo havzasi, oʻsimlik va hayvonot dunyosi, imoratlar va inshootlar, mahsulotlar, turar joy va kvartiralar, mahsulot belgilari, sanoat namunalari, ixtirolar, foydali modellar, sanoat namunalari, integral mikrosxemalarning topologiyasi, seleksiya yutuqlari, mahsulot belgilari va xizmat koʻrsatish belgilari, asbob-uskunalar, moddiy va maʼnaviy madaniyat buyumlari, pullar, qimmatli qogʻozlar va boshqa mol-mulklar; insonning mehnat qilish qobiliyati.
(3-moddaning birinchi bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 23-sentabrdagi 2022-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1994-y., 11-12-son, 285-modda)
2. Ixtirolar, kashfiyotlar, fan, adabiyot, sanʼat asarlari, axborot, ilmiy gʻoyalar, texnik ishlanmalar va aqliy ijodning boshqa obyektlarini yaratish hamda ulardan foydalanish xususidagi munosabatlar Oʻzbekiston Respublikasining maxsus qonunchiligi bilan tartibga solinadi.
3. Tarix va madaniyat yodgorliklariga mulkiy huquqni amalga oshirish Oʻzbekiston Respublikasining maxsus qonunchiligi bilan belgilab beriladi.
(3-moddaning 2 va 3-bandlari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
4. Mol-mulkdan xoʻjalikda foydalanish natijalari (mahsulot va daromadlar), qonunlar yoki shartnomada boshqa tartib koʻzda tutilmagan boʻlsa, shu mol-mulk egasiga tegishlidir.
4-modda. Mulkiy huquq subyektlari
(4-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, jamoalar, ularning birlashmalari, jamoat tashkilotlari va diniy tashkilotlar, fuqarolarning oilaviy va oʻzga birlashmalari, mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish idoralari, xalq deputatlarining barcha boʻgʻindagi Kengashlari hamda ular vakolat bergan davlat boshqaruvi idoralari, boshqa davlatlar, xalqaro tashkilotlar, boshqa davlatlarning yuridik shaxslari va fuqarolari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar mulkiy huquq subyektlaridir. Turli yuridik shaxslar va fuqarolar, shuningdek fuqaroligi boʻlmagan shaxslar aynan bitta mulkning subyektlari boʻlishi mumkin.
(4-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
5-modda. Mulk shakllari
(5-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
1. Oʻzbekiston Respublikasida mulk quyidagi shakllarda boʻladi:
xususiy mulk;
shirkat (jamoa) mulki;
maʼmuriy-hududiy tuzilmalarning mulkidan (munitsipal mulkdan) iborat davlat mulki;
(5-modda 1-bandining toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 17-martdagi OʻRQ-1122-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 03/26/1122/0250-son)
aralash mulk;
boshqa davlatlar hamda xalqaro tashkilotlar yuridik va jismoniy shaxslarining mulki.
2. Oʻzbekiston Respublikasi barcha mulk shakllarining teng huquqliligini va huquqiy jihatdan muhofaza etilishini kafolatlaydi.
(5-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
6-modda. Haq undirib olishni mulkdorning mol-mulkiga qaratish
(6-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
1. Yuridik shaxsning majburiyatlari boʻyicha haq undirib olish mulk huquqi, toʻla xoʻjalik yuritish yoki operativ boshqarish huquqi asosida unga tegishli boʻlgan mol-mulkka qaratilishi mumkin.
Mulkdor oʻzi vujudga keltirgan yuridik shaxslarning majburiyatlari yuzasidan javobgar boʻlmaydi, bu yuridik shaxslar esa mulkdorning majburiyatlari yuzasidan javobgar boʻlmaydi. Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan hollar bundan mustasno.
2. Jismoniy shaxslar oʻz majburiyatlari boʻyicha mulkiy huquq asosida oʻzlariga tegishli boʻlgan mol-mulk bilan javob beradilar.
Jismoniy shaxslarning qarz beruvchilar daʼvolariga binoan haq undirish tarzida olib qoʻyilishi mumkin boʻlmagan mol-mulklari roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan belgilab qoʻyiladi.
(6-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
II BOʻLIM. XUSUSIY MULK
7-modda. Xususiy mulk
1. Xususiy mulk oʻz mol-mulkiga xususiy tarzda egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish huquqidan iboratdir. Xususiy mulk mulkdorning ishlab chiqarish jarayonida va (yoki) yollanma mehnatni qoʻllashda shaxsan bevosita ishtirok etishiga asoslanishi mumkin.
2. Xususiy mulk boshqa mulk shakllari kabi daxlsiz va davlat himoyasidadir. Mulkdor oʻz mulkidan faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibdagina mahrum etilishi mumkin.
3. Xususiy mulk fuqarolarning yollanib ishlashdan, tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishdan olgan daromadlari hamda kredit muassasalariga qoʻygan mablagʻlaridan, aksiyalar va boshqa qimmatli qogʻozlardan kelgan daromadlardan, meros boʻyicha va amaldagi qonun hujjatlarida man etilmagan oʻzga asoslarga muvofiq mol-mulkka ega boʻlishlari hisobiga hosil etiladi va koʻpayib boradi. Fuqarolarning xususiy mulki ularning davlat mulkini xususiylashtirishda ishtirok etishi hisobidan vujudga keltirilishiga ham yoʻl qoʻyiladi.
4. Fuqaro oʻzining mehnat qilish qobiliyati – ishchi kuchini tasarruf etishda mutlaq huquqqa ega. U bu huquqni mustaqil tarzda yoki shartnoma (bitim, ahdlashuv) asosida amalga oshiradi.
5. Uy-joy kooperativining, uy-joy qurish, dala hovli, garaj kooperativi yoki boshqa kooperativning aʼzosi foydalanish uchun oʻziga berib qoʻyilgan kvartira, dala hovli, garaj yoxud boshqa imorat yoki bino uchun pay badalini batamom toʻlagach shu mol-mulkka nisbatan mulkiy huquqni qoʻlga kiritadi.
“Toshuyjoyjamgʻarmabank”ning egasi koʻrsatilgan obligatsiyalariga ega boʻlgan shaxs imtiyozli kreditni toʻliq uzsa yoki sotib olinayotgan kvartira qiymatini toʻliq toʻlasa, ana shu kvartiraning huquqini qoʻlga kiritadi;
(7-modda beshinchi bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1996-yil 27-dekabrdagi 357-I-son Qonuniga muvofiq ikkinchi qism bilan toʻldirilgan — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1997-y., 2-son, 56-modda)
Davlat va idoraviy uy-joy fondining uyidan turar joyni ijaraga olgan ijarachi va uning oila aʼzolari mulkdordan tegishli kvartira yoki uyni (uyning bir qismini) sotib olishga haqlidir.
Mazkur mol-mulkni mulk qilib sotib olganidan keyin fuqaro uni oʻz xohishiga koʻra tasarruf etishga — sotishga, vasiyat qilib qoldirishga, ijaraga berishga, undan garov sifatida foydalanishga, unga doir qonunga zid boʻlmagan boshqa bitimlar tuzishga haqlidir.
6. Xususiy mulk oʻz mol-mulkini sarmoya sifatida oʻrtaga qoʻyish, davlat, kooperativ va oʻzga korxonalarning mol-mulkini, ijaraga olingan mol-mulkni sotib olish, mol-mulkni kim oshdi savdosida yoki qonunda yoʻl qoʻyiladigan oʻzga asoslarda xarid etish asnosida yuzaga keladi.
7. Xususiy mulk boʻlishi mumkin boʻlmagan obyektlar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi bilan belgilab qoʻyiladi.
(7-moddaning 7-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
8. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer uchastkalari qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda hamda shartlarda yuridik va jismoniy shaxslarning xususiy mulki qilib berilishi mumkin.
(7-moddaning 8-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 23-oktabrdagi OʻRQ-871-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 25.10.2023-y., 03/23/871/0797-son)
(II-boʻlim Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
III BOʻLIM. SHIRKAT (JAMOA) MULKI
(III-boʻlimning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
8-modda. Umumiy qoidalar
1. Shirkat (jamoa) mulki oilaviy mulkni, mahalla mulkini, shuningdek kooperativlarning, ijara, jamoa korxonalarining mulkini, jamoat tashkilotlari va diniy tashkilotlarning, turli xoʻjalik jamiyatlari va shirkatlarining, assotsiatsiyalar va yuridik shaxs hisoblangan boshqa birlashmalarning mulkini oʻz ichiga oladi.
