Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-sentabrdagi PQ-282-son “Moliyaviy hisob tizimini xalqaro talab va standartlarga muvofiq takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:

1. Oʻzbekiston Respublikasi moliyaviy hisobotning milliy standarti (1-sonli MHMS) “Moliyaviy hisobotlarda axborotlarni taqdim etish va yoritib berish” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 130-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (1-sonli BHMS) “Moliyaviy hisobotni taqdim etish va hisob siyosati”ni tasdiqlash haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 3544, 2024-yil 6-avgust) (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.08.2024-y., 10/24/3544/0589-son) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq 2027-yil 1-yanvardan kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasining Moliyaviy hisobotning milliy standarti (1-sonli MHMS) “Moliyaviy hisobotlarda axborotlarni taqdim etish va yoritib berish” (bundan buyon matnda Standart deb yuritiladi) mulkchilik shaklidan qatʼi nazar Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyat yuritayotgan yuridik shaxslar (bundan Jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar va budjet tashkilotlari mustasno) (bundan buyon matnda tashkilot deb yuritiladi) tomonidan umumiy maqsaddagi moliyaviy hisobotlarni tayyorlash, taqdim etish va yoritib berishda qoʻllaniladi.

Mazkur Standart umumiy maqsaddagi moliyaviy hisobotlarning toʻliq toʻplamiga doir talablarni, moliyaviy hisobotning asosiy shakllari va ularga doir izohlarning oʻzaro bogʻliqligini, axborotni taqdim etish va yoritib berishning umumiy talablarini, shuningdek moliyaviy hisobotlar moddalarini tasniflash, jamlash va alohida taqdim etishning umumiy qoidalarini belgilaydi.

1. Mazkur Standartda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

moliyaviy hisobot — tashkilotning moliyaviy holati, moliyaviy natijalari, pul mablagʻlari harakati va xususiy kapitalidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi tizimlashtirilgan axborotni taqdim etuvchi, tegishli moliyaviy hisobot standartlari talablariga muvofiq tuziladigan hisobotlar;

moliyaviy hisobotlarning toʻliq toʻplami — moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobot (balans), foyda yoki zarar va boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi hisobot yoki foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi alohida hisobot hamda boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi alohida hisobot, xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot, pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot, izohlar, shuningdek mazkur Standartda nazarda tutilgan hollarda qoʻshimcha qiyosiy maʼlumotni oʻz ichiga olgan moliyaviy hisobotlar toʻplami;

muhim axborot — tushirib qoldirilishi, notoʻgʻri aks ettirilishi yoki yetarli darajada ochiqlanmasligi (yashirilishi) moliyaviy hisobotlardan foydalanuvchilarning (bundan buyon matnda foydalanuvchi deb yuritiladi) moliyaviy hisobotlar asosida qabul qiladigan qarorlariga taʼsir koʻrsatishi asosli ravishda kutilishi mumkin boʻlgan axborot;

qiyosiy maʼlumot — joriy hisobot davri koʻrsatkichlarini oldingi hisobot davri koʻrsatkichlari bilan taqqoslash uchun taqdim etiladigan axborot;

qayta tasniflash tuzatishlari — joriy hisobot davrida foyda yoki zarar tarkibiga qayta tasniflangan va joriy yoki oldingi hisobot davrlarida boshqa umumlashgan daromad tarkibida aks ettirilgan summalar;

oraliq jamlama — moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida mazkur Standartga muvofiq taqdim etiladigan hamda ikki yoki undan ortiq moddalar yigʻindisidan tashkil topgan, tashkilotning moliyaviy holati yoki moliyaviy natijalarining muayyan jihatini aks ettiruvchi yigʻindi;

umumiy maqsaddagi moliyaviy hisobot — mavjud va potensial investorlar, qarz beruvchilar va boshqa kreditorlarga hisobot beruvchi tashkilot toʻgʻrisida mazkur tashkilotni resurslar bilan taʼminlash toʻgʻrisida qarorlar qabul qilishda foydali boʻladigan moliyaviy maʼlumotni taqdim etishga qaratilgan moliyaviy hisobot;

yoritib berish — moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida yoki ularga doir izohlarda foydalanuvchilar uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha axborotni ochib berish;

izohlar — moliyaviy hisobotlarning ajralmas qismi boʻlib, moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida taqdim etilgan maʼlumotlarga doir tushuntirishlar, tafsilotlar, muhim hisob siyosati, baholash noaniqliklari va boshqa qoʻshimcha axborotni oʻz ichiga olgan maʼlumotlar.

2. Mazkur Standartga muvofiq umumiy maqsaddagi moliyaviy hisobotlarda tashkilotning moliyaviy holati, moliyaviy natijalari, xususiy kapital tarkibidagi oʻzgarishlar hamda pul oqimlari toʻgʻrisida foydalanuvchilar uchun oʻrinli, ishonchli, qiyoslanuvchan va tushunarli axborot haqqoniy taqdim etilishi lozim.

3. Agar boshqa moliyaviy hisobotlarning milliy standartlarida muayyan aktiv, majburiyat, xususiy kapital, daromad, xarajat, operatsiya, boshqa hodisa yoki shart-sharoitga nisbatan maxsus tan olish, baholash, taqdim etish yoki yoritib berish boʻyicha qoidalar belgilangan boʻlsa, bunday qoidalar mazkur Standart bilan birgalikda qoʻllaniladi. Bunda Moliyaviy hisobotlarning milliy standartlarida (bundan buyon matnda MHMS deb yuritiladi) belgilangan talablar qoʻllaniladi, mazkur Standart esa taqdim etish va yoritib berishning umumiy asoslarini belgilaydi.

4. Mazkur Standartning 2-bandida nazarda tutilgan talablarni bajarish uchun tashkilot moliyaviy hisobotlarda muhim moddalarni alohida taqdim etadi, muhim boʻlmagan moddalarni esa ularning xususiyati va vazifasiga koʻra oʻxshash boshqa moddalar bilan jamlaydi. Bunda muhim axborotni jamlash, notoʻgʻri tasniflash yoki yetarli darajada oshkor qilmaslik natijasida umumiy maqsaddagi moliyaviy hisobotlardagi tashkilotning moliyaviy holati, moliyaviy natijalari va pul oqimlari toʻgʻrisida foydalanuvchilarning qaror qabul qilishiga salbiy taʼsir koʻrsatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

5. Moliyaviy hisobotlarning maqsadi foydalanuvchilarga tashkilotning aktivlari, majburiyatlari, xususiy kapitali, daromadlari, xarajatlari va pul oqimlari haqidagi moliyaviy axborotni taqdim etishdan iborat. Ushbu axborot foydalanuvchilarga tashkilotga kelgusida sof pul oqimlari kirib kelishi istiqbollarini hamda tashkilot rahbariyati tomonidan tashkilotning iqtisodiy resurslari qanday boshqarilayotganini baholashda foydali boʻlishi lozim.

6. Moliyaviy hisobotning toʻliq toʻplami quyidagilarni qamrab oladi:

hisobot davri oxiri holatiga moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotni (balans);

hisobot davri uchun moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotni;

hisobot davri uchun xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobotni;

hisobot davri uchun pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobotni;

izohlarni;

mazkur Standartda nazarda tutilgan qiyosiy maʼlumotlarni;

tegishli hollarda oldingi hisobot davri boshiga moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotni.

