Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги таркибидаги Фан-техника ва маркетинг тадқиқотлари маркази (ФТМТМ) томонидан Ўзбекистон Республикасининг 1999 йил 20 августдаги «Телекоммуникациялар тўғрисида»ги Қонунининг 19-моддаси талабларидан келиб чиқиб Агентлик тизимидаги хизмат кўрсатувчи телекоммуникация объектларида фавқулодда вазиятлар хавфи ёки уларнинг юзага келиши ҳақида хабарлаш ва сигналларни узатиш тартибини белгиловчи норматив ҳужжат сифатида «Фавқулодда вазиятларда аҳолини хабарлаш учун телекоммуникация тармоқларидан фойдаланиш тартиби ҳақидаги Низом» лойиҳасини ишлаб чиқиб, тегишли вазирликлар ва идоралар билан келишилганлигини инобатга олиб, буюраман:

1. ФТМТМ томонидан ишлаб чиқилган «Фавқулодда вазиятларда аҳолини хабарлаш учун телекоммуникация тармоқларидан фойдаланиш тартиби ҳақидаги Низом»(илова қилинган) тасдиқлансин.

2. ФТМТМ (Исаев) тасдиқланган Низомни ўрнатилган тартибда Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида ҳуқуқий экспертиза ва давлат рўйхатидан ўтказилишини таъминласин.

3. Ушбу Низом Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган санадан 10 кун ўтгандан кейин амалга киритилсин ва Агентлик таркибидаги барча акциядорлик компанияларга, корхоналарга, ташкилотларга ва муассасаларга амалиётда фойдаланишлари учун етказиб берилсин.

Мазкур Низом фавқулодда вазиятлар хавфи ёки уларнинг юзага келишида аҳолига хабарлаш сигналларини узатиш тартибини, шунингдек Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фавқулодда вазиятларда, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (ФВВ) идоралари, Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги, Телерадиокомпания, эшиттириш тизимларининг объектларига* хизмат кўрсатувчи телекоммуникация операторлари ва провайдерларининг, мулкчилик шаклидан ва идоравий тегишлилигидан қатъи назар, ўзаро муносабатлари тартибини белгилайди.

1. Мазкур ҳужжатда қуйидаги атамалар тегишлича таърифлари билан қўлланилади:

Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва бундай вазиятларда ҳаракат қилиш давлат тизими (бундан буён матнда ФВДТ деб юритилади) — аҳоли ва ҳудудларни фавқулодда вазиятлардан муҳофаза қилиш соҳасида ваколатларга эга бўлган ёки ушбу соҳада мажбуриятлар юкланган республика ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари ҳамда бошқа ташкилотларнинг таркибий бўлинмалари, кучлари ва воситаларидан иборат тизим.

Телекоммуникация оператори (бундан буён матнда оператор деб юритилади) — мулк ҳуқуқи ёки бошқа ашёвий ҳуқуқ асосида телекоммуникация (телефон алоқаси, маълумотлар узатиш, мобил алоқа, телевидение) тармоғига эга бўлган, унинг қурилиши, ишлаши, ривожланишини таъминловчи ва лицензияга асосан тегишли телекоммуникация хизматларини кўрсатувчи юридик шахс.

Телекоммуникация хизматлари провайдери (бундан буён матнда провайдер деб юритилади) — фойдаланувчиларга операторлар тармоғи орқали тижорат асосида телекоммуникация хизматларини кўрсатувчи юридик шахс.

Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш — олдиндан ўтказиладиган ҳамда фавқулодда вазиятлар рўй бериши хавфини имкон қадар камайтиришга, бундай вазиятлар рўй берган тақдирда эса одамларнинг ҳаётини асраб қолишга ва соғлиғини сақлашга, атроф табиий муҳитга етказиладиган зарар ва моддий талафотлар миқдорларини камайтиришга қаратилган тадбирлар мажмуи.

ФВДТининг раҳбарий идоралари — ҳуқуқ доирасига фавқулодда вазиятлардан аҳолини ва ҳудудларни ҳимоя қилиш масалаларини ҳал қилиш кирадиган давлат бошқаруви идоралари, маҳаллий ҳокимият идоралари ва объектлар маъмурияти.