2. Kollektiv mulkning hosil boʻlishi va koʻpayib borishi mehnatkashlar kollektivlariga olingan daromadlardan davlat mol-mulkini sotib olish uchun foydalanish imkonini berish, fuqarolarning va yuridik shaxslarning mol-mulkini kooperativlar, boshqa xoʻjalik jamiyatlari hamda shirkatlarini tuzish uchun ixtiyoriy ravishda birlashtirish bilan taʼminlanadi.
(8-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
3. Jamoa mulkining turli shakllariga berilmaydigan mol-mulkning roʻyxatini Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi belgilaydi.
(8-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonunining 10, 11-bandlari tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
9-modda. Oilaviy mulk
Oila aʼzolarining mulki oilaviy mulkdir. Bu mulk oila aʼzolarining ehtiyojlarini qondirish, uy-roʻzgʻor va yordamchi xoʻjalikni yuritish uchun hamda daromad olish maqsadida qonunda ruxsat berilgan, oʻzga faoliyat uchun kerakli ishlab chiqarish vositalarini va isteʼmol buyumlarini, yaratilgan mahsulotlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
Oilaviy mulk huquqi oʻz subyektlarining har biriga aynan tegishli boʻlgan xususiy mulkdan iborat boʻlishi mumkin.
(9-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonunining 10, 12-bandlari tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
10-modda. Mahalla mulki
1. Ijtimoiy oʻz-oʻzini boshqarishning boshlangʻich boʻgʻinlari — mahallalar egalik qiladigan, foydalaniladigan va tasarruf etadigan mol-mulk, mahalla aholisining birgalikdagi mehnat faoliyati yoki ularning mushtarak daromadlari, shuningdek mazkur mol-mulkdan xoʻjalik maqsadlarida foydalanishdan kelgan tushumlar, yuridik va jismoniy shaxslarning ixtiyoriy badallari, moddiy va xayriya yoʻsinidagi yordamlari, xalq deputatlari mahalliy Sovetlari beradigan moddiy va moliyaviy resurslar asosida vujudga keltirilgan mol-mulkdan iborat.
2. Mahallada istiqomat qiluvchi aholi mahalla mulkining subyektidir. Oʻzi saylab qoʻygan organlar — mahalla mulkini toʻla xoʻjalik yuritish asosida egallaydi, undan foydalanadi va tasarruf etadi.
(10-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonunining 10, 13-bandlari tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
11-modda. Kooperativ mulk
1. Xoʻjalikni birgalikda yuritish yoki boshqa faoliyat bilan shugʻullanish uchun aʼzolik asosida ixtiyoriy birlashgan fuqarolarning birgalikdagi mulki — kooperativ mulkdir.
2. Kooperativ mulk uning aʼzolari bergan pul yohud boshqa mol-mulk shaklidagi badallar, ular ishlab chiqarilgan mahsulot va uni sotishdan hamda kooperativ ustavidan nazarda tutilgan boshqa faoliyatdan keladigan daromad hisobiga tashkil topadi va koʻpayib boradi.
3. Kooperativ tugatilgan taqdirda budjet, banklar va boshqa qarz beruvchilar bilan hisob-kitob qilingandan keyin qolgan mol-mulk kooperativ aʼzolari oʻrtasida ustavda nazarda tutilgan tartibda taqsimlanadi.
(11-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonunining 10, 14-bandlari tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
12-modda. Ijaraga olingan korxona mulki
(12-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
Ishlab chiqarilgan mahsulot, olingan daromadlar va ijaraga olingan korxona mablagʻi hisobidan qoʻlga kiritilgan boshqa mol-mulk shu korxona kollektivining mulkidir.
Ijaraga olingan korxona mehnat kollektivi aʼzolarining kollektiv ishlarini idora qilishda ishtirok etish hamda foyda (daromad)ni taqsimlash tartibi va shartlari Oʻzbekiston Respublikasining ijara toʻgʻrisidagi qonunchiligi asosida belgilanadi.
(12-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
13-modda. Kollektiv korxonasining mulki
(13-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
1. Kollektiv korxonasining mulki ijaraga olingan mol-mulk sotib olingan yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa usullar bilan mol-mulk qoʻlga kiritilgan taqdirda yuzaga keladi.
(13-modda 1-bandining birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
Kollektiv korxonasining mol-mulki, shu jumladan ishlab chiqarilgan mahsulot va olingan daromadlar kollektivning umumiy mulkidir.
2. Kollektiv korxonasining mol-mulki tarkibida uning xodimlari qoʻshgan hissalar belgilab qoʻyiladi. Bunday hissa tarkibiga xodimlarning kollektiv korxonasi vujudga kelishiga asos boʻlgan ijaraga olingan korxona mulkiga qoʻshgan umumiy summasi, shuningdek mazkur korxona vujudga keltirilganidan keyin xodim korxona mol-mulkini koʻpaytirishga qoʻshgan ulushlari kiradi.
(13-modda 2-bandining birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
Xodimning mol-mulkni koʻpaytirishga qoʻshgan ulushi miqdori korxona faoliyatida oʻz mehnati bilan ishtirok etganiga qarab aniqlanadi hamda xoʻjalik faoliyati natijalariga asoslanib shu ulushga mehnat kollektivi belgilaydigan miqdorda protsentlar ajratiladi va toʻlanadi.
Korxona bilan mehnat munosabatlarini toʻxtatgan xodimga, shuningdek vafot etgan xodimning vorislariga qoʻshilgan hissasining qiymati beriladi.
Kollektiv korxonasi tugatilgan taqdirda hissaning qiymati xodimlarga (ularning vorislariga) budjet, banklar bilan va boshqa qarz beruvchilar bilan hisob-kitob qilingandan keyin qolgan mol-mulkdan toʻlanadi.
14-modda. Xoʻjalik jamiyati va shirkatining mulki
1. Yuridik shaxs hisoblangan xoʻjalik jamiyati va shirkatining mulki qatnashchilarning qoʻshgan hissasi hisobidan, xoʻjalik faoliyati natijasida olingan hamda qonunda man etilmagan boshqa asoslarda ular tomonidan qoʻlga kiritilgan mol-mulkdan hosil boʻladi.
2. Xoʻjalik jamiyati va shirkati qatnashchisi qoʻshgan hissa tarkibiga asosiy va axborot fondlar, pul mablagʻlari va qimmatli qogʻozlar, oʻzga mol-mulk hamda mulkiy huquqlar kirishi mumkin.
3. Yuridik va jismoniy shaxslar, davlat boshqaruvi idoralari, basharti, Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida boshqa qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, xoʻjalik jamiyatining va shirkatining qatnashchilari boʻlishi mumkin.
4. Aksiyali jamiyat aksiyalar sotish hisobiga hosil boʻlgan, shuningdek oʻz xoʻjalik faoliyati natijasida olingan va qonunda man etilmagan boshqa asoslarga binoan qoʻlga kiritilgan mol-mulkning egasidir.
Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, davlat boshqaruvi idoralari, Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, ajnabiy davlatlarning yuridik va jismoniy shaxslari, basharti, Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida boshqa qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, aksiya egalari boʻlishlari mumkin.
(Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuniga asosan 14-moddaning 4-bandi uchinchi xatboshisining chiqarilish sanasi 2025-yil 8-may — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son)
(15 va 16-moddalar Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuniga muvofiq chiqarib tashlangan — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
15-modda. Xoʻjalik uyushmalari (birlashmalari)ning mulki
(15-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
1. Korxona va tashkilotlarning xoʻjalik uyushmasi (shu jumladan konsern, tarmoq, tarmoqlararo va hududiy birlashma) unga korxona va tashkilotlar ixtiyoriy ravishda bergan, shuningdek uning oʻz xoʻjalik faoliyati natijasida olingan mol-mulkning egasidir.
(15-moddaning 1-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 17-martdagi OʻRQ-1122-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 03/26/1122/0250-son)
2. Xoʻjalik uyushmasi unga kiruvchi korxona va tashkilotlarning mol-mulkiga egalik qilish huquqiga ega emas.
3. Xoʻjalik uyushmasining faoliyati toʻxtatilgandan keyin qolgan mol-mulk unga kirgan korxona va tashkilotlar oʻrtasida kelishuv asosida hamda ularning qoʻshgan hissalarini (ulushlarini) eʼtiborga olgan holda taqsimlanadi.