Mazkur bandning ikkinchi — beshinchi xatboshilarida keltirilgan moliyaviy hisobotlar shakllari ushbu Standart maqsadlari uchun moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllari deb yuritiladi.

7. Tashkilot moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotni quyidagi shakllardan birida taqdim etadi:

foyda yoki zarar hamda boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi yagona hisobot shaklida (bunda foyda yoki zarar qismi avval, undan keyin bevosita boshqa umumlashgan daromad qismi keltiriladi);

foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi alohida hisobot hamda boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi alohida hisobot shaklida.

8. Mazkur Standartning 7-bandi ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan foyda yoki zarar hamda 7-bandi uchinchi xatboshisida nazarda tutilgan foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi alohida hisobot foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobot deb yuritiladi.

Ushbu Standartning 7-bandi ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan boshqa umumlashgan daromad hamda 7-bandi uchinchi xatboshisida nazarda tutilgan boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi alohida hisobot boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi hisobot deb yuritiladi.

9. Tashkilot moliyaviy hisobotlarning har bir asosiy shaklini moliyaviy hisobotlarning toʻliq toʻplami bilan birgalikda taqdim etishi lozim.

10. Moliyaviy hisobotlarning maqsadiga erishish uchun tashkilot axborotni moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida taqdim etadi va izohlarda yoritib beradi. Bunda tashkilot faqat muhim axborotni taqdim etadi yoki yoritib beradi.

11. Tashkilot moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida tan olingan aktivlari, majburiyatlari, xususiy kapitali, daromadlari, xarajatlari va pul oqimlari boʻyicha vazifalarini hisobga olgan holda tuzilmali va umumlashtirilgan moliyaviy axborotni taqdim etadi.

12. Tashkilot moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarini taqdim etish yoki izohlarda yoritib berish toʻgʻrisida qaror qabul qilishda mazkur Standart talablarini hisobga oladi. Bunda moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida axborot jamlangan holda beriladi, izohlarda batafsil yoritib beriladi.

13. MHMSda muayyan axborotni moliyaviy hisobotning asosiy shakllarida taqdim etish yoki izohlarda yoritib berish nazarda tutilgan boʻlsa, tashkilot bunday axborot muhim boʻlmagan hollarda uni alohida taqdim etmasligi yoki yoritib bermasligi mumkin. Mazkur qoida MHMSda bunday axborotni taqdim etish yoki yoritib berishga oid talablar keltirilgan yoki ular eng kam talablar sifatida belgilangan taqdirda ham qoʻllaniladi.

14. MHMSda nazarda tutilgan muayyan talablarga rioya qilinishi moliyaviy hisobotlardan foydalanuvchilarga operatsiyalar, hodisalar va vaziyatlarni (bundan buyon matnda operatsiyalar deb yuritiladi) tashkilotning moliyaviy holati va moliyaviy natijalariga taʼsirini tushunish uchun yetarli boʻlmasa, tashkilot bunday taʼsirni tushunish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha axborotni izohlarda yoritib berishi lozim.

15. Tashkilot moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllari boʻyicha taqdim etiladigan muhim axborotni aniqlashda mazkur Standartning 11-bandida nazarda tutilgan moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllari boʻyicha vazifasini hisobga oladi.

Moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllari foydalanuvchilar uchun foydali boʻlgan tuzilmali va umumlashtirilgan moliyaviy axborotni taqdim etishi lozim. Bunda tashkilot mazkur Standartning 16 — 18-bandlarida belgilangan talablarga rioya qilishi lozim.

16. Tashkilot moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida foydalanuvchilar uchun foydali boʻlgan tuzilmali va umumlashtirilgan moliyaviy axborotni taqdim etish maqsadida mazkur Standartda har bir hisobot shakli uchun belgilangan maxsus talablarga amal qiladi. Pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobotga nisbatan esa tegishli moliyaviy hisobotning milliy standarti talablari qoʻllaniladi.

17. MHMSda moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida muayyan satrlarni alohida taqdim etish talab etilgan boʻlsa, tashkilot, agar bunday taqdim etish foydalanuvchilar uchun foydali boʻlgan tuzilmali va umumlashtirilgan moliyaviy axborotni taqdim etishi uchun zarur boʻlmasa, ushbu satrlarni alohida taqdim etmasligi mumkin. Bu qoida, moliyaviy hisobotning milliy standartlarida muayyan satrlar roʻyxati keltirilgan yoki ular eng kam talablar sifatida belgilangan taqdirda ham qoʻllaniladi.

18. Agar moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida foydalanuvchilar uchun foydali boʻlgan tuzilmali va umumlashtirilgan moliyaviy axborotni taqdim etish uchun zarur boʻlsa, tashkilot qoʻshimcha moddalar yoki oraliq jamlamalarni taqdim etadi. Bunday moddalar yoki oraliq jamlamalar:

MHMSga muvofiq tan olingan va baholangan summalardan tashkil topishi;

mazkur Standartda belgilangan hisobot tuzilishiga muvofiq boʻlishi;

davrlar boʻyicha izchil qoʻllanilishi hamda moliyaviy hisobotning milliy standartlarida nazarda tutilgan jami va oraliq jamlamalarga nisbatan ustun darajada ajratib koʻrsatilmasligi lozim.

19. Tashkilot moliyaviy hisobotlarni aniq identifikatsiya qilishi va ularni ushbu moliyaviy hisobotlar bilan birga eʼlon qilingan boshqa axborotdan ajratib koʻrsatishi lozim.

20. Moliyaviy hisobotlar davlat organiga yoki boshqa vakolatli organga taqdim etilsa, mazkur Standart talablari ushbu moliyaviy hisobotlarga nisbatan ham tatbiq etiladi. Bunda moliyaviy hisobot bilan birga taqdim etilgan, lekin moliyaviy hisobotning asosiy shakllari yoki ularga doir izohlar tarkibiga kirmaydigan boshqa axborot, agar boshqa MHMSda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, mazkur Standart talablari boʻyicha hisobga olinadi.

21. Tashkilot har bir moliyaviy hisobot shaklini va izohlarni aniq identifikatsiya qilishi lozim. Bunda tashkilot quyidagi maʼlumotlarni aniq koʻrsatishi va zarur hollarda takrorlashi lozim:

hisobot beruvchi tashkilotning nomi yoki uni identifikatsiya qilishning boshqa usuli, shuningdek oldingi hisobot davri oxiridan buyon ushbu maʼlumotdagi yuz bergan har qanday oʻzgarishlar;

moliyaviy hisobotlar alohida tashkilotga yoki tashkilotlar guruhiga tegishliligi;

hisobot davri oxirining sanasi yoki moliyaviy hisobotlar qamrab olgan davr;

taqdim etish valyutasi;

moliyaviy hisobotlardagi summalarni koʻrsatishda qoʻllanilgan yaxlitlash darajasi.

22. Tashkilot moliyaviy hisobotlarning toʻliq toʻplamini foydalanuvchilarga qonunchilik hujjatlarida belgilangan hisobot davri uchun kamida yilda bir marta taqdim etadi. Agar qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan alohida hollarda tashkilot bir yildan uzoq yoki qisqa davr uchun moliyaviy hisobotlarni taqdim etsa, u bunday davrdan foydalanish sababi va moliyaviy hisobotlardagi summalar toʻliq qiyoslanuvchan emasligini yoritib beradi.

