49. Электр ускуналардан фойдаланиш Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан техник фойдаланиш қоидалари (рўйхат рақами 1383, 2004 йил 9 июль) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 27-сон, 317-модда), Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан фойдаланишда техника хавфсизлиги қоидалари (рўйхат рақами 1400, 2004 йил 20 август) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 33-сон, 379-модда) талабларига мувофиқ бажарилади.

50. Бинога ва ўт ўчириш сув манбаларига кириш йўллари, ўт ўчириш ускуналарига бориш йўллари доимо очиқ бўлиши лозим. Бинолар ўртасидаги жойлар материал, ускуна, ўраш идишларини сақлаш ёки автомобиль транспортининг туриш жойи қилишга йўл қўйилмайди.

V боб. Шакарни омборга жойлаштириш

51. Шакарни омборга жойлаштириш ишлаб чиқилган чизмалар асосида, штабелларнинг мустаҳкамлигини, маҳсулот ва идишлар сифатини сақлаган ҳолда, омборхоналардан имкон даражада самарали фойдаланиш, юклаш-тушириш ишларини ва сақлаш жараёнида сифат назоратини амалга оширишда энг яхши қулайлик яратишни инобатга олган ҳолда амалга оширилади. Бунда ҳар бир омборнинг хусусияти, иқлим шароити ва 1 м² омбор майдонини тўлдириш нормаси инобатга олиниши лозим.

52. Штабелларни аниқ вертикал ҳолатда шакллантириш вақтида қопларни жойлаштиришга алоҳида аҳамият бериш лозим. Штабеллардаги қоп ва қутилардаги шакар осон саналиши лозим. Штабелларнинг жойлашиши ва улар орасидаги йўлаклар олдиндан белгиланади. Шакарни омборга жойлаштириш чизмаси ҳар бир омбор (секция) учун ташкилот раҳбари томонидан тасдиқланади.

53. Шакар ва шакар-рафинади штабелларда алоҳида жойлаштирилади.

54. Штабеллар бир чорак давомида ишлаб чиқарилган, бир хил оғирликдаги нетто оғирлиги 50 кг бўлган қоплар ёки бир турдаги қутилардан шакллантирилади. Қопларнинг оғзи штабелнинг ички томонига қаратилган бўлиши, қутилар эса трафарет томони йўлакларга қаратилган ҳолда жойлаштирилиши лозим.

Штабелларни қурилиш конструкциялари ёки омбор ускуналарига тегишига йўл қўйилмайди, шунинг учун улар орасида 10 см ли бўшлиқ қолдирилади.

Сувли иситиш ускуналари мавжуд омборларда ичи полиэтиленли қопларга солинган шакар жойлаштирилади.

55. Шакар ва шакар рафинади қуруқ, тоза, баландлиги 15 см дан 30 см гача, ўлчами 1200 х 800 ёки 1200 х 1500 мм бўлган тагликлар устига жойлаштирилади.

Катталаштирилган штабеллар (кенглиги 18 м гача бўлган) девор бўйлаб баландлиги 6 м ва ундан юқори бўлган омборда 30 қатордан кам бўлмаган баландликда, омбор периметри бўйлаб эса, штабеллар мустаҳкамлигини таъминлаш мақсадида 27 қаторгача тахланади. Томи паст омборларда штабеллар баландлиги максимал даражада баланд бўлиши лозим.

56. Иситилмайдиган омборларда штабеллар баландлиги омборнинг баландлигига қараб максимал даражада баланд бўлиши лозим. Бунда 1 м² майдонга тушадиган оғирлик нормадаги қурилиш юкланишидан ошмаслиги лозим.

57. Иситиладиган омборларда шакар-рафинади энига 6 — 9 пакетдан иборат бўлган штабелларга жойлаштирилади, иситилмайдиган омборларда эса, энига 2 пакетдан жойлаштирилади. Шакар-рафинади штабелларининг баландлиги, омборлар тури ва иқлимий зоналардан қатъи назар, камида 18 қатор бўлиши лозим.