16-modda. Jamoat birlashmalarining mulki
(16-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
1. Jamoat birlashmalari (siyosiy partiyalar, ommaviy harakatlar, shu jumladan xalq frontlari, kasaba uyushmalari, xotin-qizlar, veteranlar, yoshlar va bolalar tashkilotlari, koʻngilli jamiyatlar, ijodiy ittifoqlar, fondlar, uyushmalar va fuqarolarning boshqa birlashmalari)ning mulkida ular ustavlarida koʻzda tutilgan faoliyatni moddiy jihatdan taʼminlash uchun zarur boʻlgan binolar, inshootlar, uy-joy fondi, asbob-uskunalar, madaniy maʼrifiy va sogʻlomlashtirish maqsadlariga xizmat qiladigan mol-mulk, pul mablagʻlari, qimmatli qogʻozlar va mol-mulk boʻlishi mumkin.
Jamoat birlashmalari mulkida, shu birlashmalar mablagʻlari hisobidan ularning ustavlarida koʻrsatilgan maqsadlarga muvofiq vujudga keltiriladigan korxonalar ham boʻlishi mumkin.
Jamoat birlashmalarining pul mablagʻlari aʼzo boʻlish va aʼzolik badallaridan, ixtiyoriy badallar, xayr-ehsonlar; oʻtkazilgan lotereyalardan tushgan mablagʻlar; ishlab chiqarish-xoʻjalik va noshirlik faoliyatidan olingan daromadlar; qonunda taqiqlanmagan boshqa tushumlar hisobidan tashkil etiladi.
Uyushmalar va ularga kiruvchi birlashmalarning shu uyushmalarga qarashli mol-mulkdan foydalanish va uni tasarruf etish sohasidagi vakolatlari uyushmalar va birlashmalarning ustavlari bilan belgilanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida milliy xavfsizlik manfaatlarini koʻzlab yoki Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq jamoat uyushmalarining mulki boʻla olmaydigan mol-mulk turlari belgilab qoʻyilishi mumkin.
Jamoat uyushmalari oʻz ustavlarida yozib qoʻyilgan maqsadlar va vazifalarga muvofiq hamda qonunchilikda belgilanadigan tartibda oʻzga davlatlardan keladigan pul mablagʻlarini hamda boshqa mol-mulkni olishlari mumkin.
(16-modda 1-bandining oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Siyosiy maqsadlarni koʻzlaydigan partiyalar va ijtimoiy harakatlar oʻzga davlatlarning yuridik va jismoniy shaxslaridan moliyaviy va oʻzga moddiy yordam olishga haqli emaslar.
(16-moddaning birinchi bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
2. Jamoat uyushmalari tugatilganidan keyin qolgan mol-mulk uning ustavidan koʻzda tutilgan maqsadlarda ishlatiladi.
17-modda. Diniy tashkilotlarning mulki
(17-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
1. Diniy tashkilotlarning mulkida binolar, diniy faoliyatga doir buyumlar, ishlab chiqarish, ijtimoiy va xayriya ahamiyatiga ega boʻlgan obyektlar, diniy tashkilotlarning faoliyatini taʼminlash uchun zarur boʻlgan pul mablagʻlari va boshqa mol-mulk boʻlishi mumkin.
Diniy tashkilotlar oʻz mablagʻiga sotib olgan va barpo etgan, fuqarolar, tashkilotlar ehson qilgan yoki davlat tomonidan berilgan va qonunda man etilmagan boshqa asoslarga binoan qoʻlga kiritilgan mol-mulkka egalik qilishga haqlidirlar.
Diniy tashkilotlar Oʻzbekiston Respublikasi sarhadlaridan tashqarida boʻlgan mol-mulkka egalik qilishlari mumkin.
Oʻzbekiston Respublikasida xayriya maqsadlarida mol-mulk berishga yoʻl qoʻyiladi.
Diniy tashkilotlar ixtiyoriy suratda moliyaviy va boshqa xayr-ehson qilishni soʻrab murojaat etishga va ularni olishga haqlidirlar.
(17-moddaning birinchi bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
2. Diniy tashkilotlarga tushadigan moliyaviy va mol-mulk tarzidagi xayr-ehsonlar, shuningdek fuqarolardan keladigan pul tushumlarining hamma turlariga soliq solinmaydi.
IV BOʻLIM. DAVLAT MULKI
18-modda. Umumiy qoidalar
1. Oʻzbekiston Respublikasining davlat mulkiga maʼmuriy-hududiy tuzilmalarning mulki (munitsipal mulk) kiradi. Davlat mulkini tasarruf etish va boshqarishni xalq (maʼmuriy-hududiy tuzilma aholisi) nomidan tegishli xalq deputatlari Kengashlari va ular vakolat bergan davlat boshqaruvi idoralari amalga oshiradilar.
(18-moddaning 1-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 17-martdagi OʻRQ-1122-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 03/26/1122/0250-son)
2. Oʻzbekiston Respublikasining, maʼmuriy-hududiy tuzilmaning budjet yoki boshqa mablagʻlari yoxud ular ixtiyoridagi korxonalar, tashkilotlar va muassasalarning mablagʻi hisobiga hosil qilinadigan yoki sotib olinadigan mulk tegishli ravishda Oʻzbekiston Respublikasining mulki yoki maʼmuriy-hududiy tuzilmaning mulki boʻladi.
(18-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 17-martdagi OʻRQ-1122-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 03/26/1122/0250-son)
3. Oʻzbekiston Respublikasi oʻz maʼmuriy-hududiy tuzilmalarining majburiyatlari boʻyicha javob bermaydi. Maʼmuriy-hududiy tuzilma esa Oʻzbekiston Respublikasining majburiyatlari boʻyicha javob bermaydi.
(18-moddaning 3-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 17-martdagi OʻRQ-1122-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 03/26/1122/0250-son)
4. Oʻzbekiston Respublikasi boshqa davlatlar bilan hamkorlikda mol-mulkka va xoʻjalik faoliyati natijalariga har bir davlatning maʼlum ulushda egalik huquqi asosida mulk hosil qilishi mumkin.
Davlatlararo manfaatlarga daxldor boʻlgan suv resurslaridan, havo havzasidan va boshqa mulk shakllaridan foydalanish ular oʻrtasidagi kelishuvga muvofiq amalga oshiriladi.
(18-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonunining 17, 20-bandlari tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
19-modda. Davlat mulkining obyektlari
1. Oʻzbekiston Respublikasining mutlaqo mulkiga:
yer ( qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda, tartibda va shartlarda mulk qilib berilgan yerlardan tashqari), yer osti boyliklari, ichki suvlar, respublika hududi doirasidagi havo havzasi, oʻsimlik va hayvonot dunyosi;
(19-modda 1-bandining ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni irida — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oʻzbekiston Respublikasi davlat hokimiyati va boshqaruv organlarining mol-mulki;
jumhuriyat xalqlarining madaniyat va tarixiy boyliklari;
jumhuriyat budjetining mablagʻlari, jumhuriyat va davlat ahamiyatidagi banklar, sugʻurta, rezerv fondlari va boshqa davlat fondlari;
davlat ahamiyatiga molik korxonalar, davlat oliy taʼlim tashkilotlari, ijtimoiy-madaniy soha obyektlari hamda davlatning respublika istiqlolini va iqtisodiy mustaqilligini taʼminlovchi boshqa mol-mulklari kiradi.
(19-modda 1-bandining oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 7-sentabrdagi OʻRQ-957-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.09.2024-y., 03/24/957/0689-son)
2. Davlat talab-ehtiyojlarini taʼminlash uchun Qoraqalpogʻiston Respublikasi tomonidan yer maydonlari hamda boshqa tabiiy zaxiralar va obyektlarni berish tartibi Qoraqalpogʻiston Respublikasi bilan Oʻzbekiston Respublikasi oʻrtasidagi shartnomada belgilab qoʻyiladi.
(19-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonunining 17, 21-bandlari tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
20-modda. Davlat mulkining subyekti
Oʻzbekiston Respublikasi xalqi davlat mulkining subyektidir. Mulkiy huquqni xalq nomidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti va ular vakolat bergan davlat boshqaruvi organlari amalga oshiradi.
(20-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonunining 17, 22-bandlari tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
21-modda. Oʻzbekiston Respublikasi subyektlarining respublika sarhadlaridan tashqaridagi mulki
Oʻzbekiston Respublikasining respublika sarhadlaridan tashqaridagi davlat mulki hisoblangan mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi hamda mol-mulk qaysi davlatda joylashgan boʻlsa, shu davlatning qonunlari, shuningdek xalqaro huquq meʼyorlari bilan tartibga solib turiladi.
