Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналар хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлигининг фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2024 йил 28 февралдаги ПҚ-91-сон қарори ижросини таъминлаш, шунингдек, портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналарнинг хавфсизлигига қўйиладиган талабларни янада такомиллаштириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагилар:

портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналарга қўйиладиган талаблар, шунингдек, уларни тамғалаш, идентификация қилиш ҳамда мувофиқлигини баҳолаш тартибини назарда тутувчи Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналар хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламент (кейинги ўринларда — техник регламент) 1-иловага мувофиқ;

Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналар хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентни жорий этиш схемаси 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Техник регламент расмий эълон қилинган кундан бошлаб олти ой ўтгач амалга киритилсин.

3. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 3-иловага мувофиқ айрим қарорлари ушбу қарор расман эълон қилинган кундан эътиборан олти ой ўтгандан сўнг ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

4. Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси, Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги, Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси билан биргаликда ушбу қарорнинг мақсадлари, мазмуни ва уни қўллаш тартиби тўғрисида аҳоли, вазирликлар, идоралар ва бошқа ташкилотлар ҳамда тадбиркорлик субъектларининг кенг хабардор қилинишини таъминласин.

5. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси тоғ-кон саноати ва геология вазири Б.Ф. Исламов, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси раиси А.В. Рафиқов ҳамда Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги директори А.Р. Жуманазаров зиммасига юклансин.

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2025 йил 6 январь,

2-сон

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 6 январдаги 2-сон қарорига
1-ИЛОВА

Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналар хавфсизлиги тўғрисида

ТЕХНИК РЕГЛАМЕНТ

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Техник регламент инсон ҳаёти ва саломатлигини, мол-мулки ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳамда истеъмолчиларни чалғитадиган хатти-ҳаракатларнинг олдини олиш мақсадида портлаш хавфи бўлган муҳитда Ўзбекистон Республикаси ҳудудида қўлланилиши ва бажарилиши мажбурий бўлган ягона талабларни белгилайди.

2. Техник регламентнинг талаблари мазкур Техник регламентга 1-иловада келтирилган Техник регламент талаблари қўлланиладиган мажбурий тартибда мувофиқлиги баҳоланадиган портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналар рўйхатига (кейинги ўринларда — асбоб-ускуналар) нисбатан қўлланилади.

Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналарнинг портлаш хавфсизлигини белгиловчи кўрсаткичлар таснифи мазкур Техник регламентга 2-иловада келтирилган.

3. Мазкур Техник регламент қуйидагиларга татбиқ этилмайди:

портлаш муҳитида фойдаланиш мумкин бўлмаган техник қурилмалар, ўз таркибида портлаш хавфи мавжуд бўлган моддалар ва беқарор кимёвий бирикмаларга (портловчи моддалар, порох ва бошқалар);

ёнувчан газнинг кутилмаганда сизиб чиқиши натижасида портлаш муҳити ҳосил бўлган шароитларда маиший ва носаноат мақсадларида фойдаланиш учун газдан фойдаланиладиган ускуналарга;

Ўзбекистон Республикаси чегараси орқали транзит олиб ўтилаётган асбоб-ускуналарга;

тиббий маҳсулотларга;

шахсий ҳимоя воситаларига;

умумий фойдаланишда бўлган ҳаво, автомобиль йўли, темир йўл ёки сув транспортида ўрнатилган асбоб-ускуналарга;

ядровий тадқиқот асбоб-ускуналарига ва улардаги портлаш муҳитида жойлашган асбоб-ускуналарга.

4. Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналарни ишлатиш қоидалари Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси томонидан ўрнатилган тартибда белгиланади.

5. Мазкур Техник регламентда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

авария ҳолати — портлаш муҳитида ишлаётган асбоб-ускуналарнинг кўрсаткичлари ишлаб чиқарувчи томонидан техник ҳужжатларда белгиланган чегаралардан ошиб кетиш ҳолати;

ишлаб чиқарувчи — асбоб-ускуналарни портлаш муҳитида ишлатиш учун ишлаб чиқариладиган ва (ёки) сотиладиган ва унинг Техник регламент талабларига мувофиқлиги учун жавобгар бўлган юридик шахс ва якка тартибдаги тадбиркор;

ишлаб чиқарувчининг ишлаб чиқариш ҳолати таҳлили — ишлаб чиқарувчи томонидан асбоб-ускуналар Техник регламент талабларига мувофиқ ишлаб чиқарилиши учун зарур шарт-шароитлар мавжудлигини баҳолаш;

нормал иш режими — электр ва механик хусусиятлари ишлаб чиқарувчи томонидан техник ҳужжатларда белгиланган меъёрий чегаралардан ошмайдиган асбоб-ускуналарнинг ишлаш режими;

носозлик — асбоб-ускуналар ишлашининг ҳолатини бузилиш ҳолати;

портлаш хавфи бўлган муҳит — газ, буғ, туман, чанг, толалар ёки учиб юрадиган заррачалар кўринишидаги ёнувчан моддаларнинг атмосфера шароитида ҳаво билан аралашмаси бўлиб, уларда ўзини ўзи таъминлайдиган алангаланиш ва тарқалиш содир бўлиши;

портлаш хавфи бўлган ҳудуд — асбоб-ускунани лойиҳалаштириш, ишлаб чиқариш, ўрнатиш ва улардан фойдаланиш жараёнида махсус ҳимоя чораларини талаб қиладиган даражада портлаш муҳити мавжуд бўлган ёки ҳосил бўлиши мумкин бўлган ёпиқ ёки очиқ майдоннинг бир қисми;

портлаш хавфсизлиги — зарар ва (ёки) шикаст етказиш эҳтимоли билан боғлиқ бўлган атрофдаги портлаш муҳитининг ёниш хавфи мавжуд эмаслиги;

портлаш хавфсизлигининг махсус белгиси — асбоб-ускуналарни ва Ех-компоненти портлашдан ҳимояланганлигини аниқлаштирувчи, ишлаб чиқарувчининг техник ҳужжатларида кўрсатиб ўтилган, асбоб-ускуналар ва Ех-компонентида кўрсатиладиган махсус портлашдан ҳимоя қилиш белгиси ва идентификация кўрсаткичларининг белгилари;

портлашдан ҳимоя қилиш тури — портлаш муҳитида ишлаш учун мўлжалланган асбоб-ускуналарда атрофдаги портлаши муҳити алангаланишининг олдини олишга қаратилган махсус восита ва чора-тадбирлар;

портлашдан ҳимояланиш — портлаш муҳитида ишлаш учун асбоб-ускуналарнинг портлаш хавфсизлигини таъминлаш чоралари;

портлашдан ҳимояланиш даражаси — портлашдан ҳимояланиш даражаси, портлаш муҳитида ёниш манбаи бўлиши хавфи ва фойдаланиш шартларига кўра жиҳозланиши;

портлаш муҳитида ишлатиш учун мўлжалланган асбоб-ускуналар — портлаш хавфи бўлган муҳитда ишлатиш учун мўлжалланган ва ўз потенциал манбаларидан келиб чиқиб, атроф-муҳитда портлаш хавфи бўлган муҳитни юзага келтириши мумкин бўлган асбоб-ускуналар (машина, аппаратлар, стационар ёки мобил қурилма, уларни бошқариш тизимларининг элементи, ҳимоя, ҳимоя қилувчи қурилма, назорат ўлчаш воситалари), лекин унинг конструкцияси ушбу хавф яратилишига йўл қўйиб бермайдиган асбоб-ускуналар;

