Ўзбекистон Республикасининг «Ер қаъри тўғрисида»ги, «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги ҳамда «Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги қонунлари ижросини таъминлаш, шунингдек, фойдали қазилмаларни майдалаш, саралаш, бойитиш ҳамда руда ва концентратларни бўлаклашда саноат хавфсизлиги талаблари бажарилиши, ишчиларнинг соғлиғи ва ҳаётига бўлган зарар ҳамда хавфнинг олдини олишга қаратилган хавфсизлик талабларини белгилаш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагиларни назарда тутувчи Фойдали қазилмаларни майдалаш, саралаш, бойитиш ҳамда руда ва концентратларни бўлаклашда ишларнинг хавфсизлиги қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин:

фойдали қазилмаларни майдалаш, саралаш, бойитиш ҳамда руда ва концентратларни бўлаклашда ишларнинг хавфсизлигини белгилаш;

фойдали қазилмаларни бойитиш фабрикаларида компрессор станциялари, юк кўтариш машиналари ва лифтларни, газ хўжалиги, босим остида ишлайдиган идишлар ва қувур йўлларни фойдаланишга қабул қилиш;

ишлаб чиқариш маҳсулотларини синаб кўриш.

2. Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни уч ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.

3. Ушбу қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач кучга киради.

4. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси тоғ-кон саноати ва геология вазири Б.Ф. Исламов зиммасига юклансин.

1. Ушбу Қоидалар Ўзбекистон Республикасининг «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги, «Ер қаъри тўғрисида»ги ва «Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ ишлаб чиқилган бўлиб, фойдали қазилмаларни майдалаш, саралаш, бойитиш, ҳамда руда ва концентратларни бўлаклашда ишларнинг хавфсизлик тартибини белгилайди.

2. Ушбу Қоидаларда қуйидаги атамалар ва таърифлар қўлланади:

айланма сув таъминоти — сувдан бир хил истеъмолчилар доимий фойдаланиши шартларида, сувни тозалаш зарурлигини кўзда тутган рециркуляциялашга эга бўлган саноат сув таъминоти тизими;

бойитиш — минерал хомашёдан фойдали компонентларини таркиб жиҳатидан дастлабки хомашёдагидан ортиқ концентрациялари билан ажратиш мақсадида уни қайта ишлаш жараёнлари мажмуи;

бойитиш маҳсулотлари — фойдали қазилмаларни бойитиш жараёнида олинадиган маҳсулотлар (концентрат, оралиқ маҳсулоти, унинг чиқиндилари);

концентрат — минерал хомашёни бойитиш маҳсулоти бўлиб, унда қимматли компонентлар дастлабки материал (руда)дагига нисбатан юқори бўлади;

майдалаш — бўлакланган, минерал хомашёни ташқи механик кучлар таъсирида бўшатиш жараёни бўлиб, майдалаш агрегатларида амалга оширилади;

минерал хомашёни бойитиш жараёнида қуритиш — материалларни, шу жумладан, бойитиш маҳсулотларини сувсизлантириш жараёни бўлиб, қиздириш пайтида намни буғлантиришга асосланади;

оқова сувлар — одамлар томонидан маиший ва ишлаб чиқариш фаолиятида фойдаланилгандан кейин чиқариладиган сувлар. Оқова сувлар кейинчалик фойдаланишни ҳисобга олган ҳолда белгиланган меъёрларда тозаланиши шарт;

таснифлаш — хомашёнинг донодорлик ва ярим дисперслик ўлчами бўйича бир жинсли бўлмаган зарраларини ҳар хил йириклик турларига ажратиш жараёни бўлиб, ғалвирлаш, гидравлик (пневматик) таснифлаш ёрдамида ёки марказдан қочма майдонда амалга оширилади;

флотация — фойдали қазилмаларни ўзига хос сирт энергиялари фарқи туфайли фазалараро, шу жумладан, сувли муҳитдаги сиртда қолиш қобилиятининг фарқига асосланган фойдали қазилмаларни бойитишнинг бир тури;

ғалвирлаш — материални йириклик турларига ажратиш жараёни бўлиб, элайдиган юзалари бўлган қурилмалар (ғалвирларда) амалга оширилади;

қуюлтириш — пульпани қуюлтирилган маҳсулотга ва тўкиш орқали суюқ фазага ажратиш жараёни бўлиб, қаттиқ зарраларни оғирлик кучи ва марказдан қочирма кучлар таъсирида пульпага чўктириш (ўтказиш) натижасида содир бўлади;

чиқиндилар — таркиби асосан жинс ҳосил қилувчи минераллар ва таркибида фойдали компонентлари миқдори озгина бўлган бойитиш жараёни чиқитлари, уларни тўлиқ ажратиш учун айрим ҳолларда технологик жиҳатидан қайта ишлаш мумкин;

шлам тўплагич (чиқинди омбори) — қайта ишланган хомашёнинг ағдарма маҳсулотларини (бойитиш чиқиндиларини) гидравлик ётқизиш, уларни чўктириш, айланма сув таъминоти учун фойдаланиладиган техник сувнинг чиқинди пульпаларидан ажратишга мўлжалланган гидравлик иншоот.

3. Ерости шароитларида ва конларда фойдали қазилмаларни қайта ишлаш мазкур қоидалар талабларини ҳисобга олган ҳолда ва соҳага оид норматив ҳужжатларда белгиланган тартибда ўтказилиши керак.

4. Фойдали қазилмаларни бойитиш фабрикаси, заводи, цехи ва бошқа ишлаб чиқариш объектини (кейинги ўринларда — фабрика) қуриш, қайта таъмирлаш ва фойдаланишга топшириш ушбу қоидалар ҳамда қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланган талабларига мувофиқ амалга оширилади.

5. Янги ва қайта таъмирланган фабрикалар, шунингдек, ишлаб турган фабрикалардаги объектлар қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ фойдаланишга қабул қилинади.

Хавфли ишлаб чиқариш объектларини фойдаланишга қабул қилиб, ишга тушириш жараёнида хавфли ишлаб чиқариш объектининг лойиҳа ҳужжатларига мувофиқлиги текширилади, хавфли ишлаб чиқариш объектини ишга тушираётган корхонанинг тайёрлиги ва хавфли ишлаб чиқариш объектида авариялар оқибатининг олдини олиш ва бартараф этишга тайёрлиги кўриб чиқилади.

6. Қурилиши тугалланмаган, меҳнатни муҳофаза қилиш, хавфсизлик техникаси, ишлаб чиқариш санитарияси ҳолати талаб доирасида бўлмаган ва атроф-муҳитга салбий таъсир кўрсатадиган хавфли ишлаб чиқариш объектларини фойдаланишга топшириш тақиқланади.

7. Фабриканинг хавфли ишлаб чиқариш объектларининг ҳар битта майдони (объект, бўлинма) учун ёнғин ва портлаш хавфи тоифаси белгиланган бўлиши ва тегишли хавфсизлик чоралари кўрилган бўлиши шарт.

8. Қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда фабрикаларда меҳнатни муҳофаза қилиш ва йўл ҳаракати хавфсизлиги хизматлари ташкил этилади.

Ташкилот раҳбари фабрикадаги ишлаётган ходимлар сони, иш шароити, касбга оид хавф-хатар даражаси ва бошқа омилларни ҳисобга олган ҳолда хизмат тузилмаси ва хизматдаги ходимлар сонини белгилайди.

Меҳнатни муҳофаза қилиш ва йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати фабриканинг техник раҳбарига тўғридан-тўғри бўйсунади.

9. Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 27 апрелдаги 246-сон қарори билан тасдиқланган Меҳнатни муҳофаза қилиш соҳасида қайта тайёрлаш ва малака ошириш тартиби тўғрисидаги низомга мувофиқ меҳнатни муҳофаза қилиш хизматлари раҳбарлари ва мутахассислари меҳнатни муҳофаза қилиш соҳасида 72 академик соатдан кам бўлмаган малака ошириш курсларини ўтишлари керак.

10. Ҳар бир фабрикадаги механизм, жиҳоз, алоқа йўллари, бино ва иншоотларнинг хавфсиз ҳолати ва уларни тўғри фойдаланишга топшириш юзасидан тизимли назорат ўрнатилган бўлиши керак. Хавфи юқори бўлган барча ишлар наряд-рухсатномалар бўйича бажарилиши лозим.

11. Фабрика раҳбари (унинг ўринбосари) назоратни амалга ошириш тартибини белгилайди ва хавфи юқори бўлган ишлар рўйхатини тасдиқлайди.

Фабрика раҳбарияти барча участкаларда (цехлар, бўлимларда) меҳнатни муҳофаза қилиш ва хавфсизлик техникаси ҳолати бўйича раҳбарлар ва мутахассисларнинг ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарлиги тўғрисидаги низомни тасдиқлайди.

12. Фойдаланишга қабул қилинаётган барча объектлар ускуна ва механизмларга хизмат кўрсатиш хавфсизлиги бўйича йўриқномалар, технологик жараённи юритиш хавфсизлиги бўйича технологик хариталар (йўриқномалар), шунингдек, тегишли малакага эга ва ишларни бажариш хавфсизлиги бўйича ўқитилган ишчи-хизматчилар билан таъминланган бўлиши керак.

13. Фабрикага ишга кираётган (ишга қабул қилинаётган) ва бир ишдан бошқа ишга ўтказилаётган барча ходимлар, хизматчилар ва муҳандис-техник ходимлар (кейинги ўринларда — МТХ) дастлабки ва даврий равишда қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тиббий текширувдан ўтишлари керак.

Тасдиқланган рўйхатга биноан ходимларнинг алоҳида тоифалари иш шароитининг таъсир қилишини кўриб чиқиш бўйича соғлиқни сақлаш органлари белгилаган тартибда даврий тиббий кўрикдан ўтадилар.

14. Фабриканинг барча ишчи-ходимлари, шунингдек, раҳбарлари ишга қабул қилинаётганда меҳнат хавфсизлиги бўйича ўқитилиши, йўл-йўриқдан ўтиши ва билимлари текширилиши керак, шунингдек, белгиланган тартибда мутахассисликлари ва иш турлари бўйича давлат назорати органлари томонидан ўрнатилган муддатларда қайта текширилиши лозим.

Қамбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг Давлат меҳнат инспекциясининг ҳудудий органлари ва тегишли касаба уюшмаси билан келишган ҳолда фабрикаларда ишчиларнинг лавозим ва меҳнат муҳофазаси юзасидан билимлари текшириладиган рўйхати бўйича низом ишлаб чиқилиши ва корхона раҳбари томонидан тасдиқланиши лозим.

15. Ходимларни хавфсиз ишлаш услублари бўйича ўқитишни тўғри ташкил этиш ва уни умумий бошқариш жавобгарлиги фабрикалар раҳбарлари ва бошқарув органларига юклатилади. Бўлимларда (цехларда) ходимлар ва усталарни хавфсиз ишлаш услублари билан ўқитиш ушбу бўлинмаларнинг раҳбарларига юклатилади.

Ходимларни хавфсиз ишлаш услублари билан ўз вақтида ва сифатли ўқитишни назорат қилиш меҳнатни муҳофаза қилиш хизматига юклатилади.

16. Ишга кираётган ёки бир ишдан бошқа ишга ўтказилган ходимларнинг мустақил ишлашига, улар меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича йўл-йўриқдан ўтказилиб, зарур малакавий тажрибага эга бўлганларидан ва билимлари текширилгандан сўнг рухсат берилади.

Ўта хавфли ишларга ҳамда буғ ва сув иситиш қозонларига, кўтариш иншоотларига, босим остида ишлайдиган идишларга, электр қурилмаларига, махсус механизм ва машиналарга хизмат кўрсатишга ушбу йўналишлар бўйича махсус ўқитилиб, тегишли ҳужжатга эга бўлган ходимлар қабул қилинади.

17. Олий, ўрта махсус ва профессионал таълим ташкилотларининг тоғ-кон техника йўналиши талабалари биринчи ишлаб чиқариш амалиётини ўташдан олдин икки кун ўқитилишлари ва хавфсизлик техникаси бўйича фабрика бўлимларининг имтиҳон комиссиясига имтиҳон топширишлари керак. Кейинги амалиётни ўташларидан олдин улар йўл-йўриқ олишлари ва хавфсизлик техникаси бўйича фабрика бўлимларининг имтиҳон комиссияси томонидан уларнинг билимлари текширилиши керак.

18. Меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича йўл-йўриқлар дастлабки, даврий ва навбатдан ташқари турларига бўлинади.

Ҳар бир ходим йўл-йўриқдан ўтказилишида улар, хавфсиз услуб ва усуллар билан тўғри иш бажаришига ўқитилади, жиҳозлар, механизмлар, мосламаларнинг тавсифлари ва конструктив ўзига хос хусусиятлари, рўй бериши мумкин бўлган хавфларнинг олдини олишга ҳамда хавфсиз услуб ва усуллар билан иш жойини тайёрлашга ўқитилади.

Бўлиманинг масъул устасига ўзига бевосита бириктирилган ходимларни иш жойида йўл-йўриқдан ўтказиш бевосита юклатилади. Баъзи ҳолларда йўриқнома мазкур керакли йўналишдаги мутахассис иштирокида ўтказилади (механик, энергетик, технолог ходимлар, конструктор-навбатчилар ва бошқалар).

Электр-энергияси хавфсизлиги бўйича электротехник ходимларга йўриқнома ва малака гуруҳи бош энергетик хизмати ходимлари томонидан берилади.

Иш жойидаги йўриқнома бевосита цех бошлиғи томонидан корхона бош муҳандиси тасдиқлаган амалдаги қоидалар ва меҳнат хавфсизлиги йўриқномаларига асосланиб ишлаб чиқилган дастурга биноан ўтказилади.

19. Ходимларга иш жойида амалиёт ўтаб, тажриба орттирганидан сўнг бирламчи йўриқнома бевосита мустақил иш бошлашидан олдин ўтказилиши шарт, бошқа ишга ёки участкага ўтказилганда иш хусусиятлари ўқитилади (ишлаб чиқариш меҳнат шароитлари ўзгарганда).

Ташкилотга ишга кираётган ходимлар учун амалиёт тажрибали малакали ходимлар томонидан ўтказилиши керак. Ходимларни амалиёт ўташга бириктириш цех бошлиғининг ёзма фармойиши билан ўқитиш даври ва масъул шахснинг (уста) доимий назорат олиб борилиши кўрсатилиб расмийлаштирилади.

20. Ҳар бир ишчи ишни бошлашдан олдин сақловчи қурилмалар, иш учун зарур бўлган асбоблар, механизм ва мосламаларнинг борлиги ва созлигини текшириши керак. Агар ишчи ўзи бартараф эта олмайдиган нуқсонларни аниқласа, у ишга киришмасдан бу ҳақда ўзининг бевосита раҳбарига хабар бериши керак.

Ходимлар касби бўйича меҳнат стажи ва малакасидан қатъи назар, 6 ойда камида бир марта меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича даврий йўл-йўриқдан ўтишлари шарт.

21. Барча ходимлар, раҳбарлар ва мутахассислар бахтсиз ҳодисалардан жабр кўрганларга шифокор қабулигача, шу жумладан, касбий заҳарланишларда ва электр токи орқали шикастланишларда ёрдам кўрсатиш бўйича малакага эга бўлишлари керак.

Зарарли ва токсинли моддалар мавжуд цех ва бўлинмаларда ишлайдиган ходимлар заҳарли моддалардан фойдаланиш қоидалари бўйича ўқитиш курсларига боришлари ва имтиҳон топширишлари керак.

22. Барча ходимларнинг мустақил иш бошлашидан олдин ёки бир ишдан бошқа ишга ўтказилганда, йўриқнома ва амалиётдан ўтгандан сўнг меҳнатни муҳофаза қилиш қоидалари ва йўриқномалар бўйича билимлари текширилиши шарт.

Ҳар йили жадвалга асосан, ходимларнинг билимлари даврий текширилиши керак.

Раҳбарлар ва мутахассисларнинг меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича билимлари бошқарув органининг доимий фаолият кўрсатувчи имтиҳон комиссияси томонидан қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда текширилади.

Раҳбарлар ва мутахассислар лавозимга тайинлангандан кейин бир ой ўтмасдан меҳнатни муҳофаза қилиш ва саноат хавфсизлиги соҳасидаги малака ошириш курсларини ўқишлари ҳамда бирламчи билимлари имтиҳон комиссияларида текширилиши керак.

23. Ишлаб чиқаришнинг мураккаблиги ва технологик жараённинг хавфлилиги, фабрикада ишлаётган ходимларнинг сони ва касбга доир хавф-хатар даражасидан келиб чиқиб, раҳбарлар ва мутахассисларнинг меҳнатни муҳофаза қилиш соҳасида ва ушбу Қоидаларни билишлари бўйича билимлари уч йилда камида бир марта текширилади.

Билимларни текшириш натижалари бўйича далолатнома расмийлаштирилади ҳамда имтиҳон комиссияси раиси ва аъзолари томонидан имзо қўйилиб тасдиқланади.

Билимларни текшириш баённомалари олти йилдан кам бўлмаган муддатда меҳнатни муҳофаза қилиш хизматида ёки кадрлар бўлимида сақланади.

24. Меҳнатни муҳофаза қилиш ва саноат хавфсизлиги бўйича ўзгартириш киритилган ёки янги қабул қилинган норматив ҳужжатлар амалга киритилса, янги технологик жараёнлар ишга туширилса, ходимлар меҳнатни муҳофаза қилиш ва саноат хавфсизлиги бўйича қўшимча билимлар талаб этиладиган бошқа лавозимга тайинланса, шунингдек, бахтсиз ҳодиса, авария, портлаш, ёнғин ёки заҳарланишга йўл қўйилса, иш стажида бир йилдан кўп узилишлар бўлса ёки назорат қилувчи органларнинг талаблари бўйича раҳбар ва мутахассис ходимлар навбатдан ташқари меҳнатни муҳофаза қилиш ва саноат хавфсизлиги талаблари бўйича билимлари имтиҳон комиссияси томонидан қайта текширилиши керак.

25. Фабрика раҳбари ходимларни ўз вақтида махсус кийим ва пойабзал, алоҳида ҳимоя воситалари, гигиеник ва бошқа воситалар билан ўрнатилган меъёрлар бўйича таъминлаши керак.

Фабрикада газ ниқоблари, респираторлар, шунингдек, бошқа алоҳида ҳимоя воситаларидан фойдаланиш вақтини ҳисобга олиб ташкил қилинган бўлиши ва уларни даврий текшириш, кейинги фойдаланиш учун яроқсиз воситаларни истеъмолдан чиқариш, ўрнатилган ресурснинг ишлатилган қисми алмаштирилиши керак.

Ходимларнинг индивидуал ҳимоя воситаларини сотиб олиш, сақлаш, ювиш, тозалаш, тузатиш, дизенфекция ва зарарсизлантириш иш берувчининг ҳисобидан амалга оширилади.

26. Меҳнатни муҳофаза қилиш талабларига мувофиқ меҳнат шароитлари, бинолар, иншоотлар, жиҳозларни ишлатишда ходимларнинг хавфсизлиги, технологик жараёнларни амалга оширишда, ишлаб чиқаришда хомашё ва материалларни қўллаганда, ишни бажаришда ва хизмат кўрсатишда, иш жойларида меҳнат шароитларини назорат қилишда, айниқса зарарли ва хавфли ишлаб чиқаришда таъсир этувчи омиллардан ҳар бир иш жойи ҳимояланиши керак.

Иш жойларининг ҳолатини ишлаб чиқариш назоратчиларининг текшириш даврийлигини фабрика раҳбари белгилайди (сменада камида бир марта).

27. Меҳнат қилиш хавфсизлиги талабларига жавоб бермайдиган ва ҳаёти ёки соғлиғига хавф туғдирадиган иш жойларида ходимларнинг ишлаши тақиқланади. Ушбу иш жойларида ишларни фақат ходимларнинг ҳаёти ва соғлигига хавф туғдирувчи зарарлар бартараф этилганидан сўнг ёки қўшимча хавфсизлик чоралари кўрилганда бажариш мумкин.