(21-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
(24-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuniga muvofiq chiqarib tashlangan — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
(25-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuniga muvofiq chiqarib tashlangan — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
(26-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuniga muvofiq chiqarib tashlangan — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
22-modda. Maʼmuriy-hududiy tuzilma mulki (munitsipal mulk) obyektlari
(22-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 17-martdagi OʻRQ-1122-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 03/26/1122/0250-son)
Mahalliy budjet hisobidan vujudga keltirilgan hamda sotib olingan, shuningdek davlat mulkidan oʻtkazilgan va mahalliy ahamiyatga molik boʻlgan mol-mulk viloyat, tuman, shahar yoki boshqa maʼmuriy-hududiy tuzilma mulkining obyektidir. Davlatning mutlaq mulkiga taalluqli obyektlar munitsipal mulk hisoblanmaydi.
(22-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 17-martdagi OʻRQ-1122-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 03/26/1122/0250-son)
23-modda. Maʼmuriy-hududiy tuzilma mulkining subyektlari (munitsipal mulk)
(23-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 17-martdagi OʻRQ-1122-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 03/26/1122/0250-son)
Tegishli maʼmuriy-hududiy tuzilmaning aholisi munitsipal mulkning subyektidir. Mulkiy huquqni roʻyobga chiqarishni Oʻzbekiston Respublikasidagi xalq deputatlari mahalliy Kengashlari amalga oshiradilar.
(23-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 17-martdagi OʻRQ-1122-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 03/26/1122/0250-son)
(Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuniga asosan 24-moddaning oʻz kuchini yoʻqotish sanasi — 2025-yil 8-may — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son)
(Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuniga asosan 25-moddaning oʻz kuchini yoʻqotish sanasi — 2025-yil 8-may — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son)
26-modda. Davlat muassasasining mol-mulki
(26-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
1. Davlat mulki boʻlgan va mulkdor tomonidan davlat budjetida turuvchi davlat muassasasiga (tashkilotiga) biriktirib qoʻyilgan mol-mulk shu muassasa (tashkilot)ning operativ boshqaruvida boʻladi.
2. Davlat budjetida turuvchi va Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda xoʻjalik faoliyatni amalga oshirishlari mumkin boʻlgan davlat muassasalari (tashkilotlari) ana shunday faoliyatdan kelgan daromadlarni va shu daromadlar hisobidan orttirilgan mol-mulklarni mustaqil tasarruf etish huquqiga ega boʻladilar.
(26-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
3. Davlat muassasasi (tashkiloti) oʻz majburiyatlari yuzasidan oʻz egaligidagi pul mablagʻlari bilan javob beradi. Davlat muassasasining (tashkilotining) mablagʻi yetarli boʻlmagan taqdirda uning majburiyatlari boʻyicha tegishli mulkning egasi javobgar boʻladi.
V BOʻLIM. ARALASH MULK
27-modda. Aralash mulk huquqi
Mulkning aralash shakllari mulkdorlarning moddiy va pul mablagʻlarini birlashtirish yoʻli bilan hosil qilinadi. Aralash mol-mulkka egalik qilish hissaviy ishtirok etish prinsipi asosida ham, shuningdek oʻz mablagʻlarini birlashtirgan mulkdorlar oʻrtasida daromadlarni qoʻshgan ulushiga qarab taqsimlash asosida va tomonlarning kelishuvi bilan ham amalga oshirilishi mumkin.
Aralash mulkning oʻz mablagʻlarini birlashtirayotgan mulkdorlarning maqomi bilan belgilanadigan har xil turlari boʻladi. Oʻzbekiston Respublikasi va boshqa davlatlarning, turli yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulkini birlashtirishga yoʻl qoʻyiladi.
(27-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonunining 23, 28-bandlari tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
27-1-modda. Davlat mol-mulkini xususiylashtirish
Oʻzbekiston Respublikasining yoki maʼmuriy-hududiy tuzilmalarning mulki (munitsipal mulk) boʻlgan davlat koʻchmas mulk obyektlari, davlat ulushlari (aksiyalari) va davlat muassasalari davlat mulkini xususiylashtirish toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilab qoʻyilgan tartib va shartlar asosida jismoniy hamda nodavlat yuridik shaxslarga toʻliq yoki qisman xususiy mulk qilib realizatsiya qilinishi mumkin, bundan davlat mulkini boshqarish toʻgʻrisidagi qonunchilikda nazarda tutilgan, xususiylashtirilmaydigan davlat mulki mustasno.
(271-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 17-martdagi OʻRQ-1122-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 03/26/1122/0250-son)
(28-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 13-dekabrdagi 447-II-son Qonuniga muvofiq chiqarilgan — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2003-y., 1-son, 8-modda)
VI BOʻLIM. AJNABIY FUQAROLAR, TASHKILOTLAR VA DAVLATLARNING MULKI
(VI-boʻlimning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
(33-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuniga muvofiq chiqarib tashlangan — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
29-modda. Chet el fuqarolarining mulki
Chet el fuqarolari Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi mulklariga egalik huquqiga egalar. Davlat bu mulkning daxlsizligini va boshqa davlatlarga erkin oʻtkazilishini kafolatlaydi.
(29-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonunining 32, 33-bandlari tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
30-modda. Chet el yuridik shaxslarining mulki
Chet el yuridik shaxslari Oʻzbekiston Respublikasi hududida xoʻjalik faoliyatlarini va Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida man etilmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish uchun zarur boʻladigan oʻz mulklariga ega boʻlishga haqlidirlar. Chet el yuridik shaxslarining mulki davlat tomonidan muhofaza etiladi. Mulkni koʻpaytirish va boshqa davlatlarga oʻtkazish qonunan taʼminlanadi.
(30-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
31-modda. Ajnabiy davlatlar va xalqaro tashkilotlarning mulki
Ajnabiy davlatlar va xalqaro tashkilotlar Oʻzbekiston Respublikasi hududida xalqaro shartnomalarda hamda Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibda diplomatik, konsullik, ijtimoiy-madaniy, xayriya va boshqa xalqaro munosabatlarni amalga oshirish uchun zarur mol-mulkka egalik qilishga haqlidirlar. Ularning mol-mulkini asrash, koʻpaytirish va boshqa davlatlarga oʻtkazish imkoniyatlari kafolatlanadi.
(31-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonunining 32, 35-bandlari tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
VII BOʻLIM. MULKIY HUQUQNING KAFOLATI VA HIMOYA QILINISHI
32-modda. Mulkiy huquqning kafolati
1. Oʻzbekiston Respublikasi mulkiy huquqni amalga oshirishni kafolatlaydi, mulkdorning konstitutsiyaviy huquqlarini taʼminlaydi. Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan hollarni istisno etganda, mol-mulkni koʻpaytirishni cheklashga hamda uni majburan tortib olishga yoʻl qoʻyilmaydi.
(32-moddaning 1-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
2. Oʻzbekiston Respublikasining va boshqa davlatlarning yuridik hamda jismoniy shaxslariga mulkiy huquqlarini himoya qilishda Oʻzbekiston Respublikasi teng sharoitlar yaratib beradi.
(32-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonunining 32, 36-bandlari tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
33-modda. Mulkiy huquqning himoya qilinishi
(33-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
1. Mulkdor oʻzga shaxs tomonidan qonunga xilof ravishda egallab olingan mol-mulkini Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolik qonunchiligiga muvofiq talab qilib qaytarib olish huquqiga egadir.
(33-moddaning 1-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
2. Mulkdor oʻz huquqini har qanday buzishlarni, garchi bunday buzishlar uni mulkka egalik qilish huquqidan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmasa-da, bartaraf etishni talab qilishi mumkin.
3. Mulkiy huquqni himoya qilish sud tomonidan amalga oshiriladi.
(33-moddaning 3-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2017-yil 14-sentabrdagi OʻRQ-446-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 37-son, 978-modda)
4. Ushbu moddada koʻzda tutilgan huquqlar garchi mulkdor boʻlmasa ham, mulkdan operativ boshqarish, meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish yoki qonunda yoxud shartnomada koʻzda tutilgan boshqa hollarda, mol-mulkka egalik qiluvchi shaxsga ham taalluqlidir. Bu shaxs oʻz egaligini mulkdordan ham himoya qilish huquqiga ega.