23. Tashkilot moliyaviy hisobotlardagi moddalarni taqdim etish, yoritib berish va tasniflash tartibini bir hisobot davridan keyingi hisobot davriga nisbatan saqlab qolishi lozim, bundan quyidagi hollar mustasno:

tashkilot faoliyati xususiyatidagi muhim oʻzgarishlar yoki moliyaviy hisobotlarni qayta koʻrib chiqish natijasida boshqacha taqdim etish, yoritib berish yoki tasniflash yanada oʻrinli va ishonchli axborotni taʼminlashi aniq boʻlsa;

agar MHMSda bunday oʻzgartirish nazarda tutilgan boʻlsa.

24. MHMSda boshqacha talab nazarda tutilmagan boʻlsa, tashkilot joriy hisobot davri uchun moliyaviy hisobotlarda keltirilgan barcha summalar boʻyicha oldingi hisobot davriga oid qiyosiy axborotni taqdim etadi. Joriy moliyaviy hisobotlarni tushunish uchun zarur boʻlgan tavsifiy va izohlovchi axborot ham taqdim etiladi.

25. Tashkilot har bir moliyaviy hisobot shaklida va izohlarda joriy hamda oldingi hisobot davri uchun axborotni taqdim etadi. Qoʻshimcha qiyosiy axborot mazkur Standartda nazarda tutilgan hollarda taqdim etiladi.

26. Agar tashkilot moliyaviy hisobotlardagi moddalarni taqdim etish, yoritib berish yoki tasniflashni oʻzgartirsa, u qiyosiy summalarni ham qayta tasniflaydi, bundan qayta tasniflash amalda imkonsiz boʻlgan hollar mustasno. Qiyosiy summalar qayta tasniflangan taqdirda tashkilot quyidagilarni (shu jumladan, oldingi hisobot davri boshiga nisbatan ham) yoritib beradi:

qayta tasniflashning xususiyati;

qayta tasniflangan har bir modda yoki moddalar sinfi summasi;

qayta tasniflash sababi.

27. Agar qiyosiy summalarni qayta tasniflash amalda imkonsiz boʻlsa, tashkilot quyidagilarni yoritib beradi:

summalarni qayta tasniflamaslik sababi;

agar summalar qayta tasniflangan boʻlsa, kiritilishi mumkin boʻlgan tuzatishlarning xususiyati.

28. Agar tashkilot hisob siyosatini retrospektiv tarzda qoʻllasa, moliyaviy hisobotlar moddalarini retrospektiv tarzda qayta hisoblasa yoki qayta tasniflasa va bunday oʻzgarish oldingi hisobot davri boshidagi moliyaviy holat toʻgʻrisidagi axborotga muhim taʼsir koʻrsatsa, tashkilot qiyosiy axborotga qoʻshimcha ravishda oldingi hisobot davri boshiga moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotni ham taqdim etadi.

29. Mazkur Standartning 28-bandiga muvofiq oldingi hisobot davri boshida moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobot taqdim etilgan hollarda, ushbu hisobotga doir izohlarni taqdim etish talab etilmaydi.

30. Mazkur Standart maqsadlari uchun modda deganda aktiv, majburiyat, xususiy kapital vositasi yoki rezerv, daromad, xarajat yoki pul oqimi, shuningdek ularning jamlangan yoki alohida taqdim etilgan qismi tushuniladi.

Tashkilot jamlash va alohida taqdim etish tamoyillarini qoʻllash natijasida muhim hisoblangan moddalarni moliyaviy hisobotlarda alohida taqdim etadi.

Alohida taqdim etilgan modda moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida alohida modda deb yuritiladi. Moddalarga doir boshqa muhim axborot izohlarda yoritib beriladi.

31. MHMSda jamlash yoki alohida taqdim etish boʻyicha maxsus qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, tashkilot:

aktivlar, majburiyatlar, xususiy kapital, daromadlar, xarajatlar va pul oqimlarini ularning umumiy xususiyatlariga koʻra tasniflaydi va jamlaydi;

umumiy boʻlmagan xususiyatlarga ega moddalarni alohida taqdim etadi;

moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida foydalanuvchilar uchun foydali boʻlgan tuzilmali va umumlashtirilgan moliyaviy axborotni taqdim etish maqsadida moddalarni jamlaydi yoki alohida taqdim etadi;

izohlarda muhim axborotni yoritib berish maqsadida moddalarni jamlaydi yoki alohida taqdim etadi;

moliyaviy hisobotlarda jamlash yoki alohida taqdim etish natijasida muhim axborot yashirilishiga yoʻl qoʻymaydi.

32. Agar tashkilot tomonidan mazkur Standartning 31-bandiga muvofiq, muhim axborot moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida taqdim etilmasa, bunday axborot izohlarda yoritib beriladi.

33. Tashkilot moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida taqdim etilgan moddalarni, jumladan jami koʻrsatkichlar, oraliq jamlamalar va alohida moddalarni, shuningdek izohlarda yoritilgan moddalarni ularning xususiyatlarini haqqoniy aks ettiradigan tarzda nomlaydi va tavsiflaydi. Bunda moliyaviy hisobotlarda foydalanuvchilar uchun moddani toʻgʻri tushunish uchun zarur boʻlgan barcha tavsiflar va tushuntirishlar keltirilishi lozim. Zarur hollarda, tashkilot qoʻllanilgan atamalarning maʼnosini hamda aktivlar, majburiyatlar, xususiy kapital, daromadlar, xarajatlar va pul oqimlari qanday jamlangani yoki alohida taqdim etilgani haqidagi maʼlumotni ham keltiradi.

34. Tashkilot aktivlar va majburiyatlarni, daromad va xarajatlarni oʻzaro hisobga olmaydi, MHMSda bunday tartib talab etilgan yoki ruxsat berilgan hollar bundan mustasno.

35. Tashkilot aktivlar va majburiyatlarni, daromad va xarajatlarni alohida taqdim etadi. Oʻzaro hisobga olish foydalanuvchilarning sodir boʻlgan operatsiyalarni tushunish hamda tashkilotning kelgusidagi pul oqimlarini baholash imkoniyatini kamaytiradi, sodir boʻlgan operatsiyalarning iqtisodiy mazmunini aks ettiradigan hollar bundan mustasno.

36. Aktivlarni ularning qiymatini kamaytiruvchi tegishli rezervlar chegirilgan holda koʻrsatish hisobga olish deb hisoblanmaydi. Bunday rezervlarga, jumladan zaxiralar qiymatining pasayishi boʻyicha rezervlar hamda moliyaviy aktivlar boʻyicha kutilayotgan kredit yoʻqotishlari uchun rezervlar kiradi.

37. Tashkilot moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotda (balans) joriy va uzoq muddatli aktivlar va majburiyatlarni alohida tasniflar sifatida taqdim etadi, likvidlilik darajasiga asoslangan holda taqdim etish foydalanuvchilar uchun foydali boʻlgan moliyaviy axborotni yaxshiroq taʼminlaydigan hollar bundan mustasno. Bunday hollarda tashkilot barcha aktivlar va majburiyatlarni likvidlilik darajasiga koʻra taqdim etadi.