28. Ходимларга меҳнат шароитлари бўйича белгиланган кафолатлар ва имтиёзлар тегишли иш жойлари бўйича меҳнат шароитлари ва асбоб-ускуналарнинг жароҳатлаш хавфлилиги бўйича ўтказилган аттестация натижалари асосида белгиланади. Бунда фабриканинг иш жойлари меҳнат шароитлари бўйича аттестациядан камида беш йилда бир марта ўтказилиши керак.

Қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ходимларга иш жойида ишлаш муҳити бўйича кўзда тутилган имтиёзлар ва компенсациялар, нафақани имтиёзли шартларда берадиган ишлаб чиқариш, ташкилот, ишлар, мутахассисликлар, лавозимлар ва кўрсатмалар рўйхатларида белгиланган ногиронлар ишлаган ҳамда хавфли ишлаб чиқариш объектларида иш жойлари меҳнат шароитлари бўйича аттестацияси камида беш йилда бир марта ўтказилиши керак.

29. Механизмларга электр-энергияси хавфсизлиги бўйича ўқитилган ва камида электр-энергияси хавфсизлиги бўйича II-малака гуруҳига эга ходимлар (шахслар) томонидан хизмат кўрсатилади ва улар таъмирланади.

30. Ҳар бир ходим иш бошланиши олдидан иш учун зарур бўлган сақлаш қурилмалари, асбоблар, механизм ва мосламаларнинг мавжудлиги ва созлигини текшириши лозим. Ўзи томонидан бартараф этиб бўлмайдиган камчиликлар аниқланган тақдирда, ходим ишга киришмасдан улар ҳақида ўзининг бевосита раҳбарига хабар бериши шарт.

31. Ишчиларнинг бир йўла бир неча касбда ишлашига, агар улар тегишли малакага эга ва ишламоқчи бўлган барча касблар бўйича йўл-йўриқ олган бўлсагина рухсат этилади.

32. Фабрикадаги ишларнинг техник раҳбарлигига тегишли ихтисослик бўйича олий ва профессионал таълим ташкилотларини тугатган шахслар қўйилади.

Чиқинди хўжалиги объектлари устидан, қоидага кўра, гидротехник ихтисослиги бўйича олий ва техник профессионал касбий таълим ташкилотларида махсус тайёргарликдан ўтган шахслар томонидан техник раҳбарлик қилинади.

33. Барча иш жойлари ва уларга бориш йўллари тоза сақланиши керак.

Материаллар, эҳтиёт қисмлар, жиҳозлар, ишлаб чиқариш чиқиндиларини сақлаш учун махсус жойлар ташкил қилинган бўлиши керак. Иш жойлари ва уларга бориш йўлларини банд қилишига йўл қўйилмайди.

Ходимларга наряд — топшириқ бериладиган хоналарда, иш жойларида ишга вазифалар бериладиган, агрегатларнинг ёнида ва одамлар ҳаракатланадиган йўлакларда меҳнатни муҳофаза қилиш ва хавфсизлик техникаси бўйича плакатлар, йўриқномалар ва белгилар осилган бўлиши керак.

34. Бевосита иш жойида чекиш ва овқатланиш, шунингдек, техник ёки ишлаб чиқариш сув қувурларидан сув ичиш тақиқланади.

Чекиш ва овқатланиш учун махсус бинолар (жойлар) жиҳозланган бўлиши керак. Ичимлик суви таъминоти бочкаларда, фавворали жўмракларда ёки махсус флягаларда фабрика раҳбарияти томонидан таъминланиши керак. Иссиқ цехларда ишлайдиганлар газланган салқин ичимлик суви билан таъминланиши лозим.

35. Барча хизмат кўрсатиш майдончалари, ўтиш кўприкчалари ва зиналар мустаҳкам, пишиқ бўлиши ҳамда остидан 0,14 метр баландликда яхлит қоплама ўрнатилган камида 1 метр баландликдаги тўсиқлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

36. Иш майдонлари ва механизмларнинг зиналари қуйидагича қиялик бурчагига эга бўлишлари керак:

доимий эксплуатация қилинадиганлари кўпи билан 45°;

зумпфлар ва қудуқлардагилари 90°;

сменада 1-2 марта ўтиладиганлари кўпи билан 60°гача.

Зинанинг кенглиги камида 0,6 метр, поғоналар баландлиги кўпи билан 0,3 метр, поғоналар кенглиги камида 0,25 метр бўлиши керак. Зумпфлар ва қудуқларга тутқичлар (скобалар) ўрнатишга йўл қўйилади.

37. Бинода ва фабрика ҳудудида жойлашган барча монтаж тешиклари, ёнбош чуқурлар, зумпфлар, қудуқлар, ариқ ва бошқалар баландлиги 1 метр, пасти бўйлаб 0,14 метр баландликда яхлит қопламаси бўлган тўсиқлар билан ўралган ёки бутун юза бўйлаб тўшамалар (панжаралар) билан тўсилган, керакли жойларда эса баландлиги камида 1 метр бўлган ўтиш кўприкчалари билан жиҳозланган бўлиши керак.

38. Қувурлар, новлар ва бошқа коммуникациялар иш майдонларини банд қилмаслиги керак, улар йўлаклар ва иш майдончаларини кесиб ўтадиган бўлса, пол сатҳидан 2 метр баландликда жойлаштирилиши керак.

Реагент ўтказгичлар, ўтиш йўллари ва иш майдончалари тагликлар билан жиҳозланган бўлиши, йўлак (иш майдончаси) сатҳидан тагликнинг чиқиб турадиган қисмигача баландлиги камида 1,8 метр бўлиши керак.

39. Масофали бошқаришга эга бўлмаган бекитиш арматурасига ва пол сатҳидан 1,5 метр дан баландроқда жойлашган назорат-ўлчов асбобларидан фойдаланишга хизмат кўрсатиш учун эни камида 0,8 метр ва суянчиғининг баландлиги камида 1 метр бўлган тўсиқлар билан чегараланган кўчмас майдонлар қурилган бўлиши керак.

40. Машиналар ва аппаратларнинг оралиғидаги ва девордан жиҳозлар габаритларигача бўлган минимал масофа қўйидагича бўлиши керак:

асосий йўлакларда камида 1,5 метр;

девор ва машиналар орасидаги иш йўлакларида камида 0,7 метр;

машиналар орасидаги иш йўлаклари ёнида камида 1 метр;

машиналар ҳамда девор (қурилиш конструкцияси) ва машиналар орасидаги нормал иш йўлакларига риоя қилган ҳолда торайган жойлар камида 0,7 метр;

хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш учун бакларга, чанларга, резервуарларга бориш йулаклари камида 0,6 метр.

Энг кам миқдор масофа деганда машиналар, пойдеворлар чиқиш қисмларининг, бино тўсиқлари ва деворларининг оралиғидаги уларга маҳкамланган қувур йўллари, аппаратуралар ва шу кабиларни ҳисобга олган ҳолда ёруғликдаги ўлчовлар тушунилади.

41. Жиҳозни таъмирлаш вақтида йирик алмашинадиган механизм қисмларини ва деталларни транспортлаш учун мўлжалланган йўлакларнинг минимал кенглиги томонларига 0,6 метр қўшиш билан тугунлар ва деталларнинг энг кўндаланг тушган ўлчовлари орқали аниқланади.

42. Ҳар бир бахтсиз ҳодиса тўғрисида жабрланувчи ёки ушбу ҳодисанинг гувоҳи бўлган шахс зудлик билан бўлим, фабрика раҳбарига хабар бериши керак.

Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисалар ва меҳнатга оид ходимларнинг иш мажбуриятларини бажаришидаги соғлиқларининг турли шикастланишлари, шунингдек, касб касалликлари ҳамда фуқаролик-ҳуқуқий шартномалар муносабатида иш бажараётган шахслар билан ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисалар ва меҳнатга оид турли шикастланишлари, касб касалликлари қонунчиликда белгиланган тартибда текширилади, рўйхатга ва ҳисобга олинади.

Хавфли ишлаб чиқариш объектларида юз берган аварияларнинг техник сабаблари қонунчиликда белгиланган тартибда текширилади.

43. Мўрилар (туйник) соҳага оид норматив ҳужжатларда ўрнатилган тартибда фойдаланишга қабул қилинади.

44. Пудратчи ташкилотлар корхонадаги ишларни ушбу Қоидалар талабларига қатъий амал қилган ҳолда бажариши керак.

Ёзма буйруқ-рухсатномага кўра берилган цех, корхона майдонида ушбу Қоидаларни бажариш учун жавобгарлик шу майдонда ишлар бажараётган бошқа ташкилот раҳбарига юклатилади.

45. Фабрикаларда компрессор станциялари, юк кўтариш машиналари ва лифтлар, газ хўжалиги, босим остида ишлайдиган идишлар ва қувур йўллари соҳага оид норматив ҳужжатларда белгиланган тартибда фойдаланишга қабул қилиниши шарт.

46. Машиналар ва механизмларнинг барча ҳаракатланадиган ва айланадиган қисмлари, юритма ва узатманинг худди шундай элементлари, уларга яқин боришга имкон бермайдиган, ишончли маҳкамланган тўсиқларга эга бўлиши керак.

47. Айланадиган қисмлари (валлар, муфталар, барабанлар ва бошқалар) яхлит ёки катакларининг ўлчамлари кўпи билан 25х25 миллиметр бўлган тўрсимон тўсиқларга эга бўлиши шарт.

Конвейерлар барабанлари тўрсимон тўсиғи катакларининг ўлчамлари кўпи билан 40х40 миллиметр бўлишига йўл қўйилади. Жойлашган баландлиги ва ҳаракатланиш тезлигидан қатъи назар, тишли ва занжирли узатмалар яхлит тўсиқларга эга бўлиши керак.

48. Машиналарни ишга туширишда хизмат кўрсатувчи ходимнинг хавфсизлигини тўлиқ таъминлаш лозим. Жиҳозларни ишга туширишдан олдин огоҳлантирувчи ёруғлик ёки товушли сигнал берилиши шарт.

Кўриниш ҳудудида ташқарида турган жиҳозларни ишга туширишдан олдин ишга тушириладиган барча механизмларнинг ёнида эшитилиши фарқ қиладиган, давомийлик вақти камида 10 сония бўлган огоҳлантирувчи сигнал берилиши шарт.

Биринчи сигнал берилгандан кейин камида 30 сония танаффус кўзда тутилиши шарт, шундан кейин жиҳозларни ишга туширишдан олдин давомийлиги 30 сония бўлган огоҳлантирувчи сигнал берилиши шарт. Механизмлар ва жиҳозларни ишга тушириш ишга туширишдан олдинги сигнализацияни таъминловчи қурилмалар билан бирлаштирилган бўлиши шарт.

Шу билан бирга, жиҳозларнинг ишга туширилиши радиокарнайли алоқа орқали ишга туширилаётган жиҳознинг номи ва технологик рақами айтилиши билан билдирилади. Шовқин даражаси юқори бўлган жойларда такрорланувчи ёруғлик сигнализацияси кўзда тутилиши шарт. Жиҳозни ишга туширишдан олдин бериладиган сигнал тартиби билан хизмат кўрсатиш ва уни фойдаланишга қабул қилишга алоқадор корхона ходимларининг ҳаммаси таништирилиши шарт. Бериладиган сигналларнинг шартли белгиланишлари иш жойларига осиб қўйилади.

49. Фабрика раҳбари томонидан тайинланган комиссия жиҳозни фойдаланишга қабул қилиши шарт.

Жиҳоз тўхтатиб қўйиш ва монтаж ёки таъмирдан кейин ишга тушириш ёрлиқ тизими қоидаларига риоя қилган ҳолда ва фақат техника назорати ходими ёки таъмирлаш-монтаж ишларини ўтказган бригадир иштирокида, хавфли ҳудудда одамлар йўқлиги текширилгандан кейин ишга туширилиши керак.

50. Ишлаётганда жиҳознинг ҳаракатланувчи қисмлари ва тўсиқларини таъмирлаш, уларга хизмат кўрсатиш, механизмларни мойлаш ёки қўл билан йиғиштириш тақиқланади.

51. Электр энергиясининг берилиши, узатилиши тўхтаганда ёки бирор сабаб билан тўхтатилганда жиҳоз юритмасининг ўз-ўзидан ишлаб кетишига йўл қўйиб бўлмайдиган барча электр моторлари уланишини чеклайдиган (автомат тарзда ўчувчи) қурилмага эга бўлиши керак.

52. Фабрикада сменани қабул қилиш ва топшириш, агрегатларни кўздан кечириш тартиби ишлаб чиқилган ва раҳбар (бош муҳандис — раҳбар ўринбосари) томонидан тасдиқланган, уларни бажаришнинг белгиланган тартибига риоя этилишини участка (цех, бўлинма ва фабрика) назорати томонидан текшириш даврийлиги белгиланган бўлиши шарт.

53. Жиҳоз паспортлари, технологик карталари ва фойдаланиш қоидаларида ёки махсус йўриқномаларда белгиланган техник идора усулларига риоя этилган ҳолда фойдаланишга қабул қилиниши зарур.

54. Жиҳоз, асбоб ва мосламаларни кўздан кечириш, синаш ҳамда даврий текшириш амалдаги йўриқномалар ва фойдаланиш қоидаларига тегишли равишда ўтказилиши шарт. Носоз жиҳозда ишлаш, носоз мосламалар ва асбоблардан фойдаланиш тақиқланади.

55. Ишлаб чиқариш бино (хона)лари ва ёнғинга қарши инвентарлар соҳага оид норматив ҳужжатларда белгиланган тартибда сақланиши ҳамда улардан фойдаланилиши шарт.

56. Ишлаб чиқариш маҳсулотлари, қоидага кўра, автоматик идора усулида ёки масофадан бошқариладиган механик намуна олгичлар билан синаб кўрилиши шарт.

Қўлда синаб кўриш фақат технолгик схемада белгиланган, фабрика раҳбари (унинг ўринбосари) томонидан белгиланган нуқталарда амалга оширилиши мумкин. Намуна (проба)ларни олиш учун қулай ва хавфсиз, маҳаллий ёритиш ва тўсиққа эга бўлган жой (майдонча)лар жиҳозланган бўлиши шарт. Тасодифий, жиҳозланмаган нуқталардан намуналар олиш тақиқланади.

57. Қадоқлаш-жойлаш автоматлари ва қадоқлаш линияси машинистининг иш жойи ҳудудида тайёр маҳсулотларни пакетлар, қутилар ва халталарга шу иш жойи учун ишлаб чиқилган ва белгиланган тартибда тасдиқланган паспортга мувофиқ жойлаштирилиши зарур.

58. Қадоқлаш машиналарининг хонаси тайёр маҳсулот омборидан конвейер ленталари ўтадиган тешиклар бўлган девор билан ҳимояланган бўлиши шарт. Тешиклар конвейерда маҳсулот ўтишига тўсиқлик қилмайдиган, махсус этаклар ёки пардалар кўринишидаги шиббалагичлар билан ёпилган бўлиши керак.

59. Қадоқлаш машинаси машинстининг иш жойига тайёр маҳсулот жойланадиган қоғоз, қоп, қутилар ва шу кабилар механизациялаштирилган усулда етказиб берилиши шарт.

Тайёр маҳсулотлар солинган халталарни йўналтириш учун пресс-конвейерлар олдига махсус йўналтиргич ўрнатиш лозим.

60. Хоналарда жойлаштирилган шнекли юк туширгичларга хизмат кўрсатувчи ходимларнинг эркин ўтиши учун юк туширадиган тешиклари бекитиладиган кўчма қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши шарт.

Шнекли юк туширгичлар аравача юриш йўлини чегараловчи қурилмага эга бўлиши шарт.

61. Рудани қабул қилиш биноси (бўлинмаси) олдига таркибларнинг юк ортилган вагонларининг (поездлар, ағдарма машиналар, скиплар, арқон йўллар ва бошқалар) бункерлар майдончасига киришларига рухсат берувчи ёки киришларини тақиқловчи йўлчироқ (светофор) ўрнатилган бўлиши керак. Айрим ҳолатларда юклар бункер олдига ўрнатилган ва кўтарма ғов билан тўсилган йўлчироқлар(светофор)нинг рухсат бериш сигналларида туширилиши мумкин.

Юкларни қабул қилиш ва тушириш мосламалари ҳамда бункерларнинг ишчи майдончалари хизмат кўрсатувчи ходимларни темирйўл таркибларининг келгани тўғрисида хабардор қилувчи товушли ва ёруғлик сигнализациялари билан жиҳозланган бўлиши керак. Сигналлар таркибларнинг келиши ва скипли кўтаргичлар ҳамда арқон йўлларнинг ишга тушишидан 1,5 — 2 дақиқа олдин берилади.

62. Қабул қилиш мосламаларининг ишчи майдончаларида, темирйўл рельсларининг каллаклари сатҳида ҳаракатдаги таркибларга хизмат кўрсатиш учун ўтиш жойлари кўзда тутилган бўлиши керак. Ушбу мақсадларда рельслар орасига ва каллакларининг сатҳида бир текисда тўшамалар ўрнатилган бўлиши керак.

63. Темирйўл изларининг габаритлари ҳар доим рудаларнинг тўкилмалари ва бегона нарсалардан тоза бўлиши керак.

64. Бункерларнинг қабул қилиш воронкаларида таъмирлаш ишлари амалга оширилаётганда, қабул қилиш қурилмаларига олиб борадиган йўллар кўтарма ғовлар билан тўсилган ёки транспорт ходимларини огоҳлантириш учун бошқа усуллар билан ёпилган бўлиши керак. Поездларнинг таркиблари қабул қилиш қурилмалари ҳудудидан чиқарилган бўлиши лозим. Икки ва ундан ортиқ қабул қилиш қурилмалари бўлганда, уларнинг биттасида таъмирлаш ишларини таъминлаш учун маҳаллий шароитларга боғлиқ ҳолда корхона раҳбари (раҳбар ўринбосари — бош муҳандис) томонидан тасдиқланган хавфсизликнинг махсус чоралари ишлаб чиқилган бўлиши керак.

65. Бункернинг қабул қилиш жойи ва таъминлагич ҳамда йирик майдалайдиган майдалагичнинг майдончалари ўртасида алоқа ўрнатилган бўлиши керак (телефон, радиокарнай, ёруғлик ва шу кабилар).

66. Қабул қилиш мосламаларининг юклаш тешикларининг ён томонлари ва юкларни тушириш томонининг қарама-қарши томонидан мустаҳкам панжаралар билан тўсилган бўлиши керак. Тушириш икки томонлама бўлганда, тўсиқлар ён томонлардан ўрнатилади.

67. Бункерларнинг қабул қилиш майдончалари ва маҳсулотларни юклаб бериш майдончалари чанг ҳосил бўладиган ҳолатларда самарали чанг тўсиш (чанг тутқич) воситалари билан жиҳозланган бўлиши керак.

68. Қабул қилувчи бункерларнинг юкларни тушириш туйнуклари очиқ бўлганда, бункерлардан юкларни туширишда эса — юкларни тушириш ҳудудида хизмат кўрсатувчи ходимларнинг бўлиши тақиқланади.

69. Бункерлардаги тўпланиб қолган нарсалар, осилиб қолган рудаларни бартараф этиш ва уларни ковлашни фақат махсус мосламалар ҳамда воситалар (электр титраткичлар, пневматик мосламалар, сув билан ювиш ва бошқалар) ёрдамида амалга оширишга рухсат берилади. Ушбу мақсадлар учун бункерга одамларни тушириш тақиқланади.

70. Оралиқ бункерлар, агар улар ўз юкларини ўзлари туширадиган аравачалардан тўлдирилаётган бўлмаса, тўшамалар билан жиҳозланган бўлиши керак. Ўз юкларини ўзлари туширадиган аравачалар ёки реверсивли конвейерлар қўлланганда, юклаш тешиклари тешигининг эни 200х200 миллиметрдан катта бўлмаган панжаралар билан ёпиб қўйилиши ёки улар баландлиги 1 метрдан кам бўлмаган тўсиққа эга бўлишлари керак. Худди шундай тўсиқлар ёки панжаралар конвейер транспортларини қайта юклаш жойларидаги бункерларга ҳам ўрнатилиши керак.