Телекоммуникациялар тармоғи — узатишларнинг бир ёки бир неча турини: телефон, телеграф, факсимиль турларини, маълумотлар узатиш ва ҳужжатли хабарларнинг бошқа турларини, телевизион ва радиоэшиттириш дастурларини трансляция қилишни таъминловчи телекоммуникация воситаларининг мажмуи;

Умумий фойдаланишдаги шахсий радиочақириқ тармоғи (пейджинг алоқаси тармоғи) — умумий фойдаланишдаги телекоммуникациялар тармоғи ёрдами билан радиоканалда чекланган ҳажмдаги хабарларни узатишни амалга оширилувчи техник воситалар мажмуи.

Эшиттириш тизими — эшиттириш дастурларини ташкил қилиш ва бевосита аҳолига ёки бошқа фойдаланувчиларга узатиш учун мўлжалланган тизим.

Табиий ҳамда техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлар (бундан буён матнда ФВ деб юритилади) — муайян ҳудудда одамлар қурбон бўлишига, одамларнинг соғлиғига ёки атроф табиий муҳитга зарар етишига, жиддий моддий талафотларга ҳамда одамларнинг ҳаёт фаолияти шароитлари бузилишига олиб келиши мумкин бўлган ёки олиб келган авария, ҳалокат, хавфли табиий ҳодиса, табиий офат ёхуд бошқа офат натижасида, карантинли ва инсон учун хавфли бўлган бошқа юқумли касалликлар тарқалиши натижасида юзага келган вазиятлар.

3. Ўзбекистон Республикасининг фавқулодда вазиятлар вазирлиги фавқулодда вазиятларни бартараф қилиш бўйича кучлар ва воситалар бошқарувини амалга оширади, бошқарув пунктларини, хабарлаш ва алоқа тизимларини ташкил қилади.

4. Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, уларга фавқулодда вазиятлар хавф солганда ёки улар юзага келишида мавжуд бўлиши мумкин бўлган хавф даражаси ва зарур хавфсизлик чоралари ҳақида маълумотлар олиш ҳуқуқига эгадирлар.

Аҳолига ўз вақтида ва мажбурий тартибда фавқулодда вазиятнинг хавфи, далили, миқёси, уларнинг ўзларини тутиш қоидалари ва ҳимоя чоралари, шунингдек фавқулодда вазият оқибатларини бартараф қилинишининг бориши тўғрисидаги ахборотлар етказилиши керак.

5. Операторлар ва провайдерлар фавқулодда вазиятлар хавфи тўғрисида аҳолининг хабардор қилинишини ташкил қилиш учун зарур бўлган воситалар жойлаштирилиши, ўрнатилиши ва улардан фойдаланишни таъминлашга мажбурдирлар.

6. Марказлаштирилган хабарлаш тизимлари ўзининг мўлжалланиши бўйича республика, вилоят ичи, туман (шаҳар), шунингдек маҳаллий (объектларга доир) хабарлаш тизимлари бўлиши мумкин.

7. Ўзбекистон Республикасининг марказлаштирилган хабарлаш тизимларининг ускуналари Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг балансида, марказлаштирилган вилоят ичи хабарлаш тизимларининг ускуналари эса, фавқулодда вазиятлар бўйича вилоят бошқармаларининг балансида туради.

8. Маҳаллий хабарлаш тизимлари фавқулодда вазиятлар хавфи ёки келиб чиқиши ҳақида шу объектларнинг ходимларини, шунингдек бевосита уларга яқин жойлашган объектлар ва аҳолини хабарлаш учун хизмат қилади.

9. Республика, вилоят ичи, туман ва шаҳар марказлаштирилган хабарлаш тизимлари махсус техник воситаларининг ускунаси, қоидага кўра, Ўзбекистон Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги томонидан берилган лицензия асосида фаолиятни амалга оширувчи телекоммуникация корхоналарида ўрнатилади. Телекоммуникация корхоналари фавқулодда вазиятлар бўйича республика, вилоят ва шаҳар бошқармалари (ФВБ) билан тузилган шартнома асосида юқорида кўрсатилган воситаларга техник-фойдаланиш хизмат кўрсатилишини ташкил қиладилар ва таъминлайдилар.

10. Фойдаланишга қабул қилинган марказлаштирилган хабарлаш тизимлари ишлатишга доим тайёр туриши керак. Мансабдор шахслар масъулиятини ошириш ва хабарлаш аппаратураларини рухсатсиз ишга туширилишининг олдини олиш мақсадларида кодлаш тизимлари қўлланилади, бошқарув пультидаги ҳисоблагич ва ёқиш тугмалари ФВБ томонидан муҳрланади.