38. Taqdim etishning qaysi usuli qoʻllanilishidan qatʼi nazar, tashkilot hisobot davridan keyin oʻn ikki oy ichida hamda oʻn ikki oydan keyin qoplanishi yoki soʻndirilishi kutilayotgan summalarni oʻz ichiga olgan har bir aktiv va majburiyat moddasi boʻyicha oʻn ikki oydan keyin qoplanishi yoki soʻndirilishi kutilayotgan summani izohlarda yoritib beradi.

39. Agar tashkilot moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotda (balans) joriy va uzoq muddatli aktivlar va majburiyatlarni alohida tasniflar sifatida taqdim etsa, u kechiktirilgan soliq aktivlari va kechiktirilgan soliq majburiyatlarini joriy aktivlar yoki joriy majburiyatlar sifatida tasniflamaydi.

40. Tashkilot quyidagi hollarda aktivni joriy aktiv sifatida tasniflaydi:

aktiv odatdagi operatsion sikl davomida realizatsiya qilinishi, sotilishi yoki isteʼmol qilinishi kutilsa;

aktiv asosan savdo maqsadida ushlab turilsa;

aktiv hisobot sanasidan keyin oʻn ikki oy ichida qaytarilishi, sotilishi yoki boshqa tarzda realizatsiya qilinishi kutilsa;

aktiv pul mablagʻlari yoki ularning ekvivalenti boʻlsa, bundan u hisobot davridan keyin kamida oʻn ikki oy mobaynida ayirboshlash yoki majburiyatni soʻndirish uchun foydalanilishi cheklangan hollar mustasno.

41. Tashkilot mazkur Standartning 40-bandida koʻrsatilgan aktivlardan tashqari barcha aktivlarni uzoq muddatli aktivlar sifatida tasniflaydi.

42. Tashkilot quyidagi hollarda majburiyatni joriy majburiyat sifatida tasniflaydi:

majburiyat odatdagi operatsion sikl davomida soʻndirilishi kutilsa;

majburiyat asosan savdo maqsadida ushlab turilsa;

majburiyat hisobot sanasidan keyin oʻn ikki oy ichida soʻndirilishi talab etilsa;

tashkilot hisobot sanasida mazkur majburiyatni soʻndirishni hisobot sanasidan keyin kamida oʻn ikki oy muddatga kechiktirish huquqiga ega boʻlmasa.

43. Tashkilot mazkur Standartning 42-bandida koʻrsatilgan majburiyatlardan tashqari barcha majburiyatlarni uzoq muddatli majburiyatlar sifatida tasniflaydi.

44. Tashkilot moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotda (balans), kamida, quyidagi moddalarni alohida taqdim etadi:

asosiy vositalar;

investitsiya koʻchmas mulki;

nomoddiy aktivlar;

gudvil (agar mavjud boʻlsa);

moliyaviy aktivlar;

ulushli qatnashish usuli boʻyicha hisobga olingan investitsiyalar (agar mavjud boʻlsa);

biologik aktivlar (agar mavjud boʻlsa);

tovar-moddiy zaxiralar;

savdo va boshqa debitorlik qarzlari;

pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlari;

sotish uchun moʻljallangan aktivlar va sotish uchun moʻljallangan chiqib ketuvchi guruhlar tarkibiga kiritilgan aktivlar jami (agar mavjud boʻlsa);

savdo va boshqa kreditorlik qarzlari;

rezervlar;

moliyaviy majburiyatlar;

joriy soliq boʻyicha aktivlar va majburiyatlar;

kechiktirilgan soliq aktivlari va kechiktirilgan soliq majburiyatlari (agar mavjud boʻlsa);

sotish uchun moʻljallangan chiqib ketuvchi guruhlar tarkibiga kiritilgan majburiyatlar (agar mavjud boʻlsa).

45. Tashkilot moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotda (balans) nazorat qilmaydigan ulushlarni, shuningdek bosh tashkilot mulkdorlariga tegishli chiqarilgan kapital va rezervlarni alohida taqdim etadi.

46. Mazkur Standartning 37-bandi talablarini hisobga olgan holda, moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobot (balans) moddalarni taqdim etishning qatʼiy tartibi yoki shaklini belgilamaydi. Bunda tashkilot moddalarni nomlash, joylashtirish va oʻxshash moddalarni jamlash usulini oʻz faoliyati va operatsiyalari xususiyatidan kelib chiqqan holda, aktivlar, majburiyatlar va kapital haqida foydalanuvchilar uchun foydali boʻlgan tuzilmali va umumlashtirilgan moliyaviy axborotni taʼminlash maqsadida aniqlashtirishi mumkin.

47. Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot tashkilot tomonidan mazkur Standartning 7-bandiga muvofiq yagona hisobot shaklida yoxud foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi alohida hisobot hamda boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi alohida hisobot shaklida taqdim etiladi.

48. MHMSda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, tashkilot hisobot davridagi barcha daromad va xarajat moddalarini foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotga kiritadi.

49. Tashkilot foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotga kiritilgan daromad va xarajatlarni quyidagi toifalardan biriga tasniflaydi:

operatsion faoliyat toifasi;

investitsiya faoliyati toifasi;

moliyalashtirish faoliyati toifasi;

foyda soligʻi boʻyicha toifa;

tugatilgan faoliyatga doir toifa.

50. Tashkilot daromad va xarajatlarni operatsion, investitsiya va moliyalashtirish faoliyati toifalariga tasniflashda uning aniqlangan asosiy tadbirkorlik faoliyati mavjud yoki mavjud emasligini baholaydi. Mazkur Standart maqsadlari uchun aniqlangan asosiy tadbirkorlik faoliyati quyidagilardan biri asosida aniqlanadi:

muayyan turdagi aktivlarga investitsiya qilish;

mijozlarga moliyalashtirish xizmatini koʻrsatish.

51. Agar tashkilot aniqlangan asosiy tadbirkorlik faoliyatiga ega boʻlsa, u mazkur Standartga muvofiq ayrim daromad va xarajatlarni, agar ushbu faoliyat asosiy tadbirkorlik faoliyati hisoblanmaganida investitsiya yoki moliyalashtirish faoliyati toifasiga kiritilishi lozim boʻlsa ham, operatsion faoliyat toifasiga kiritadi.

52. Agar tashkilotning asosiy tadbirkorlik faoliyati muayyan turdagi aktivlarga investitsiya qilishdan yoki mijozlarga moliyalashtirish xizmatini koʻrsatishdan iborat boʻlsa, u bu holatni izohlarda yoritib beradi.

53. Agar tashkilot oʻzining asosiy tadbirkorlik faoliyatiga doir baholash natijasini oʻzgartirsa, u bunday oʻzgartirishni, uning sanasi hamda daromad va xarajatlarning tasnifiga taʼsirini izohlarda yoritib beradi. Agar bunday axborotni taqdim etish amalda imkonsiz boʻlsa, tashkilot bu holatni ham yoritib beradi.

54. Tashkilot foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotga kiritilgan, lekin investitsiya, moliyalashtirish faoliyati toifasiga, foyda soligʻi boʻyicha toifaga yoki tugatilgan faoliyatga doir toifaga kiritilmagan barcha daromad va xarajatlarni operatsion faoliyat toifasiga tasniflaydi.

55. Tashkilot quyidagi manbalardan olingan daromadlar va ular bilan bogʻliq xarajatlarni investitsiya faoliyati toifasiga kiritadi:

taʼsir ostidagi (qaram) tashkilotlarga, qoʻshma korxonalarga va konsolidatsiya qilinmagan shuʼba tashkilotlariga kiritilgan investitsiyalardan;

pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlaridan;

alohida holda va tashkilotning boshqa resurslaridan asosan mustaqil ravishda daromad keltiruvchi boshqa aktivlardan.