71. Бункерларнинг қабул қилиш воронкаларига, уларни кўздан кечириш ёки таъмирлаш ишларини ўтказиш учун одамларнинг тушиши билан боғлиқ бўлган ишларнинг хавфсизлигини таъминлаш мақсадида ёзма кўрсатма-рухсатнома ва ишларни ташкиллаштиришнинг лойиҳаси тузилади, шунингдек, албатта қуйидаги талаблар бажарилади:

бункер, унинг конструкциялари, бункерусти майдончалари ва шу участкадаги темирйўл излари материаллардан тўлиқ тозаланган ҳамда шамоллатилган бўлиши керак. Бунда бункердаги ҳаво албатта назорат қилиниши керак;

бункерда ишлар бажарилаётганда ундаги бригада уч кишидан кам бўлмаслиги ва уларнинг иккитаси бункернинг уст қисмида туриши керак;

бункерларда ишлаётган одамларга хавф пайдо бўлганда, уларни зудлик билан таъмирлаш ишлари ўтказилаётган ҳудуддан олиб чиқиб кетиш керак;

бункер ичини ёритиш учун кучланиши 12 вольт (ток кучидан)дан юқори бўлмаган кўчма лампалардан фодаланиш керак;

ишлар бажарилаётган бункерга нарсаларнинг тушиб кетишининг олдини олиш имконияти бўлмаганда, бункерда ишлаётган одамларнинг жароҳатланишларига йўл қўймайдиган ишончли тўсиқлар қўйилиши керак;

оралиқ бункерларнинг қабул қилиш ва транспорт мосламалари ишчи майдончалари ҳамда бункер тамбалари механизмлари олдида бункерлар ичида ишлар бажарилаётганини кўрсатувчи огоҳлантирувчи белгилар ўрнатилган бўлиши керак;

таъмирлаш ишларини бажараётган ходимлар сақловчи камарларни тақишлари ва мустаҳкам таянчга боғланишлари керак. Ишлар бажарилаётган вақтда трос ёки арқонни бункернинг устки қисмида турган ёрдамчи(дублёр) ушлаб туриши керак. Сақловчи камарлар ва хавфсизликни таъминловчи арқонлар улардан фойдаланиш жараёнида 6 ойда камида бир марта 5 дақиқа давомида 2250 кН статик юкламада синовдан ўтказилиши ҳамда охирги марта синовдан ўтказилган сана тамғасига эга бўлиши керак;

техник назорат ходимларининг доимий назорати бўлиши ва ходимларга, албатта, бункерлардаги ишларни хавфсиз ўтказиш бўйича корхона томонидан ишлаб чиқилган йўриқномалар кўрсатмалари берилиши зарур;

трос ёки сақловчи камарнинг арқонини темирйўлларнинг рельсларига, мокисимон конвейерлар ва юк тушириш аравачаларининг рамаларига, шунингдек, бошқа жиҳозларга боғлаш тақиқланади;

ходимларни бункерга туширишдан олдин юкларни ортиш ва тушириш таъминлагичларини тўхтатиш, уларни ўчириш ҳамда «Қўшилмасин! Одамлар ишлаяпти!» плакатларини осиб қўйиш, шунингдек, электр схемаларини узиб қўйиш ва бункердан олдинги ҳамда кейинги технологик жиҳозларнинг узатмаларини ёрлиқ тизими талабларини ҳисобга олган ҳолда токдан узиб қўйиш керак.

72. Қабул қилувчи, оралиқ ва тўпловчи бункерларда портлатиш ишларини амалга оширишга фақат қонунчиликда белгиланган тартибда рухсат этилади.

73. Майдалагичнинг иши ва унга руданинг берилишини назорат қилувчи операторнинг ишчи майдончаси майдалагичлардан майдончага тушиши мумкин бўлган руданинг бўлакларидан сақлаш учун панжарасимон металл тўсиқларга эга бўлиши керак.

74. Майдалагичларнинг ишчи бўшлиғида руданинг катта бўлаклари қадалиб қолганда, уларни майдалагичлардан махсус мосламали кўтариш воситалари билан олиб ташлаш зарур. Майдалагичнинг ишчи бўшлиғида қадалиб қолган руда бўлакларини қўлда олиб ташлаш ва уларни болғалар ёки босқонлар билан майдалаш тақиқланади.

Майдалагичга тушиб қолган металл техникавий назорати ходими назоратида наряд-рухсатнома бўйича кесиб олиниши керак.

75. Одамлар майдалагичнинг ишчи бўшлиғига туширилганда, ушбу Қоидаларнинг 442-банди талабларига риоя этилиши шарт.

76. Майдалагичлар авария ҳолатида тўла юки билан тўхтатилганда, уларнинг юкларини тушириш ва ишга тушириш фабрика раҳбари (раҳбар ўринбосари — бош муҳандис) томонидан тасдиқланган, махсус ишлаб чиқилган йўриқномалар бўйича амалга оширилиши керак.

77. Тебранма ғалвирлар жойлаштириладиган ёпиб қўйилган томлар ва майдончалар жиҳозлар ишлаганда пайдо бўладиган титрашга чидамлиликка ҳамда титрашни сингдиришга мўлжалланган бўлиши керак.

78. Ғалвирлар ва майдалагичларда одамларни руда бўлакларининг тасодифий отилиб чиқишидан сақлайдиган қуйидаги ҳимоя мосламалари назарда тутилган бўлиши керак:

конуссимон майдалагичлар учун ҳамма томони олинадиган тўсиқлар, I босқичдаги йирик майдалайдиган «уюм остида» ишлайдиган майдалагичлардан ташқари;

ясси юзали майдалагичлар учун — баландлиги 1 метрдан кам бўлмаган соябонли, ён томондан ҳамма томони берк тўсиқлар.

79. Таъминлагичларнинг рудани ғалвирларга узатадиган чиқариш тешигини, таъминлагичлар ва ғалвирлар ишлаб турганда юкларни ортиш ҳамда тушириш воронкаларини ковлаш фақатгина махсус мосламалар ва қурилмалар мавжуд бўлгандагина мумкин.

80. Ғалвирларнинг юк тушириш воронкаларини қўлда тозалашга ва уларга одамларни туширишга фақатгина ушбу Қоидаларнинг 70-бандига риоя этилгандагина рухсат берилади. Бунда ғалвирларнинг электр моторлари ёрлиқ тизими талабларига мувофиқ ўчирилган бўлиши ва ишга тушириш мосламаларига «Қўшилмасин! Одамлар ишлаяпти!» огоҳлантирувчи плакатлари осиб қўйилган бўлиши керак.

81. Электр тебранма таъминлагичнинг новларини улар ишлаб турганда тозалаш, таъминлагичнинг бортида туриш, уларга тегиниш, шунингдек, тебранма узатманинг тиқишларини тозалаш тақиқланади.

82. Кулачокли, горизонталь ва вертикал болғачали майдалагичлар, уларнинг корпуси қопқоғи очиқ бўлганда, уларни ишга тушириш имкониятини бартараф этадиган автоматик қурилмага эга бўлишлари керак. Қопқоғининг оғирлиги эллик килограммдан ортиқ бўлган кулачокли ва горизонталь болғачали майдалагичларнинг қобиқларини очиш ва ёпиш механизациялашган усулда бўлиши лозим.

83. Майдаланганда портлаш хавфи бўлган чанг ҳосил қиладиган рудаларни чангнинг портлашини бартараф этадиган чора-тадбирларни амалга оширган ҳолда майдалаш керак.

84. Ўрта ва майда майдалаш майдалагичларига металл тушиб қолишининг олдини олиш учун уларни руда билан таъминлайдиган тасмали конвейерлар металл қидиргичлар, чиқариб олгичлар, магнитли шайбалар ва бошқа махсус мосламалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

Конвейернинг ишчи майдонидан чиқмаган тасмаси ва магнитли чиқариб олгичдан металлни олишга фақат конвейер тўхтатилгандан ҳамда магнитли тизим ўчирилгандан кейин рухсат этилади.

85. Маҳаллий бошқаришда тегирмон ва таснифлагичларнинг ишга тушириш мосламалари шундай жойлаштирилиши керакки, тегирмон ҳамда таснифлагични қўшаётган ходим уларнинг ишларини назорат қила олиши керак.

86. Тегирмоннинг ичида ишлашга фақатгина мазкур Қоидаларнинг 432-банди талаблари бажарилгандан кейин техника назорати ходими ёки бригадирнинг назоратида наряд-рухсатнома бўйича рухсат берилади.

87. Тегирмоннинг қопқоқли туйнуги пастга бўлган ҳолатда унинг туйнуги қопқоғи гайкаларини ечиб олиш ёки уларни бўшатиш, шунингдек, тегирмоннинг ҳаракати вақтида чиғаноқли таъминлагичнинг ғилофи болтларини маҳкамлаш тақиқланади.

88. Шарларни контейнерларга юклаётганда юклаш жойи тўсилган бўлиши ва «Хавфли» плакати осиб қўйилган бўлиши керак. Контейнер кўтарилаётганда одамлар ундан хавфсиз масофада бўлишлари керак. Контейнерлар шарлар билан бортларидан 100 миллиметргача паст бўлган сатҳда тўлдирилади.

89. Стерженларни юклаш бўйича шарли таъминлагичлар ва механизмлардан фойдаланилган ҳолда, уларнинг хавфсиз ишлаши тартибини белгилайдиган махсус йўриқномалар ишлаб чиқилиши керак.

90. Таснифлагичларга хизмат кўрсатиш учун ишчи майдончалар таснифлагич ваннаси бортидан лоти 100 миллиметрдан кам бўлмаган пастлик сатҳида жойлаштирилиши керак. Таснифлагичлар ваннасининг қарама-қарши томонидан ишчи майдончалар баландлиги 1000 миллиметрдан кам бўлмаган металл тўсиқлар билан жиҳозланади.

Таснифлагичларда айланадиган механизмларга хизмат кўрсатиш ва спираллар ёки рейкаларни кўтариш учун тўсиқли кўприкчалар (майдончалар), шунингдек, ушбу Қоидалар талабларига мувофиқ узатиш элементларининг тўсиқлари бўлиши керак.

91. Сарфлаш майдончасидаги оралиқ бочкалар (кичик идишлар) ва таъминлагичларга суюқ реагентлар ва реагентлар эритмалари қувурлар орқали насос ёрдамида узатилиши шарт. Қуруқ ҳолатдаги цианидларни ва натрий сульфидни бевосита жараённи таъминлаш нуқтасига узатиш тақиқланади.

Кам миқдордаги реагентларни флотация бўлимига фақат махсус ёпиқ идишларда олиб келишга рухсат этилади.

92. Реагентлардан механизациялаштирилган мосламалар ёрдамида намуна олиниши керак. Қўл билан намуна олишда ходимлар дастасининг узунлиги камида 200 миллиметр бўлган намуна олгичлардан фойдаланишлари шарт.

93. Цианидларни сарфлаш бочкалари реагентлар майдончасида маҳаллий сўрувчи вентиляцияли алоҳида хонада туриши ва хона қулфланган бўлиши зарур.

94. Узатиш нуқталарига цианидларнинг реагент-қувурининг кириш қисми цианид эритмасига эркин боришни истисно этадиган қилиб жойлаштирилади. Реагентлар узатиладиган нуқтада уларнинг миқдорини ўлчаш тақиқланади.

95. Реагентлар чанлари, оралиқ ва сарфлаш бочкалари ҳамда улар билан боғланган коммуникациялар авариявий сиғимга эга бўлиши шарт, зарур бўлганда унга реагентларни тўлиқ тўкиш лозим бўлади.

Реагентлар майдончасининг оқова сувлари махсус қувур йўллари орқали, флотация бўлимининг дренаж қурилмаларини четлаб ўтган ҳолда оқизилиши керак.

Кислоталарнинг цианидлар, ксантогенатлар, аэрофлотлар, натрий сульфид ва гидросульфид эритмалари билан аралашишига йўл қўйилмайди.

Мис, рух ва темир купорослари эритмаларининг, хлорли рух ва хлорли кальций эритмаларининг натрий сульфид, гидросульфид ва цианид эритмалари билан аралашишига йўл қўйилмайди. Бунда водород сульфид ва цианид кислотанинг юқори токсинли газлари чиқиши, шунингдек, қувур йўлларига тиқилувчи эримайдиган чўкиндилар ажралиши мумкин.

96. Смена бошлиғи (устаси) тасдиқланган йўриқномаларга асосан реагентлар майдончасига хизмат кўрсатувчи ходимларда ўзига тегишли ҳимоя воситаларининг мавжудлигини ва созлигини текшириши мажбурийдир.

97. Камераларни шламлашда флотацион машина импеллери шпиндель блокини қўл билан фақат кўпик ҳайдагич тўхтатилганда, йиғма ёғоч минбарда туриб бурашга рухсат этилади.

98. Флотацион машинани авариявий бўшатиш ва ювувчи сувларни йиғиш учун насослар билан зумпфлар (ёшдош чуқурчалар) кўзда тутилган бўлиши керак.

99. Пневматик флотацион машиналарда аэрофлот найчаларини тозалашда ходимлар ҳимоя кўзойнагини тақишлари шарт.

100. Пульпанинг технологик намуналарини бевосита ишлаётган флотокамерадан олишга фақат шунга мўлжалланган текширгичлар билан кўпик ҳайдагич тўхтатилгандагина рухсат этилади.

101. Пневмомеханик ва пнематик флотомашиналарнинг камерларига ҳаво узатадиган ҳаво пуркагичлар товушдан изоляцияланган ва шовқин ютадиган махсус хоналарга жойлаштирилиши лозим.

102. Электромагнитли ва магнитли сепараторларни эксплуатация қилишда магнит тизимига металл буюмларни олиб кириш тақиқланади. Электромагнитли сепараторлар тўхтатилганда магнит тизими чулғамларидаги кучланиш ўчирилган бўлиши шарт.

103. Қуруқ ҳолда магнитли ва электромагнитли сепарациялашда аппаратура герметик сўрувчи вентиляция тизимига уланадиган қисқа қувурлари бўлган ғилофга жойланиши шарт. Носоз ёки ўчирилган вентиляция билан сепараторларни эксплуатация қилишга йўл қўйилмайди.

104. Новлар ва сепараторларнинг кузатиш ва ковлаш люклари ишлаётган пайтида ёпиқ бўлиши шарт. Таъминлагич куракларидан майда тараша ва бошқа нарсаларни қўлда териб олиш тақиқланади.

105. Сепаратор тасмасининг тагига бегона предметларни қўйиб, унинг оралиғини (зазорини) ва тўғри юришини ростлаш тақиқланади.

106. Электрсепараторлар хонасига бегона шахсларнинг кириши тақиқланади.

107. Электрсепараторнинг корпуси чанг-нам ўтмайдиган бўлиши керак. Агар корпус ва барча люклар (кузатиш тешиклари) унинг қопламаси ва бошқа зичлагичлар ногерметик бўлса, сепараторни ишга туширишга йўл қўйилмайди.

108. Сепараторнинг ички электр қисмларига боришни таъминлайдиган эшикчалари сепаратор ишлаётганда уларни очишни истисно этадиган электр блокировкалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

109. Юқори кучланишли тармоқдан ўчирилган электрсепараторнинг ток ўтказиш қисмларига улар электрсизлангунча ва индикатор билан текширилгунча тегиш тақиқланади.

110. Иккинчи шахснинг иштирокисиз электрсепараторнинг қопламаси эшикчаларини очиш ва жиҳозни жорий таъмирлашга рухсат этилмайди (аппаратуранинг паст кучланишли томонидаги контактларни артиш ва тортиш,сақлагичларни алмаштириш бундан мустасно). Бунда ушбу аппаратдан кучланиш олиниши зарур.

Электромагнитли сепараторларнинг барабанларини алмаштириш ва жиҳозларни жорий таъмирлашда электр схемасидан узиб олингандан сўнг, бажаришга рухсат этилади.

Ишлаётган электромагнит сепараторларнинг резина қопламаларини кесиш ва тегиш тақиқланади.

111. Электрсепаратор машинисти ва тўғрилагичли қурилма операторининг иш жойлари махсус диэлектризоляторлар билан жиҳозланган бўлиши шарт.

112. Ёнғин ва портлаш хавфи бўйича А ва Б тоифаларга киритилган, портловчи ёки заҳарли буғлар ва газлар катта миқдорда ажралиши мумкин бўлган ишлаб чиқариш хоналари учун, шунингдек, майдалагичларда чанг портлаганда олтингугуртли газлар ажраладиган босқонли майдалагичлар бўлинмаларида авариявий сўрувчи вентиляция қурилмаси кўзда тутилган бўлиши шарт.

113. Сульфидли руда портлашларининг олдини олиш учун босқонли майдалагичлар ишлайдиган майдонда қуйидагилар таъминланиши лозим:

майдалагичлар ишлаётган майдалаш майдонига ишлатилиб бўлган буғлар ва майда пуркалган сувни (туман ҳосил қилгичлар, форсункалар билан) доимий узатиш;

майдалаш бўлинмасидаги барча электр-техник қурилма, қувур йўллари, металл ҳаво-пуркагичлар, конвейер ромлари, металл конструкцияларни ерга улаш (заминлаш) занжири узлуксизлигини таъминлаш орқали майдалагичларда статик электр тўпланишидан ҳимоялаш.

114. Майдалагичнинг ичидаги «қарсиллашлар»дан ҳосил бўладиган олтингугуртли газлардан ҳимоялаш учун босқонли майдалагичлар бўлинмалари ходимларига изоляцияловчи газниқоб берилиши шарт.

115. Сульфидли рудаларни ўртача майдалашга оид майдалагичларни ер юзасининг ноль белгисидан пастга жойлаштириш тақиқланади.

116. Радиометрик бойитиш ҳамда радиоактив ва ионлаштирувчи нурланиш манбаларидан(гамма ва бета нурланишлар, нейтронлар манбалари изотоплари, рентген найчалари ва бошқалардан) фойдаланган ҳолда назорат қилиш усуллари қўлланадиган бойитиш фабрикаларида амалдаги Радиациявий хавфсизлик бўйича санитария меъёрлари ва қоидалари талабларига риоя этилиши зарур.

117. Нурланиш манбаларидан, шунингдек, уларни қўллашга асосланган сепарация, назорат ва таҳлил усуллари ҳамда тегишли қурилмалар, сепараторлар, приборлар ва шу кабилардан фойдаланиладиган ишлар ва жараёнлар радиациявий хавфсизлик бўйича йўриқномалар талабларига қатъий амал қилинган ҳолда амалга оширилиши шарт.

118. Мазкур Қоидаларнинг 116-бандида кўрсатилган йўриқномалар корхона томонидан Радиациявий хавфсизлик бўйича санитария меъёрлари ва қоидалари асосида ишлаб чиқилиши ва Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиология осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг ҳудудий органлари билан келишилиши шарт.

119. Нурланиш манбалари қўлланадиган бойитиш фабрикаларида, радиоактив ва ионлаштирувчи нурланишнинг манбалари билан ишлаётганда одамга нурли таъсирнинг барча турларини ҳисобга оладиган тадбирлар ҳамда ички ва ташқи нурланишни юзага келтирадиган барча манбаларнинг жамланган дозаси, ходимларнинг тегишли тоифалари учун чегаравий рухсат этилган дозалардан ошмайдиган даражагача камайтирилишини таъминлайдиган ҳимоя тадбирларини кўзда тутувчи комплекс чора-тадбирлар ишлаб чиқилиши ва амалга оширилиши шарт.

120. Радиоактив препаратлар қўйилган жойлардаги ташқи радиоактив нурланишнинг барча мумкин бўлган турлари тегишли дозиметрик приборлар билан назорат қилиниши шарт.