11. Телекоммуникация объектларида ўрнатилган ФВБга тегишли хабарлаш ва техник алоқа воситаларининг сақланишига, хабарлаш ва алоқа воситаларининг ишга туширилиши учун техник жиҳатидан доимий тайёрлигига, уларнинг ишлаш қобилиятига жавобгарлик телекоммуникация корхоналарининг раҳбарлари ва бу воситаларга техник-фойдаланиш хизмати кўрсатилиши учун қабул қилиб олган таркибий бўлинмалар жавобгардирлар.

12. Телекоммуникация корхоналарида марказлаштирилган хабарлаш тизимларининг махсус техник воситаларига техник-фойдаланиш учун хизмат кўрсатишни ташкил қилиш бўйича махсус тайёргарликдан ўтган ва телекоммуникация корхоналари ҳамда ФВБ томонидан тузилган шаҳодатлаш комиссияга имтиҳонлар (синовлар)ни муваффақиятли топширган мутахассислардан гуруҳлар тузилади. Техник алоқа воситаларига хизмат кўрсатиш бўйича гуруҳ раҳбари тезкорлик тартибида махсус техник ускуналарига техник-фойдаланиш хизмати кўрсатилишига шартнома тузилган ФВБ бошлиғига бўйсунади.

13. Фавқулодда вазиятлар хавфи ёки уларнинг юзага келишида, барча эшиттириш тизимлари орқали эшиттириш дастурларини узиб қўйиб, белгиланган товуш сигналларини, нутқли хабарларни ва шахсий радиочақириқ (пейджинг алоқа тармоғи) ҳамда кўчма уяли алоқа тармоқлари орқали тегишли хабарларни узатиш йўли билан Ўзбекистон Республикаси аҳолисини хабарлаш кўзда тутилган.

14. Хабарлаш сигналлари ва аҳоли учун зарур ахборотлар Ўзбекистон Республикасининг барча ҳудуди бўйича ҳам, бир ёки бир нечта вилоятлар (туманлар, шаҳарлар)нинг ҳудуди бўйича ҳам танлаб узатилиши ҳам мумкин.

15. Марказлаштирилган хабарлаш тизимига шартли сигналларни узатиш ФВВ ёки вилоят ФВБнинг шаҳардаги ва шаҳар ташқарисидаги пунктларида ускуналанган аппаратхоналаридаги махсус аппаратлардан фойдаланиш орқали амалга оширилади.

16. ФВВнинг талаби бўйича Телерадиокомпания, эшиттириш тизимларининг объектларига хизмат кўрсатувчи оператор ва провайдерлар фавқулодда вазият хавфи ёки унинг юзага келиши ҳақидаги нутқли хабарларнинг магнит ёзувларини барча студиялари учун, уларнинг мулкчилик шаклидан ва идоравий тегишлилигидан қатъи назар, олдиндан тайёрлаб қўйишлари керак. Кўрсатилган ёзувли кассеталар ФВ турларига кўра рақамланган бўлиши ва белгиланган тартибда сақланиши керак.

17. Айрим, кечиктириб бўлмайдиган ҳолларда, ФВВда тасдиқлаган «Стандарт бўлмаган нутқли хабарларни ёки магнит ёзувларини тўғридан-тўғри эфирга узатиш тарҳлари»га мувофиқ ФВВ ёки ФВБ тезкор навбатчиларининг бевосита иш жойларидан стандарт бўлмаган қисқа нутқли хабарларни тўғридан-тўғри эфирда ёки магнит ёзуви кўринишида (ФВВ ёки ФВБ тегишли раҳбарининг фармойишига биноан) узатишга рухсат этилади.

18. Фавқулодда вазият хавфи ёки унинг юзага келиши ҳақидаги, содир бўлган ҳолатдаги ўзини тутиш тартиби ҳақидаги ахборот аҳолига эшиттиришлар дастурларини беш дақиқадан кўп бўлмаган давомийликдаги узиш билан узатилади. Кўрсатилган хабарларни узатилишининг икки-уч марта такрорланишига рухсат этилади.

19. Қоидага кўра, нутқли ахборотларни узатиш эшиттириш тизимлари студияларида малакали сухандонлар томонидан амалга оширилиши керак.

20. Эшиттиришлар дастурларининг узиш далили ФВВ (ФВБ)нинг тезкор навбатчиси ва эшиттириш тизимининг объекти бўйича жавобгар навбатчиси томонидан қайд қилиниши керак.