56. Mazkur Standartning 55-bandida nazarda tutilgan aktivlarga oid investitsiya faoliyati toifasiga kiritiladigan daromadlar va xarajatlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

ushbu aktivlardan olinadigan daromadni;

ushbu aktivlarni dastlabki va keyingi baholash natijasida tan olinadigan, shu jumladan ularni hisobdan chiqarish bilan bogʻliq daromad va xarajatlarni;

ushbu aktivlarni sotib olish yoki chiqib ketishi bilan bevosita bogʻliq xarajatlarni, jumladan bitim xarajatlari va sotish xarajatlarini.

57. Agar tashkilot taʼsir ostidagi (qaram) tashkilotlarga, qoʻshma korxonalarga yoki konsolidatsiya qilinmagan shuʼba tashkilotlariga investitsiya kiritishni asosiy tadbirkorlik faoliyati sifatida amalga oshirsa, u mazkur Standartning 56-bandida nazarda tutilgan daromad va xarajatlarni ulushli qatnashish usuli qoʻllanilgan hollarda investitsiya faoliyati toifasiga, boshqa hollarda esa operatsion faoliyat toifasiga kiritadi.

58. Tashkilot pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlaridan yuzaga keladigan mazkur Standartning 56-bandida nazarda tutilgan daromad va xarajatlarni investitsiya faoliyati toifasiga kiritadi, quyidagi hollar bundan mustasno:

a) agar tashkilot alohida holda va tashkilotning boshqa resurslaridan mustaqil ravishda daromad keltiruvchi moliyaviy aktivlarga investitsiya qilishni asosiy tadbirkorlik faoliyati sifatida amalga oshirsa, bunday daromad va xarajatlar operatsion faoliyat toifasiga kiritiladi;

b) agar tashkilot ushbu bandning “a” kichik bandida nazarda tutilgan shartga javob bermasa, lekin mijozlarga moliyalashtirish xizmatini koʻrsatishni asosiy tadbirkorlik faoliyati sifatida amalga oshirsa:

mijozlarga moliyalashtirishni taʼminlash bilan bogʻliq pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlaridan yuzaga keladigan daromad va xarajatlar operatsion faoliyat toifasiga kiritiladi;

mijozlarga moliyalashtirishni taʼminlash bilan bogʻliq boʻlmagan pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlaridan yuzaga keladigan daromad va xarajatlar tashkilot tomonidan qabul qilingan hisob siyosatiga muvofiq operatsion faoliyat toifasi yoki investitsiya faoliyati toifasiga kiritiladi. Bunda tanlangan hisob siyosati mazkur Standartning moliyalashtirish toifasiga doir qoidalari bilan izchil boʻlishi lozim.

59. Agar tashkilot mazkur Standartning 58-bandida nazarda tutilgan pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlarini ularning mijozlarga moliyalashtirish bilan bogʻliqligiga qarab ajrata olmasa, u bunday pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlaridan yuzaga keladigan barcha daromad va xarajatlarni operatsion faoliyat toifasiga kiritadi.

60. Agar tashkilot alohida holda va tashkilotning boshqa resurslaridan asosan mustaqil ravishda daromad keltiruvchi aktivlarga investitsiya qilishni asosiy tadbirkorlik faoliyati sifatida amalga oshirsa, u mazkur Standartning 58-bandda nazarda tutilgan daromad va xarajatlarni operatsion faoliyat toifasiga kiritadi.

61. Tashkilot moliyalashtirish toifasiga kiritiladigan daromad va xarajatlarni aniqlashda quyidagi majburiyatlar oʻrtasini farqlaydi:

a) faqat moliya jalb qilish bilan bogʻliq operatsiyalar natijasida yuzaga kelgan majburiyatlar;

b) faqat moliya jalb qilish bilan bogʻliq boʻlmagan operatsiyalar natijasida yuzaga kelgan boshqa majburiyatlar.

62. Agar mazkur Standartning 61-bandi “a” kichik bandida nazarda tutilgan majburiyatlar boʻyicha ushbu Standartda boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, tashkilot foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotga kiritilgan quyidagi summalarni moliyalashtirish toifasiga tasniflaydi:

majburiyatlarni dastlabki va keyingi baholash natijasida yuzaga keladigan, shu jumladan ularni hisobdan chiqarish bilan bogʻliq daromad va xarajatlarni;

ushbu majburiyatlarni jalb qilish va soʻndirish bilan bevosita bogʻliq qoʻshimcha xarajatlar, jumladan bitim xarajatlarini.

63. Agar mazkur Standartda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, tashkilot mazkur Standartning 61-bandi “b” kichik bandida nazarda tutilgan majburiyatlar boʻyicha moliyalashtirish faoliyati toifasiga:

foiz daromadlari va xarajatlarini;

foiz stavkalari oʻzgarishi natijasida yuzaga keladigan daromad va xarajatlarni, faqat tashkilot bunday daromad va xarajatlarni moliyaviy hisobotning milliy standartlarida nazarda tutilgan boshqa talablarni qoʻllash maqsadida alohida aniqlagan boʻlsa kiritadi.

64. Agar tashkilot mijozlarga moliyalashtirish xizmatini asosiy tadbirkorlik faoliyati sifatida amalga oshirsa, u daromad va xarajatlarni quyidagicha tasniflaydi:

a) mazkur Standartning 61-bandi “a” kichik bandida nazarda tutilgan majburiyatlar boʻyicha:

agar bunday majburiyatlar mijozlarga moliyalashtirish xizmatini koʻrsatish bilan bogʻliq boʻlsa — operatsion faoliyat toifasiga;

agar bunday majburiyatlar mijozlarga moliyalashtirish xizmatini koʻrsatish bilan bogʻliq boʻlmasa — tashkilot tomonidan qabul qilingan hisob siyosatiga muvofiq operatsion faoliyat toifasi yoki moliyalashtirish toifasiga. Bunda tanlangan hisob siyosati mazkur Standartning pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlaridan yuzaga keladigan daromad va xarajatlarni tasniflashga doir qoidalari bilan izchil boʻlishi lozim;

b) mazkur Standartning 61-bandi “b” kichik bandida nazarda tutilgan majburiyatlar boʻyicha:

agar ushbu majburiyatlar boʻyicha yuzaga kelgan daromad va xarajatlar mazkur Standartning 64-bandiga muvofiq moliyalashtirish faoliyati toifasiga kiritilishi lozim boʻlsa — moliyalashtirish faoliyati toifasiga;

agar ushbu majburiyatlar boʻyicha yuzaga kelgan daromad va xarajatlar mazkur Standartning 64-bandiga muvofiq moliyalashtirish faoliyati toifasiga kiritilmasa — operatsion faoliyat toifasiga.

65. Agar tashkilot mazkur Standartning 64-bandida nazarda tutilgan majburiyatlarni ularning mijozlarga moliyalashtirish xizmatini koʻrsatish bilan bogʻliqligiga koʻra ajrata olmasa, u bunday majburiyatlar boʻyicha barcha daromad va xarajatlarni operatsion faoliyat toifasiga kiritadi.