58. Штабелларнинг узунлиги марказий бўйлама йўлакдан омбор девори олдидаги йўлакларгача ёки штабеллар омбор бўйи билан қўйилган бўлса, эшикларга қарама-қарши кўндаланг йўлаклардан ён деворлар олдидаги йўлакларгача этиб белгиланади.

59. Шакарни жойлаштириш усули штабеллар ва пакетларнинг мустаҳкамлигини таъминлаши лозим. Штабелларнинг олд томони текис вертикал ёки штабел ичига қараб сал қияланган бўлиши лозим.

60. Транспорт воситаларига шакар қопларини улар ҳаракатланган вақтда қулаб тушмаслигини инобатга олиб, жойлаштириш лозим.

Тепадаги қопларни пастга ташлаш ёки алоҳида жойларидан тортиб олиш орқали қисмларга ажратиб штабелни бузиш тақиқланади.

61. Қопларнинг 20-қаватидан тепа қисмида, контейнерларнинг 4-5-қаватидан тепа қисмида ишловчи юкловчилар ҳимоя камарлари билан жиҳозланган бўлишлари лозим.

Ишга алоқаси бўлмаган шахсларнинг юк кўтариш механизмлари юклаш-тушириш ишларини амалга ошираётган жойларда бўлиши тақиқланади.

62. Ҳар бир штабелга штабел ёрлиғи бириктирилади ва унда маҳсулот тури, етказиб берувчининг номи, ўринлар сони, нетто оғирлиги ва ишлаб чиқарилган сана кўрсатилади. Штабел ёрлиғига штабелда қопларнинг амалдаги жойлашиш чизмаси бириктирилади. Шакар қабул қилинганда штабел ёрлиғи қабул қилиш далолатномаси, илова ҳужжатлари ҳамда амалдаги сифат ва миқдорни текшириш натижалари асосида тўлдирилади. Штабел ёрлиғи кириш томонга осиб қўйилади.

63. Шакар билан боғлиқ юклаш-тушириш ва омбор ичидаги ишлар тасдиқланган технологик хариталар асосида амалга оширилади.

64. Шакар билан боғлиқ юклаш-тушириш ва омбор ичидаги ишлар амалга оширилаётганда шакарнинг қоп ва қутилари билан эҳтиёткорлик билан ишлаш ҳамда техника хавфсизлиги ва санитария қоидаларига тўлиқ риоя қилиш лозим. Юклаш-тушириш ишлари амалга оширилаётган жойларда шакар қолдиғи дарҳол супуриб олинади. Ташкилотда доимий равишда идишларнинг бутунлигини таъминлаш ва шакар тўкилишининг олдини олиш юзасидан ишлар амалга оширилиши лозим.

65. Салқин кунларда юклаш-тушириш ишлари амалга оширилаётганда эшик олдида турган штабеллар брезент билан ёпилади. Зарурат туғилганда, вагон ва склад оралиғида вақтинчалик айвон қурилади.

VI боб. Шакарни сақлаш тартиби ва муддатлари

66. Иситиладиган ва иситилмайдиган омборлардаги ҳаво ҳарорати ва намлиги ҳар куни бир марта соат 9 да ҳамда омборлар шамоллатилгандан сўнг ўлчаниши ва рўйхатга олиниши лозим.

67. Шакар сақланадиган омборларда ҳаво намлиги 70 фоиздан паст бўлиши лозим. Омбордаги ҳарорат 40⁰ С дан ошмаслиги лозим.

Иситиш мавсуми тугаганидан сўнг, омбор ичи ва ташқарисидаги ҳаво нисбатининг кескин ўзгариб кетмаслигини таъминлаш мақсадида омборларни мақбул шароит ва об-ҳавода шамоллатиб туриш лозим.

Иситилмайдиган омборлар ҳароратини тенглаштириш ва ортиқча намликни чиқариш шамоллатиш эшиклари ва туйнукларини очиш, шунингдек стационар ва кўчма шамоллатиш ускуналарни ёқиш йўли билан амалга оширилади.