портлаш хавфи бўлган газ муҳитининг ўзидан-ўзи алангаланиш ҳарорати — қизиган сиртнинг энг паст ҳароратидаги маълум шароитларда газ ёки буғ-ҳаво аралашмаси алангаланиши;

сиртнинг максимал ҳарорати — ишлаб чиқарувчининг техник ҳужжатларида назарда тутилган белгиланган иш режимлари бузилганда ёки шикастланганда, лекин бир вақтнинг ўзида белгиланган оғишлар доирасида асбоб-ускуналарнинг қисмлари ёки юзасида ишлаш пайтида юзага келадиган энг юқори ҳароратининг портлашдан ҳимоя қилишнинг ўзига хос тури;

техник ҳужжатлар — портлаш хавфи бўлган муҳитда ишлатиш учун мўлжалланган асбоб-ускуналарни (қисмлар, йиғиш бирликлари, комплекслар ва тўпламлар) лойиҳалаштириш, ишлаб чиқариш ва ишлатишда, шунингдек, ҳимоя тизимларини лойиҳалаштириш, ўрнатиш ва улардан фойдаланишдаги график ва матнли ҳужжатлар тўплами;

чанг қатламининг ўзидан-ўзи алангаланиш ҳарорати — қизиган сиртнинг энг паст ҳароратидаги сирт маълум қалинликдаги чанг қатламининг ўзидан-ўзи алангаланиши;

қобиқ (герметик) конструкция — асбоб-ускуналарнинг ишлаши натижасида ўзидан ташқарига ёки ичкарига газ ва чангларни ўтказмайдиган конструкция;

Ех-компоненти — портлаш хавфли бўлган муҳитда асбоб-ускуналарнинг хавфсиз ишлаши учун зарур бўлган, асбоб-ускуналарга ўрнатиладиган, портлашдан ҳимояланиб ясалган, лекин мустақил фойдаланиш учун мўлжалланмаган техник қурилмалар.

2-боб. Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналарга хавфсизлик талаблари

1-§. Ёнғин хавфсизлиги талаблари

6. Асбоб-ускуналарга ёнғин хавфсизлиги талаблари Ўзбекистон Республикасининг «Ёнғин хавфсизлиги тўғрисида»ги Қонуни ва техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар билан белгиланади.

7. Асбоб-ускуналар портлаш хавфи бўйича хавфсиз ишлаш ва фойдаланиш учун зарур бўлган қуйидаги талабларга:

асбоб-ускуналардан ёнувчи моддаларнинг чиқиши натижасида юзага келиши мумкин бўлган портлаш муҳитининг ҳосил бўлишига йўл қўймаслик;

портлаш содир бўладиган ҳар бир манбанинг хусусиятини ҳисобга олган ҳолда, портлаш муҳити алангаланишининг олдини олиш;

асбоб-ускуналарнинг қўлланиш соҳасига қараб, мазкур Техник регламентга 2-иловага мувофиқ Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналарнинг портлаш хавфсизлигини белгиловчи кўрсаткичлар таснифига жавоб бериши керак.

8. Асбоб-ускуналарнинг портлаш хавфсизлиги нормал иш шароитида ва ундан фойдаланиш шартларини ҳисобга олган ҳолда, техник ҳужжатларда белгиланган оғишлар доирасида таъминланиши керак.

2-§. Электр хавфсизлигига қўйиладиган талаблар

9. Электр кучланишининг тебраниши ёки ёрдамчи энергия тавсифининг ўзгариши, шунингдек, электр энергиясининг узилиши ва кейинчалик қайта тикланиши, асбоб-ускуналарнинг хавфсизлигини бузмаслиги керак.

10. Электр тармоғига уланган асбоб-ускуналар электр токи таъсиридан ҳимояланган бўлиши керак.

11. Асбоб-ускуналарни лойиҳалаштиришда ва ишлаб чиқаришда электромагнит ҳодисалар (жараёнлар) билан боғлиқ ҳар қандай хавфлардан ҳимояланган бўлиши керак.

12. Асбоб-ускуналар статик электрдан (хавфли қувватга олиб келиши мумкин бўлган электростатик зарядлар) ҳимояланган бўлиши керак.

3-боб. Асбоб-ускуналарни лойиҳалаштириш ва техник ҳужжатларга қўйиладиган талаблар

1-§. Лойиҳалаштиришга қўйиладиган талаблар

13. Асбоб-ускуналар мақсади бўйича фойдаланилганда ҳамда ўрнатиш, фойдаланиш (ишлатиш), ташиш (жўнатиш), техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлашга қўйиладиган талаблар бажарилганда, қуйидаги хавфсизлик талаблари таъминланиши керак:

асбоб-ускуналар тўлиқ (лойиҳавий) хизмат муддати давомида фойдаланилганда портлаш хавфсизлигини;

асбоб-ускуналар ва унинг таркибий қисмлари тегишли механик ва иссиқлик кучланишига бардош берадиган тарзда ишлаб чиқилиши ва ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган иш шароитлари чегараларини ҳисобга олган ҳолда, атроф-муҳит ва мавжуд ёки шубҳали агрессив моддалар таъсирига бардош бериши;

агар асбоб-ускуналарда алангаланиш манбалари бўлиши мумкин бўлган қисмлар мавжуд бўлса, у ўчирилган тақдирдагина очилиши ёки чақнашга хавфсиз занжирлардан ташкил топиши ёки ходимларни тегиб кетишидан ва огоҳлантириш белгилари билан ҳимояланган бўлиши;

агар асбоб-ускунанинг қобиқ (герметик) конструкциясида туташув манбалари бўлиши мумкин бўлган электр қувватини сақлаш мосламалари (конденсаторлар) ва қиздирилган элементлар мавжуд бўлса, қобиқ (герметик) конструкцияларида ўрнатилган конденсаторларни хавфсиз қолдиқ энергия қийматига тушириш ёки қувватни камайтириш учун етарли вақтни кечиктириш билан очилиши;

иситиладиган элементларнинг ҳарорати жиҳозда кўрсатилган максимал сирт ҳарорати ёки ҳарорат синфидан паст бўлиши.

агар электр узилишидан кейин асбоб-ускунани ҳимоя гази билан тозалаш ҳамда ўрнатилган конденсаторлар қувватсизлангунга ёки қизиган элементларнинг ҳарорати паст қийматларга тушгунга қадар ҳимоя гази билан тозалашни давом эттириш назарда тутилган бўлса, ишлаб чиқарувчи томонидан асбоб-ускунанинг очилиш қисмларида огоҳлантириш белгилари ўрнатилган бўлиши;

портлашдан ҳимояланганлик даражаси «юқори портлашдан хавфсиз» («жуда юқори») ва «портлашдан хавфсиз» («юқори») ва (ёки) унинг қисмлари сиртининг ҳарорати ўзидан-ўзи ёниш ҳароратидан паст бўлиши ва белгиланган авария ҳолатларида ва атроф-муҳит шароитлари ўзгарганда, портловчи газ муҳити ва ишчи ҳолатида (техник ҳужжатларда белгиланган оғишлар доирасида) чанг қатламининг ўзидан-ўзи ёниш ҳароратидан паст бўлиши;