66. Tashkilot foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotga kiritilgan foyda soligʻi boʻyicha xarajatlar yoki daromadlarni, shuningdek ular bilan bogʻliq valyuta kursi farqlarini foyda soligʻi boʻyicha toifaga tasniflaydi.

67. Tashkilot sotish uchun moʻljallangan uzoq muddatli aktivlar va tugatilgan faoliyatga doir tegishli standart talablariga muvofiq tugatilgan faoliyatdan yuzaga keladigan daromad va xarajatlarni tugatilgan faoliyatga doir toifaga kiritadi.

68. Tashkilot foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotda quyidagi oraliq jamlamalar va jami koʻrsatkichlarni taqdim etadi:

operatsion foyda yoki zararni;

moliyalashtirish va foyda soligʻidan oldingi foyda yoki zararni;

foyda yoki zararni.

69. Operatsion foyda yoki zarar operatsion faoliyat toifaga kiritilgan barcha daromad va xarajatlarning jami hisoblanadi.

70. Moliyalashtirish va foyda soligʻidan oldingi foyda yoki zarar quyidagilardan tashkil topadi:

operatsion foyda yoki zarardan;

investitsiya faoliyat toifasiga kiritilgan barcha daromad va xarajatlardan.

71. Foyda yoki zarar — foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotga kiritilgan daromadlardan xarajatlar chegirilgandan keyingi jami koʻrsatkich hisoblanadi. Bunda u foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotdagi barcha toifalarga kiritilgan daromad va xarajatlarni oʻz ichiga oladi.

72. Agar tashkilot mazkur Standartning 64-bandi “a” kichik bandi ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan hisob siyosatini qoʻllasa, yaʼni mijozlarga moliyalashtirish xizmatini koʻrsatish bilan bogʻliq boʻlmagan ayrim majburiyatlar boʻyicha daromad va xarajatlarni operatsion toifaga kiritsa, u holda mazkur Standartning 68-bandi uchinchi xatboshisida nazarda tutilgan moliyalashtirish va foyda soligʻidan oldingi foyda yoki zarar koʻrsatkichi qoʻllanilmaydi. Bunday holda tashkilot mazkur Standartning 19-bandiga muvofiq operatsion foyda yoki zarardan keyin va moliyalashtirish toifasidan oldin qoʻshimcha oraliq jamlamani taqdim etish zarurligini baholaydi.

73. Agar tashkilot mazkur Standartning 72-bandida nazarda tutilgan operatsion foyda yoki zarar hamda investitsiya toifasiga kiritilgan barcha daromad va xarajatlarni oʻz ichiga olgan qoʻshimcha oraliq jamlamani taqdim etsa, mazkur oraliq jamlama tarkibida moliyalashtirishga doir summalar mavjud emasligini nazarda tutuvchi tarzda nomlashi mumkin emas. Bunda tashkilot mazkur Standartning 33-bandga muvofiq, ushbu oraliq jamlamani uning tarkibiga kiritilgan summalarni haqqoniy aks ettiradigan tarzda nomlashi lozim.

74. Tashkilot foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotda kamida quyidagi moddalarni alohida taqdim etadi:

tushumni;

operatsion xarajatlarni;

ulushli qatnashish usuli boʻyicha hisobga olingan taʼsir ostidagi (qaram) tashkilotlar va qoʻshma korxonalar foydasi yoki zararidagi ulushni;

foyda soligʻi boʻyicha xarajatlar yoki daromadni;

tugatilgan faoliyat boʻyicha jami koʻrsatkichni.

75. Agar moliyaviy instrumentlarga yoki sugʻurta shartnomalariga doir moliyaviy hisobotning milliy standartlarida ayrim daromad va xarajat moddalarini foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotda alohida taqdim etish talab etilgan boʻlsa, tashkilot bunday moddalarni mazkur Standart talablariga muvofiq alohida taqdim etadi.

76. Tashkilot foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotda hisobot davri uchun foyda yoki zararning nazorat qilinmaydigan ulushlari hamda bosh tashkilot mulkdorlariga tegishli qismlarini alohida taqdim etadi.

77. Tashkilot foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotning operatsion faoliyat toifasida xarajatlarni foydalanuvchilar uchun foydali boʻlgan tuzilmali va umumlashtirilgan moliyaviy axborotni taqdim etadigan tarzda tasniflaydi va taqdim etadi. Bunda xarajatlar ularning turlari yoki tashkilotdagi vazifalari boʻyicha tasniflanadi.

78. Foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotning operatsion faoliyat toifasida har bir xarajat moddasi ularning turlari yoki tashkilotdagi vazifalari boʻyicha tasniflanadi. Bunda ayni bir moddaga nisbatan faqat bitta tasniflash belgisi qoʻllaniladi, barcha moddalar uchun bir xil tasniflash belgisini qoʻllash talab etilmaydi.

79. Xarajatlarni turlari boʻyicha tasniflashda tashkilot sarf etilgan iqtisodiy resurslarning turiga doir operatsion xarajatlar haqida axborotni, ushbu resurslar qaysi faoliyat uchun sarf etilganiga qarab ajratmagan holda taqdim etadi. Bunday axborotga, jumladan, xomashyo va materiallar xarajatlari, xodimlar bilan bogʻliq xarajatlar, amortizatsiya va eskirish xarajatlari kiradi.

80. Xarajatlar vazifasi boʻyicha tasniflanganda, operatsion xarajatlarni sarf etilgan resurs qaysi faoliyatga tegishli boʻlsa, shu asosda taqsimlaydi va jamlaydi. Bunda sotish tannarxi kabi moddalar tashkilotning ishlab chiqarish yoki daromad keltiruvchi boshqa faoliyati bilan bogʻliq xarajatlarni, jumladan xomashyo va materiallar xarajatlari, xodimlar bilan bogʻliq xarajatlar, amortizatsiya va eskirish xarajatlarini oʻz ichiga olishi mumkin.

81. Xarajatlarni vazifasi boʻyicha tasniflashda tashkilot bir xil turdagi iqtisodiy resurslarga taalluqli xarajatlarni bir nechta moddalar oʻrtasida taqsimlashi va turli xil iqtisodiy resurslarga taalluqli xarajatlarni bitta modda tarkibida jamlashi mumkin.

82. Agar tashkilot foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotning operatsion toifasida xarajatlarni vazifasi boʻyicha tasniflasa va bunda sotish tannarxidan foydalansa, u sotish tannarxini alohida modda sifatida taqdim etadi. Ushbu modda zaxiralar boʻyicha MHMSda nazarda tutilgan zaxiralar xarajatlarining jami summasini oʻz ichiga oladi.

83. Agar tashkilot xarajatlarni vazifasi boʻyicha tasniflasa, u har bir funksiya boʻyicha modda tarkibiga kiritilgan xarajatlarning turlari haqida sifat tavsifini izohlarda yoritib beradi.

84. Agar tashkilot foyda yoki zarar toʻgʻrisidagi hisobotning operatsion faoliyat toifasida xarajatlarni vazifasi boʻyicha tasniflasa, u izohlarda kamida quyidagi xarajat turlari boʻyicha jami summani yoritib beradi:

amortizatsiya va eskirish xarajatlari;

nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi;

xodimlar bilan bogʻliq xarajatlar;

qadrsizlanish boʻyicha zararlar va ularning tiklanishi;

zaxiralar qiymatining kamayishi va uning tiklanishi bilan bogʻliq summalar.