121. Иш жойларидаги радиация даражаси радиациявий хавфсизлик меъёрларида кўзда тутилган чегаравий рухсат этилган миқдордан ортиқ бўлмаслиги шарт. Радиоактив изотопларни иш жойларида сақлаш тақиқланади.

122. Радиоактив изотоплар билан ишлайдиган ходимлар махсус ўқитилгандан кейин ишга қўйиладилар.

123. Ювиш барабанлари, оғир суспензияларда бойитиш аппаратлари ва гравитацион бойитиш аппаратлари ичига одамларни аппаратлар ички юзасини кўрикдан ўтказиш, таъмирлаш ҳамда шламлар ва қолдиқ материалдан тозалаш учун киритиш соҳага оид норматив ҳужжатларда белгиланган тартибда амалга оширилади.

124. Гравитацион бойитиш аппаратлари ишлаётган пайтда унинг ҳаракатланувчи ва айланувчи қисмларига тегиш, подшипникларни мойлаш, аппаратдан бегона нарсаларни олиб ташлаш тақиқланади.

125. Гравитацион бойитишнинг ювилган рудаси ва маҳсулотидан қўлда намуналар олишга аппаратлар ва ёрдамчи жиҳозларнинг фақат шунга мўлжалланган махсус жойларида рухсат этилади.

Бевосита ҳаракатланаётган механизмлардан бойитиш маҳсулотлари намуналарини қўл билан олиш тақиқланади.

126. Ҳимоя кўзойнагисиз золотникларни (буғ, суюқлик ва газ тақсимловчи клапан) ростлаш, авторостлагични созлаш ва пневматик узатмали поршенсиз чўктириш машиналари механизмларини кўрикдан ўтказишга йўл қўйилмайди.

127. Ротор типидаги қурилмаларни эксплуатация қилишда атмосферага чиқариладиган ҳавога мўлжаллланган дарчалар металл тўрлар билан қопланган бўлиши шарт.

128. Шиберли қурилма элакларини таъмирлаш ёки алмаштиришни, чўктириш машинаси ички танасини тозалаш ва таъмирлашни бир вақтда сувсизлантирувчи элеваторнинг бошмоғини тозалаш ва таъмирлаш билан қўшиб бажариш тақиқланади. Кўрсатилган ишлар машина танасида бажарилаётганда элеваторларнинг электрик схемаси қисмларга ажратилиши ва огоҳлантирувчи плакат осиб қўйилиши шарт.

129. Оғир суспензияларда бойитишга мўлжаллланган аппаратлардан, қотиб қолган ферросилиций, бошқа оғирлатгичларни ва жиҳознинг металл қисмларидан рудани ҳимоя кўзойнагисиз парчалаб олишга йўл қўйилмайди.

130. Аппаратга материал етказувчи ва бойитиш маҳсулотини олиб кетувчи новлар қиялиги 45° дан ортиқ бўлганда, руда ва пульпа отилиб чиқишига йўл қўймаслик учун тепалари ёпилган бўлиши шарт.

131. Радиал қуюлтиргич, пирамидасимон ва тоғорасимон тиндиргичлар, агар улар бортларининг юқори қирраси иш майдончалари сатҳидан камида 1000 миллиметр баландликда бўлса, тўсилган бўлиши лозим. Пирамидасимон тиндиргичларни борти бўйлаб тепасини ёпиб тўсмаслик ҳам мумкин, аммо барча тешиклари, таъмирлаш туйнуклари ва люклари металл қопқоқлар билан беркитилган бўлиши шарт.

132. Радиал қуюлтиргич, пирамидасимон ва тоғорасимон тиндиргичларнинг бортлари бўйлаб юришга йўл қўйилмайди.

133. Пульпа зичлигини ўлчаш ва намуналар танлаб олишда доиравий новнинг устида туриш ва ферма майдончаси тўсиғининг орқасига кириш тақиқланади. Қуюлтиргичлар кўчма фермаси габаритларини доиравий нов ортига хизмат кўрсатиш (ўтиш) майдончаларига чиқариш тақиқланади. Қуюлтиргич кўчма фермасининг тепасига чиқиш суянчиғи бўлган махсус зина бўйлаб амалга оширилади. Фақат кўчма рама юритмаси узилгандан кейин қуюлтиргичнинг доиравий новини тозалаш мумкин.

Қуюлтиргич юритмаси хизмат кўрсатиш майдончаларининг нам ва сирпанчиқ юзалари бўйлаб ҳаракатланиш тақиқланади.

134. Сувсизлантириш ғалвирларининг эни бўйича материалларнинг бир текис тақсимланишини таъминлайдиган қурилмалар конструкциялари, сувсизлантирилган материаллар отилиб чиқиши ва пульпа сачраши имкониятини истисно этиши шарт.

135. Чалкаш йўлакларни шламдан тозалашга оид ишлар бажарилаётганда ғалвир тўхтатилган, ғалвир ёки ёйсимон элак таъминлагичи узилган, ишга тушириш қурилмаларига «Ишга туширилмасин! Одамлар ишлаяпти!» деб ёзилган плакатлар осиб қўйилиши лозим.

136. Барабанли ва дискли вакуум-фильтрлар ишлаётганда секторларни тортиб боғлаш тақиқланади.

137. Фильтрловчи аппаратларни эксплуатация қилишда рамаларни ва полотноларни кекдан тозалаш учун махсус кураклардан фойдаланиш керак.

138. Фильтр-пресснинг қисувчи қурилмаси ишлаётган вақтда рамалар, плиталар ва фильтрловчи салфеткаларни тузатиш тақиқланади.

139. Фильтр-прессни юксизлантиришдан олдин, уни сиқилган ҳаво билан суюқлик максимал кетказилишига қадар пуфлатиш лозим, юксизлантиришга оид иш камида иккита ходим томонидан бир вақтда бажарилиши шарт.

140. Пуфлатиш пайтида эритма сачрашининг олдини олиш учун фильтр-прессни мато билан ёпиш лозим.

141. Вакуум-фильтр барабани уланганида, тортувчи симнинг узилган жойини тиклаш тақиқланади.

142. Фильтрловчи аппаратлар зарарли ажралиб чиқувчилар билан ишлаётган вақтда сўрувчи вентиляция узлуксиз ишлаши шарт. Нутч-фильтрлар қопқоқлари ёпилган бўлиши шарт.

143. Чўкиндини ювишга мўлжалланган ботирилган қурилмалар билан жиҳозланган барабанли фильтрлар, хизмат кўрсатучи ходимларни сачрайдиган томчидан ҳимоялаш учун тўсиққа эга бўлиши шарт.

144. Сурилувчи рамалари бўлган япроқли фильтрлар, чўкиндини ювишга қулай бўлиши учун стационар майдончалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

145. Марказдан қочирма куч таъсирида қоришмани механик равишда ажратувчи аппарат (центрифуга) қопқоғи очиқ, титраши баланд бўлганда, ортиқча юкланганда ва нотекис таъминланганда, унинг ишлашини истисно этадиган блокировка билан жиҳозланиши шарт.

146. Буғлатувчи аппаратларнинг бекитиш арматураси, сақловчи клапанлари ва манометрлари носоз бўлганда, шунингдек, сўрувчи шамоллатиш ўчган, аппарат очиқ бўлганда, ҳимоя кўзойнагисиз ва қараш ойнаси носоз бўлганда, аппаратда ишлаш тақиқланади.

Буғлатувчи аппаратларда қопқоқли тешиклар елвизакли шамоллатишни таъминлайдиган, чиқариш қувурлари эса сақловчи клапанлардан ташқарига чиқарилган ҳолда жойлаштириган бўлиши шарт.

147. Буғлатувчи аппаратни ишлаётган вақтда фақат кузатиш ойнаси орқали кўрикдан ўтказишга рухсат этилади.

Аппаратнинг пайванд чокларини кўрикдан ўтказиш учун кўчувчи қурилма кўзда тутилган бўлиши шарт.

148. Буғлатувчи аппаратларни иш шароитидан чиқариб, уларнинг ичига одамларни хавфсиз киритиш учун буғлатувчи аппаратдан таъминловчи (буғ ва эритма) магистралларини ишончли узиш, аппаратдаги босимни атмосфера босимига тенглаштириш ва ундаги температурани + 40°С гача камайтириш кўзда тутиладиган тартиб ҳар бир фабрикада унинг раҳбари томонидан тасдиқланган бўлиши шарт. Буғлатувчи аппаратдаги ишлар техник назорат ходими иштирокида бажарилиши керак.

149. Ишлаётган буғлатувчи аппаратларда сатҳи, зичлиги ўлчаниши ва намуна олиниши зарур бўлса, улар ушбу операцияларни бажаришнинг хавфсиз тизими билан жиҳозланган ёки уларни бажариш учун ўчирилиши керак.

150. Печларни ишга тушириш ва тўхтатиш, форсункаларни бошқариш, фабрика бош муҳандиси тасдиқлаган печларга хизмат кўрсатишга оид йўриқномаларга мувофиқ амалга оширилиши керак.

151. Температруа +60°С дан юқори бўлганда тозалаш ва таъмирлаш учун печнинг ичига одамларни киритиш тақиқланади.

152. Печ уланган бўлганда, печнинг эшикчаларини очиб қўйиш, полини тозалаш ва кекларни уриб тушириш тақиқланади.

153. Печнинг ёнига тўкилган мазутларга зудлик билан қум сепилиши ва йиғиштириб олиниши шарт.

154. Сарфлаш бакидаги суюқ ёқилғи ёнганида, зудлик билан суюқ ёқилғи авария бакига оқизилиши, махсус воситалар билан ёнғинни ўчириш чораларини кўрилиши ва ёнғиндан сақлаш гуруҳи чақирилиши керак.

155. Реакторлар ва эритмага ўтказгичлар, уларни эритмалар билан тўлдириш сатҳини назорат қилишнинг техник воситалари, сигналлар ва белгиланган сатҳдан ортиб кетишини истисно этадиган бошқариш тизими билан билан жиҳозланган бўлиши шарт.

Эритма компонентларини дозалаш ва уларни аралаштиришда қайноқ моддалар таъсирини, газлар ажралиши ва аралашмаларни отилишини истисно этган ҳолда автоматик усуллар билан амалга оширилиши керак.

156. Реакторни туширувчи штуцерларни тозалаш фақат аралаштиргич тўлиқ тўхтатилган, реакторда эритма йўқ бўлганда ва таъминловчи қувур йўллар ёпилгандан кейин бажарилади.

Эритмаларни авариявий тўкиш учун реактор конструкциясида тегишли коммуникациялар ёки сиғимлар билан махсус чиқариш кўзда тутилган бўлиши керак.

157. Реакторлар ишлаётганда, улардаги қопқоқлар зич ёпилган ва мустаҳкамланган бўлиши керак.

Реакторни ишга туширишдан аввал сўрувчи ва умумий алмаштирувчи шамоллатиш тизимини ишга тушириш лозим. Реакторни шамоллатиш тизимини улашдан олдин ишга тушиш имкониятини истисно қилиш учун тегишли блокировка ва сигнализация ўрнатилиши шарт.

158. Агрессив муҳитларда ишлаганда хизмат кўрсатувчи ходимлар шахсий ҳимоя воситалари билан таъминланиши ва тегишли реактивлар билан ишлаш бўйича йўл-йўриқдан ўтиши керак.

159. Юқори босимли аппаратларни лойиҳалаш, ишлаб чиқариш ва эксплуатация қилиш соҳага оид норматив ҳужжатларга мувофиқ амалга оширилиши керак.

160. Барча юқори босимли аппаратлар назорат-ўлчаш асбоблари ва аппаратнинг ишлаш (босим, температура ва бошқалар) тартибини рухсат этилган миқдорлардан четга чиқишини истисно этадиган сақловчи қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

161. Юқори босимли аппаратларни юклаш ва юксизлантириш механизациялаштирилган бўлиши шарт. Юқори босимли аппаратларни қўл билан юксизлантиришга фақат авария вазиятларида йўл қўйилади ва маҳсулотлардан бўшатишни тегишли магистраль қувур йўллари орқали камида икки ходим бажаради.

162. Атмосферасида инсоннинг соғлиғига зарар етказадиган газлар, аэрозоллар ва бошқа аралашмалар пайдо бўлиши мумкин бўлган барча хоналар сўрувчи шамоллатиш тизими билан жиҳозланган, зарарли моддаларнинг чегаравий рухсат этилган концентрациялар (кейинги ўринларда — ЧРЭК) ошганлиги ҳақида сигналлаш тизимлари бўлган тегишли назорат-ўлчаш асбоблари билан жиҳозланган бўлиши шарт.

Иш зонаси ҳавосида зарарли моддаларнинг ЧРЭК миқдорлари мазкур Қоидаларга 1-иловага, Хўжалик-ичимлик ва маданий-маиший йўналишдаги сув объектларидаги сувда зарарли моддаларнинг чегаравий рухсат этилган концентрацияси ва тахминий рухсат этилган сатҳи 2-иловага мувофиқ белгиланади.

Хоналар атмосферасидаги зарарли моддалар концентрацияси ЧРЭКдан ортиқ бўлганда, шунингдек, индивидуал ҳимоя воситаларидан фойдалниш, шу жумладан, авариявий отқинларда одамларнинг ўзини тутиш учун фабрика бошлиғи томонидан тасдиқланган тегишли йўриқнома билан белгиланади. Йўриқнома талабларида одамларни бинолардан тезда олиб чиқиш ва иш жойидаги зарарли газларнинг концентрациясини санитария меъёрларига етказишдан кейин ишни қайта тиклашни ҳам назарда тутиши керак.

163. Юқори босимли аппаратлардаги ишлар завод бошлиғи томонидан тасдиқланган махсус кўрсатма асосида амалга оширилади, унда:

аппаратни ишга тушириш тартиби;

аппаратда бажариладиган ишларнинг хавфсизлиги ва сифатини назорат қилиш тартиби;

аппаратни таъмирлаш ёки унга хизмат кўрсатиш бўйича ишларни ташкил этиш;

одамларни аппаратда ишлашга қабул қилиш тартиби ва уларнинг хавфсизлиги чоралари;

транспорт воситасини тўхтатиб туриш учун унинг нотўғри бошланишига тўсқинлик қиладиган тадбирларни тақдим қилиш;

ускунанинг фавқулодда тўхташи ҳолатида техник ходимларни тайёрлаш тартиби.

164. Маргимушли ангидрид ишлаб чиқаришда барча технологик операциялар индивидуал ҳимоя воситалари ёрдамида герметик тизимларда бажарилиши керак.

165. Олтин ажратиб оладиган янги фабрикаларни лойиҳалаштириш, мавжуд фабрикаларни тиклаш ва амалдаги фабрикаларда амальгамалаш (қоплаш) жараёнларини қўллашга йўл қўйилмайди.

166. Ўта заҳарли реагентлар (цианидлар ва бошқалар) қўлланадиган олтин ажратиб олувчи фабрикаларнинг поллари, деворлари, шифтлари ҳамда цехлар ва бўлинмаларнинг қурилиш конструкциялари эритмаларни ютмайдиган ҳамда осон ювиладиган зич, силлиқ бўлиши ва намланмайдиган қопламаларга эга бўлиши керак.

Қаватлар ўртасидаги яхлит бўлмаган тўсиқларнинг эркин четлари, панжаралардан ташқари, нам ўтказмайдиган баландлиги 20 сантиметрдан кам бўлмаган тўсиқлар билан жиҳозланади.

167. Олтин ажратиб олувчи фабрикаларнинг поллари (шу жумладан сиғимлар ва жиҳозларнинг остидаги) сизот каналлари ва зумпфлар томонга, эритмалар ёки пульпаларнинг йиғилиб қолишига йўл қўймайдиган нишабликда бўлиши керак.

Майдончалар ва қаватлар ўртасидаги тўсиқларга ўрнатиладиган жиҳозларнинг остида оқоваси пастда жойлашган зумпфлар ёки сиғимларга тушадиган сизот тизими қурилиши керак.

Полларнинг насослари бўлган каналлар ва зумпфлардан иборат сизот тизими, барча оқоваларнинг тўпланишини ҳамда технологик жараёнга қайтишини таъминлаши керак.

168. Цианлаш билан нордон муҳитда кечадиган жараёнларни битта хонада ўтказишга рухсат этилмайди. Агар ҳар иккала жараён ягона технологик занжирни ташкил этса, истисно тариқасида, рухсат этилади. Бундай ҳолатларда эҳтиёткорликнинг алоҳида чоралари (барча аппаратларнинг вакуум остида ишлаши, иш жойларидаги ҳаво таркибини узлуксиз назорат қилиш ва бошқалар) кўрилиши керак.

169. Технологик жараёнлар нордон муҳитда ўтадиган бўлинмалар фабриканинг қолган қисмидан сизот тизимлари билан ажратиб қўйилиши керак: нордон сизот сувлари чиқариб ташланишидан олдин нейтралланиши керак.

Бу бўлинмаларнинг поллари, деворлари, қурилиш конструкциялари ва жиҳозлари нордонликка чидамли қопламаларга эга бўлиши керак.

170. Қуйидаги бўлинмаларда ҳавони маҳаллий сўриб олиш кўзда тутилиши керак:

реагент бўлинмасида — заҳарли реагентли идишларни очиш ва бўшатиш камераларидан, реагентларнинг таъминловчиларидан, лойқалатгичлар ва терма чанлардан;

рухли чўкмаларни қуритиш бўлинмасида — қуритиш шкафларининг (печкалар) юклаш қопқоқли туйнукларида;

саноат оқоваларини зарарсизлантириш бўлинмасида — зарарсизлантириш аппаратурасидан;

тиклаш бўлинмасида — тиклаш колонкалари ва реагент сиғимлардан;

фабриканинг эзиш бўлинмасида — тегирмоннинг юклаш ва юксизлантириш бўғизидан, цианли муҳитда ҳосил бўлаётган эзилма;

концентратни қуритиш бўлинмасида — қуритиш печларининг (барабанлар) юклаш ва юксизлантириш туйнукларида;

электролиз бўлинмасида — электролизерлар ва графитланган ватинни куйдириш учун мўлжалланган печлардан;

ютилиш бўлинмасида — мумни ажратиш учун пачуклар ва элаклардан.

171. Кетаётган газларни чиқариб ташлаш шартлари (миқдори, жойи, баландлиги ва бошқалар) давлат санитария назорати органлари билан келишилган бўлиши керак.

172. Юқори концентрацияли портлаш ва ёнғин хавфи бўлган моддалар (водород, углерод сульфид, цианид водород ва бошқалар) ажралиб чиқиши мумкин бўлган аппаратлардаги сўрувчи вентиляция тизимлари портлаш хавфи бўлмаган тарзда бажарилиши керак.

173. Хизмат кўрсатувчи ходимларнинг цианли эритмалар (пульпа) билан бевосита ишлашига йўл қўймаслик ва иш зоналарида заҳарли ажралмаларни камайтириш учун цианлаш бўлинмасининг жиҳозлари ҳамда сиғимлари имкон қадар маҳкам зичланиши ёки маҳаллий ҳаво сўриш мосламалари бўлган тўсиқлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

Технологик жараённи назорат қилиш ва жиҳозларни бошқариш тўлиқ автоматлашган бўлиши ёки масофадан туриб бошқарилиши керак.

174. Цианли жараённинг жиҳози ва сиғимлари эритмаларнинг (пульпа) бехосдан тўкилиб кетиши олдини оладиган автоматик мосламалар ва қуйишга мўлжалланган қувур йўллар билан жиҳозланган бўлиши керак.

175. Жиҳозлар деталлари, қувур йўллар, арматура ва цианли эритмаларга (пульпа) ёки уларнинг буғларига тегадиган бошқа мосламалар цианларга чидамли материаллардан тайёрланган бўлиши керак; электр симлар ва рангли металлар ҳамда уларнинг қотишмаларидан (мисли, мисрухли, алюминийли ва бошқа) тайёрланган деталлар цианидлар билан контактда бўлишдан изоляцияланган бўлиши керак.