ишчи ҳолатда атрофдаги газ атмосферасининг ўзидан-ўзи ёниш ҳароратидан юқори ҳароратга (техник ҳужжатларда белгиланган оғишлар доирасида) фақат ишлаб чиқарувчи томонидан асбоб-ускуналарни ҳимоя қилиш учун қўшимча чоралар кўрилган тақдирдагина рухсат этилади. Бундай ҳолатда ташқи иситиш манбалари ва кимёвий реакциялар натижасида юзага келадиган ҳарорат ошишини ҳисобга олиш;

портлашдан ҳимоя қилиш даражаси «портлашга қарши юқори ишончлилик» («юқорилаштирилган») бўлган асбоб-ускуналарнинг сирти ҳарорати, нормал иш шароитида максимал сирт ҳароратидан юқори бўлмаслиги керак. Бундай асбоб-ускуналарнинг конструкциясида учқун чиқармайдиган ва унинг натижасида портлаш муҳитини юзага келтирмайдиган қисмлардан ташкил топиши;

ёнувчан газлар ёки чанг ажралиши мумкин бўлган асбоб-ускуналар қобиқ (герметик) конструкцияга эга бўлиши керак. Асбоб-ускуналардаги мавжуд ҳар қандай тешиклар ёки герметик бўлмаган бирикмалар, ҳосил бўладиган газлар ёки чанглар асбоб-ускуналарнинг ташқи қисмида портлаш муҳитини юзага келтирмайдиган қилиб лойиҳалаштирилиши лозим. Материаллар кирадиган ёки чиқадиган тешиклар ёнувчан материалларнинг чиқишини чеклаш учун мўлжалланган ва жиҳозланган бўлиши;

портловчи чанг бўлган объектларда ва (ёки) уларнинг жойларида фойдаланиш учун мўлжалланган асбоб-ускуналар юзасида тўпланган чанг ёниб кетмаслиги учун мўлжалланган бўлиши керак. Асбоб-ускуналар қисмларининг сирти ҳарорати чанг қатламининг ўзидан-ўзи ёниш ҳароратидан паст бўлиши керак. Бундай ҳолда хавфли иссиқлик ҳосил бўлишининг олдини олиш учун асбоб-ускуналарнинг қисмлари сирти ҳароратини чеклаш учун воситалар билан таъминлаш керак. Сирт қисми чангдан тозаланиб турилиши ва чанг қатлами меъёри техник ҳужжатларда кўрсатилган бўлиши;

техник ҳужжатларда назарда тутилган белгиланган иш режимлари бузилган тақдирда, агар бу хавфсизликка салбий таъсир кўрсатмаса, автоматик жараёнларга киритилган асбоб-ускуналарни хавфсиз қўлда ўчиришни таъминлаши;

асбоб-ускуналарнинг авария содир бўлиши ҳолатида ўчирилишида тўпланган энергия очиладиган қопқоқларга ўрнатилган огоҳлантириш белгиларида кўрсатилган вақт ичида хавфсиз қийматга тарқалиши;

асбоб-ускуналар тегишли кириш мосламалари билан жиҳозланган бўлиши ва агар асбоб-ускуналар бошқа жиҳозлар билан биргаликда фойдаланиш учун мўлжалланган бўлса, уларнинг уланиши хавфсиз бўлиши;

агар асбоб-ускуналар портлаш муҳитини аниқлаш ёки огоҳлантириш асбоблари билан жиҳозланган бўлса, уларни жойлаштириш жойлари ва шартлари техник ҳужжатларда кўрсатилиши;

асбоб-ускуналарда портлаш муҳитини яратувчи ёнувчан моддаларни ажратишга қодир бўлган материаллар бўлмаслиги;

техник ҳужжатларда белгиланган иш шароитлари доирасида асбоб-ускуналарнинг портлашдан ҳимояланишига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган портлаш хавфи мавжуд бўлган муҳитни ҳосил қилувчи материаллар ва моддалар ўртасида кимёвий реакция эҳтимоли истисно қилинган бўлиши;

асбоб-ускуналарда атроф-муҳит ҳарорати ва иш шароитлари таъсирида кўрсаткичлари ўзгарганда, шунингдек, бошқа материаллар билан биргаликда асбоб-ускуналарнинг портлашдан ҳимояланиш даражасини пасайтирадиган материаллар бўлмаслиги;

асбоб-ускуналарга ўрнатилган Ех-компонентлари техник ҳужжатларга мувофиқ ўрнатилганда, портлаш хавфсизлигини таъминлаш талабларига мувофиқ хавфсиз ишлаши;

ташқи таъсирга тушиши мумкин бўлган асбоб-ускуналар қўшимча ҳимоя воситалари билан таъминланиши керак. Асбоб-ускуналар унинг портлашдан ҳимояланишига путур етмаган ҳолда ташқи таъсирларга бардош бериши;

асбоб-ускуналар ёпиқ жойларда ёки контейнерда жойлашган бўлса, агар бу ҳолат портлашдан ҳимоя қилишнинг бир турини ташкил этса, бундай ёпиқ жойлар ёки контейнерларни фақат махсус асбоб ёрдамида ёки тегишли хавфсизлик чораларига риоя этган ҳолда очилиши ва рухсатсиз очилишининг олди олиниши;

асбоб-ускуналарнинг ортиқча юкланишининг олдини олиш мақсадида ўлчаш, тартибга солиш ва назорат воситалари (максимал ўчириш, ҳарорат чекловлари, дифференциал босим ўтказгичлари, оқим ўлчагичлари, вақтни кечиктириш релелари, ҳаракат кўрсаткичлари ва (ёки) шунга ўхшаш турдаги қурилмалар) билан таъминланиши.

14. Асбоб-ускуналарнинг конструкцияси қуйидаги потенциал алангаланиш манбаларидан ҳимояланган бўлиши керак:

учқунлар (электр ва ишқаланишдан), олов, қизиган сиртларнинг юқори ҳарорати, электромагнит, ультратовуш, оптик ва ионлаштирувчи нурланишдан;

хавфли коррозияга олиб келиши мумкин бўлган, учқун пайдо бўлишига ёки юзаларнинг ҳаддан ташқари қизиб кетишига олиб келадиган ва шу билан ёниш эҳтимолини яратадиган адашган оқимлар ва оқиш оқимларидан;

материал ва қисмларнинг ҳаракати натижасида ёки бошқа бегона жисмларнинг айланишида бир-бирига ишқаланиш ёки зарба натижасида юзага келиши мумкин бўлган қизишдан;

ростлаш қурилмалари томонидан амалга ошириладиган ва алангаланишга олиб келадиган зарба тўлқинлари ёки сиқилиш пайдо бўлишига олиб келиши мумкин бўлган босим компенсациясидан;

яшин уришидан;

экзотермик реакциялар, шу жумладан, чанг қатламининг ўзидан-ўзи алангаланишидан.

15. Асбоб-ускуналарни конструкциялаш пайтида портлаш пайдо бўлишининг барча хавфли омиллари ҳисобга олинган ва портлашга хавфли муҳитнинг алангаланиш манбалари аниқланган бўлиши керак.

Хавфли омилларни баҳолашни ҳисобга олган ҳолда портлаш муҳитида фойдаланиш учун асбоб-ускуналарни портлашдан ҳимоя қилишни (портлашдан ҳимоя қилиш турларини) таъминлаш усуллари танланиши керак.