(33-moddaning 4-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
34-modda. Mulkdorning huquqi qonuniy ravishda toʻxtatilgan taqdirda uning manfaatlarini himoya qilish
1. Mulkdorga qarashli uy, boshqa binolar, inshootlar, dov-daraxtlar joylashgan yer uchastkasini olib qoʻyish haqida qaror qabul qilinishi munosabati bilan yoki davlat idorasining mulkdor mol-mulkini bevosita olib qoʻyishga qaratilmagan boshqa qarori munosabati bilan mulkdorning huquqini toʻxtatib qoʻyishga faqat Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibdagina yoʻl qoʻyiladi. Bunda mulk huquqi toʻxtatilishi oqibatida yetkazilgan zarar mulkdorga batamom toʻlanadi.
(34-modda 1-bandining birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Mulkdor norozi boʻlgan taqdirda nizo sud tomonidan hal etilmagunicha, mulk huquqining toʻxtatilishiga olib boradigan qaror amalga oshirilishi mumkin emas. Mulkdorga yetkazilgan zararni qoplash bilan bogʻliq barcha masalalar ham nizoni koʻrib chiqish jarayonida hal etiladi.
(34-moddaning 1-bandi ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2017-yil 14-sentabrdagi OʻRQ-446-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 37-son, 978-modda)
2. Mulkdor mol-mulkining davlat tomonidan olib qoʻyilishiga mulkdorning majburiyatlari boʻyicha haq undirish shu mulkka qaratilgan taqdirdagina Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan hollarda va tartibda, shuningdek rekvizitsiya va musodara tartibida yoʻl qoʻyiladi.
(34-modda 2-bandining birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Tabiiy ofatlar, falokatlar, yuqumli kasalliklarning tarqalishi, hayvonlarda kasallikning keng yoyilishi va favqulodda roʻy beradigan boshqa holatlarda mol-mulk davlat hokimiyati idoralarining qaroriga binoan jamiyat manfaatlarini koʻzlagan holda mulkdordan Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va shartlar bilan majburiy tarzda olib qoʻyilishi (rekvizitsiya qilinishi) mumkin va unga mulkning qiymati toʻlanadi.
(34-modda 2-bandining ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan hollarda sudning qaroriga binoan mol-mulk musodara qilinishi mumkin.
(34-moddaning 2-bandi uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2017-yil 14-sentabrdagi OʻRQ-446-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 37-son, 978-modda)
35-modda. Mulkdorlarning huquqini buzuvchi hujjatlarning haqiqiy emasligi
(35-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 851—XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 235-modda)
Davlat boshqaruvi idorasi yoki davlat hokimiyati mahalliy idorasi tomonidan qonunga xilof boʻlgan hujjatning qabul qilinishi natijasida mulkdorning va boshqa shaxslarning oʻzlariga qarashli mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish yoki uni tasarruf etish borasidagi huquqlari buzilgan taqdirda bunday hujjat mulkdorning yoki huquqi buzilgan shaxsning daʼvosiga binoan sud tomonidan haqiqiy emas, deb topiladi.
Mazkur hujjatlarni chiqarish oqibatida fuqarolarga, tashkilotlar va boshqa shaxslarga yetkazilgan zararlar tegishli hokimiyat yoki boshqaruv organi ixtiyoridagi mablagʻ hisobidan toʻla-toʻkis qoplanishi shart.
36-modda. Davlat organlarining mulkdor oʻz vakolatlarini amalga oshirishiga aralashganligi uchun javobgarligi
Davlat organlari mulkdorga yoxud bevosita boshqarish huquqi boʻyicha yoki qonun yoxud shartnomada nazarda tutilgan boshqa asosda mol-mulkka egalik qiluvchi shaxslarga Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida nazarda tutilmagan qoʻshimcha vazifalar yoki cheklashlar belgilab qoʻyishga huquqli emas.
(36-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
Davlat organlari mulkdorning hamda ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatib oʻtilgan shaxslarning oʻz mol-mulkiga egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etishdan iborat huquqlarini amalga oshirishiga qonunga xilof ravishda aralashganlik oqibatida yetkazilgan zarar uchun ushbu Qonunning 35-moddasida nazarda tutilgan hajmda mulkiy javobgar boʻladilar.
(36-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 23-sentabrdagi 2022-XII-son Qonuniga muvofiq kiritilgan — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1994-y., 11-12-son, 285-modda)
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. Karimov
Toshkent sh.,
1990-yil 31-oktabr,
152-XII-son
(Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1990-y., 31-33-son, 371-modda; 1991-y., 11-son, 273-modda; 1993-y., 5-son, 235-modda; 1994-y., 11-12-son, 285-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 6-son, 118-modda; 1997-y., 2-son, 56-modda; 2003-y., 1-son, 8-modda; Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2017-y., 37-son, 978-modda; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son; 25.10.2023-y., 03/23/871/0797-son; 09.09.2024-y., 03/24/957/0689-son; 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son; 17.03.2026-y., 03/26/1122/0250-son)
Закон республики узбекистан
О СОБСТВЕННОСТИ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
В соответствии с Законом Республики Узбекистан от 30 сентября 1991 года № 364-XII «О внесении изменений в Конституцию (Основной закон) Узбекской ССР» в наименовании и в тексте настоящего Закона слова «Узбекская ССР» заменены словами «Республика Узбекистан» в соответствующем падеже. Также слова «Каракалпакская АССР» заменены словами «Республика Каракалпакстан» в соответствующем падеже.
Собственность в Республике Узбекистан неприкосновенна. Каждый имеет право на собственность.
В Республике Узбекистан допускается существование любых форм собственности, способствующих эффективному функционированию экономики и росту народного благосостояния. Неприкосновенность и равные условия для развития всех форм собственности гарантируются Законом.
Республика Узбекистан создает собственнику все необходимые условия для обеспечения сохранности и приумножения его имущества.
(преамбула в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
РАЗДЕЛ I.
ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ
Статья 1. Право собственности
1. Право собственности в Республике Узбекистан признается и охраняется Законом.
2. Собственник по своему усмотрению владеет, пользуется и распоряжается принадлежащим ему имуществом.
Собственник вправе совершать в отношении своего имущества любые действия, не противоречащие закону. Он может использовать имущество для осуществления любой хозяйственной или иной деятельности, не запрещенной законодательными актами.
3. Собственник вправе передавать принадлежащее ему право владения, пользования и распоряжения имуществом другим лицам. В случаях, на условиях и в пределах, предусмотренных законами Республики Узбекистан, на собственника может быть возложена обязанность допустить ограниченное пользование его имуществом другими лицами.
4. Собственник вправе на условиях и в пределах, предусмотренных законодательными актами Республики Узбекистан, заключать договоры с гражданами об использовании их труда при осуществлении принадлежащего ему права собственности.
Независимо от формы собственности, на основе которой используется труд гражданина, ему обеспечиваются социально-экономические права и гарантии, предусмотренные Конституцией и другими законодательными актами Республики Узбекистан.
5. Осуществление права собственности не должно наносить ущерба окружающей среде, нарушать права и охраняемые законом интересы физических, юридических лиц и государства.
(статья 1 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 2. Законодательство о собственности
1. Отношения собственности в Республике Узбекистан регулируются Конституцией Республики Узбекистан, настоящим Законом и другими актами законодательства Республики Узбекистан.
2. Отношения собственности Республики Каракалпакстан регулируются также законодательством Республики Каракалпакстан.
(статья 2 введена Законом Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 3. Объекты права собственности
(наименование статьи 3 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
1. К объектам собственности относятся: земля, ее недра, внутренние воды, воздушный бассейн в пределах территории республики, растительный и животный мир, здания и сооружения, товары, жилые дома и квартиры, изобретения, полезные модели, промышленные образцы, топологии интегральных микросхем, селекционные достижения, товарные знаки и знаки обслуживания, оборудование, предметы материальной и духовной культуры, деньги, ценные бумаги, иное имущество, способность человека к труду.
(пункт первый статьи 3 в редакции Закона Республики Узбекистан от 23 сентября 1994 г. № 2022-XII — Ведомости Верховного Совета, 1994 г., № 11-12, ст. 285)
2. Отношения по созданию и использованию изобретений, открытий, произведений науки, литературы, искусства, информации, научных идей, технических разработок и других объектов интеллектуальной собственности регулируются специальным законодательством Республики Узбекистан.
3. Осуществление права собственности на памятники истории и культуры определяются специальным законодательством Республики Узбекистан.
4. Результаты хозяйственного использования имущества (продукция и доходы), если иное не предусмотрено законом или договором, принадлежат собственнику этого имущества.
Статья 4. Субъекты права собственности
(наименование статьи 4 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Субъектами права собственности являются граждане Республики Узбекистан, коллективы, их объединения, общественные, религиозные организации, семейные и иные объединения граждан, органы местного самоуправления, Советы народных депутатов всех уровней и уполномоченные ими органы государственного управления, другие государства, международные организации, юридические лица и граждане других государств, лица без гражданства. Субъектами одной и той же собственности могут быть различные юридические лица и граждане, а также лица без гражданства.