176. Ёпилмаган ва аспирация қилинмайдиган жиҳозлар ҳамда сиғимлардаги цианли эритмаларидаги (пульпа) ҳимояловчи ишқорларининг концентрацияси СаО бўйича доимо 0,01-0,025% дан кам бўлмаган даражасида тутиб турилиши керак.

177. Цианлаш ва цианли эритмаларни тайёрлаш бўлинмаларида сўрувчи вентиляция билан чиқариб ташланаётган ҳаво хонанинг юқориги қисмидан олиниши керак.

Оқимли вентиляция тизимлари бераётган ҳаво ишчи ҳудудининг белгиланган иш жойлари ва ўтиш йўлакларига берилиши керак.

178. Вакуум-насослар сўриб оладиган газ-ҳаво аралашмаси атмосферага чиқариб ташланишидан олдин зарарли компонентлар ва мойлардан тозаланиши ҳамда оқимли вентиляция тизимининг ҳаво йиғадиган мосламасига тушмаслиги керак.

Вакуум-насосларнинг ҳавони чиқариб ташлайдиган ва ҳаво йиғадиган мосламалар нуқталарининг ўзаро жойлашиши амалдаги қурилиш меъёрлари ва қоидаларига мувофиқ танланиши керак.

179. Тиндирувчи ва чўктирувчи қурилмаларнинг фильтрларидан фильтрловчи жилдларни (полотноларни) олишдан аввал цианидлар тўлиқ кетгунга қадар сув билан ювилиши керак.

180. Фильтрловчи матоларни (ғилофлар, полотнолар ва бошқалар) кислота билан ювишга фақат умумий алмашинув вентиляцияси билан жиҳозланган, алоҳида қилинган хоналарда рухсат этилади.

181. Фильтр матоларни тиклаш бўйича барча ишлар (кислота билан ишлов бериш, ювиш, қуритиш) имкон қадар механизациялаштирилган бўлиши керак.

182. Фильтрловчи матоларни бевосита фильтрнинг ўзида кислоталар билан ювишга, айрим ҳолларда, фильтрни пульпадан тозалагандан ва у сув билан цианидлар тўлиқ кетгунича ювиб ташлангандан кейин рухсат этилади.

183. Рух чўкмаларини қуритиш, янчиш, синаб кўриш ва қадоқлаш учун мўлжалланган хоналар, цианлаш бўлинмаларидан ажратилган ва чиқиндиларни технологик ва санитария тозалаш кўзда тутилган умумий алмашинув вентиляцияси билан жиҳозланган бўлиши керак.

184. Рух чўкмаларини қуритиш зичланган қуритиш шкафларида (печлар) вакуум остида амалга оширилади. Рух чўкмаларини очиқ плиталарда қуритиш тақиқланади.

185. Қуритилган рух чўкмали противналар зичланган шкафларда вакуум остида совитилиши керак.

186. Таркибида циан бўлган саноат оқоваларини зарарсизлантириш учун мўлжалланган хоналар, фабриканинг бошқа хоналаридан изоляцияланган бўлиши ва масофадан бошқариладиган умумий алмашинувли ҳамда аварияли вентиляциялар билан жиҳозланган бўлиши керак.

187. Таркибида циан мавжуд бўлган саноат оқоваларини хлор маҳсулотлари ва бошқа реагентларни (водород пероксиди, ва бошқалар) қўллаб зарарсизлантиришни, фақат ҳавони сўрғичлар, назорат ҳамда масофадан бошқариш асбоблари билан жиҳозланган зич ёпилган жиҳозларда амалга оширишга рухсат этилади.

188. Заҳарли моддалардан зарарсизлантирилмаган махсус кийимни фабрика ҳудудидан олиб кетиш ва махсус кийимда унинг ҳудудидан ташқарига чиқиш тақиқланади.

Махсус кийимлар олдиндан зарарсизлантирилиб, кейин марказлашган ҳолда ювилади ва таъмирланади.

189. Цианли эритмалар (пульпа) билан ишлашга фақат резина қўлқоплар, фартук ва этикларда рухсат этилади. Шим почалари этикнинг устига туширилади. Цианли эритмалар билан ишланадиган жойлар маҳаллий ҳаво сўрувчи вентиляция билан жиҳозланган бўлиши керак.

190. Цианлаш бўлинмасининг барча ҳудудида шошилинч ёрдам кўрсатиш учун барча ишчи майдончаларида, улардан циани бўлган ҳар қандай жиҳозгача бўлган масофа 25 метрдан ошмайдиган ҳисоб-китоб билан жойлаштириладиган, профилактика пунктлари қурилган бўлиши керак.

Пунктларга бориш йўллари ёритилган, осон бориладиган ҳамда жиҳозлар ва коммуникациялар билан банд қилиб ташланмаслиги керак.

191. Профилактика пункти заҳарга қарши воситалар, медикаментлар ва боғлаш воситаларига эга бўлган биринчи ёрдам аптечкалари, шунингдек, керакли идишлар, заҳарга қарши воситаларни қўллаш бўйича йўриқномалар билан таъминланган бўлиши керак.

Профилактика пунктига, сув аралаштиргич орқали полдан 2 метр баландликда ўрнатилган сарфлаш патрубкасига бериладиган совуқ ва иссиқ сув келтирилган бўлиши ва узатилиши керак.

Сарфлаш патрубкаларига сув сачратгичларни ўрнатишга рухсат этилмайди.

192. Ишчи хоналар атмосферасига ўта заҳарли моддаларнинг тушиши олдини олиш учун бўлинманинг жиҳозлари (пачуклар, колонкалар, ғалвирлар) тўлиқ герметизацияланган, газларни сўриш эса бевосита қобиқларнинг ичидан амалга оширилиши керак.

193. Ажралиш ва тикланиш жараёнларини назорат қилиш ва бошқариш автоматлашган бўлиши керак.

194. Ютилиш, ажралиш, тикланиш, реагентларни тайёрлаш ва сақлаш хоналари ҳаво муҳитини назорат қиладиган, узлуксиз ишлайдиган, сигнализация (товушли, ёруғликли) тизими билан блокланган, иш жойларида цианид кислотаси буғларининг РЭЧК миқдоридан ошганлиги тўғрисида хабар берувчи автоматик асбоблар билан жиҳозланган бўлиши керак.

195. Ажралиш, тикланиш ва электролиз хоналарида ишлашга умумий алмашинув вентиляцияси узлуксиз амалда бўлгандагина рухсат этилади. Вентиляция тизими ишдан чиққан ҳолларда хизмат кўрсатувчи ходимлар зудлик билан хонани тарк этишлари керак. Хонага киришга умумий алмашинув вентиляцияси ишга тушгандан кейин ва хонанинг ҳавосидаги зарарли аралашмалар (цианид кислотаси ва бошқалар) миқдори РЭЧК даражасигача камайгандан сўнг рухсат этилади.

196. Мумлар колонкалар бўйлаб силжиганда колонкаларнинг кузатиш ойналари ва қопқоқлари зич ёпилган бўлиши керак.

197. Мумларни бошқа муҳитли таркибдаги колонкага (ишқорлидан нордонлигига ва тескарисига) ташишда эритмалар тўлиқ ажратилиши керак. Эритмаларни мумлар билан бирга ташиш тақиқланади.

198. Колонкалардан мум ва эритмалар намуналарини фақат уларнинг қопқоқларидаги туйнуклари ёки колонка ёнбошидаги эшикчалардан олишга рухсат этилади. Намуна олиш учун колонкалар қопқоқларини очиш тақиқланади.

199. Ажралиш ва тикланишнинг нордон ювиш эритмаларини цианли жараёнга қайтаришга, уларни аввал ишқорлар (оҳак, ўювчи натрий) ёрдамида нейтраллагандан кейингина рухсат этилади.

200. Товар регенератининг электролизи хонаси умумий алмашинув ва авария вентиляция тизимлари билан жиҳозланган ҳамда ҳавода концентрацияси РЭЧК дан ошган кислота буғлари ва водород мавжудлиги тўғрисида сигнал берадиган асбоблар билан бутланган бўлиши керак.

201. Электролизерларда катод блокларини алмаштириш вақтида ходимлар резинали махсус кийимлар, резинали этиклар, этак, қўлқоп кийишлари ва ҳимоя кўзойнакларидан фойдаланишлари керак.

202. Конвейер-скрубберли ювиш асбобларида ишлаётганда хизмат кўрсатувчи ходимлар (оператор, бункерчи ва насос станцияси машинисти) ўртасидаги алоқа икки томонлама ва захирали бўлиши керак.

203. Ювиш асбобининг конвейер тасмасидан тош бўлакларини ташлаб юбориш учун махсус новлар қурилган бўлиши керак.

Тош бўлаклари тўпланадиган жой тўсилган бўлиши керак.

204. Саноат асбобларининг бункерларидаги ёпишмаларни босим остидаги сув оқими ёки махсус мосламалар билан бартараф этишга рухсат этилади.

Бункердан тош бўлакларини олиб ташлашни фақат таъминловчи ва конвейер тўхтатилгандан кейин кран ёки махсус мосламалар (блоклар, трослар ва ҳоказолар) ёрдамида амалга оширишга рухсат этилади.

205. Гидромониторчининг иш жойи қумларни парчалаш, гидровашгерт новлари ва шағал уюмлари жойлари, шунингдек, гидроэлеватор яқинида жойлашган бошқа асбоблар яққол кўринадиган ҳолда жойлашган бўлиши керак.

206. Қиш мавсумида ишлаш учун мўлжалланган иситиладиган саноат асбоблари учун ҳар бир алоҳида ҳолатда, ходимларнинг хавфсизлиги ва жиҳозларнинг ишончли ишлашини таъминлайдиган чора-тадбирлар кўзда тутилган бўлиши керак.

207. Реагентларни қўллайдиган барча корхоналар, реагентларнинг (уларнинг технологик аралашмалари) хавфлилик классини, санитария талаблари ва мазкур Қоидаларни ҳисобга олган ҳолда, уларни хавфсиз сақлаш ва реагент режимини юритиш бўйича раҳбар (раҳбар ўринбосари) томонидан тасдиқланган йўриқномага эга бўлишлари керак.

208. Реагентлар сақланадиган ёки улар билан ишланадиган хоналар, уларнинг ҳавосидаги зарарли моддаларнинг миқдорини РЭЧКдан юқори бўлмаган даражада бўлишини таъминлайдиган вентиляция билан жиҳозланган бўлиши керак. Реагент хоналаридан чиқариб юбориладиган ҳаво атмосферага чиқарилишидан олдин тозаланиши ва нейтралланиши керак.

209. Реагент бўлинмасида вентиляторлар тўхтаб қолгани тўғрисида хабар берувчи товушли ёки ёруғлик сигнализацияси кўзда тутилган бўлиши керак.

Вентиляция қурилмаси тўхтаб қолганда ёки хона ҳавосидаги зарарли моддалар миқдори рухсат этилган чегаравий концентрациялардан ошиб кетганда хонадаги ишлар зудлик билан тўхтатилади ва ходимлар тоза ҳавога олиб чиқилади.

Хонага киришга фақат умумий алмашинув вентиляциясининг ишлаши тиклангандан кейин ва хонанинг ҳавосидаги зарарли моддалар миқдори РЭЧК даражасигача камайтирилгандан сўнг рухсат этилади.

210. Реагентлар тушириладиган, таралар ва идишлар очиладиган жойлар, эритмали чанлар, тиндиргичлар ва бошқа зарарли моддалар ажралиб чиқиши мумкин бўлган жойлар умумий вентиляция тизимидан ташқари зичлагичли ва насосли қобиқ билан ўралган маҳаллий ҳаво сўриш мосламамалари билан жиҳозланган бўлиши керак.

211. Реагентлар билан ишлаётганда уларни тупроққа, полга, жиҳозга, идишга ва кийимга сачраши, сочилиши ва тўкилишларининг олдини оладиган чоралар кўрилиши керак.

Пол ёки аппаратурага тушган реагентлар амалдаги йўриқномаларга мувофиқ йиғиштириб олиниши, нейтралланиши ва сув билан яхшилаб ювилиши керак.

Реагентлар сақланадиган, ортиладиган ва тушириладиган жойларда тўкилган ёки сочилган реагентларни зарарсизлантириш учун етарли миқдорда тегишли воситалар бўлиши керак.

212. Реагент бўлинмаларида тери юзасидан химикатларни тез кетказиш учун авария души ёки ванналар ўрнатиш, шунингдек, кўзларни ювиш учун фавворачалар қуриш кўзда тутилган бўлиши керак. Кўрсатилган мосламалардан фақат белгиланган мақсадлар учун фойдаланилиши керак.

213. Реагентлар сақланадиган ёки улар билан ишланаётган хоналарга бегоналарнинг кириши тақиқланади.

214. Реагентлар бўлинмаларидаги, шунингдек, омборлардаги вентиляция тизимлари ва реагент ўтказгичларни таъмирлаш, тозалаш ишлари, сиғимларни кўздан кечириш, тозалаш ҳамда зарарсизлантириш ишларига қўйилган шахслар ишларнинг раҳбаридан дастлабки кўрсатмаларни олиши, ишларнинг ҳажми ва хавфсизлик чоралари кўрсатилган махсус наряд-рухсатномага эга бўлиши керак.

215. Ишлатилган артиш материалларини ҳар томонга ташлаш, шунингдек, чан (идиш, сиғим) ва аппаратларнинг ичида қолдириш тақиқланади. Барча ишлатилган артиш материаллари бир жойга йиғилади ва йўқ қилинади.

216. Реагентлар мавжуд бўлган хоналарда шахсий кийимлар ва озиқ-овқат маҳсулотларини сақлаш, шунингдек, ходимларнинг чекиши ва овқатланиши тақиқланади.

217. Флотореагентларни сақлаш, уларнинг эритмаларини тайёрлаш, уларни транспортлаш ва улардан фойдаланиш корхонада ҳар қайси реагент учун ишлаб чиқилган ва фабрика раҳбари (раҳбарнинг ўринбосари) томонидан тасдиқланган технологик режим ҳариталарига мувофиқ амалга оширилиши керак.

218. Фойдаланиш учун яроқсиз бўлган, ифлосланган реагент қолдиқлари ва реагент бўлинмасидан чиқадиган оқоваларни кимёвий тозалаш ёки зарарсизлантириш ишлари бошқа технологик цикл хоналаридан ажратилган хонада амалга оширилади. Бу хоналарда бегона шахсларнинг бўлиши тақиқланади.

Бирлашганда заҳарли моддалар (водород сульфид, цианли водород, маргимушли водород ва бошқалар) ёки қувурларни ифлослантирувчи эримайдиган чўкмалар ҳосил қиладиган оқоваларнинг қўшилишига йўл қўйилмайди.

219. Реагентлар махсус йўриқномаларга мувофиқ ёпиқ омборхоналарда ёки бостирмалар остида сақланиши керак. Аэрофлотлар, мойлар, хлорид кислотаси, натрий сульфогидрати, керосин, оксалларни (Т-80) ўралган реагент омборлари ҳудудида қуёш нурлари ва ёғингарчиликдан ҳимояловчи бостирма остига жойлаштирилган металл резервуарлар ва цистерналарда сақлашга рухсат этилади.

Хлорид кислотасини очиқ омборхоналарда шиша идишларда (бутилда) ва силикат-палахсаларда сақлашга рухсат этилади.

Ўзаро таъсирга киришадиган реагентларни битта омборхонада биргаликда сақлашга йўл қўйилмайди.

Омборларда идиши шикастланган реагентларни сақлашга ҳам йўл қўйилмайди. Реагентларни қайта қадоқлаш, қабул қилиш ва бериш махсус ажратилган майдончаларда ўтказилиши керак.

220. Суюқ реагентларни сақлаш учун мўлжалланган сиғимлар ва улар билан боғлиқ коммуникациялар реагентларнинг тўлиқ тушишини таъминлайдиган мосламалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

Агрессив (кислоталар, ишқорлар) ва заҳарли реагентларни транспортлашга мўлжалланган қувур йўллари ходимлар ўтиш йўлаклари ва иш жойлари устида жойлашган бўлмаслиги керак.

221. Ксантогенатлар, натрий сульфид ва цианидлар омборлари учун хоналарда ҳавонинг ҳарорати 25° С дан ошмаслиги керак. Кучли таъсир қилувчи заҳарли моддалар махсус алоҳида хоналарда сақланиши лозим. Заҳарли реагентлар ва сўндирилмаган оҳакни бошқа реагентлар билан бирга сақлаш тақиқланади. Сўндирилмаган оҳакни сақлаш учун уни сув билан қўшилишига йўл қўймайдиган ёнмайдиган хоналар ажратилган бўлиши керак.

222. Портлаш хавфи бўлган буғлар ва заҳарли таъсир этадиган ёки қўланса ҳидли газлар ажратиб чиқарадиган реагентларни сақлаш учун мўлжалланган хоналарда ҳавоси ўзгармайдиган турғун зоналар юзага келмаслиги учун ҳаво хонанинг пастки ва тепа зоналаридан сўриб олиниши керак.

223. Реагентлар омборлари ва реагент хўжалиги барча хоналарининг поллари, деворлари ва тутиб турувчи қурилиш конструкциялари тегишли кимёвий ҳимояга эга бўлиши керак.

Деворлар ва шифтлар шундай қурилган бўлиши керакки, уларда чанглар ва буғлар тўпланмаслиги ҳамда ютилмаслиги керак ва уларнинг юзасини тозалаш ҳамда ювиш мумкин бўлсин. Поллар сувларнинг, нейтралловчи эритмалар келиб тушадиган сизот зумпфларига оқиши ва четлатилиши учун мўлжалланган ариқчаларга, шунингдек, етарли даражадаги нишабликка эга бўлиши керак.

224. Аэрофлот, натрий сульфогидрат, аммиак ва бошқа кучли ҳид чиқарадиган реагентлар, фақат яхши ҳолатдаги цистерналар ёки металл тиқинлар билан зич ёпиладиган металл бочкаларда ташилиши ва сақланиши керак.

225. Суюқ, агрессив ва ўта заҳарли реагентларни корхона ҳудуди бўйлаб махсус жиҳозланган транспортларда ва химикатларнинг тўкилишига йўл қўймайдиган идишларда ташилади.

Бўтиллар сақланадиган идишларнинг сомонлари, пайраҳалар ва ёғочлари хлорли рух ёки натрий сульфид шимдирилган бўлиши керак. Суюқ реагент солинган бўтилларнинг тиқини зич, лекин герметикланмаган бўлиши керак.

226. Реагентлар сақланадиган омборга киришга ҳаво сўрувчи вентиляция олдиндан 10 дақиқа давомида узлуксиз ишлагандан кейин рухсат этилади. Вентилятор тўхтаб қолганда, реагентларнинг ёпиқ омборларида ишлаш тақиқланади. Вентиляторнинг ишга туширгичи омборнинг ташқи эшиги ёнида бўлиши керак.

Вентилятор носоз бўлган ҳолларда, уни таъмирлаш учун омборга бир вақтнинг ўзида камида икки нафар киши противогазда киришлари керак.

227. Ҳар бир реагентнинг тахланадиган жойи сақланаётган реагентнинг номи кўрсатилган ёзув билан аниқлаган бўлиши керак. Реагентларни турлари бўйича сараланмаган кўринишда сақлаш тақиқланади.

228. Кислоталар, аммиакли сувлар, аэрофлотлар, натрий сульфгидрат ва бошқа суюқ флотореагентларни транспорт воситасидан тушириш механизациялаштирилган усулда амалга оширилиши керак.

Цистерналардаги суюқ реагентлар тўкиб бўлингандан сўнг уларнинг шланги ечиб олинади ва реагент қолдиқлари сув билан ювиб ташланади.

Цистерналардан ёнувчи реагентлар тўкиб олинаётганда, қувур йўллари ва цистерналар заминланган (ерга уланган) бўлиши керак.

Флотореагентлар ва химикатларни бошқа идишларга қуйиб олишдан аввал сиғимларнинг тўлиши сатҳини назорат қиладиган тизимнинг ишончлилигини текшириб кўриш керак.