16. Авария ҳолатларида асбоб-ускуналарни ҳимоя қилишни таъминлайдиган қурилмалар қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:

ишлаши учун зарур бўлган ҳар қандай ўлчаш ёки назорат қилиш воситасидан мустақил равишда ишлаши керак. Ҳимоя қурилмасининг ишдан чиқиши техник ҳужжатларда назарда тутилган техник воситалар ёрдамида аниқланиши керак;

авария ҳолатидаги ўчириш, тегишли бошқарув қурилмаларини дастурий таъминотнинг оралиқ буйруғисиз бевосита фаоллаштириши керак;

авария ҳолатларининг олдини олиш ҳимоя қурилмалари, қайта ишга туширишини ҳимоя қилувчи механизмлар ёки бошқа қурилмалар билан жиҳозланиши керак. Янги буйруқни бажариш ва нормал иш режимини тиклаш фақат қайта ишга туширишни махсус блокировка олиб ташлангандан сўнг амалга оширилиши мумкин.

17. Портлаш муҳитида ишлатиладиган бошқа қурилмалар ва дастурлар қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:

бошқарув элементлари ва кўрсаткичлар портлаш хавфи бўйича иш хавфсизлигининг мумкин бўлган энг юқори даражаси таъминланган ҳолда ишлаб чиқилиши;

ўлчаш функциясига эга бўлган қурилмалар портлаш муҳитида фойдаланиш талаблари ва шартларини ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаштирилиши ва ишлаб чиқарилиши ва ўлчашларнинг бир хиллигини таъминлаш талабларига жавоб бериши;

дастурлаш функциясига эга қурилмалар ва кўрсаткичлар аниқ бўлишини ва ишлашини текшириш имконияти таъминланиши;

ўлчаш функциясига эга қурилмалар учун потенциал аланга манбасининг авария чегараси, техник ҳужжатларда, иш шароитларида белгиланган хавфсизлик омилини ҳисобга олган ҳолда, рўйхатга олинган портлаш муҳитининг портлаши ва (ёки) алангаланиши учун чегара шартларидан ўлчаш тизимининг йўл қўйилиши мумкин бўлган жами хатоларини ҳисобга олган ҳолда паст бўлиши;

назорат қиладиган ускунанинг дастурий таъминоти дастурдаги хатолар билан боғлиқ хавфларни ҳисобга олиши.

2-§. Техник ҳужжатларга қўйиладиган талаблар

18. Асбоб-ускуналарни истеъмолчига етказиб беришда техник ҳужжатлар илова қилиниши ва унда қуйидагилар кўрсатилиши керак:

асбоб-ускуналарнинг номи ва (ёки) тамғаланиши (тури, маркаси, модели), унинг хавфсизлигига таъсир қилувчи параметрлари ва хусусиятлари, ишлаб чиқарувчининг номи ва (ёки) товар белгиси;

унинг мақсади ҳақида маълумот;

ўрнатиш, йиғиш, мослаш ёки созлаш бўйича кўрсатмалар;

асбоб-ускуналардан фойдаланиш бўйича кўрсатмаларда ва фойдаланиш вақтида кўрилиши зарур бўлган хавфсизлик чоралари (шу жумладан, ишга тушириш, белгиланган мақсадда фойдаланиш, техник хизмат кўрсатиш, барча турдаги таъмирлаш ва техник кўриклар, зарарли ишлаб чиқариш омилларининг жадаллигини камайтириш ва маҳаллийлаштиришга қаратилган ҳимоя воситалари, транспорт қилиш ва сақлаш шартлари);

белгиланган хизмат муддатлари кўрсаткичлари ва (ёки) белгиланган ишлаш ресурси;

кескин носозликлар рўйхати, асбоб-ускуналарнинг авария ҳолатларига олиб келадиган ходимларнинг (фойдаланувчиларнинг) мумкин бўлган хатолари ва бу хатоларнинг олдини олиш бўйича ҳаракатлар;

чегара ҳолати (режимлари) параметрлари;

ушбу асбоб-ускуналарнинг нотўғри ишлаши аниқланган тақдирда, бартараф этиш чоралари тўғрисида маълумоти;

қўшимча компонентларга бўлган эҳтиёж тўғрисидаги маълумотлар (кабель киришлари ва бошқалар);

асбоб-ускуналарнинг портлаш хавфсизлигини белгилайдиган техник тавсифларини сақлашни таъминлашга қўйиладиган талаблари;

қадоқлаш, сақлаш ва ташиш шартларига қўйиладиган талаблар, белгиланган сақлаш муддатлари, ҳолатини қайта текшириш, яроқлилик муддати ўтган алоҳида элементларни, қисмларни, йиғмаларни алмаштиришнинг норматив муддатлари бўйича кўрсатмалари;

асбоб-ускуналарни утилизация қилиш талаблари;

сақлаш ва ташиш қоидалари ва шартлари;

ходимларга қўйиладиган талаблар;

ишлаб чиқарувчининг ва/ёки импорт қилувчининг ёки ваколатли вакилнинг жойлашган жойи (почта манзили), у билан боғланиш учун маълумот;

ишлаб чиқарилган сана.

19. Техник ҳужжатлар Ўзбекистон Республикаси давлат тилида ишлаб чиқилади.

20. Асбоб-ускуналарнинг техник ҳужжатлари ишлаб чиқарувчи (ишлаб чиқарувчининг ваколатли вакили) томонидан ушбу асбоб-ускуналарни ишлаб чиқариш тугагандан сўнг ҳам хизмат муддати тугангунга қадар сақланади.

4-боб. Асбоб-ускуналарни тамғалашга қўйиладиган талаблар

21. Асбоб-ускуналар махсус белги билан тамғаланиши шарт.

22. Асбоб-ускуналарнинг тамғаланиши давлат тилида бўлиши шарт ва қуйидаги мажбурий маълумотларни ўз ичига олиши керак:

ишлаб чиқарувчининг номи ва унинг товар белгиси (агар мавжуд бўлса);

асбоб-ускунанинг тури, маркаси, модели;

ишлаб чиқарилган сана;

ишлаб чиқарувчининг рақами;

ишлаб чиқарувчи мамлакат номи;

мазкур Техник регламентга 3-иловага мувофиқ Портлаш хавфсизлигининг махсус белгиси тасвири.

Тамғаларни бошқа тилларда такрорлашга рухсат берилади.

Тамғалаш ушбу асбоб-ускуналарнинг юзасига ёки қисмларга ажратилмасдан ва қўшимча асбоблардан фойдаланмасдан, кўриш мумкин бўлган жойга қўйилиши ва бунда асбоб-ускуналарнинг бутун ишлаш муддати давомида сақланиши лозим.

23. Ишлаб чиқарувчининг қарорига биноан ёки етказиб бериш шартномасига мувофиқ асбоб-ускуналарни тамғалаш ундан хавфсиз фойдаланиш учун муҳим бўлган қўшимча қуйидаги маълумотларни ўз ичига олиши мумкин:

номинал кучланиш ёки номинал кучланиш оралиқлари;

узоқ муддатли рухсат этилган иш кучланиши;

оқим турининг белгиси (агар номинал частота кўрсатилмаган бўлса);

инсоннинг электр токи уришидан ҳимоя қилиш синфининг рамзи;

қобиқ (герметик) конструкция билан таъминланган ҳимоя даражаси;

номинал истеъмол қилинган ёки фойдали қувват ёки номинал оқим;

оғирлик;

габарит ўлчамлари.

5-боб. Асбоб-ускуналарнинг мувофиқлигини баҳолаш

1-§. Асбоб-ускуналарни идентификация қилиш

24. Асбоб-ускуналар идентификация қилинади. Уларнинг тавсифлари Техник регламентнинг 22 ва 23-бандларида кўрсатилган маълумотлар билан бир хиллигини таъминлаш йўли билан идентификация қилинади.