68. Иситилмайдиган омборларда ҳароратнинг кескин ўзгариши ва ҳаво нисбий намлигининг юқори даражадалиги оқибатида шакар намланишининг олдини олиш учун қуйидагиларни амалга ошириш лозим:

куз-қиш мавсумида омбордаги ҳарорат кескин тушиб кетишининг олдини олиш, омборларни иситиш, эшикларни ва вентиляция туйнукларни герметизация қилиш;

баҳор мавсумида, ташқаридаги ҳарорат ошиши бошланганда интенсив шамоллатиш орқали ташқаридаги иссиқ ҳаво билан шакарни иситиш.

69. Шакарнинг сифати доимий назоратда бўлиши лозим. Шакар намланганлиги аломатлари пайдо бўлган тақдирда, штабелнинг пастки қисмлари қайта тахланиши лозим. Бунда пастки қисмдаги қоплар тепага олинади, тепадагилари пастга олинади. Намланган шакар қоплари умумий штабелдан ажратиб олиниши, қуритилиши, алоҳида омборга жойлаштирилиши ва қисқа муддатларда сотилиши лозим.

70. Намуналарни олиш вақтида идишга эҳтиёткорлик билан муносабатда бўлиш, унинг бузилишига йўл қўймаслик керак. Шчуп асбоби қўлланилганда, қопдаги тешик яхшилаб беркитилади. Диаметри 10 мм дан қалин бўлган шчупларни қўллаш қатъиян тақиқланади.

71. Шакарни ўзига хос ҳиди бўлган бошқа маҳсулотлар билан бирга сақлаш ман этилади.

72. Шакарни сақлашда ҳар ойда камида бир марта омборнинг барча хоналари пухта тозаланиши, даврий равишда қоплар устидаги чанглар супуриб ташланиши лозим. Шакарни қабул қилиш, омборга жойлаштириш ва бериб юбориш бўйича амалга оширилган ҳар бир ишдан сўнг омбор йиғиштирилиб тозаланиши лозим.

Омборларда санитария профилактика ишларини юритиш, жумладан омборлардаги кемирувчиларга қарши механик ва кимёвий воситалар орқали маҳсулот сифати ва миқдорини ҳимоялаш лозим.

73. Шакарнинг сифати ва миқдорини назорат қилиш доимий равишда амалга оширилади. Агар штабелдан шакар қисман бериб юборилган бўлса, штабел ёрлиғига сана ва ҳар бир ҳужжат билан бериб юборилган маҳсулот миқдори ёзилиб, штабелдаги қолдиқ чиқарилади. Штабелдаги шакарнинг ўзгариши қопларнинг амалдаги жойлашиш чизмасида ҳам қайд этилади.

74. Моддий-жавобгар шахслар ҳар куни эшик ва қулфларнинг ҳолатини текширишлари лозим, уларда камчилик топилганда, ташкилот раҳбаридан уларни бартараф этишни талаб қилишлари лозим.

75. Инвентаризация вақтида шакарни қисман қайта жойлаштириш (2-3 фоиз) амалга оширилади.

76. Шакарни сақлашнинг қуйидаги муддатларига риоя этилиши лозим:

иситилмайдиган омборларда — 4 йил;

доимий ҳарорат-намлик даражаси назорати мавжуд омборларда — 12 йил;

асфальт полли иситилмайдиган омборларда, полиэтилен қўйилмаси бўлган полимер материалли қопларга солинганда — 4 йил.

Шакарни сақлаш муддати у ишлаб чиқарилган вақтдан (чорак ҳисобида) бошланади ва шакарнинг сифати ҳолатидан келиб чиққан ҳолда узайтирилиши мумкин.

VII боб. Шакарни юклаш ва жўнатиш

77. Шакарни юклаш ва жўнатиш Қўмита томонидан бериладиган нарядлар асосида биринчи навбатда сифат ҳолатидан келиб чиққан ҳолда ишлаб чиқариш муддатини инобатга олган ҳолда амалга оширилади.