(статья 4 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 5. Формы собственности
(наименование статьи 5 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
1. Собственность в Республике Узбекистан выступает в следующих формах:
частная собственность;
ширкатная (коллективная) собственность;
государственная собственность административно-территориальных образований (муниципальная);
смешанная форма собственности;
собственность юридических и физических лиц других государств и международных организаций.
2. Республика Узбекистан гарантирует равноправие и правовую защиту всех форм собственности.
(статья 5 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 6. Обращение взыскания на имущество собственника
(наименование статьи 6 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
1. По обязательствам юридического лица взыскание может быть обращено на любое имущество, принадлежащее ему на праве собственности, полного хозяйственного ведения или оперативного управления.
Собственник не отвечает по обязательствам созданных им юридических лиц, а они не отвечают по обязательствам собственника, кроме случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Узбекистан.
2. Физические лица отвечают по своим обязательствам имуществом, принадлежащим им на праве собственности.
Перечень имущества физических лиц, на которое не может быть обращено взыскание по претензиям кредиторов, устанавливается законодательными актами Республики Узбекистан.
(статья 6 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
РАЗДЕЛ II. ЧАСТНАЯ СОБСТВЕННОСТЬ
Статья 7. Частная собственность
1. Частная собственность представляет собой право частного владения, пользования и распоряжения своим имуществом. Частная собственность может быть основана на личном непосредственном участии собственника в процессе производства и (или) на применении труда по найму.
2. Частная собственность, наряду с другими формами собственности, неприкосновенна и защищается государством. Собственник может быть лишен ее только в случаях и в порядке, предусмотренных законом.
3. Частная собственность создается и приумножается за счет доходов граждан от работы по найму, занятия предпринимательской деятельностью и доходов от средств, вложенных в кредитные учреждения, акции, и других ценных бумаг, приобретений имущества по наследству и по иным основаниям, не запрещенным действующими законодательными актами. Допускается образование частной собственности граждан за счет их участия в приватизации государственного имущества.
4. Гражданину принадлежит исключительное право распоряжения своими способностями к труду — рабочей силой. Он осуществляет это право самостоятельно или на основе контракта (договора, соглашения).
5. Член жилищного, жилищно-строительного, дачного, гаражного или другого кооператива, полностью внесший свой паевой взнос за квартиру, дачу, гараж или иное строение или помещение, предоставленное ему в пользование, приобретает право собственности на это имущество.
Владелец именных облигаций Ташжилсбербанка, полностью погасивший льготный кредит либо внесший полную стоимость приобретаемой квартиры, получает право собственности на эту квартиру;
(пункт пятый статьи 7 дополнен частью второй Законом Республики Узбекистан от 27 декабря 1996 г. № 357-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1997 г., № 2, ст. 56)
Наниматель жилого помещения в доме государственного и ведомственного жилого фонда и члены его семьи вправе выкупить у собственника соответствующую квартиру или дом (часть дома).
После приобретения указанного имущества в собственность гражданин вправе распоряжаться им по своему усмотрению продавать, завещать, сдавать в аренду, использовать его в качестве предмета залога, совершать с ним иные сделки, не противоречащие закону.
6. Частная собственность возникает в случаях инвестирования собственного имущества, приобретения имущества государственных, кооперативных и иных предприятий, взятого в аренду имущества, покупки имущества на аукционе или на других основаниях, допускаемых законом.
7. Законодательством Республики Узбекистан определяются объекты, которые не могут находиться в частной собственности.
8. Земельные участки несельскохозяйственного назначения, могут передаваться в частную собственность юридическим и физическим лицам в порядке и на условиях, установленных законодательством.
(пункт 8 статьи 7 в редакции Закона Республики Узбекистан от 23 октября 2023 года № ЗРУ-871 — Национальная база данных законодательства, 25.10.2023 г., № 03/23/871/0797)
(раздел II в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
РАЗДЕЛ III. ШИРКАТНАЯ (КОЛЛЕКТИВНАЯ) СОБСТВЕННОСТЬ
(название раздела III в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 8. Общие положения
1. Ширкатная (коллективная) собственность включает в себя семейную, махаллинскую собственность, а также собственность кооперативов, арендных, коллективных предприятий, общественных и религиозных организаций, различных хозяйственных обществ и товариществ, ассоциаций и других объединений, являющихся юридическими лицами.
2. Образование и приумножение коллективной собственности обеспечивается предоставлением коллективам трудящихся возможности использовать полученные доходы для выкупа государственного имущества, добровольным объединением имущества граждан и юридических лиц для создания кооперативов, других хозяйственных обществ и товариществ.
(пункт 2 статьи 8 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
3. Перечень имущества, не подлежащего передаче в различные формы коллективной собственности, определяется Олий Мажлисом Республики Узбекистан.
(статья 8 в редакции пунктов 10, 11 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 9. Семейная собственность
Семейной собственностью является собственность членов семьи. Она может включать в себя средства производства и предметы потребления, произведенную продукцию, для совместного удовлетворения потребностей членов семьи, ведения домашнего и подсобного хозяйства и иной разрешенной законом деятельности с целью получения дохода.
Право на семейную собственность складывается из права общей совместной собственности супругов и других членов семьи, а также принадлежащего каждому из них права частной собственности.
(статья 9 в редакции пунктов 10, 12 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 10. Махаллинская собственность
1. Объектом махаллинской собственности является имущество, находящееся во владении, пользовании и распоряжении первичных звеньев общественного самоуправления — махали, имущество, созданное на основе совместной трудовой деятельности жителей махалли или их совместных доходов, а также поступлений от хозяйственного использования данного имущества и добровольных взносов, материальной и благотворительной помощи, оказываемых юридическими и физическими лицами, материальных и финансовых ресурсов, передаваемых местными Советами народных депутатов.
2. Субъектом махаллинской собственности являются жители махалли. Выборные органы махалли владеют, пользуются, распоряжаются махаллинской собственностью на правах полного хозяйственного ведения.
(статья 10 в редакции пунктов 10, 13 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 11. Кооперативная собственность
1. Кооперативная собственность — общая собственность граждан, добровольно объединившихся на основе членства для совместного ведения хозяйства и иной деятельности.
2. Кооперативная собственность образуется за счет денежных и других имущественных взносов членов кооператива, произведенной им продукции, доходов, полученных от ее реализации, и иной деятельности, предусмотренной уставом кооператива.
3. При ликвидации кооператива имущество, оставшееся после расчетов с бюджетом, банками и другими кредиторами, распределяется между членами кооператива в порядке, предусмотренном уставом.
(статья 11 в редакции пунктов 10, 14 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 12. Собственность арендного предприятия
(наименование статьи 12 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
В собственности арендного предприятия находятся произведенная продукция, полученные доходы и другое имущество, приобретенные за счет средств этого предприятия.
Порядок и условия участия членов трудового коллектива арендного предприятия в управлении его делами и распределении прибыли (доходов) определяются законодательством Республики Узбекистан об аренде.
Статья 13. Собственность коллективного предприятия
(наименование статьи 13 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
1. Собственность коллективного предприятия возникает в случае выкупа арендованного имущества или приобретения имущества иными предусмотренными законом способами.
(абзац первый пункта 1 статьи 13 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
Имущество коллективного предприятия, включая произведенную продукцию и полученные доходы, является общей собственностью коллектива.
2. В имуществе коллективного предприятия определяются вклады его работников. В состав такого вклада включаются сумма вклада работников в имущество арендного предприятия, на основе которого образовано коллективное предприятие, а также вклад работника в прирост имущества этого предприятия после его создания.
(абзац первый пункта 2 статьи 13 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
Размер вклада работника в прирост имущества определяется, исходя из его трудового участия в деятельности предприятия.
На вклад работника коллективного предприятия начисляются и выплачиваются проценты в размере, определяемом трудовым коллективом, исходя из результатов хозяйственной деятельности предприятия.
Работнику, прекратившему трудовые отношения с предприятием, а также наследникам умершего работника выплачивается стоимость вклада.
При ликвидации коллективного предприятия стоимость вклада выплачивается работникам (их наследникам) из имущества, оставшегося после расчетов с бюджетом, банками и другими кредиторами предприятия.