25. Асбоб-ускуналар ва Ех-компонентнинг идентификация белгиси — техник ҳужжатларда кўрсатилган портлашдан ҳимояланиш ҳолатининг мавжудлиги ва асбоб-ускуналар ва Ех-компонентда кўрсатилган махсус портлашдан ҳимояланганлик белгиси ҳисобланади.

2-§. Асбоб-ускуналарни мувофиқлигини баҳолаш

26. Эркин муомалага чиқарилишидан олдин асбоб-ускуналарнинг мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлиги мувофиқликни сертификатлаш шаклида тасдиқланади.

27. Мувофиқлик сертификати туркум ишлаб чиқариладиган асбоб-ускуналарга уч йил муддатга, асбоб-ускуналар тўпига эса маҳсулотнинг яроқлилик ёки кафолат муддатига расмийлаштирилади.

28. Мувофиқликни тасдиқлашдан олдин Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ асбоб-ускуналар идентификация қилинади.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 14 августдаги 502-сон қарори билан тасдиқланган Хавф даражаси юқори бўлган маҳсулотларни мажбурий давлат рўйхатидан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низом.

29. Асбоб-ускуналарни мазкур Техник регламент талабларига сертификатлаштириш орқали мувофиқлиги қуйидаги схемалар асосида баҳоланади:

1С схема — туркум ишлаб чиқариладиган асбоб-ускуналарни сертификатлаштиришда қўлланилади. Бунда ариза берувчи ишлаб чиқарувчи (ишлаб чиқарувчининг ваколатли вакили) ҳисобланади ва сертификатланган маҳсулотларни мувофиқлик белгиси билан тамғаланишини таъминлайди;

3С схема — асбоб-ускуналарни тўпи учун қўлланилади. Бунда ариза берувчи ишлаб чиқарувчи (ишлаб чиқарувчининг ваколатли вакили) ёки сотувчи (импорт қилувчи) ҳисобланади ва сертификатланган маҳсулотларни мувофиқлик белгиси билан (импорт қилинган маҳсулотлар ариза берувчига қулай шаклда) тамғаланишини таъминлайди;

4С схема — ягона (битта) асбоб-ускуна учун Техник регламентда белгиланган синов ва ўлчаш жараёнида ушбу буюмга путур етказилмаса қўлланилади. Бунда ариза берувчи ишлаб чиқарувчи (ишлаб чиқарувчининг ваколатли вакили) ёки сотувчи (импорт қилувчи) ҳисобланади;

30. Мувофиқлик сертификати Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 14 августдаги 502-сон қарори билан тасдиқланган Маҳсулотларни сертификатлаштириш тартиби тўғрисида низом талабларига мувофиқ расмийлаштирилади.

6-боб. Ўтиш даври

31. Мазкур Техник регламент кучга кирган вақтдан бошлаб Ўзбекистон Республикаси ҳудудида амалда бўлган ва асбоб-ускуналар учун хавфсизлик талабларини белгилайдиган техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар Техник регламент билан мослаштирилгунига қадар ушбу техник регламентга зид бўлмаган қисмлари амалда қўлланилади.

32. Техник регламент кучга киргунга қадар асбоб-ускуналар учун олинган мувофиқликни тасдиқловчи ҳужжатлар ушбу ҳужжатларда белгиланган муддатлар давомида амалда бўлади.

7-боб. Техник регламент талабларига риоя этилиши бўйича давлат назорати

33. Мазкур Техник регламент талабларига риоя этилиши устидан давлат назорати Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси, Ички ишлар вазирлиги, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси, Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги, шунингдек, портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналар хавфсизлиги соҳасидаги ваколатли давлат органлари томонидан ўз ваколатлари доирасида қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.

8-боб. Техник регламент талабларини бузганлик учун жавобгарлик

34. Мазкур Техник регламент талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавоб берадилар.

Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналар хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентга
1-ИЛОВА

Техник регламент талаблари қўлланиладиган ва мажбурий тартибда мувофиқлиги баҳоланадиган портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналар

РЎЙХАТИ

Т/р

Асбоб-ускуналар номи

ТИФ ТН коди

Буғ қозонлари, марказий иситиш қозонлари, газгенераторлар ёки тозалаш қурилмалари билан ёки уларсиз сувли газ генераторлари; ацителенли газгенераторлари ва тозалаш ускуналари билан ёки уларсиз шунга ўхшаш газ генераторлари; ички ёниш двигателлари, турбореактив гидротурбиналар, куч қурилмалари (ускуналари), компрессорлар, ҳаво тортиш вентиляторлари, ёқиш горелкалари, саноат ёки лаборатория печкалари ва камералари, суюқликлар ёки газларни фильтрлаш ва тозалаш учун ускуналар ва қурилмалар.

8402 11 000 — 8402 20000 9

(8402 11 000 1, 8402 12 000 1, 8402 19 100 1, 8402 19 900 1, 8402 20 000 1 дан ташқари),

8403 10,

8405 10 000 0,

8407 дан,

8410 11 000 0, 8410 12 000 0,

8410 13 000 0,

8412 10 — 8412 80,

8416 10 — 8416 20 800 0,

8417 10 000 0 — 8417 80 700 0 дан,

8421 11 000 0 — 8421 39,

8444 00 — 8447 90 000 9 дан,

8450 11 — 8450 20 000 0,

8452 10 — 8452 29 000 0

(фақат двигателли машиналар),

8471 30 000 0, 8471 41 000 0,

8471 49 000 0, 8471 50 000 0,

8472 10 000 0,

8481 10 050 0 — 8481 80 990 7

Электр машиналар ва ускуналар; двигателлар (фуқаролик авиацияси учун мўлжалланганидан ташқари) ва генераторлар, электргенераторли қурилмалар ва айланадиган электр ўзгартирувчилар, ўзгарувчан ток электр трансформаторлари, аккумуляторлар, печлар ва саноат камералари.

8501 — 8502, (8501 20 000 1,

8501 32 000 1, 8501 33 000 1,

8501 40 200 1, 8501 40 800 1,

8501 52 900 1 дан ташқари),

8504 10 — 8504 50 950 0

(8504 40 300 3, 8504 40 300 4 дан ташқари),

8507 10 — 8507 80 000 0

(8507 10 200 1, 8507 10 200 2, 8507 10 800 1 дан ташқари),

8508 11 000 0 — 8508 60 000 0, 8509 (8509 90 000 0 дан ташқари),

8514 10 — 8514 40 000 0,

8515 11 000 0 — 8515 80 900 0, 8517 11 000 0 — 8517 69 900 0, 8518 21 000 0, 8518 22 000 0, 8518 29 960 0,

8530 10 000 0, 8530 80 000 0,

8531 10 — 8531 10 950 0,

8531 20 200 0,

8535 — 8537,

8536 61 дан,

8540 11 000 — 8540 89 000 0,

8541 42 000 0, 8541 43 000 0

Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналар хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентга
2-ИЛОВА

Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналарнинг портлаш хавфсизлигини белгиловчи кўрсаткичлар

ТАСНИФИ

I. Портлаш хавфи бўлган ҳудудларнинг таснифи

1. Портлаш хавфи бўлган ҳудудларнинг таснифи ускуна тегишли портлаш хавфи бўлган ҳудудда хавфсиз ишлатилишини таъминловчи портлашдан ҳимоя қилиш даражаси бўйича мос ускунани танлаб олиш мақсадида қўлланилади.