21. Фавқулодда вазиятлар вазирлиги:

а) аҳоли учун нутқли хабарлар матнларини ишлаб чиқади ҳамда Телерадиокомпания ва эшиттириш тизимлари объектларига хизмат кўрсатувчи оператор ва провайдерлар билан биргаликда магнит ташувчиларга олдиндан ёзиб қўйишни ташкил қилади;

б) шахсий радиочақириқ тармоқлари абонентлари учун хабарлар матнини ишлаб чиқади;

в) марказлаштирилган хабарлаш тизимининг махсус аппаратларини сотиб олишни, лойиҳалашни, қуриш ва етказиб беришни таъминлайди;

г) мансабдор шахсларни (бошқарув пунктларининг тезкор навбатчиларини) хабарлаш сигналлари узатилганда бажариладиган ҳаракатларга тайёргарлигини таъминлайди;

д) Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги корхоналари, Телерадиокомпания ва эшиттириш тизимлари объектларига хизмат кўрсатувчи оператор ва провайдерлар билан биргаликда аҳолини хабарлашнинг ўқув сигналларини узатиш бўйича ва эшиттириш тизимлари объектларининг ахборот узатишга тайёргарлиги бўйича текширув машқларини режалаштиради ва амалга оширади;

е) Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигига хабарлаш сигналлари ва ФВ тўғрисидаги ахборотларнинг узатишни таъминлаш учун телекоммуникация каналларини ажратишга берилган талабномаларни белгиланган тартибда тақдим этади;

ж) ФВ хавфи ёки унинг юзага келиши ҳақида аҳолини хабарлаш учун мўлжалланган эшиттириш тизимлари объектларига хизмат кўрсатувчи, шахсий радиочақириқ ҳамда кўчма уяли алоқа тармоқлари операторлари ва провайдерларининг рўйхатини аниқлайди;

з) ФВ хавфи ва унинг юзага келишида ФВВ (ФВБ) тезкор навбатчилари аҳоли учун хабарлаш сигналлари ва ахборотларни узатиш масалалари бўйича ўзаро муносабатда бўлишлари керак бўлган эшиттириш тизимлари объектлари ҳамда шахсий радиочақириқ ва кўчма уяли алоқаси тармоқларининг мансабдор шахслари рўйхатини (боғланиш телефон рақамларини кўрсатиш билан) тузади;

и) ФВ хавфи ва унинг юзага келиши тўғрисидаги ҳаққоний маълумотларни тақдим этади.

22. Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги:

а) ФВДТ фаолият кўрсатишнинг барча тартибларида республика ва маҳаллий даражаларда алоқа ва марказлаштирилган хабарлаш тизимларининг ишончли ва барқарор ишлашини таъминлаш бўйича тадбирларни ташкил қилади ва амалга оширади;

б) марказлаштирилган хабарлаш тизимларининг махсус техник воситаларнинг техник-фойдаланиш учун хизмат кўрсатишга қабул қилинишини ташкил этади ва назорат қилади, шунингдек уларнинг ишлашга доим тайёр бўлишини таъминлайди;

в) ФВ хавфи ёки унинг юзага келишида ФВДТ бошқарув идоралари томонидан телекоммуникация воситалари ва каналларининг устувор равишда фойдаланилишини таъминлайди;

г) телекоммуникациянинг техник воситалари (радиотрансляция тармоқлари, радиотелекўрсатувларни узатиш станциялари, эшиттириш дастурларини узатиш каналлари)нинг ФВ тўғрисидаги хабарлаш сигналлари ва ахборотларни узатишга техник тайёргарлигини таъминлайди;

д) марказлаштирилган хабарлаш тизими махсус техник воситаларига хизмат кўрсатувчи ходимларни ФВ тўғрисидаги хабарлаш сигналлари ва ахборотларни узатишда ўзларининг вазифаларини бажаришларига тайёргарликларини таъминлайди;

е) янги ишга туширилган марказлаштирилган хабарлаш тизимларининг ёки уларнинг қайта қурилишидан сўнг фойдаланишга қабул қилиш бўйича комиссия ишида иштирок этади;

ж) ФВВга телекоммуникациялар каналларини, белгиланган тартибга мувофиқ, ижарага ажратади;

з) эшиттириш тизимлари объектларига хизмат кўрсатувчи операторлар ва провайдерларга лицензия беради ва Ахборотлаштириш ва телекоммуникациялар соҳасида назорат бўйича давлат инспекцияси орқали лицензия талаблари ва шартларининг, шу жумладан, фавқулодда вазиятлар хавфи ва улар юзага келганда хабарлаш сигналлари узатилиши ва аҳоли хабардор қилиниши ҳамда техник имкониятлар мавжудлигини таъминлаш қисми бўйича бажарилишининг назоратини амалга оширади.