229. Омборда, шунингдек, портлаш хавфи бўлган реагентлар мавжуд омбор яқинида ва насослар жойлашган хонада ўтказиладиган пайвандлаш ишларини фақат фабрика раҳбариятининг хавфсизлик чоралари кўрсатилган махсус (ёзма) рухсатномаси ҳамда корхонанинг ёнғиндан муҳофаза қилиш хизматининг оловли ишларни ўтказишга берган рухсатномаси бўйича бажариш мумкин. Бунда барча енгил учадиган химикатлар омбордан олдиндан чиқарилган бўлиши керак.

230. Реагент омборларида қуйидагилар бўлиши керак:

суюқ реагентлар сақланадиган стационар сиғимлардаги сатҳ ўлчагичлар;

умумий алмашинув ва маҳаллий сўрувчи вентиляцияларининг ишлаши тўхтаганлиги тўғрисида хабар берадиган товушли ва ёруғлик сигнализацияси. Бундай сигнализацияларнинг заҳарли бўлмаган ва портлаш хавфи бўлган буғларни ажратиб чиқармайдиган реагентлар омборларида бўлиши шарт эмас;

фабрика раҳбарияти, ёнғиндан муҳофаза қилиш хизмати ва тиббий пункт билан бевосита ёки фабрика диспетчери (оператор) орқали телефон алоқаси.

Цианидли банкаларни очиш жараёнлари, шунингдек, кучли таъсир қилувчи заҳарли моддалар билан боғлиқ барча ишлар, шу жумладан, эритмалар тайёрлашлар механизациялашган бўлиши керак.

231. Суюқ ва қаттиқ кимёвий маҳсулотлар сувда ҳамда бошқа эритувчиларда эритиладиган, тайёрланган эритмалар тиндириладиган ва бакларга қуйиладиган реагент бўлинмалари фабриканинг бошқа объектларидан (бўлинмалари) изоляцияланган бўлиши керак.

232. Реагентларни тайёрлаш бўлинмалари ва уларнинг алоҳида хоналаридаги ҳарорат режими ушбу хоналарда тайёрланадиган реагентларнинг физик-кимёвий хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда белгиланади.

233. Тўсатдан катта миқдорда зарарли газлар ажралиши мумкин бўлган реагент бўлинмаларида аварияли ҳаво сўриш вентиляцияси кўзда тутилган бўлиши керак. Захирадаги газниқоблар, уларнинг сони сменада ишлаётган рўйхатдаги ходимларнинг энг кўп таркибидан 50 фоизга кўп бўлиши ва маълум жойда сақланиши керак.

234. Эритмали чанлар ва тиндиргичлар, шунингдек, улар билан боғлиқ бўлган коммуникациялар шундай ўрнатилган бўлиши керакки, лозим бўлган ҳолатда улардаги реагентларни эритмалар бўлинмаларида кўзда тутилган аварияли сиғимларга тўлиқ чиқариб ташлаш мумкин бўлсин.

Реагент бўлинмаларида эритмали чанларнинг тўлиши сатҳини товушли ёки ёруғлик сигнализацияси билан автоматик тарзда назорат қилиш кўзда тутилган бўлиши керак.

235. Органик ҳамда бошқа ёнғин ва портлаш хавфи бўлган моддаларни эритиш учун мўлжалланган аппаратура, учқун чиқишига йўл қўймайдиган ижрода бўлиши керак.

236. Цианли эритмаларни тайёрлаш учун мўлжалланган хона реагент бўлинмасидаги бошқа хоналардан изоляцияланган бўлиши ва доимо ёпиқ туриши, ундан чиқаётган оқова сувлар сизоти ҳамда чиқиндилар бошқа реагентлар бўлинмалари сизотларидан ажратилган бўлиши керак.

Кўрсатилган бўлинмада ишлашга қўйилган шахслар, ишларни хавфсиз бажариш услублари бўйича ўқитилган ва махсус гувоҳномаларга эга бўлишлари керак.

Цианидли банкаларни очиш, уларни бункер ва чан-эритгичларга тушириш, шунингдек, тайёр эритмаларни сақлаш ҳамда эритиш учун мўлжалланган барча аппаратура ва қурилмалар яхши бекитилган ҳамда зичланган бўлиши ва захира вентиляция қурилмаси билан блокировка қилинган тортиш вентиляциясининг маҳаллий сўришларига эга бўлиши керак.

237. Ҳар бир реагент учун чанлар ва тиндиргичлар қуйиш найлари ва сатҳ ўлчагичлар, шунингдек, реагент номи аниқ кўрсатилган ёзув билан жиҳозланган бўлиши керак.

238. Сигналлар ранглари ва хавфсизлик белгилари талабларига риоя қилган ҳолда барча қувур йўллари ва сиғимлар амалдаги соҳа стандартларига мувофиқ хавфсизлик белгиларидаги рамзий тасвирлар ва тушунтириш ёзувлари бўлган шартли рангларга бўялиши керак.

239. Барабанларни очиш, йирик бўлакларни майдалаш, уларни эритиш бакларига тўкишда кўриладиган хавфсизлик чоралари ишчи йўриқномаларда кўрсатилган бўлиши керак.

240. Флотореагентлар эритмаларини тайёрлашда маҳаллий ёритиш учун кучланиши кўпи билан 12 вольт бўлган кўчма ёриткичлардан фойдаланиш рухсат этилади.

241. Реагент бўлинмасининг ишчи хоналарида идишларни сақлаш тақиқланади. Идишларни зарарсизлантириш ва омборга топшириш тартиби фабриканинг бош муҳандиси томонидан тасдиқланган йўриқномада белгилаб берилади.

Цианли бирикмалар ташилган идишлар зудлик билан зарарсизлантирилиши ва омборга бошқа идишлардан алоҳида топширилиши керак.

242. Чиқинди омборлари, қуйқа омборлари ва бошқа фойдали қазилмаларни қазиб олиш ҳамда қайта ишлаш жараёни билан боғлиқ бўлган гидротехник иншоотлар, белгиланган тартибда тасдиқланган лойиҳаларга мувофиқ бўлиши керак.

243. Чиқинди омборларидан фойдаланиш, уларни лойиҳалаштириш ва қуриш қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.

244. Чиқинди сувларини, уларни сув ҳавзасига чиқаришдан олдин тозалаш усули лойиҳа ва техник ҳужжатларда кўрсатилган бўлиши керак. Чиқинди омборлари сувларини очиқ сув ҳавзаларига (дарёлар, кўллар, ирмоқлар), уларни балиқ хўжалиги сув ҳавзалари учун мўлжалланган санитария меъёрларигача, тегишли тозаламасдан чиқариш тақиқланади.

245. Чиқинди омборининг сув ювиб кетган участкалари тўсилган ва уларга огоҳлантирувчи плакатлар ва белгилар ўрнатилган бўлиши керак. Чиқинди омборининг ювилмаларига хизмат кўрсатиш учун панжарали кўприкчалар қурилади. Чиқинди омборида пайдо бўлган тиндириш ирмоғининг сувларига, ўприндилар, жарликлар ёки воронкаларга бориш, шунингдек, тиндириш ирмоғининг музликлари бўйлаб юриш тақиқланади.

246. Сув ташланадиган иншоотларни кўздан кечириш ва уларда таъмирлашларни амалга ошириш махсус наряд-рухсатнома бўйича амалга оширилади. Қудуқлар, сиғимлар ва коллекторларда одамларнинг борлиги тўғрисида плакатлар билан хабардор қилиниши керак.

247. Ҳар бир фабрикада, корхона раҳбари (раҳбар ўринбосари — бош муҳандис) тасдиқлайдиган, чиқиндилар омбори тўғонини сув ювиб кетиши ва бошқа аварияли вазиятларда юз бериши мумкин бўлган аварияларни бартараф этиш режаси сўзсиз ишлаб чиқилади.

Захира чиқишлари, одамлар ҳаракатланадиган йўллар, ишларнинг технологиялари ўзгарганда, уч кун муддатда аварияларни бартараф этиш режасига тегишли ўзгартиришлар киритилиши ва бу ҳақда ходимлар ҳамда мутахассисларга имзо қўйдириб таништирилиши керак.

Корхонанинг мутахассисларини аварияли ҳолатларни бартараф этиш бўйича ишларни ташкиллаштириш ва унга раҳбарлик қилиш ҳамда уларда шахсан иштирок этишнинг тартиби билан фабрика раҳбари (унинг ўринбосари — бош муҳандис), ходимларни эса тегишли бўлим (цех, участка, бўлинма) раҳбари таништиради.

Таништириш режа амалга киритилишидан камида 15 кун олдин, аварияларни бартараф этиш бўйича режанинг охирги варағига, шунингдек, аварияларни бартараф этиш режаси далолатномаларига имзо қўйдириб ўтказилади. Қайта таништириш ҳар йили ўтказилади.

Аварияларни бартараф этиш режасининг ўзи бажарадиган ишларга тааллуқли қисми билан танишиб чиқмаган шахсларни ишга қўйиш тақиқланади.

248. Чиқинди омбори юқори қатламини чанг босишининг олдини олиш учун уни маҳкамлаш (ўт экиш, дарахтлар ўтқазиш ва бошқалар) бўйича чоралар амалга оширилиши керак.

249. Ҳар бир фабрикада ўрнатилган тартибда минералларни бир-бирига ёпишиши ва ғўлаклаш жараёнларини олиб бориш технологияси бўйича, энергия ташувчилар (газ ва бошқалар), юқори ҳароратли операцияларнинг қўлланиши, газ ҳамда чанг ажралишлари ва омилларининг хавфсизлиги бўйича бошқа ноқулайликларнинг мавжудлиги билан боғлиқ ҳолда, аниқ шароитлар учун рудалар ҳамда концентратларни ғўлаклаш услублари аниқлаштирилган йўриқномалар ишлаб чиқилган ва тасдиқланган бўлиши керак.

250. Бункерлардаги дастлабки хомашё, аралаштириш, қайтариш ва тўшамалар, шунингдек, бункерлар юкланадиган жойлар чанг, буғ ва газ ажралиб чиқишига йўл қўймайдиган аспирация қурилмалари билан жиҳозланиши керак.

251. Бункерларнинг туйнуклари катаклари ўлчамлари 200 х 200 миллиметр бўлган панжаралар билан ёпилган ва баландлиги 1 метрдан кам бўлмаган тўсиқлар билан тўсилган бўлиши керак.

252. Чанг ўтказадиган мосламалардан чангни йиғиштириб олиш гидро, пневмотранспорт билан ёки бошқа усулда амалга оширилади. Чангни ўтказадиган мосламалардан чангни гидро ёки пневмотранспорт тизимига тушириш усули, уни атроф-муҳитга чиқиб кетиши ва тарқалиши имкониятини қолдирмаслиги керак.

253. Аралаштирувчи барабанлар ва барабан-совиткичларга, уларни тозалаш ва таъмирлашда одам кириши учун мўлжалланган туйнукнинг эшиклари маҳаллий бошқаришда ҳам, худди, шунингдек, масофадан бошқаришда ҳам барабаннинг эшиклари очиқ бўлганда, унинг ишга тушиши имкониятига йўл бермайдиган блокировка билан жиҳозланган бўлиши керак.

Аралаштиргич ишлаб турганда бевосита барабандан намуналарни олиш тақиқланади. Барабандан чиққан шихтадан намуна олиш автоматлаштирилган намуна олгичлар ёрдамида, айрим ҳолларда эса қўлда амалга оширилиши керак.

254. Бўлаклаш ва ғўлаклаш машиналарининг ўчоғи горелкаларига газ ҳамда буғни қабул қилиш қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилиши керак.

Ўчоқнинг газ горелкаларини ёқиш ва ўчириш тартиби, назорат жойлари ва параметрлари, хавфсизликнинг керакли чоралари корхона бош муҳандиси томонидан тасдиқланган махсус йўриқномада келтирилган бўлиши керак.

255. Бўлаклаш машиналари (минералларни бир-бирида ёпишиши ва қиздирилган бўлакларни пишириш машиналари) фавқулодда ва режали тўхтатилганда, уларга шихта, газ ва ҳаво беришни тўхтатиш керак. Бунда газ горелкалари газ келишини тўхтатадиган автоматик блокировка билан таъминланган бўлиши керак.

Тортиш-пуфлаш машиналарини (эксгаустерлар, вентиляторлар, тутун сўрувчилар) тўхтатиш, машинадаги ёнилғи тўлиқ ёниб бўлгандан кейин амалга оширилиши керак.

256. Коллекторлар ва горелкаларнинг сурилма қопқоқларига хизмат кўрсатиш учун уларга боришга қулайлик яратилган бўлиши керак. Магистраль шиберлар масофадан туриб, оператор хонасидан бошқарилади. Бундан ташқари уларни қулай ҳолда қўлда бошқариш имконияти ҳам кўзда тутилган бўлиши керак.

257. Пишириш машиналарининг ёндирувчи ўчоқларининг деворлари ва гумбазлари иссиқликдан изоляцияланган бўлиши керак. Ташқи юзасидаги ҳарорат 45° С дан юқори бўлган ўчоқлар устида бинонинг энг юқори қисмидан 1-2 метр баландликка чиқарилган ҳаво тортиш қувурлари ва дефлекторлар билан жиҳозланган соябонлар ўрнатилган бўлиши керак.

Минералларни бир-бирига ёпишиши машинаси бўйлаб ёндирувчи ўчоқларга зич туташадиган пана жой бўлмаган ҳолларда қизиб турган шихта юзасини тўлиқ экранланишини таъминлайдиган совитиш пардалари ўрнатилган бўлиши керак.

258. Фабриканинг газ хўжалигига хизмат кўрсатадиган шахслар, газдан ҳимоялайдиган, иш жойларига яқин бўлган махсус ажратилган жойларда сақланиши ва мунтазам текширилиши керак бўлган зарур аппаратура билан таъминланган бўлиши керак.

259. Шихтани ёндириш учун суюқ ёнилғида ишлайдиган бўлаклаш қурилмаларидан фойдаланиш қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.

260. Минералларни бир-бирига ёпишиши ва пишириш машиналарининг ишчи майдончалари зонасининг аравачаларга ётқизиш тушамалари ва шихталарни юклаш жойларида, шунингдек, ғилдиракларни ётқизгичнинг ғилдираклари узатмалари ва машиналарнинг ён қисмларида, машина ишлаб турганда хизмат кўрсатувчи ходимларнинг аравачалар панжараларини алмаштириш учун ишчи тармоққа чиқадиган жойига кириб қолишларига йўл қўймайдиган тўсиқлар бўлиши керак.

Бу жойларга кириш пишириш машинаси тўхтатилгандан ва тегишли блокировка ўрнатилгандан кейин таъминланиши керак.

261. Фабрикаларнинг барча бўлаклаш амалга ошириладиган иш жойларида ёруғлик-товуш сигнализацияси ва телефон алоқаси бўлиши керак.

262. Амалдаги фабрикаларда шихтани қиздириш учун қайноқ қайтмадан фойдаланишга, ихтисослашган ташкилот томонидан бажарилган лойиҳа бўйича амалдаги санитария меъёрларига мувофиқ меҳнатнинг санитария-гигиена шароитлари таъминланган ҳолатда йўл қўйилади.

Янги фабрикалар лойиҳалаштирилаётганда технологик жараёнда қайноқ қайтмадан фойдаланишга йўл қўйилмайди.

263. Қайтариш тугуни фабриканинг бошқа участкаларидан изоляцияланган бўлиши керак.

Пишириш (қиздириб бириктириш) бўлинмаси ва қайтариш тугуни ўртасида тўғридан-тўғри телефон алоқаси йўлга қўйилган бўлиши керак.

264. Минералларнинг бир-бирига ёпишишини қиздириб бириктириш технологияси қайтма бункерида осилиб қолишлар ҳосил бўлишига йўл қўймайдиган қайтмани олишни таъминлаши керак.

Қайноқ қайтмалар бункерга ёпишиб қолган ҳолда, унинг ўпирилишини махсус воситалар (пневмокўчиргич ва бошқалар) билан амалга ошириш керак.

Бункердаги қайтма материални сув билан совитиш қатъий тақиқланади.

Бункерлар ва ғалвирлар конструкцияларини сув билан совитиш фақат бункер қайтмадан тозалангандан ва хавфсизликнинг қўшимча чоралари кўрилгандан кейин мумкин бўлади. Қайноқ қайтма бункерлари иссиқликдан изоляцияланган бўлиши керак.

265. Буғ ҳосил бўлишини камайтириш мақсадида қайноқ қайтма ташиладиган галереялар оқимли-сўрувчи вентиляция билан жиҳозланган, йилнинг совуқ вақтида бериладиган ҳаво эса олдиндан иситилган бўлиши керак.

266. Барабан-совиткичда қайтмани совитиш пайтида буғ ҳосил бўлишига йўл қўймаслик учун барабан-совиткичлар материални ортиш ва тушириш жойларида аспирация тизимлари билан жиҳозланган бўлиши керак.

267. Машинанинг қайтма бункерлари остидаги тарновларни фақат махсус майдончалардан туриб, мосламалар ёрдамида тозалашга рухсат этилади.

268. Қайноқ қайтмани тасмали конвейерда ташиганда, уни конвейер тасмасига олдиндан ётқизилган шихта устига жойлаштириш керак.

Қайтмани бериш ва конвейерда совуқ шихтанинг бўлиши автоматлаштиришнинг махсус тизими билан таъминланиши керак.

269. Қиздирилган бўлакларни (агломерат) вагонларга юклаш учун мўлжалланган темир йўллар излари чодирлар (зонт) билан ёпилган бўлиши керак, унинг остидаги чангланган ҳаво махсус вентилятор ёрдамида сўриб олинади, чиқиндиларни тозалаш эса махсус мосламалар билан амалга оширилади.

270. Юкларни ортишни кузатиш учун телевизион ёки бошқа автоматик мосламалар ўрнатилган бўлиши керак. Юклаш ишлаш учун нормал санитария-гигиена шароитлари таъминланган махсус изоляцияланган хонадан бошқарилиши лозим.

271. Қиздирилган бўлакларни (агломерат) юклаш жойларидаги темир йўл изларини тозалаш, одатда механизациялаштирилган усулда амалга оширилади. Қиздирилган бўлакларни (агломерат) ташиш учун уларнинг тўкилишига йўл қўймайдиган махсус вагонлардан фойдаланиш керак.

272. Қиздирилган бўлаклардан намуналар олиш автоматик намуна олгичлар билан махсус жойлардан, қиздирилган бўлакларни конвейерда узатиш мавжуд бўлмаган ҳолларда эса кўприкли кран грейфери билан темир йўл вагонларидан амалга оширилади.

273. Қиздирилган бўлакларни (агломерат) совитиш жараёни уларнинг калориметрик усул билан аниқланадиган ҳароратини 140° С дан кам бўлмаган ҳароратгача тушишини таъминлаши керак.

274. Тайёр қиздирилган бўлакларни ғалвирдан ўтказиш хоналари пишириш корпусидан бинонинг бутун баландлиги бўйича ажратилган бўлиши керак. Ғалвирдан ўтказиш бўлинмасига ва юкларни тушириш майдончаларига кириш эшиклари тешикни зич бекитиши керак.

275. Сульфидли рудалардан қиздирилган бўлакларни (агломерат) ишлаб чиқаришда бўлаклаш фабрикалари олтингугуртни тутиб қолувчи қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

276. Кетаётган газлар, рециркуляция ва рекуперация тизимларининг газ-ҳаво коллекторлари, мос равишда уларнинг пишириш корпуси, хом-ашёни тайёрлаш бўлинмаси ва бошқа хоналарда жойлашган чанг йиғиш бункерлари иссиқликдан изоляцияланган бўлиши керак.

Иссиқлик изоляциясининг юзасини мунтазам чангдан тозалаб туриш керак.

277. Пиширишнинг янгидан лойиҳалаштирилаётган корпусларида пишириш машиналарининг тортиш-пуфлаш қурилмалари алоҳида корпусга (оралиқ) ёки пишириш корпуси таркибига кирувчи, яхлит деворлар билан изоляцияланган хонага жойлаштирилган бўлиши керак.