2. Портлаш хавфи бўлган аралашманинг мавжудлиги частотаси ва давомийлигига қараб, хавфли ҳудудлар қуйидаги синфларга бўлинади:

0-синф — газлар ёки суюқ буғларнинг ҳаво билан портлаш хавфи бўлган аралашманинг доимий ёки камида бир соат давомида мавжуд бўлган ҳудудлар;

1-синф — асбоб-ускунанинг нормал ишлаши вақтида ҳаво билан портлаш хавфи бўлган аралашмалар ҳосил қилувчи ёнувчи газлар ёки ёнувчи суюқликларнинг буғлари ажралиб чиқадиган ҳудудлар;

2-синф — асбоб-ускунанинг нормал ишлаш вақтида портлаш хавфи бўлган газлар ёки суюқлик буғларининг ҳаво билан аралашмалари ҳосил бўлмайдиган, аммо авария ёки технологиянинг ишдан чиқиши натижасида портлаш хавфи бўлган газлар ёки суюқлик буғларининг ҳаво билан аралашмаси ҳосил бўлиши мумкин бўлган ҳудудлар;

20-синф — портлаш хавфи бўлган ёнувчи чангнинг ҳаво билан аралашмаси ҳар бир кубометр учун 65 g дан пастроқ концентрацияда алангаланиш чегарасига эга бўлган ва доимий равишда мавжуд бўлган ҳудудлар;

21-синф — хоналарда жойлаштирилган асбоб-ускуналарнинг нормал иш режимида ишлашида ажраладиган чанглар ёки толаларнинг жамланмаси ҳосил бўладиган ва натижада ҳар бир кубометр учун 65 g ва ундан кам миқдорда ҳаво билан аралашиб портлаш хавфи бўлган муҳитни яратиши мумкин бўлган ҳудудлар;

22-синф — хоналарда жойлаштирилган асбоб-ускуналарнинг нормал иш режимида ишлашида ажраладиган чанглар ёки толаларнинг жамланмаси ҳосил бўладиган ва натижада ҳар бир кубометр учун 65 g ва ундан кам миқдорда ҳаво билан аралашиб портлаш хавфи бўлган муҳитни яратмайдиган, аммо авария ёки технологик қурилмани бузилиши натижасида ёнувчи чанглар ёки толаларни ҳаво билан аралашиши натижасида портлаш хавфи мумкин бўлган ҳудудлар.

II. Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналарнинг гуруҳлар бўйича таснифи

3. Қўллаш соҳасига қараб асбоб-ускуналар қуйидаги гуруҳларга бўлинади:

I гуруҳ асбоб-ускуналари — руда газлари ва (ёки) ёнувчи чанг туфайли хавфли бўлган шахталар ва уларнинг ер усти ва ер ости иншоотларида фойдаланиш учун мўлжалланган ускуналар. Конструкциясига қараб, I гуруҳ асбоб-ускуналари портлашдан ҳимоя қилинганлиги ҳолати учта даражадан бирига эга бўлиши мумкин;

II гуруҳ асбоб-ускуналари — портловчи газ муҳити таъсирида хавфли жойларда фойдаланиш учун мўлжалланган асбоб-ускуналар (шахталар ва уларнинг ер усти ва ер ости иншоотлари бундан мустасно). Конструкциясига қараб, II гуруҳ асбоб-ускуналари портлашдан ҳимоя қилинганлиги учта даражадан бирига эга бўлиши мумкин. II гуруҳ асбоб-ускуналари портлашдан ҳимоя қилинганлик тоифасига қараб IIA, IIB, IIC кичик гуруҳларга бўлиниши мумкин;

III гуруҳ асбоб-ускуналари — портловчи чанг муҳити таъсирида хавфли жойларда фойдаланиш учун мўлжалланган асбоб-ускуналар (шахталар ва уларнинг ер усти ва ер ости иншоотлари ишлари бундан мустасно). Конструкциясига қараб, у портлашдан ҳимоя қилишнинг учта даражадан бирига эга бўлиши мумкин. III гуруҳ жиҳозларини портлаш муҳитининг хусусиятларига қараб IIIA, IIIB, IIIC кичик гуруҳларга бўлиш мумкин.

III. Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналарни портлашдан ҳимоя қилиш даражалари бўйича таснифи

4. Алангаланиш манбаига айланиш хавфи ва уни портловчи муҳитда ишлатиш шартларига қараб, асбоб-ускуналар портлашдан ҳимояланиш даражаларига кўра қуйидагича таснифланади:

«портлашга чидамли» («жуда юқори»);

«портлашдан ҳимояланган» («юқори»);

«портлашга қарши юқори ишончлилик» («юқорилаштирилган»).

5. Портлашдан ҳимояланишнинг «портлашга чидамли» («жуда юқори») даражаси ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган иш параметрларига мувофиқ ишлашга мўлжалланган, ҳатто портлашдан ҳимояланишнинг зарур даражасини таъминлайдиган асбоб-ускуналарга нисбатан қўлланилади. Эҳтимолдан йироқ бўлмаган ҳолда, портлаш муҳити мавжуд бўлганда ҳам ишлайдиган ва агар ҳимоя воситаларидан бири ишламай қолган тақдирда ҳам, иккинчи мустақил ҳимоя тизими билан портлашдан ҳимоя қилиш орқали ёки иккита бир-биридан мустақил ҳимоя тизимида узилишлар содир бўлганда портлашдан ҳимояланганлиги.

Мазкур ҳимояланиш ҳолати мавжуд ускуналар, руда газлари ва (ёки) ёнувчи чанглар (I гуруҳ ускуналари) ёки объектлар ва (ёки) уларнинг участкаларида (II ва III гуруҳ ускуналари) газ, буғ, туман ёки чанг, тола, учувчи моддалар сифатида ҳаво билан ёнувчи моддаларнинг аралашмаси натижасида доимий ёки тез-тез портлашга хавфли муҳитни яратиши мумкин бўлган ер ости конларида ва уларнинг ер усти иншоотларида фойдаланиш учун мўлжалланган жойларда фойдаланилади.

6. Портлашдан ҳимояланиш даражаси «портлашдан ҳимояланган» («юқори») ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган иш параметрларига мувофиқ ишлашга мўлжалланган ва портлашдан ҳимоя қилишнинг зарур даражасини таъминлайдиган ва бир эътироф этилган эҳтимолий зарар билан нормал ишлашни таъминлайдиган ускуналарга нисбатан қўлланилади.

I гуруҳ асбоб-ускуналари ушбу портлашдан ҳимояланиш даражаси атроф-муҳитдаги руда газларини концентрацияси тартибга солинадиган миқдорига етганда хавфсиз тарзда ўчириш имкониятига эга бўлиши керак.

Мазкур ҳимояланиш ҳолати мавжуд асбоб-ускуналар, руда газлари ва (ёки) ёнувчи чанглар (I гуруҳ ускуналари) ёки объектлар ва (ёки) уларнинг участкаларида (II ва III гуруҳ асбоб-ускуналари) газ, буғ, туман ёки чанг, тола, учувчи моддаларнинг эҳтимолий мавжуд бўлиши мумкин бўлган ва унинг натижасида портлашга хавфли муҳитни яратиши мумкин бўлган ер ости конларида ва уларнинг ер усти иншоотларида фойдаланилади.