Статья 14. Собственность хозяйственного общества и товарищества
1. Собственность хозяйственного общества и товарищества, являющегося юридическим лицом, образуется за счет вкладов участников имущества, полученного в результате хозяйственной деятельности и приобретенного ими по иным основаниям, допускаемым законом.
2. В состав вклада участника хозяйственного общества и товарищества могут входить основные и оборотные фонды, денежные средства и ценные бумаги, иное имущество и имущественные права.
3. Участниками хозяйственного общества и товарищества могут быть юридические и физические лица, органы государственного управления, если иное не предусмотрено законодательными актами Республики Узбекистан.
4. Акционерное общество является собственником имущества, созданного за счет продажи акций, а также полученного в результате его хозяйственной деятельности и приобретенного им по иным основаниям, не запрещенным законом.
Держателями акций могут быть предприятия, учреждения, организации, органы государственного управления, граждане Республики Узбекистан, юридические и физические лица иностранных государств, если иное не предусмотрено законодательными актами Республики Узбекистан.
(дата исключения абзаца третьего пункта 4 статьи 14 на основании Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — 8 мая 2025 года — Национальная база данных законодательства 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116)
(статьи 15 и 16 исключены Законом Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 15. Собственность хозяйственных ассоциаций (объединений)
(наименование статьи 15 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
1. Хозяйственная ассоциация предприятий и организаций (в том числе концерн, отраслевое, межотраслевое и региональное объединение) обладает правом собственности на имущество, добровольно переданное ей предприятиями и организациями, а также полученное в результате ее хозяйственной деятельности.
2. Хозяйственная ассоциация не имеет права собственности на имущество входящих в нее предприятий и организаций.
3. Имущество, оставшееся после прекращения деятельности хозяйственной ассоциации, распределяется между входившими в нее предприятиями и организациями пропорционально внесенным долевым взносам.
Статья 16. Собственность общественных объединений
(наименование статьи 16 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
1. Общественные объединения (политические партии, массовые движения, в том числе народные фронты, профессиональные союзы, женские, ветеранские, молодежные и детские организации, добровольные общества, творческие союзы, фонды, ассоциации и другие объединения граждан) могут иметь в собственности здания, сооружения, жилищный фонд, оборудование, инвентарь, имущество культурно-просветительного и оздоровительного назначения, денежные средства, ценные бумаги и иное имущество, необходимое для материального обеспечения деятельности, предусмотренной их уставами.
В собственности общественных объединений могут также находиться предприятия, создаваемые за счет средств этих объединений в соответствии с целями, указанными в их уставах.
Денежные средства общественных объединений формируются из вступительных и членских взносов, добровольных взносов и пожертвований; поступлений от проведения мероприятий, лотерей, доходов от производственно-хозяйственной и издательской деятельности, других не запрещенных законом поступлений.
Правомочия союзов и входящих в них объединений по владению, пользованию и распоряжению имуществом, принадлежащим этим союзам и входящим в них объединениями, определяются уставами союзов и объединений.
Законодательными актами Республики Узбекистан могут устанавливаться виды имущества, которые в интересах национальной безопасности либо в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан не могут находиться в собственности общественных объединений.
Общественные объединения могут получать денежные средства и иное имущество, поступающие из других государств, в соответствии с целями и задачами, установленными их уставами, и в порядке, определяемом законодательством.
Политические партии и общественные движения, преследующие политические цели, не вправе получать финансовую и иную материальную помощь от юридических и физических лиц других государств.
(пункт первый статьи 16 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
2. Имущество, оставшееся после ликвидации общественного объединения, направляется на цели, предусмотренные его уставом.
Статья 17. Собственность религиозных организаций
(наименование статьи 17 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
1. В собственности религиозных организаций могут находиться здания, предметы культа, объекты производственного, социального и благотворительного назначения, денежные средства, иное имущество, необходимое для обеспечения их деятельности.
Религиозные организации имеют право собственности на имущество, приобретенное и созданное ими за счет собственных средств, пожертвованное гражданами, организациями или переданное государством, приобретенное по другим основаниям, не запрещенным законом.
В собственности религиозных организаций может быть имущество, находящееся за пределами Республики Узбекистан.
В Республике Узбекистан допускается передача имущества на благотворительные цели.
Религиозные организации вправе обращаться за добровольными финансовыми и другими пожертвованиями и получать их.
(пункт первый статьи 17 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
2. Финансовые и имущественные пожертвования, поступающие в религиозные организации, а равно все виды денежных поступлений от граждан налогами не облагаются.
РАЗДЕЛ IV. ГОСУДАРСТВЕННАЯ СОБСТВЕННОСТЬ
Статья 18. Общие положения
1. К государственной собственности Республики Узбекистан относится собственность административно-территориальных образований (муниципальная собственность). Распоряжение и управление государственным имуществом осуществляют от имени народа (населения административно-территориального образования) соответствующие Советы народных депутатов и уполномоченные ими органы государственного управления.
По соглашению между собственниками государственного имущества оно может находиться в их общей собственности.
2. Имущество, создаваемое или приобретаемое за счет бюджетных или иных средств Республики Узбекистан, административно-регионального образования или средств, находящихся в их ведении предприятий, организаций, учреждений, относится соответственно к собственности Республики Узбекистан или собственности административно-регионального образования.
3. Республика Узбекистан не несет ответственности по обязательствам своих административно-территориальных образований. Административно-территориальное образование не отвечает по обязательствам Республики Узбекистан.
4. Республика Узбекистан может формировать совместно с другими государствами собственность с определенными долями каждого государства в праве собственности на имущество и результаты хозяйственной деятельности.
Использование водных ресурсов, воздушного бассейна и других видов собственности, затрагивающее межгосударственные интересы, осуществляется по договоренности между ними.
(статья 18 в редакции пунктов 17, 20 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 19. Объекты государственной собственности
1. В исключительной собственности Республики Узбекистан находятся:
земля (за исключением земель, предоставленных в собственность в случаях, порядке и на условиях, предусмотренных законодательством) и ее недра, внутренние воды, растительный и животный мир, воздушный бассейн в пределах территории республики;
(абзац второй пункта 1 статьи 19 в редакции Закона Республики Узбекистан от 6 мая 1995 г. № 70-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1995 г., № 6, ст. 118)
имущество органов государственной власти и управления Республики Узбекистан;
культурные и исторические ценности народов республики;
средства республиканского бюджета, республиканские и государственные банки, страхованные, резервные и иные государственные фонды;
предприятия, имеющие государственное значение, государственные высшие образовательные организации, объекты социально-культурной сферы и иное государственное имущество, обеспечивающее суверенитет и экономическую самостоятельность республики.
(абзац шестой пункта 1 статьи 19 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 сентября 2024 года № ЗРУ-957 — Национальная база данных законодательства, 09.09.2024 г., № 03/24/957/0689)
2. Порядок предоставления Республикой Каракалпакстан земельных участков и других природных ресурсов и объектов для обеспечения государственных потребностей определяется соглашением между Республикой Каракалпакстан и Республикой Узбекистан.
(статья 19 в редакции пунктов 17, 21 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 20. Субъект государственной собственности
Субъектом государственной собственности является народ Республики Узбекистан. Реализацию права собственности от имени народа осуществляют Олий Мажлис Республики Узбекистан, Президент Республики Узбекистан и уполномоченные ими органы государственного управления.
(статья 20 в редакции пунктов 17, 22 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 21. Собственность субъектов Республики Узбекистан за ее пределами
Владение, пользование и распоряжение имуществом государственной собственности Республики Узбекистан за ее пределами регулируются законодательством Республики Узбекистан и законами тех государств, где находится собственность, а также нормами международного права.
(статья 21 в редакции пунктов 17, 22 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
(статья 24 исключена Законом Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
(статья 25 исключена Законом Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
(статья 26 исключена Законом Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 22. Объекты собственности административно-территориального образования (муниципальная собственность)
Объектом собственности области, района, города или другого административно-территориального образования является имущество, созданное и приобретенное за счет местного бюджета, а также переданное из государственной собственности и имеющее местное значение. Муниципальной собственностью не являются объекты, относящиеся к исключительной государственной собственности.
Статья 23. Субъекты собственности административно-территориальных образований (муниципальная собственность)
Субъектом муниципальной собственности является население соответствующего административно-территориального образования. Реализацию права собственности осуществляют местные Советы народных депутатов Республики Узбекистан.
(дата утраты силы статьи 24 на основании Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — 8 мая 2025 года — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116)
(дата утраты силы статьи 25 на основании Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — 8 мая 2025 года — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116)
Статья 26. Имущество государственного учреждения
(наименование статьи 26 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
1. Имущество, являющееся государственной собственностью и закрепленное собственником за государственным учреждением (организацией), состоящим на государственном бюджете, находится в оперативном управлении этого учреждения (организации).