Тортиш-пуфлаш қурилмаларининг хонаси пишириш бўлинмаси билан ёруғлик-товуш сигнализацияси ва товушни изоляциялайдиган кабинага ўрнатилган телефон алоқаси билан боғланган бўлиши керак.

278. Кетаётган газлар ва рекуперация газлари коллекторларида тортиш -пуфлаш жиҳозигача ёки ундан кейин ўрнатилган сурилма қопқоқларни бошқариш механизациялаштирилган ва электрлаштирилган бўлиши керак.

279. Пишириш машиналарининг конструкцияси билан хонада фойдаланиш жараёнида газларнинг чиқиши ва қиздирилган бўлакларнинг қизиб турган қатламидан иссиқликнинг чиқишига йўл қўймаслик мақсадида «кон-пишириш аравачалари» тугунида самарали зичлик таъминланиши керак.

280. Тутун сўрғич ёки пишириш машинасининг вентилятори авариявий тўхтаган ҳолларда:

ёнилғи берилиши автоматик тарзда дарҳол тўхтайди ва свечанинг сурилма қопқоғи очилади;

пишириш машинаси автоматик тарзда тўхтайди. Ишлаб турган тортиш-пуфлаш қурилмаларининг ишлаши ёнилғи тўлиқ ёниб тугагунча давом этади.

281. Оҳактошни пишириш ва оҳак тайёрлаш учун мўлжалланган қурилмаларга мазкур Қоидаларнинг 249, 250, 254, 261-бандларида кўрсатилган минералларнинг бир-бирига ёпишиши (агломерация қилиш) машиналаридан фойдаланишда қўйиладиган хавфсизлик талаблари татбиқ этилади.

282. Оҳактошни пишириш ва оҳак тайёрлаш учун мўлжалланган қурилмаларда чанг бостиришнинг амалдаги санитария нормаларига мувофиқ нормал санитария-гигиена меҳнат шароитларини таъминлайдиган самарали воситалар қўлланиши керак.

283. Оҳакни парчалаш учун сувдан фойдаланиш хавфсизликнинг қўшимча чоралари кўрилган шароитларда рухсат этилади.

284. Оҳак унинг чангишига йўл қўйилмайдиган шароитларда ўтказилиши ташилиши керак.

Оҳакни пишириш бўлинмаларида шамоллатиш етарли бўлмаганда ёки у носоз бўлганда ишлаш тақиқланади.

285. Қуритиш қурилмалари ва улардан қонунчиликда белгиланган тартибда фойдаланиш керак.

286. Қуритиш қурилмасининг юқори ҳароратларгача қизийдиган барча юзалари иссиқликдан изоляцияланган ёки тўсилган бўлиши, иш жойлари эса ҳаво душлари билан жиҳозланган бўлиши керак.

287. Қуритиш печларига материал бериладиган тарновлар ва қувурлар ёпиқ ва чанг ҳосил бўлишига йўл қўймаслиги учун зич бекитилган бўлиши керак.

Айланадиган барабанларнинг ўтхона ва юк тушириладиган камералар билан туташган жойлари зич бекитилган бўлиши керак.

288. Қуритиш қурилмалари ва печлар газларни чанг ва зарарли аралашмалардан санитария меъёрларигача тозаланишини таъминлайдиган газни тортиш тизими билан жиҳозланиши керак.

289. Ҳавони тортиш-пуфлаш тизими ўчирилган ҳолатда қуритиш қурилмасининг (печлар) ишлаши тақиқланади. Ҳавони тортиш-пуфлаш қурилмалари ишлаганда, ишчи хонага газлар кирмаслиги керак.

290. Қуритиш қурилмасини технологик йўриқнома талабларига мувофиқ ишга туширилиши ва тўхтатилиши керак.

291. Мазутни тўкиш учун мўлжалланган авариявий бак носоз ёки тўла бўлган ҳолларда ёқиш мосламаларини ишлатиш тақиқланади.

292. Ишлаб чиқариш хоналаридаги қуритиш қурилмасини ёқиш учун мазут захираси бир кунлик эҳтиёждан кўп бўлмаганда рухсат берилади.

293. Экскаватор (ағдармалар) омборхоналари ва улардан фойдаланиш амалдаги қонунчилик талабларига мувофиқ бўлиши керак.

294. Штабель устидаги галереялар иситиш, дренаж ва чанг тутадиган аспирация тизимларига эга бўлиши керак.

295. Штабель тахлагичлар ёрдамида чўққили омборхоналар қуришда рельсли из ва сув йиғиш ариқчаларининг ҳолати, уларнинг кўмилиб қолмаслиги, шунингдек, ишчи майдончалар, траплар, зиналарни кўкаламзорлаштирилгани назорат қилиниши керак.

Штабель тахлагичларнинг ҳаракат ҳудуди қоронғи пайтда ёритилиши керак.

296. Қувур йўллари орқали сочилувчан материаллар омборхонага ташилаётганда қувурлар бирлашган жойларининг герметиклиги ва юк солинадиган жойларнинг зич ёпилган таъминланган бўлиши лозим. Технологик шароитлар зич бекитиш имконини бермайдиган жойларда аспирация тизими сўргичлари ўрнатилган бўлиши керак.

297. Товар каолин хомашёси ва тальк рудасини кўмир, цемент ва оҳак уюмлари яқинида сақлаш тақиқланади.

Тальк, каолин ва графитни сочилган ҳолда вагонларга ортиш чоғида чангни босиш воситалари қўлланиши лозим.

298. Сутканинг қоронғи пайтида омборхоналардаги темир йўл излари ёритилган бўлиши керак, ёритилмаган темир йўл изларида ишлаш тақиқланади.

299. Экскаватор ишлаётган пайтда унинг ковши, троси, блоклари, скреперининг ҳаракат ҳудудида одамлар (шу жумладан, хизмат кўрсатувчи ходимлар)нинг бўлиши тақиқланади. Ковш (ротор)ни тозалаш экскаватор тўхтаган пайтда ва экскаватор машинистининг рухсати билан амалга оширилади. Бундай вазиятда ковш (ротор) ерга туширилган бўлиши керак.

Материалларни экскаваторлар ёки кўприкли ортиш қурилмалари билан темирйўл вагонларига ортиш чоғида бригада экскаватор ёки кўприкли ортиш қурилмаси машинистининг қонунчиликда ўрнатилган тартибда берадиган сигналларига бўйсуниши керак.

Ишдан холи вақтда экскаваторнинг ковши (ортгичнинг ротори) ерга туширилган, кабина ёпилган, электр энергияси узилган бўлиши керак.

300. Кўп чўмичли экскаваторлар ёки кўприкли юклаш қурилмалари ишлаётган пайтда юк ортилаётган вагон яқинида, юкларни ортиш, тушириш люклари, конвейерлар ва юклаш қурилмалари остида одамлар бўлмаслиги керак.

301. Экскаваторлар ёрдамида юк ортиладиган омборхоналарда штабелларнинг баландлиги амалдаги қонунчилик талабларига мувофиқ қабул қилиниши керак.

302. Материалларни ортиш ва тушириш пайтида иш ҳудуди ҳавосидаги чангни санитария нормалари даражасида бўлишини таъминлайдиган чанг босиш ёки чанг тутиш чоралари кўрилиши лозим.

Иш ҳудуди ҳавосидаги чангни санитария нормалари даражасида бўлишини таъминлаш имконияти бўлмаган ҳолларда ходимлар респираторлардан фойдаланишлари керак.

303. Омборхоналарда бульдозерларни мотори ишлаётган ва пичоғи кўтарилган ҳолатда қаровсиз қолдириш, иш пайтида эса тросни йўналтириш, осма рама ва пичоқда туриш мумкин эмас. Узатмалар қутиси қўшилган ҳолатда моторни ишга тушиб кетишига йўл қўймайдиган блокировка ёки моторни кабинадан туриб юргизиш қурилмаси бўлмаган бульдозерда ишлаш тақиқланади.

304. Тахланадиган материалнинг максимал қиялик бурчаги бульдозер кўтарилишда ишлаётганда 25 градусдан, пастликка (юк билан тушаётганда) ишлаётганда эса 30 градусдан ошмаслиги керак. Материал ортилаётганда бункерларга бориш йўлларининг қиялиги 6 градусдан ошмаслиги керак.

305. Пиёдалар учун мўлжалланган ва шоссе йўллар руда бўлаклари омборхонаси томонидан бруствер ёки тўсиқлар билан тўсилиши керак.

306. Тасмали конвейерлар, ўзиюрар бункерлар ёки роторли экскаваторлар ёрдамида юк тушириладиган омборхоналарда галереяларнинг юк тушириладиган бўйлама туйнуклари доимий тўсиқлар билан ўралган ёки катакларининг ўлчами 200 х 200 миллиметр бўлган панжара билан бекитилган бўлиши керак.

307. Фабрикаларда электр қурилмалари ва уларга келаётган тармоқлар, электр қурилмалар қоидалари талабларига мувофиқ бажарилиши керак, уларни ишлатиш Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 11 ноябрдаги 712-сон қарори билан тасдиқланган Истеъмолчилар электр қурилмаларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига ва Истеъмолчилар электр қурилмаларини эксплуатация қилишда хавфсизлик техникаси қоидаларига мувофиқ амалга ошириш керак.

308. Бинолар ва иншоотлар қонунчиликда белгиланган тартибда яшиндан ҳимоялагич билан таъминланган бўлиши керак. Яшин қайтаргичларни кўздан кечириш ва уларнинг ҳолатини ҳамда заминловчи мосламанинг қаршилигини текшириш ҳар бир чақмоқлар мавсумидан олдин натижаларни мувофиқ равишда журналга қайд этган ҳолда ўтказилиши керак.

309. Электромеханик жиҳозни таъмирлаш, уни ишга тушириш ва тўхтатиш тартибини корхона бош муҳандиси томонидан тасдиқланган йўриқномага қатъий риоя қилган ҳолда амалга ошириш керак.

Портлашдан ҳимояланган электр жиҳозлари қонунчиликда белгиланган тартибда таъмирланади.

310. Ҳар бир электр қурилмаси учун улардан нормал ва авариявий тартибларда фойдаланиш схемалари тузилган бўлиши керак. Электр уланиш схемаларига киритилаётган барча ўзгаришлар, шунингдек, заминлагичлар ўрнатилган жойларнинг ўзгариши схемада белгиланиши керак. Фойдаланиш электр схемалари ва уларга киритилаётган ўзгаришлар фабриканинг электр хўжалигига масъул бўлган ходим томонидан тасдиқланиши керак.

311. Электр схемаларда истеъмолчиларни ортиқча кучланиш ва қисқа туташувлардан ҳимоя қилиш кўзда тутилган бўлиши керак.

312. Портлаш-ёнғинга хавфли ва ёнғинга хавфли бўлган материаллар ишлаб чиқариладиган, қайта ишланадиган ёки сақланадиган бинолар ҳамда ташқи қурилмалар қонунчиликда белгиланган тартибда портлаш-ёнғинга ва ёнғинга хавфи бўйича таснифланган бўлиши керак.

313. Электр қурилмаларини кўздан кечириш жараёнида Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 11 ноябрдаги 712-сон қарори билан тасдиқланган Истеъмолчилар электр қурилмаларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига ва Истеъмолчилар электр қурилмаларини эксплуатация қилишда хавфсизлик техникаси қоидаларига мувофиқ битта шахс томонидан бартараф этиш мумкин бўлмаган носозликлар аниқланганда, у бу ҳақда зудлик билан ўзининг бевосита бошлиғига хабар бериши ва фойдаланиш журналига тегишли ёзувни киритиши керак.

Бу хилдаги носозликлар юқори турувчи бошлиқнинг кўрсатмаси бўйича иккинчи шахснинг назорати остида кўрсатилган қоидаларда кўзда тутилган, ишларни хавфсиз бажаришни таъминлайдиган чораларга риоя қилган ва ҳимоялаш воситаларини қўллаган ҳолда бартараф этилади.

314. Ҳимоялаш воситаларидан фойдаланишдан олдин улар диққат билан кўздан кечирилади ва тозаланади. Уларда ташқи шикастланишларнинг бор ёки йўқлигини, шунингдек, тамғаси бўйича уларнинг мазкур қурилма кучланишига мувофиқлигини ва уларни даврий синовдан ўтказишнинг муддати ўтиб кетмаганлигини текшириш керак.

Носоз ҳимоялаш воситалари ёки синовдан ўтказиш муддати ўтиб кетган тамға аниқланганда, уларни зудлик билан қўллашдан олиш керак.

Ҳимоялаш воситаларининг номенклатурасини, уларни сақлаш жойлари ва тегишлилигини электр қурилмаларидан фойдаланиш учун масъул бўлган шахс белгилайди ҳамда фабрика раҳбари тасдиқлайди.

315. Тақсимлаш қурилмалари хонасига узун нарсаларни (қувурлар, нарвонлар ва шу кабилар) олиб кириш ва кучланиш остида бўлган барча қисмлари, тасодифан тегиб кетиш имкониятини бартараф этадиган тўсиқлар билан тўлиқ ёпилмаган электр қурилмалари яқинида улар билан ишлаш, ишларни бажарувчи ёки ажратилган кузатувчининг узлуксиз назорати остида ўта эҳтиёткорлик билан амалга оширилиши керак.

316. Таъмирлаш ишлари учун қўлланадиган ҳавозалар ва нарвонлар мустаҳкам ҳамда ишончли бўлиши, силлиқ юзаларга ўрнатилаётган нарвонларнинг остида қоқилган резина асоси, ерга ўрнатилаётганларида эса ўткир металл учликлари бўлиши керак.

Нарвонлар юқориги учлари билан мустаҳкам таянчга ишончли таянган ҳолда туриши керак. Боғланган нарвонларни қўллашга йўл қўйилмайди.

Тираб қўйиладиган нарвонларни краности балкалари баландлигига, металл конструкцияларнинг элементларига ва бошқаларга ўрнатишда нарвоннинг юқориси ва пастки конструкцияларига ишончли қилиб маҳкамланиши керак. Электр қурилмаларга хизмат кўрсатишда, шунингдек, уларни таъмирлашда металл нарвонларни қўллаш тақиқланади. Тираб қўйиладиган нарвонлар синовдан ўтказилган бўлиши ва синовдан ўтказилгани тўғрисидаги тегишли ёрлиққа эга бўлиши керак.

317. Айрим ишлаб чиқариш машиналари ва механизмларни, ушбу машиналар ҳамда механизмларга хизмат кўрсатишга рухсат олган, тегишли кўрсатмалардан ўтган ва уларга мустақил хизмат кўрсатиш ҳуқуқига эга бўлган шахслар ишга тушириш аппаратуралари ёрдамида қўшишлари ҳамда ўчиришлари мумкин. Таъмирлаш учун ўчирилган вақтда уларнинг ишга тушириш мосламаларига «Қўшилмасин! Одамлар ишлаяпти!» плакати осиб қўйилади.

318. Вақтинча ўчириб қўйилган жиҳозни ишга туширишдан олдин уни кўздан кечириш, унинг кучланишни қабул қилишга тайёр эканлигига ишонч ҳосил қилиш ва унда ишлайдиган ходимни уни қўшилаётганлиги тўғрисида огоҳлантириш керак.

319. Вақтинча тўсиқларга «Тўхта! Кучланиш. «Ҳаёт учун хавфли!» огоҳлантирувчи плакатлар осиб қўйилиши керак.

320. Фабрикаларда давлат стандартлари талабларига ёки белгиланган тартибда тасдиқланган техникавий шартларга жавоб берадиган электромеханик жиҳозлар, электр моторлар, трансформаторлар, аппаратлар, ўлчов асбоблари, ҳимоя аппаратлари, кабеллар, симлар ва шу кабиларни қўллашга рухсат берилади.

321. Ғилоф билан ёпилган ёки шчит орқасига ўрнатилган коммутация аппаратлари узатмаларида қўшиш ва ўчириш ҳолатлари аниқ кўрсатилган бўлиши керак.

322. Чироқлар уларга электр жиҳозлардан кучланишни узмасдан туриб хизмат кўрсатиш мумкин бўлган ҳолда жойлаштирилган бўлиши керак.

323. Умумий ёритишдаги чироқларни ток билан таъминлаш учун 220 вольтдан юқори бўлмаган кучланиш қўлланиши керак.

324. Юқори хавфли ва ўта хавфли хоналарга чўғланма лампали чироқларни полдан 2,5 метрдан паст баландликка ўрнатишда махсус конструкцияли чироқларни қўллаш ёки 42 вольтдан юқори бўлмаган кучланишдан фойдаланиш керак. Бу талаблар малакали ходимлар томонидан кранда ёки майдончаларда туриб хизмат кўрсатиладиган чироқларга қўлланмайди.

Агар чироқлар цехларда юқорида баландликда жойлашган бўлса, уларга кранлар ёрдамида хизмат кўрсатилиши мумкин, ишлар диэлектрик қўлқопларда иккинчи шахснинг иштирокида бажарилиши керак. 127 — 220 вольтга мўлжалланган люминесцент лампали чироқларни, уларнинг контактли қисмларини тасодифий тегиб кетишлар имконияти мавжуд бўлмаганда, 2,5 метрдан кам бўлмаган баландликка ўрнатишга рухсат этилади.

325. Маҳаллий стационар ёритиш чўғланма лампали чироқларини ток билан таъминлаш учун:

юқори даражадаги хавф бўлмаган хоналарда — 220 вольтдан юқори бўлмаган;

юқори даражадаги хавф ҳамда ўта хавфли хоналарда — 42 вольтдан юқори бўлмаган кучланишларни қўллаш керак.

Истисно тариқасида, қуйидаги махсус конструкцияли чироқларда 220 вольт ва унгача бўлган кучланишларни қўллашга рухсат берилади:

мустақил ток манбаидан ток оладиган аварияли ёритишнинг таркибий қисми бўлган;

юқори хавфли хоналарга ўрнатиладиган (лекин ўта хавфли хоналарга эмас).

42 вольтдан ортиқ кучланишдаги чироқларнинг металл арматуралари ишончли заминланиши керак.

326. Нам, ўта нам, иссиқ ва кимёвий фаол муҳитли хоналарда маҳаллий ёритиш учун люминесцент лампаларни фақат махсус конструкцияли арматурадагиларни қўллашга йўл қўйилади.

327. 42 вольт ва ундан паст кучланишли чироқлар бирламчи ва иккиламчи кучланишлари алоҳида чулғамли электр трансформаторларидан ток билан таъминланиши керак.

328. Ишлаб чиқариш хоналарида очиқ (ҳимояланмаган) люминесцент лампаларни одамларнинг узоқ вақт бўлишига мўлжалланмаган хоналарда қўллашга йўл қўйилади.

329. Электр асбоблар (электр дреллар, электр гайка бурагичлар, электр шпилька бурагичлар, силлиқлаш ва сайқаллаш машиналари, электр пайвандлагичлар, резьба қирққичлар, титраткичлар ва бошқалар) қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:

ишда хавфсиз бўлиши ва ток ўтказувчи қисмларига тасодифий тегиб кетиш имкониятларининг бўлмаслиги;

электр тармоғига тез қўшилиши ва тармоқдан тез узилиши, ўз-ўзидан қўшилмаслиги ва узилмаслиги.

330. Кўчма электр асбобларининг кучланиши қуйидагича бўлиши керак:

хавф юқори бўлмаган хоналарда ва хоналардан ташқарида 220 вольтдан юқори эмас;

хавф юқори бўлган хоналарда 42 вольтдан юқори эмас.

Хавф юқори бўлган хоналарда қўл чироқларини ток билан таъминлаш учун 42 вольтдан юқори бўлмаган кучланиш қўлланиши керак.

331. 42 вольтдан юқори кучланишга мўлжалланган электр асбобларининг корпуси заминловчи сим уланадиган «З» ёки «Замин» деб ёзилган фарқловчи белгиси бўлган махсус қисқичга эга бўлиши керак.