7. Портлашдан ҳимоя қилиш даражаси «портлашга қарши юқори ишончлилик» («юқорилаштирилган») ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган иш параметрларига мувофиқ ишлашга мўлжалланган ва фақат ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган нормал иш режимида ишлашини таъминлайдиган асбоб-ускуналарга нисбатан қўлланилади.

Мазкур ҳимояланиш ҳолати мавжуд асбоб-ускуналар, нормал режимда ишлаши жараёнида руда газлари ва (ёки) ёнувчи чанглар ёки портлаш муҳитини, ҳаво билан газ, буғ, туман ёки чанг, тола, учувчи моддаларнинг аралашмаси натижасида кам миқдорда мавжуд бўлиши, аммо портлаш муҳити мавжуд бўлса, фақатгина қисқа муддатда пайдо бўладиган ер ости конларида ва уларнинг ер усти иншоотларида (I гуруҳ асбоб-ускуналари) ёки уларнинг объектлари ва (ёки) уларнинг участкаларида (II ва III гуруҳ асбоб-ускуналари) фойдаланилади.

IV. Асбоб-ускуналарни портлашдан ҳимоя қилувчи воситаларнинг турлари

8. Атрофдаги портлаш хавфи бўлган муҳит алангаланишининг олдини олиш бўйича инобатга олинган махсус чора-тадбирларга қараб, асбоб-ускуналар портлашдан ҳимоя қилиш воситаларининг бир тури ёки бир нечта қўшма турларига эга бўлиши мумкин:

1) портлаш хавфи бўлган газ муҳитида ишлаш учун мўлжалланган электр асбоб-ускуналарига нисбатан:

«d» — портлашга чидамли қобиқ;

«е» — кучайтирилган ҳимоя;

«i» («iа», «ib», «ic») — чақнашга хавфсиз (ички хавфсиз электр даври);

«m» («mа», «mб», «mc») — бирикма билан муҳрлаш;

«nА» — учқун чиқмайдиган асбоб-ускуналар;

«nC» — портлашдан ҳимояланган қобиқдаги контакт қурилмаси ёки герметик орқали муҳрланган ёки ёнмайдиган компонент;

«nR» — газ ўтиши чекланган қобиқ;

«nL» — чекланган энергияга эга электр занжирларини ўз ичига олган ускуналар;

«nZ» — ортиқча босим остида қобиқ;

«о» — мой билан тўлдирилган қобиқ;

«p» — («pх», «py», «pz») — ортиқча босим остида қобиқни тўлдириш ёки тозалаш;

«q» — қобиқни кварц билан тўлдириш;

«s» — портлашдан ҳимоя қилишнинг махсус тури;

2) портлаш хавфи бўлган чангли муҳитда ишлатиладиган электр асбоб-ускуналарига нисбатан:

«t» — («tа», «tb», «tc») — қобиқ билан ҳимоялаш;

«i» — («iа», «iб») — учқундан ҳимоя қилиш (электр занжирини учқундан ҳимояланиши);

«m» — («mа», «mб», «mc») — бирикма билан муҳрлаш;

«p» — ортиқча босим остида қобиқни тўлдириш ёки тозалаш;

«s» — портлашдан ҳимоя қилишнинг махсус тури;

3) портловчи муҳитда фойдаланиш учун мўлжалланган электр бўлмаган асбоб-ускуналарга нисбатан:

«c» — конструкциявий хавфсизлик;

«b» — алангаланиш манбасини бошқариш;

«k» — суюқликка ботириш орқали ҳимоя қилиш;

«d» — портлашдан ҳимояланган қобиқ билан ҳимоя қилиш;

«fr» — газ ўтказувчанлиги чекланган қобиқ билан ҳимоя қилиш;

«p» — юқори босимдан ҳимоя қилиш;

4) портлашдан ҳимоя қилишнинг бошқа турлари.

9. Асбоб-ускуналарни портлашдан ҳимоя қилувчи воситаларнинг турлари атрофдаги портлаш муҳити алангаланишининг олдини олиш учун турли даражадаги портлашдан ҳимояланган ускуналарда назарда тутилган қуйидаги махсус чора-тадбирлар билан белгиланади:

портлашдан ўтказмайдиган қобиқ «d» — ускунани портлашдан ҳимоя қилиш тури бўлиб, унинг қисмлари портлаш газ муҳитини алангалантириб, қобиқ ичидаги портлаш натижасида ҳосил бўлган босимни ушлаши натижасида атроф-муҳитга портлаш хавфи бўлган муҳит тарқалмаслигининг олдини олиш тури;

«t» ҳимоя қобиғи — портлашдан ҳимоя қилиш тури бўлиб, унда ускуна қобиқ билан ҳимояланган бўлиб, чангнинг киришидан ва сирт ҳароратини чеклаш воситалари билан ҳимояланганлик тури;

кучайтирилган ҳимоя тури «е» — портлашдан ҳимоя қилиш тури бўлиб, рухсат этилган ҳароратнинг ошиб кетишига қўшимча чоралар кўрилиши, шунингдек нормал ёки белгиланган (фавқулодда) иш режимларида учқун пайдо бўлишига қарши қўшимча чоралар қўлланиладиган портлашдан ҳимоя қилиш тури;

учқунга хавфсиз (учқунга хавфсиз электр занжири) «i» — портлашдан ҳимоя қилиш тури бўлиб, электр зарядланишини электр энергияси (қуввати) ва электр жиҳозлари элементларининг ҳароратини учқун ёки иссиқлик таъсиридан алангаланишни келтириб чиқарадиган даражадан пастроқ қийматга чеклаш тури;

«m» бирикма билан пломбалаш — портлашдан ҳимоя қилишнинг тури бўлиб, унда ускунанинг қисмларини ишлатиши ёки монтаж жараёнида портлаш хавфи бўлган муҳитни учқун ёки қизиши натижасида алангаланишига олиб келиши, пломбалаш орқали бартараф этиш тури;

«n» ҳимоя тури — портлашдан ҳимоя қилиш тури бўлиб, электр қурилмаларини нормал ва белгиланган (фавқулодда) иш жараёнларида ишлашида атроф муҳитда портлаш хавфи бўлган газ муҳитини олдини олиш учун қўшимча ҳимоя тури;

«о» қобиқни мой билан тўлдириш — портлашдан ҳимоя қилиш тури бўлиб, ускуна ёки унинг қисмини ҳимоя суюқлигига чўктирилиши натижасида, унинг суюқлик ичида ёки ташқарисида портлаш хавфи бўлган газ муҳитини алангаланиши олдини олиш тури;

ортиқча босим остида қобиқни тўлдириш ёки тозалаш «р» — портлашдан ҳимоя қилиш тури бўлиб, қобиқни ёки хонани ташқи босимдан кўп бўлган миқдорда ҳимоя гази босими билан тўлдирилиши натижасида, ташқи муҳит таъсиридан ҳимоялаш тури;

қобиқни кварц билан тўлдириш «q» — портлашдан ҳимоя қилиш тури бўлиб, портлаш муҳитини алангаланишига олиб келиши мумкин бўлган қисмларни маълум бир ҳолатда ўрнатилади ва ташқи портлаш муҳитидан олдини оладиган қобиқ билан тўлиқ ўралган портлашдан ҳимоя қилиш тури;

портлашдан ҳимоя қилишнинг махсус тури «s» — портлашдан ҳимоя қилиш тури бўлиб, ушбу банднинг иккинчи — ўнинчи хат бошларида назарда тутилган ҳимоя чораларидан фарқли, аммо баҳолаш ёки синов вақтларида портлашдан ҳимоя қилишни таъминлаш учун етарли деб тан олинган ҳимоя чораларига асосланган портлашдан ҳимоя қилиш тури;