23. Телерадиокомпания ва эшиттириш тизимлари объектларига хизмат кўрсатувчи операторлар ва провайдерлар:

а) магнит ташувчилардаги нутқли хабарларнинг ёзувларини навбатчи ходимлар учун қулай шароитларда сақланишини таъминлайди;

б) эшиттириш тизимлари объектлари техник ускуналарнинг ФВ тўғрисидаги хабарлаш сигналлари ва ахборотларнинг узатишга доимий тайёрлигини таъминлайди;

в) аҳолига хабарлаш сигналлари ва ахборотларни узатиш масалалари бўйича ФВВ (ФВБ) билан ўзаро муносабатда бўлишга мажбур мансабдор шахсларни (эшиттириш тизимлари объектларига хизмат кўрсатувчи операторлар ва провайдерлар раҳбарлари буйруғи ва / ёки лавозим йўриқномаси бўйича) белгилайди;

г) истисноли ҳолларда, ФВВ ёки ФВБ тегишли раҳбарининг фармойишига кўра тўғридан-тўғри эфирда қисқа ностандарт хабарларни узатишни ташкил қилади;

д) сухандонлик ва муҳаррирлик таркибини, хизмат кўрсатувчи ходимларнинг ФВ ҳақидаги нутқли ахборотларни узатишдаги ҳаракатларга тайёрлашни таъминлайди;

е) ФВБ билан келишувга биноан фавқулодда вазиятларда хабардор қилиниши ва ахборот узатилишига тааллуқли бўлган, шахсий радиочақириқ ва кўчма уяли алоқа тармоқлари (давлат ҳокимияти ва бошқарув идоралари ва эшиттириш тизими раҳбарлари) абонентларининг рўйхатларини тузади;

ж) берилган талабномаларга мувофиқ эшиттириш тизимлари объектларини ФВВга ижарага ажратади.

24. Нодавлат радиоэшиттиришларни тарқатиш (трансляция) тармоқлари операторлари, мажбурий тартибда, ўз ускуналарини марказлаштирилган ҳолда хабарлаш ва ахборотларни узатиш марказига уланишини таъминлайдиган техник имкониятларга, шунингдек ўз студиялардан ФВБ (ФВВ) бошқармасининг пунктларигача бўлган тўғридан-тўғри симларга эга бўлишлари керак.

Юқорида кўрсатилган воситаларни сотиб олиш, ўрнатиш, техник хизмат кўрсатиш, шунингдек тўғридан-тўғри симларни ижарага олиш операторларнинг ўз маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.

25. Марказлаштирилган хабарлаш тизимининг махсус техник воситалари (аппаратуралари) ва студия ускуналарининг уланиши ФВВ (ФВБ) тезкор навбатчиси томонидан бевосита телефон орқали аппаратхона бўйича навбатчига хабар бериладиган паролга кўра амалга оширилади.

Пароллар ва унга жавоблар билан алмашувидан сўнг, буйруқнинг ишончлилигига ишонч ҳосил қилиб, аппаратхона бўйича навбатчи аппаратурани улайди ва аппаратура улангани ҳақида ФВВ (ФВБ) тезкор навбатчисига хабар беради.

26. Хабарлаш сигналларининг узатилиши ҳақидаги ахборот бир вақтнинг ўзида тизимлар ва телекоммуникацияларнинг барқарор ишлаб туришини таъминланиши ҳамда ФВ ҳақидаги сигнал ва хабарлар узатилишида устуворликка риоя этилишини назорат қилиш учун Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигига йўлланади.

27. Телерадиокомпания ва эшиттириш тизимлари объектларига хизмат кўрсатувчи операторлар ва провайдерлар хабарлаш сигналини олгандан сўнг эшиттиришлар дастурини узиб қўядилар ва ФВ тўғрисидаги ахборотнинг узатилишини таъминлайдилар.

28. ФВ тўғрисидаги хабарни узатиш учун эшиттиришларни узиб қўйишни ҳисобга олиш тартиби, захира каналларини тақдим этиш ва барқарор алоқани таъминлаш, узатиладиган хабарларнинг сони, эшиттиришдаги узилишларнинг расмийлаштирилиши, телекўрсатувлар ва радиосигналларнинг ўтишини назорат қилиш, хабарлаш сигналларини узатиш учун пароллар тизими белгиланган тартибда расмийлаштирилади.

29. Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ҳамда Ўзбекистон телерадиокомпанияси билан келишилган.