2. Государственные учреждения (организации), состоящие на государственном бюджете, которые могут в случаях, предусмотренных законодательными актами Республики Узбекистан, осуществлять хозяйственную деятельность, приобретают право на самостоятельное распоряжение доходами от такой деятельности и имуществом, приобретенным за счет этих доходов.
3. Государственное учреждение (организации) отвечает по обязательствам, находящимся в его распоряжении денежными средствами. При недостаточности у государственного учреждения (организации) средств ответственность по его обязательствам несет собственник соответствующего имущества.
РАЗДЕЛ V. СМЕШАННАЯ СОБСТВЕННОСТЬ
Статья 27. Право смешанной собственности
Смешанные формы собственности образуются путем соединения материальных и денежных средств собственников. Владение смешанным имуществом может осуществляться как по принципу долевого участия, так и на основе равномерного распределения доходов между соединившими свои средства собственниками и по соглашению сторон.
Смешанная собственность имеет различные виды, определяемые статусом владельцев, интегрирующих свои средства. Допускается объединение имущества Республики Узбекистан и других государств, различных юридических и физических лиц.
(статья 27 в редакции пунктов 23, 28 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 27-1. Приватизация государственного имущества
Объекты государственной недвижимости, государственные доли (акции) и государственные учреждения, являющиеся собственностью Республики Узбекистан или административно-территориальных образований (муниципальная собственность), могут быть полностью или частично реализованы в частную собственность физическим и негосударственным юридическим лицам на условиях и в порядке, установленных законодательством о приватизации государственного имущества, за исключением неприватизируемого государственного имущества, предусмотренного законодательством об управлении государственным имуществом.
(статья 28 исключена Законом Республики Узбекистан от 13 декабря 2002 г. № 447–II — Ведомости Олий Мажлиса, 2003 г., № 1, ст. 8 ст)
РАЗДЕЛ VI. СОБСТВЕННОСТЬ ИНОСТРАННЫХ ГРАЖДАН, ОРГАНИЗАЦИЙ И ГОСУДАРСТВ
(наименование раздела VI в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
(статья 33 исключена Законом Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 29. Собственность иностранных граждан
Иностранные граждане имеют право на свою собственность на территории Республики Узбекистан. Государство гарантирует ее неприкосновенность и свободный перевод в другие страны.
(статья 29 в редакции пунктов 32, 33 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 30. Собственность иностранных юридических лиц
Иностранные юридические лица вправе иметь на территории Республики Узбекистан свою собственность, необходимую для осуществления хозяйственной и другой деятельности, не запрещенной законодательством Республики Узбекистан. Собственность иностранных юридических лиц охраняется государством. Законодательством обеспечиваются приумножение и перевод собственности в другие страны.
(статья 30 в редакции пунктов 32, 34 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 31. Собственность иностранных государств и международных организаций
Иностранные государства и международные организации вправе иметь на территории Республики Узбекистан в собственности имущество, необходимое для осуществления дипломатических, консульских, социально-культурных, благотворительных и иных международных отношений, в случаях и порядке, установленных международными договорами и законодательными актами Республики Узбекистан. Гарантируется сохранность, возможность увеличения и перевода такого имущества в другие государства.
(статья 31 в редакции пунктов 32, 35 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
РАЗДЕЛ VII. ГАРАНТИИ И ЗАЩИТА ПРАВА СОБСТВЕННОСТИ
Статья 32. Гарантии права собственности
1. Республика Узбекистан гарантирует реализацию права собственности, обеспечивает конституционные права собственника. Не допускается ограничение роста имущества и принудительное его изъятие, за исключением случаев, предусмотренных законодательством Республики Узбекистан.
2. Республика Узбекистан обеспечивает юридическим и физическим лицам Республики Узбекистан и других государств равные условия защиты права собственности.
(статья 32 в редакции пунктов 32, 36 Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Статья 33. Защита права собственности
(наименование статьи 33 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
1. Собственник имеет право истребовать свое имущество из чужого незаконного владения в соответствии с гражданским законодательством Республики Узбекистан.
2. Собственник может требовать устранения всяких нарушений его права, хотя эти нарушения и не были соединены с лишением владения.
3. Защита права собственности осуществляется судом.
(пункт 3 статьи 33 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 сентября 2017 года № ЗРУ-446 — СЗ РУ, 2017 г., № 37, ст. 978)
4. Права, предусмотренные настоящей статьей, принадлежат также лицу, хотя и не являющемуся собственником, но владеющему имуществом на праве, оперативного управления, пожизненно наследуемого владения либо по иному основанию, предусмотренному законом или договором. Это лицо имеет право на защиту своего владения также против собственника.
(пункт 4 статьи 33 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
Статья 34. Защита интересов собственника при прекращении его прав по основаниям, предусмотренным законом
1. Прекращение права собственности в связи с решением об изъятии земельного участка, на котором находятся принадлежащие собственнику дом, иные строения, сооружения, насаждения, или иным решением государственного органа, не направленного непосредственно на изъятие имущества у собственника, допускается лишь в случаях и порядке, установленных законодательными актами Республики Узбекистан, с возмещением собственнику в полном объеме убытков, причиненных прекращением права собственности.
При несогласии собственника решение, влекущее прекращение права собственности, не может быть осуществлено до разрешения спора судом. При рассмотрении спора решаются также все вопросы возмещения собственника причиненных убытков.
(абзац второй пункта 1 статьи 34 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 сентября 2017 года № ЗРУ-446 — СЗ РУ, 2017 г., № 37, ст. 978)
2. Изъятие государством имущества у собственника допускается только при обращении взыскания на это имущество по обязательствам собственника в случаях и порядке, предусмотренных законодательными актами Республики Узбекистан, а также в порядке реквизиции и конфискации.
В случаях стихийных бедствий, аварий, эпидемий, эпизоотий и при иных обстоятельствах, носящих чрезвычайный характер, имущество в интересах общества по решению органов государственной власти может быть изъято у собственника в порядке и на условиях, установленных законодательными актами Республики Узбекистан с выплатой ему стоимости имущества (реквизиция).
В случаях, предусмотренных законодательными актами Республики Узбекистан, имущество может быть изъято у собственника по решению суда.
(абзац третий пункта 2 статьи 34 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 сентября 2017 года № ЗРУ-446 — СЗ РУ, 2017 г., № 37, ст. 978)
Статья 35. Недействительность актов, нарушающих права собственников
(наименование статьи 35 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 851-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 5, ст. 235)
Если в результате издания не соответствующего закону акта органа государственного управления или местного органа государственной власти нарушаются права собственника и других лиц по владению, пользованию и распоряжению принадлежащим им имуществом, такой акт в судебном порядке признается недействительным по иску собственника или лица, права которого нарушены.
Убытки, причиненные гражданам, организациям и другим лицам в результате издания указанных актов, подлежат возмещению в полном объеме за счет средств, находящихся в распоряжении соответствующего органа власти или управления.
Статья 36. Ответственность государственных органов за вмешательство в осуществление собственником его полномочий
Государственные органы не вправе устанавливать собственникам либо лицам, владеющим имуществом на праве оперативного управления или по иному основанию, предусмотренному законом или договором, дополнительные обязанности либо ограничения не предусмотренные законодательными актами Республики Узбекистан.
(часть первая статьи 36 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
Государственные органы несут имущественную ответственность за ущерб, причиненный их неправомерным вмешательством в осуществление собственником и лицами, указанными в части первой настоящей статьи, полномочий по владению, пользованию и распоряжению имуществом в объеме, предусмотренном статьей 35 настоящего Закона.
(статья 36 введена Законом Республики Узбекистан от 23 сентября 1994 г. № 2022-XII — Ведомости Верховного Совета, 1994 г., № 11-12, ст. 285)
Президент Республики Узбекистан И. КАРИМОВ
г. Ташкент,
31 октября 1990 г.,
№ 152-XII
(Ведомости Верховного Совета Республики Узбекистан, 1990 г., № 31-33, ст. 371; 1991 г., № 11, ст. 273; 1993 г., № 5, ст. 235; 1994 г., № 11-12, ст. 285; Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1995 г., № 6, ст. 118; 1997 г., № 2, ст. 56; 2003 г., № 1, ст. 8; Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2017 г., № 37, ст. 978; Национальная база данных законодательства, 25.10.2023 г., № 03/23/871/0797; 09.09.2024 г., № 03/24/957/0689; 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116)