85. Tashkilot mazkur Standartning 84-bandida nazarda tutilgan har bir xarajat turi boʻyicha ushbu summa operatsion faoliyat toifasidagi qaysi moddalar tarkibiga kiritilganini va agar tegishli boʻlsa, ushbu summa operatsion faoliyat toifasidan tashqari qaysi moddalar tarkibiga ham kiritilganini izohlarda yoritib beradi.

86. Tashkilot boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi hisobotda quyidagi jami koʻrsatkichlarni taqdim etadi:

foyda yoki zararni;

boshqa umumlashgan daromadni;

jami umumlashgan daromadni, yaʼni foyda yoki zarar hamda boshqa umumlashgan daromadning jami summasini.

87. Tashkilot hisobot davri uchun jami umumlashgan daromadning nazorat qilmaydigan ulushlar hamda bosh tashkilot mulkdorlariga tegishli qismlarini alohida taqdim etadi.

88. Tashkilot boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi hisobotga kiritilgan daromad va xarajatlarni quyidagi ikki toifadan biriga tasniflaydi:

muayyan shartlar bajarilganda kelgusida foyda yoki zarar tarkibiga qayta tasniflanadigan daromad va xarajatlar;

kelgusida foyda yoki zarar tarkibiga qayta tasniflanmaydigan daromad va xarajatlar.

89. Tashkilot boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi hisobotning har bir toifasida quyidagi moddalarni alohida taqdim etadi:

ulushli qatnashish usuli boʻyicha hisobga olingan taʼsir ostidagi (qaram) tashkilotlar va qoʻshma korxonalarning boshqa umumlashgan daromadidagi ulushni;

boshqa umumlashgan daromadning boshqa moddalarini.

90. Tashkilot boshqa umumlashgan daromad moddalariga doir qayta tasniflash tuzatishlarini boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi hisobotda yoki izohlarda yoritib beradi.

91. Boshqa umumlashgan daromad tarkibida oldin tan olingan summalarni foyda yoki zarar tarkibiga qayta tasniflash mazkur Standart maqsadlari uchun qayta tasniflash tuzatishlari deb yuritiladi.

92. Tashkilot qayta tasniflash tuzatishlarini ular foyda yoki zarar tarkibiga qayta kiritilgan hisobot davrida boshqa umumlashgan daromadning tegishli moddasi tarkibida aks ettiradi. Agar bunday summalar joriy yoki oldingi hisobot davrlarida boshqa umumlashgan daromad tarkibida aks ettirilgan boʻlsa, ular jami umumlashgan daromad tarkibida bir xil summaning ikki marta hisobga olinishiga yoʻl qoʻymaslik uchun qayta tasniflangan davrda boshqa umumlashgan daromad tarkibidan chiqarib tashlanadi.

93. Agar tashkilot qayta tasniflash tuzatishlarini izohlarda yoritib bersa, u boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi hisobotda boshqa umumlashgan daromad moddalarini tegishli qayta tasniflash tuzatishlaridan keyingi summalar asosida taqdim etadi.

94. Tashkilot boshqa umumlashgan daromadning har bir moddasiga, shu jumladan qayta tasniflash tuzatishlariga, tegishli foyda soligʻi summasini boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi hisobotda yoki izohlarda yoritib beradi.

95. Tashkilot boshqa umumlashgan daromad moddalarini quyidagi usullardan biri boʻyicha taqdim etishi mumkin:

tegishli soliq taʼsiri chegirilgan holda;

tegishli soliq taʼsiri chegirilgunga qadar, bunda ushbu moddalarga tegishli foyda soligʻining jami summasi alohida koʻrsatiladi (tashkilot ushbu usulni tanlasa, foyda soligʻi summasini mazkur Standartning 89-bandida belgilangan toifalar oʻrtasida taqsimlaydi).

96. Tashkilot hisobot davri uchun xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobotni taqdim etadi. Xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

hisobot davri uchun jami umumlashgan daromadni, bunda bosh tashkilot mulkdorlariga va nazorat qilmaydigan ulushlarga tegishli jami summalar alohida koʻrsatiladi;

xususiy kapitalning har bir tarkibiy qismi boʻyicha hisob siyosati retrospektiv qoʻllanilganligi yoki retrospektiv qayta hisoblash natijasida tan olingan oʻzgarishlarni;

xususiy kapitalning har bir tarkibiy qismi boʻyicha davr boshidagi va davr oxiridagi balans qiymati oʻrtasidagi taqqoslashni, bunda kamida quyidagilar natijasida yuzaga kelgan oʻzgarishlar alohida koʻrsatiladi:

foyda yoki zarar;

boshqa umumlashgan daromad;

mulkdorlar bilan ularning mulkdor sifatidagi munosabatlaridan kelib chiqadigan operatsiyalar, bunda mulkdorlar tomonidan kiritilgan qoʻyilmalar, ularga taqsimlangan summalar hamda nazoratni yoʻqotishga olib kelmaydigan shuʼba tashkilotlardagi ulush oʻzgarishlari alohida koʻrsatiladi.

97. Hisob siyosatidagi oʻzgarishlar va xatolarni tuzatish bilan bogʻliq retrospektiv tuzatishlar Oʻzbekiston Respublikasi moliyaviy hisobotning milliy standarti (2-sonli MHMS) “Moliyaviy hisobotlarni tayyorlash asoslari: hisob siyosati va hisob baholari (roʻyxat raqami 3810, 2026-yil 11-aprel) talablariga muvofiq amalga oshiriladi. Bunday tuzatishlar xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobotda xususiy kapitalning tegishli tarkibiy qismlari boʻyicha, shu jumladan taqsimlanmagan foydaning davr boshidagi qoldigʻiga kiritilgan tuzatishlar sifatida aks ettiriladi.

98. Tashkilot xususiy kapitalning har bir tarkibiy qismi boʻyicha hisob siyosatidagi oʻzgarishlar va xatolarni tuzatish natijasida yuzaga kelgan tuzatishlarni oldingi hisobot davrlari va davr boshi kesimida alohida koʻrsatadi.

99. Tashkilot xususiy kapitalning har bir tarkibiy qismi boʻyicha boshqa umumlashgan daromadning moddalar kesimidagi tahlilini xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobotda yoki izohlarda taqdim etadi.

100. Tashkilot hisobot davri davomida mulkdorlarga taqsimot sifatida tan olingan dividendlar summasini va dividendning bir aksiyaga toʻgʻri keladigan summasini xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobotda yoki izohlarda taqdim etadi.

101. Tashkilot izohlarda quyidagilarni yoritib beradi:

moliyaviy hisobotlarni tayyorlash asosi va qoʻllanilgan hisob siyosati toʻgʻrisidagi axborotni;

moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida taqdim etilmagan, lekin boshqa moliyaviy hisobotning milliy standartlarida talab etilgan axborotni;

moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida taqdim etilmagan, lekin ularni tushunish uchun zarur boʻlgan boshqa axborotni.

102. Tashkilot izohlarni imkoni boricha tizimli tarzda taqdim etadi. Izohlarning tartibini belgilashda tashkilot moliyaviy hisobotlarning tushunarliligi va qiyoslanuvchanligiga taʼsirini hisobga oladi.