78. Шакарни юклаш ва жўнатиш унинг ўринлари сони бўйича ва стандарт нетто оғирлигига қараб амалга оширилади.

79. Сақлаш вақтида шакарнинг стандарт оғирлигидан табиий йўқотиш нормалари қўлланилмайди.

80. Ўрами бузилган ва камомади аниқланган шакар бўйича дарҳол далолатнома тузилади ҳамда амалдаги оғирлиги ҳисобланиб бериб юборилади.

VIII боб. Якуний қоида

81. Мазкур Йўриқнома Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Ўзбекистон стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш агентлиги, Озиқ-овқат саноати корхоналари уюшмаси, «Ўзбекистон темир йўллари» Давлат-акциядорлик компанияси, Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлиги билан келишилган.

Соғлиқни сақлаш вазири А. АЛИМОВ

2013 йил 21 июнь

Ўзбекистон стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш агентлиги Бош директори А. КУРБАНОВ

2013 йил 21 июнь

Озиқ-овқат саноати корхоналари уюшмаси раиси А. САЛИМОВ

2013 йил 21 июнь

«Ўзбекистон темир йўллари» Давлат-акциядорлик компанияси бошқаруви раиси А. РАМАТОВ

2013 йил 21 июнь

Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлиги бошлиғи А. АБДУВАЛИЕВ

2013 йил 21 июнь

Биринчи гуруҳга шакар етказиб бериш, қабул қилиш, сақлаш ва бериб юбориш тартиби тўғрисидаги йўриқномага
ИЛОВА

Шакар кўрсаткичлари

Органолептик кўрсаткичлар
		1-жадвал
Т/р	Кўрсаткич номи	Таъриф
1.	Ташқи кўриниши	Оқ, тоза, доғларсиз ва ёт аралашмаларсиз, учинчи ва тўртинчи навли шакарлар учун сарғимтир тус бўлиши мумкин. Кристалли шакар сочилувчан бўлиши лозим. Учинчи ва тўртинчи нав шакарлари учун енгил эзишда майдаланадиган шакар кесакчалари бўлиши мумкин.
2.	Ҳиди ва таъми	Ширин, қуруқ ёки сувда эритилган ҳолатда ҳам ёт ҳид ёки таъмсиз, тўртинчи нав шакарда меласса ҳиди бўлиши мумкин.
3.	Аралашма тозалиги	Шакар аралашмаси шаффоф ёки сал опалесценцияланган бўлиши мумкин, эримайдиган қуйқаларсиз, механик ва бошқа аралашмаларсиз. Учинчи ва тўртинчи нав шакарлари учун опалесценция бўлишига йўл қўйилади.

Микробиологик кўрсаткичлар

		2-жадвал
Кўрсаткич номи	Норма	Синов усули
Мезофил, аэрофоб ва факультатив-анаэроб микроорганизмлар миқдори 1 гр да КОЕ, кўп эмас	1,0 х 10³	норматив ҳужжатларга мувофиқ
Моғор қўзиқоринлари, 1 гр да КОЕ, кўп эмас	1,0 х 10
Хамиртуруш, 1 гр да КОЕ, кўп эмас	1,0 х 10
Ичак таёқчалари гуруҳидаги бактериялар (колиформалар), 1 гр да	мумкин эмас
Патоген микроорганизмлар, жумладан бактериялар
Сальмонелла, 25 гр да

Оғир металларнинг мумкин бўлган даражаси

		3-жадвал
Кўрсаткич номи	Норма	Синов усули
Оғир металл ва маргимуш мавжудлиги, мг/кг кўп бўлмаган: симоб маргимуш қўрғошин қадмий	0,01 1,0 0,5 0,05	норматив ҳужжатларга мувофиқ

Хом ашёдаги пестицидлар ва радионуклидлар миқдори назорат қилинади.

(Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2013 й., 30-сон, 399-модда; (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 07.12.2017 й., 10/17/2485-1/0380-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.07.2021 й., 10/21/3313/0724-сон; 19.08.2024 й., 10/24/3552/0630-сон)