конструктив хавфсизлик «c» — портлашдан ҳимоя қилиш тури бўлиб, ускунанинг ҳаракатланувчи қисмларидан пайдо бўладиган адиабатик сиқилиш, учқун ва юзаларнинг қизиши натижасида портлаш хавфи бўлган муҳитнинг яратилишини олдини олишга қаратилган қўшимча чоралар тури;

алангаланиш манбаси назорати «b» — портлашдан ҳимоя қилишнинг бир тури бўлиб, қурилманинг электр бўлмаган қисмига ўрнатилиб, бу билан алангаланиш манбасини ва унга ўрнатилган хавфсизлик қурилмалар орқали, қурилма кўрсаткичларини назорат қилади ва автоматик ҳимоя воситаларини ёки сигнализаторларни ишга туширадиган тури;

суюқликка чўктириш орқали ҳимоя қилиш «k» — портлашдан ҳимоя қилишнинг бир тури бўлиб, бунда алангаланиш салоҳияти хавфсиз ёки портлаш хавфи бўлган муҳитдан суюқликка тўлиқ ёки қисман чўктириш орқали ажратилган бўлиб, бунда хавфли сиртлар доимо ҳимоя суюқлиги билан шундай қопланган бўлиши керакки портлаш хавфи бўлган муҳит ҳимоя суюқлигидан юқори сатҳда ёки қобиқ ташқарисида жойлашган бўлиши натижасида алангаланиш олди олинган бўлиши лозим;

«fr» газ оқими ўтиши чекланган қобиқ билан ҳимоя қилиш — портлашдан ҳимоя қилиш тури бўлиб, бунда қобиқ ёрдамида портлаш хавфи бўлган муҳитга паст даражада портлаш хавфи камайтириш орқали чеклаш, бунинг натижасида қобиқдаги портлаш хавфи бўлган муҳитни алангаланиш чегарасидан ҳам паст даражада бўлиши.

V. Асбоб-ускуналарни ҳарорат синфлари бўйича таснифи

10. Энг юқори рухсат этилган сирт ҳароратига қараб II гуруҳ асбоб-ускуналари қуйидаги ҳарорат синфларига бўлинади:

1) Т1 — 450 °C;

2) Т2 — 300 °C;

3) Т3 — 200 °C;

4) Т4 — 135 °C;

5) Т5 — 100 °C;

6) Т6 — 85 °C.

Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналар хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентга
3-ИЛОВА

Портлаш хавфсизлигининг махсус белгиси тасвири

Портлаш хавфсизлигининг махсус белгиси тасвирининг тавсифи

«Ех» махсус белгиси асбоб-ускуналарнинг портлашдан ҳимояланиш ҳолатини англатади (Explosion-proof).

Портлаш хавфсизлигининг махсус белгиси лотин алифбосидаги «Е» ва «х» ҳарфлари жамланмасидан ташкил топган бўлиб, «х» ҳарфининг баландлиги «Е» ҳарфи баландлигининг 5/9 қисмини ташкил этади ва ёруғ фонда тўртбурчак шаклда (1-расм) ёки контрастли фонда (2-расм) баландлик ва кенглик нисбати 11/8 кўринишда бўлади.

Портлаш хавфсизлигининг махсус белгиси ўлчамларини портлаш муҳитида ишлайдиган асбоб-ускуналарни ишлаб чиқарувчиси томонидан белгиланади.

Тўртбурчакнинг базавий баландлиги камида 10 mm бўлиши керак. Портлаш хавфсизлигининг махсус белгиси ўлчамлари унинг элементларини аниқ ва бевосита кўз билан ускуна ёки Ех-компонентининг умумий рангли фонида кўриш имконини бериши керак.

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 6 январдаги 2-сон қарорига
2-ИЛОВА

Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналар хавфсизлиги тўғрисида техник регламентни жорий этиш

СХЕМАСИ

Босқичлар	Субъектлар	Тадбирлар	Бажариш муддатлари
Босқичлар	Субъектлар	Тадбирлар	Бажариш муддатлари

1-босқич	Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги, Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси	1. Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналарга доир амалдаги стандартлар рўйхатини тузади ва хатловдан ўтказади.	Уч ой муддатда
1-босқич		2. Мазкур Техник регламент талабларига риоя этилишини таъминлайдиган ҳамда техник регламентларда белгиланган асбоб-ускуналарнинг мувофиқлигини баҳолаш учун зарур бўлган намуналарни олиш, синаш ва ўлчаш усулларини белгилайдиган стандартлар рўйхатларини шакллантиради ва белгиланган тартибда тасдиқлайди.	Бир ой муддатда

2-босқич	Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги	Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишлатиладиган асбоб-ускуналарнинг Техник регламент талабларига мувофиқлигини баҳолаш учун сертификатлаштириш органлари ва синов лабораторияларини аккредитациядан ўтказиш кўламини кенгайтириш бўйича чораларни кўради.	Олти ой муддатда
2-босқич	Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги		Олти ой муддатда

3-босқич	Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси, Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси, Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги	Техник регламентнинг мақсадлари, мазмуни ва уни қўллаш тартиби тўғрисида аҳолини, республика ижро этувчи ҳокимият органлари ва хўжалик бирлашмалари, тадбиркорлик субъектларини кенг миқёсда хабардор қилишни таъминлайди.	Жадвалга мувофиқ
3-босқич			Жадвалга мувофиқ

4-босқич	Тадбиркорлик субъектлари	1. Техник регламентни ўрганади, масъул ходимларни ўқитади ва Техник регламентни ўз фаолиятида жорий қилади.	Келишилган муддатларда
4-босқич	Тадбиркорлик субъектлари	2. Мувофиқликни баҳолаш тартиботидан ўтказиш учун тегишли маҳсулот намуналарини Техник регламент талабларига мувофиқ тайёрлайди.	Техник регламент кучга кирган кундан бошлаб

5-босқич	Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси, Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси, Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги	Техник регламент талабларига риоя этилиши устидан давлат назоратини амалга оширади.	Белгиланган тартибда
5-босқич			Белгиланган тартибда

6-босқич	Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги	Техник регламентни қўллаш амалиётини мониторинг қилади ва маълумотларни тизимли асосда Вазирлар Маҳкамасига киритади.	Ҳар чоракда
6-босқич	Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги		Ҳар чоракда

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 6 январдаги 2-сон қарорига
3-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг ўз кучини йўқотган деб ҳисобланаётган айрим қарорлари

РЎЙХАТИ

1. Вазирлар Маҳкамасининг «Портлаш хавфи бўлган муҳитларда ишловчи асбоб-ускуналарнинг хавфсизлиги тўғрисидаги умумий техник регламентни тасдиқлаш ҳақида» 2017 йил 24 ноябрдаги 941-сон қарори.

2. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига киритилаётган ўзгартириш ва қўшимчалар (Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги соҳасида давлат бошқаруви ва назорати тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2018 йил 12 декабрдаги ПФ-5594-сон Фармони ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон Республикаси Саноат хавфсизлиги давлат қўмитаси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида» 2018 йил 12 декабрдаги ПҚ-4058-сон қарори)» 2019 йил 6 мартдаги 195-сон қарорига илованинг 43-банди.

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.01.2025 й., 09/25/2/0014-сон)