103. Tashkilot moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllarida keltirilgan har bir modda boʻyicha izohlardagi tegishli axborotga havola keltiradi. Agar izohlarda yoritilgan summa moliyaviy hisobotlarning asosiy shakllaridagi bir yoki bir nechta modda tarkibiga kiritilgan boʻlsa, tashkilot izohlarda ushbu summa qaysi modda yoki moddalar tarkibiga kiritilganini koʻrsatadi.

104. Tashkilot moliyaviy hisobotlarni tayyorlash asosi hamda qoʻllanilgan hisob siyosatiga doir axborotni moliyaviy hisobotlar tarkibida alohida boʻlim sifatida taqdim etishi mumkin.

105. Agar quyidagi axborot moliyaviy hisobotlar bilan birga eʼlon qilingan boshqa axborot tarkibida yoritib berilmagan boʻlsa, tashkilot uni izohlarda yoritib beradi:

tashkilotning joylashgan joyi va huquqiy shaklini, roʻyxatdan oʻtgan hududi va manzilini, agar asosiy faoliyat joyi roʻyxatdan oʻtgan manzilidan farq qilsa — asosiy faoliyat joyi manzilini;

tashkilot faoliyatining xususiyati va uning asosiy faoliyati tavsifini;

tashkilotning bevosita bosh tashkiloti hamda guruhning yakuniy bosh tashkiloti nomini.

agar tashkilot faoliyati muayyan muddat bilan cheklangan boʻlsa, uning faoliyat muddati toʻgʻrisidagi axborotni.

106. Agar tashkilot rahbariyati moliyaviy hisobotdan tashqari jamoatchilikka eʼlon qilinadigan axborotda yoki foydalanuvchilarga taqdim etiladigan boshqa ochiq materiallarda moliyaviy natijalarning mazkur Standartda nazarda tutilmagan oraliq jamlamasi, koʻrsatkichi yoki samaradorlik oʻlchovidan foydalansa, moliyaviy hisobot izohlarida bunday koʻrsatkichning nomi, mazmuni, hisoblash usuli, uning foydali deb hisoblanganlik sabablari hamda moliyaviy hisobotdagi miqdoriy moslashtirilishi (solishtirmasi) yoritib berilishi lozim.

107. Mazkur Standartning 106-bandida nazarda tutilgan koʻrsatkichlar betaraf, tushunarli va foydalanuvchilarni chalgʻitmaydigan tarzda taqdim etilishi shart. Tashkilot bunday koʻrsatkichni hisoblash usulini bir hisobot davridan boshqasiga asossiz oʻzgartirmasligi lozim. Agar hisoblash usuli oʻzgartirilsa, uning mazmuni, sababi va taqqoslanuvchanlikka taʼsiri izohlarda ochib beriladi.

108. Tashkilot foydalanuvchilarga tashkilotning moliyaviy natijalariga taʼsirini tushunish uchun muhim boʻlgan daromadlar va xarajatlarning xususiyati va summasi toʻgʻrisidagi axborotni izohlarda alohida yoritib beradi. Bunday axborot, jumladan, miqdori, takrorlanish darajasi yoki vujudga kelish sabablariga koʻra odatiy faoliyat natijalarini tushunishda alohida ahamiyatga ega boʻlgan moddalarga nisbatan taqdim etiladi.

109. Tashkilot izohlarda kapitalni boshqarish maqsadlari, siyosati va asosiy jarayonlari toʻgʻrisidagi axborotni yoritib beradi. Agar tashkilot kapitalga nisbatan tashqi talablarga boʻysunsa yoki kapitalni boshqarishda muayyan koʻrsatkichlardan foydalansa, bunday talablar va koʻrsatkichlar mazkur Standartning 110 va 111-bandlariga muvofiq ochib beriladi.

110. Tashkilot izohlarda quyidagilar maʼlumotlarni yoritib beradi:

a) kapitalni boshqarish maqsadlari, siyosati va jarayonlari toʻgʻrisidagi sifat jihatidan axborotni, shu jumladan:

kapital sifatida boshqariladigan kapital tarkibiy qismlari;

agar tashkilot kapitalga nisbatan tashqi talablarga boʻysunsa, bunday talablarning xususiyatini va ular kapitalni boshqarishda qay tarzda inobatga olinayotgani;

kapitalni boshqarish maqsadlariga qay tarzda erishilayotgani;

b) kapital sifatida boshqarilayotgan koʻrsatkichlar toʻgʻrisidagi qisqacha miqdoriy axborotni;

d) ushbu bandning “a” va “b” kichik bandlarida nazarda tutilgan axborotda oldingi hisobot davriga nisbatan yuz bergan oʻzgarishlarni;

e) hisobot davrida tashkilot kapitalga nisbatan tashqi talablarga rioya etgan-etmaganligini;

f) agar tashkilot bunday tashqi talablarga rioya etmagan boʻlsa, buning oqibatlarini.

111. Agar kapitalga nisbatan turli talablar qoʻllanilsa yoki kapitalni boshqarish usullari turlicha boʻlsa va ularni jamlangan holda yoritib berish foydalanuvchilarga foydali axborotni taʼminlamasa yoki tashkilotning kapital resurslari toʻgʻrisidagi tushunchasini buzsa, tashkilot har bir tegishli talab boʻyicha axborotni alohida yoritib beradi.

112. Tashkilot moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotda (balans), xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobotda yoki izohlarda aksiyadorlik kapitali yoki unga tenglashtirilgan kapitalning har bir turi boʻyicha quyidagi axborotni yoritib beradi:

chiqarishga ruxsat etilgan aksiyalar soni;

chiqarilgan va toʻliq toʻlangan, shuningdek chiqarilgan, lekin toʻliq toʻlanmagan aksiyalar soni;

har bir aksiyaning nominal qiymati yoki aksiyalar nominal qiymatga ega emasligi toʻgʻrisidagi maʼlumot;

hisobot davri boshidagi va oxiridagi muomaladagi aksiyalar soni oʻrtasidagi taqqoslash;

ushbu turdagi aksiyalarga tegishli huquqlar, imtiyozlar va cheklovlar, shu jumladan dividendlarni taqsimlash va kapitalni qaytarishga doir cheklovlar;

tashkilotning oʻziga yoki uning shuʼba tashkiloti yoxud taʼsir ostidagi (qaram) tashkilotlariga tegishli aksiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumot;

opsionlar yoki aksiyalarni sotish shartnomalari boʻyicha chiqarish uchun zaxira qilingan aksiyalar, shu jumladan ularning shartlari va summalari toʻgʻrisidagi maʼlumot.

113. Tashkilot xususiy kapital tarkibidagi har bir rezervning xususiyati va maqsadini yoritib beradi.

114. Agar tashkilotning kapitali aksiyadorlik kapitali shaklida ifodalanmagan boʻlsa, u xususiy kapitaldagi ulushning har bir toifasi boʻyicha hisobot davridagi oʻzgarishlar hamda ushbu toifaga tegishli huquqlar, imtiyozlar va cheklovlar toʻgʻrisidagi axborotni yoritib beradi.

115. Tashkilot izohlarda quyidagilarni yoritib beradi:

moliyaviy hisobotlarni eʼlon qilish uchun tasdiqlangunga qadar taklif etilgan yoki eʼlon qilingan, lekin hisobot davrida mulkdorlarga taqsimot sifatida tan olinmagan dividendlar summasini va bir aksiyaga toʻgʻri keladigan dividendlar summasini;

tan olinmagan har qanday kumulyativ imtiyozli dividendlar summasini.