332. Ўта хавфли хоналарда, шунингдек, ўта ноқулай шароитларда, яъни электр токидан шикастланиш хавфини оширадиган тирбандлик, ишловчининг яхши заминланган катта металл юзаларга (қозонларда, баклар, цистерналар ва бошқа шу кабиларда ишлаш) тегиши каби ноқулай ҳолатларда қўл ва кўчма чироқларни ток билан таъминлаш 12 вольтдан ортиқ бўлмаган кучланишда қўлланиши керак.

333. Электр асбобини масофадан бошқаришни ва унда корпусга туташиш ёки заминловчи симнинг узилиши бўлганда автоматик тарзда - зудлик билан ўчиришни таъминлайдиган ҳимояловчи ишга туширгич мавжуд бўлганда, хонанинг тоифасидан қатъи назар, шунингдек, хонадан ташқарида 220 вольт кучланишли электр асбобидан фойдаланишга рухсат этилади. Электр асбобининг 42 вольтда ишлашини таъминлашнинг имконияти бўлмаганда, фақат, ҳимоя воситаларини (қўлқоплар) қўллаган ҳолда ва электр асбобнинг корпуси ишончли заминланган бўлганда 220 вольт кучланишли электр асбоблардан фойдаланишга рухсат берилади.

334. Электр асбобларнинг уланиши учун мўлжалланган штепселли улагичнинг ток ўтказувчи қисмларига тегинишнинг имконияти бўлмаслиги ва у қўшимча заминловчи контактга эга бўлиши керак.

335. 12 ва 42 вольтли кучланишларда қўлланадиган штепселли улагичлар (розеткалар, вилкалар) ўзларининг конструктив ижроси бўйича 127 ҳамда 220 вольт кучланишга мўлжалланган оддий штепселли улагичлардан фарқ қилиши керак ҳамда 12 ва 42 вольт кучланишларга мўлжалланган вилкаларнинг 127 ва 220 вольтга мўлжалланган штепселли розеткаларга улаш имкониятлари бўлмаслиги керак. 12 ва 42 вольт кучланишларга мўлжалланган штепселли улагичлар 127 ва 220 вольт кучланишга мўлжалланган штепселли улагичларнинг рангидан кескин фарқ қиладиган рангга эга бўлишлари керак.

336. Ходимнинг қўлига электр асбобини беришдан аввал уни корпусида туташувнинг йўқлиги, заминловчи томирнинг (симнинг) узилмаганлиги ва симлар изоляциясининг ҳолатини текшириб кўриш керак.

337. Электр асбобини токка улаш учун шлангли сим қўлланиши керак, изоляцияси 500 вольтдан кам бўлмаган кучланишга мўлжалланган, резина шлангга солинган кўп томирли эгилувчан (ПРГ типидаги) симларни қўллашга рухсат берилади.

338. Электр асбоб билан ишлаётганда ток узилиб қолганда ёки ишдаги танаффуслар вақтида электр асбоби электр тармоғидан узиб қўйилиши керак.

339. Кучланиши 1000 вольтдан юқори бўлган электр қурилмаларини кўздан кечиришда бир нафар шахс томонидан қандай бўлмасин ишларни бажариш, шунингдек, тўсиқ орқасига ўтиш, тақсимлаш мосламаси камералари ва мойли узгичнинг портлаш камераларига кириш тақиқланади. Жиҳозлар, аппаратуралар ва ошиновкаларни кўздан кечиришни камера остонасидан ёки тўсиқ олдида туриб амалга оширишга рухсат берилади.

340. Электр қурилмасининг қандайдир ток ўтказувчи қисми ерга тегиб тургани аниқланганда, уни узиб қўйгунча бундай шикастланиш жойларига ёпиқ тақсимлаш мосламаларида 4-5 метрдан яқин масофага ва очиқ подстанцияларда 8 — 10 метрдан яқин масофага яқинлашиш тақиқланади.

Бундан яқинроқ масофаларга яқинлашишга, фақат улаш аппаратурасида ерга бўлган уланишни бартараф этишга имкон берадиган операцияларни бажариш учун, шунингдек, жабрланганларга керакли ёрдамларни кўрсатишда рухсат берилади. Бундай ҳолатларда албатта ўзини қадам кучланиши таъсиридан хавфсизлантириши керак: диэлектрик ботинкалар кийилади, гиламчалар ёки ердан ишончли изоляция қиладиган бошқа нарсалар тўшалади. Барча операциялар диэлектрик қўлқопларда ёки изоляцияловчи штангаларда бажарилиши керак.

341. Вақтинча тўсиқларда электр токи билан шикастланиш хавфи борлиги тўғрисидаги огоҳлантирувчи плакатлар осиб қўйилган бўлиши керак.

342. Кучланиши 1000 вольтдан юқори бўлган электр қурилмаларидаги таъмирлаш ишларини Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 11 ноябрдаги 712-сон қарори билан тасдиқланган Истеъмолчилар электр қурилмаларини техник эксплуатация қилиш қоидаларида ва Истеъмолчилар электр қурилмаларини эксплуатация қилишда хавфсизлик техникаси қоидаларида кўзда тутилган ташкилий ва техникавий чора-тадбирлар амалга оширилгандан кейин ўтказиш керак.

343. Ишларни бажарувчи (кузатувчи), назоратни амалга оширувчи доимо иш жойида бўлиши керак. Кучланиши 1000 вольтдан ортиқ бўлган қурилмалар хонасида ёки очиқ подстанцияда таъмирлаш бригадасидан бир кишининг, шу жумладан, иш бажарувчининг (кузатувчининг) ёлғиз қолишига рухсат берилмайди. Мабодо ишни бажарувчида (кузатувчида) бу ердан чиқиш зарурати бўлса ва бу вақтда масъул раҳбар унинг ўрнида туролмаса, у ўзи бўлмайдиган вақтга бригадани хонадан ташқарига чиқариши ва эшикни ташқаридан қулфлаб қўйиши керак.

344. Иш куни давомида ишдаги танаффуслар (тушлик ёки ишлаб чиқариш меҳнат шароитлари бўйича) вақтида бригада электр қурилмалари хонасидан ёки очиқ подстанциядан чиқиши керак. Плакатлар, тўсиқлар ва заминлашлар ўз жойида қолади. Танаффусдан кейин ишларни бажарувчи ёки кузатувчи бўлмаганда, ишловчилардан ҳеч бирининг кучланиши 1000 вольтдан ортиқ бўлган қурилмалар хонасига ёки очиқ подстанцияга киришга ҳаққи йўқ.

Бундай танаффуслардан кейин тезкор ходимлар бригадага рухсат бериш билан шуғулланмайди. Ишларни бажарувчининг (кузатувчининг) ўзи бригадага иш жойларини кўрсатади.

345. Ишлар тўлиқ тугаганидан кейин бригада иш жойларини йиғиштиради ва шундан кейин уни масъул раҳбари кўриб чиқади.

346. Кўчма тўсиқлар (катак ёки шчит) ишловчиларнинг тасодифан ёки хато қилиб кучланиш остида қолган ток ўтказувчи қисмларга тегиб кетишига йўл қўймайдиган конструкцияга ва тўсиқларнинг ўзи билан ток ўтказувчи қисмларни ёпиб туришига эга бўлиши керак. Шунингдек, тўсиқларни хавфсиз ўрнатиш имконияти кўзда тутилган бўлиши ва тўсиқларнинг барқарорлиги бўлиши керак.

347. Ушбу Қоидалар кучланиши 1000 вольтгача ва 1000 вольтдан юқори бўлган электр моторларга нисбатан татбиқ этилади.

348. Электр моторларга ва улар ҳаракатга келтирадиган механизмларга электр мотори ҳамда механизмларнинг айланиш йўналишини кўрсатадиган стрелкалар чизиб кўрсатилган бўлиши керак.

349. Электр узатманинг одатдаги иш режими бузилган ҳолатларда улар зудлик билан (авариявий) электр тармоғидан узилиши керак.

Фабриканинг бош муҳандиси томонидан тасдиқланган маҳаллий йўриқномада қайси ҳолатларда электр моторини авариявий ўчириш кераклиги, шунингдек, авария ҳолатини бартараф этиш ва электр моторини ишга туширишнинг тартиби кўрсатилган бўлиши керак.

350. Электр машиналар статор чулғамларининг чиқишлари ва кабель воронкаларини маҳкамлаш ҳамда машина ишлаётган вақтда олиш тақиқланадиган тўсиқлар билан ҳимояланиши керак.

Электр машиналари ҳамда ишга тушириш-ростлаш аппаратуралари чиқишларининг коробкалари уни махсус асбобларсиз очиш мумкин бўлмаган ҳолда зичланган ва қопқоқ билан ёпилган бўлиши керак.

351. Статор, якорь ва қутбий токлар чулғамларининг чиқишлари белгиларга эга бўлиши керак. Ишга тушириш-ростлаш мосламаларида «пуск» (ишга тушириш) ва «стоп» (тўхтатиш) ҳолатлари белгиланган бўлиши керак.

352. Гуруҳли шчитларга монтаж қилинган узгичлар, контакторлар, магнитли ишга туширгичлар, бириктиргич-ажраткичлар ва бошқа шу кабиларда, шунингдек, сақлагичларда уларнинг қайси моторга тегишлилигини кўрсатадиган ёзувлари бўлиши керак.

353. Электр моторни таъмирлаш учун тўхтатгандан кейин шчитдан ёки йиғилган жойдан унга ток етказиб берадиган кабелдан кучланишни узиш, ўчиргичнинг узатмасига эса «Қўшилмасин! Одамлар ишлаяпти!» плакатини осиб қўйиш керак.

«Қўшилмасин! Одамлар ишлаяпти!» плакатини олиш ва машинани қўшиш фақат ишларни бажараётган шахс ишларни тугатгани тўғрисида журналга ёзув киритгандан кейингина мумкин, ишни қабул қилиб олган шахс эса электр моторни қўшишга рухсат берилгани тўғрисида ёзув киритади.

354. Бинолардаги доимий электр пайвандлаш ишлари бунинг учун махсус ажратилган шамоллатиладиган, ўт ўчириш воситалари билан жиҳозланган хоналарда бажарилиши керак.

Пайвандлаш учун мўлжалланган хоналарда енгил алангаланадиган воситалар ва материалларни сақлаш тақиқланади.

355. Электр пайвандлаш қурилмаларини фабриканинг бўлинмалари ва цехларида фақат доимо қулф билан ёпилган ҳолатда бўладиган махсус коммутацион аппаратураларга (бириктиргич-ажраткичлар) улаш мумкин. Аппаратларга бошқа ток қабул қилгичларни улаш тақиқланади.

356. Электр пайвандлаш қурилмасининг корпуси, шунингдек, пайвандлаш трансформаторининг буюмга кетадиган сим уланадиган (қайтиш сими) иккиламчи чулғами қисқичи, ҳар бири алоҳида заминлашнинг умумий контурига заминланган бўлиши керак.

357. Туташтирилган ва бориш қийин бўлган бўшлиқларда, хавфли шароитларда (баландликда), сиғимларнинг ичларида, нам хоналарда ва шу кабилардаги пайвандлашларни, одатда доимий токдан фойдаланган ҳолда ўта хавфли ишлар учун олинадиган наряд-рухсатнома бўйича амалга ошириш керак. Пайвандлаш аппаратлари пайвандлаш занжири узилганда, салт юриш кучланишини чеклайдиган ёки автоматик тарзда узиладиган мосламага эга бўлиши керак.

Ёпиқ сиғимлар ичидаги пайвандлаш ишларини махсус наряд бўйича электр хавфсизлиги бўйича аттестациядан ўтган иккитадан кам бўлмаган шахслар бажаради. Бунда уларнинг биттаси, электр хавфсизлиги бўйича III-малака гуруҳига эга бўлгани, пайвандланаётган сиғимнинг ташқарисида туриши керак ва ишларни хавфсиз ўтказилиши бўйича назоратни амалга оширади.

Сиғимнинг ичида ишлаётган шахс, албатта арқоннинг бир учи боғланган сақловчи камар билан таъминланиши, арқоннинг иккинчи учи эса сиғимдан ташқарида турган иккинчи шахсда бўлиши керак.

358. Пайвандлаш қурилмасини ҳар қандай таъмирлашни у кучланиш остида бўлганда бажариш тақиқланади.

359. Пайвандлаш электрод тутгичнинг конструкцияси миллий стандартларига мувофиқ бўлиши керак.

360. Электр ёйи ёрдамида пайвандлашда ишлар тугагандан кейин ток манбаи электр тармоғидан узилади, электрод тутгичнинг сими ток манбаидан узилади ва йиғиштириб ёпиладиган қутига (хонага) солинади.

361. Устахоналарда, кабиналарда, пайвандлашнинг иш жойларида огоҳлантириш плакатлари осиб қўйилиши керак. Электр пайвандлаш ишлари бажариладиган жойларни ёруғлик ўтказмайдиган шчитлар ёки ёнмайдиган материаллардан тайёрланган пардалар билан тўсилиши керак.

362. Босим остида бўлган (қозонлар, баллонлар, узатувчи қувурлар ва шу кабилар) ёпиқ идишларда ёки алангаланиб кетадиган ёки портлаш хавфи бўлган моддалари мавжуд идишларда пайвандлаш ишларини бажариш тақиқланади.

Цистерналар, баклар, бочкалар, резервуарлар ва бошқа ёнилғи ҳамда енгил алангаланадиган суюқликлар, шунингдек ёнувчи ҳамда портлаш хавфи бўлган газлар остида бўлган сиғимларни, олдиндан диққат билан тозаламасдан, бу сиғимларни яхшилаб буғламасдан ва шамоллатиб газларини кетказмасдан электр пайвандлашга ва кесишга йўл қўйилмайди.

363. Газларни электр тозалаш ва чанг тутиш бўйича қурилмалар амалдаги техник жиҳатдан тартибга солиш тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ бажарилган бўлиши керак.

364. Кучайтириш-тўғрилаш агрегатларининг катакчалари ва 1000 вольтдан юқори кучланиш остида бўлган бошқа қисмларнинг жойлашган жойлари калитларидан, бир вақтнинг ўзида Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 11 ноябрдаги 712-сон қарори билан тасдиқланган Истеъмолчилар электр қурилмаларини техник эксплуатация қилиш қоидаларида ва Истеъмолчилар электр қурилмаларини эксплуатация қилишда хавфсизлик техникаси қоидаларида назарда тутилган талабларга мувофиқ малака гуруҳига эга бўлган икки кишидан кам бўлмаган шахслар фойдаланишлари мумкин.

365. Газ тозалаш қурилмаси бўйича бир нафар навбатчига, электр фильтрларга хизмат кўрсатиш бўйича маҳаллий йўриқномаларда бажарилиши кўзда тутилган ишлардан ташқари қандайдир ишларни бажаришга рухсат берилмайди.

366. Электр агрегатлар ҳамда тўғриланган кучланиш линияларини қўшиш ва ўчириш бўйича, шунингдек, захира агрегатларга ўтиш операцияларни тезкор ходимларнинг бир нафар шахси амалга ошириши мумкин. Газ тозалаш қурилмаси бўйича навбатчини бригада аъзоси (иккинчи шахс) сифатида жалб этиш керак.

367. Электр фильтри ёки унинг секцияларини ички кўздан кечириш ҳамда таъмирлаш, электр фильтри ҳар иккала томонидан зич ва соз шиберлар ёки тиқинлар билан газдан узилган, кучланиш олинган, назорат тизимлари заминланган, корпус қолдиқ газлардан тўлиқ тозалангунча шамоллатилган ҳамда электр фильтрида заҳарли газларнинг йўқлиги таҳлили ўтказилгандан кейин, фақат электр фильтри учун масъул бўлган шахснинг бевосита кузатувида ёки иштирокида ўтказилиши керак.

368. Электр фильтрлари, чанг туткичларнинг юқориги қисмида ишлаганда, фақат юқориги қопқоқли туйнукларини очиши керак. Электр фильтрлари, чанг тутгичларнинг пастки қисмида ишларни бошлашдан олдин электродларни қоқиш ва бункерларни чангдан тўлиқ тозалаш керак.

369. Электр энергиясидан технологик мақсадлар учун электр иситиш мақсадида қўллаш масаласини Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефт маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси билан келишиш учун, унинг энергия элтувчи сифатида қўлланишини ва иситишнинг бошқа усулларига (ёқилғи ўти печлари, буғ билан қиздириш, иккиламчи энергия ресурсларидан фойдаланиб) алмаштиришнинг имконияти мавжуд эмаслиги асослаб берилиши керак.

370. Электротермик қурилмаларнинг (печлар) тузилиши ва жойлашиши амалдаги қонунчилик талабларига мувофиқ бўлиши керак.

371. Электротермик қурилмалардан (печлар) фойдаланишни қонунчиликда белгиланган тартибда амалга ошириш керак.

372. Фабрикаларда электр иситиш асбоблари ва ўрнатилиши ҳамда ишлаши амалдаги хавфсизлик қоидалари ва меъёрларига мос келмайдиган, серияли ишлаб чиқарилмаган электр жиҳозларни қўллаш тақиқланади.

373. Алоқа, сигнализация ва автоматика мосламаларини ток билан таъминлаш 220 вольтдан ортиқ бўлмаган кучланишли куч тармоғидан, аккумулятор батареяларидан ёки тўғрилаш қурилмаларидан амалга оширилиши керак. Барча телефон линиялари икки симдан кам бўлмаслиги керак.

374. Алоқа, сигнализация ва автоматика қурилмаларини юқори кучланишли линия, яшин разрядлари ҳамда адашган токлар таъсиридан ҳимоя қилиш таъминланиши керак.

375. Алоқа, сигнализация ва автоматика мосламалари занжирларидаги ишлар ижро схемалари бўйича амалга оширилиши керак.

376. Корхона ихтиёридаги темир йўллар ва иншоотлар, кўчма таркиб, алоқа, сигнализация ва блокировка, шунингдек, поездлар ҳаракатини ташкил этиш ва юклаш-тушириш ишларини бажариш соҳага оид норматив ҳужжатларда белгиланган тартибда амалга оширилиши шарт.

377. Юклаш-тушириш участкаларига вагонларни узатиш ва олиб чиқиш механизациясининг жиҳозлари ва иншоотлари иҳоталарга ҳамда ҳаракатланвучи ва айланувчи қисмлар ёки уларнинг таъсир зоналари ишларнинг хавфсиз бажарилишини таъминлайдиган тўсиқларга эга бўлиши шарт.

378. Темирйўллар яқинига жойлашган бинолардан чиқиш йўлаклари, темирйўлларга параллель қилиб қурилиши керак. Агар чиқиш йўлаклари бевосита фабрика темирйўл транспорти кўтармаси томонга йўналтирган бўлса, унда рельс йўли пиёдаларнинг ҳаракатланиш йўналиши бўйлаб бинонинг бутун узунлигида жиҳозланган ўтиш жойигача ёки яқин йўлгача панжаралар билан тўсилган бўлиши керак.

Яқинлашаётган поездни нормал кўришни тўсувчи бинолар ва иншоотлардан темирйўлларига чиқиш жойларида ҳам тўсувчи ғовлар ўрнатилиши лозим.

Фабрикаларга темирйўлларини кесиб ўтиш жойларида ўтиш кўприкчалари ёки тоннеллар кўзда тутилган бўлиши шарт. Агар буларни қуришнинг иложи бўлмаса, унда ҳаракатланвучи таркиб яқинлашаётгани ҳақида хабар берувчи ёруғлик ва товушли сигнализация ўрнатилиши лозим.

379. Юкни тушириш учун темирйўл вагонларини фабрика корпусига киритиш корпуснинг хизмат кўрсатувчи персонали томонидан рухсат берувчи ёруғлик сигнали (светофор) улангандан кейин амалга оширилиши керак.

380. Темирйўл таркиблари яқинлашаётганда қабул қилувчи қурилмалар (бункерлар) яқинида одамлар хавфсиз турадиган жойлар кўзда тутилган бўлиши шарт. Узатиш ва тўкиш пайтида қабул қилувчи бункернинг тўкиш томонида одамларнинг туриши тақиқланади. Вагонлардан юкни фақат руда қабул қилувчининг кўрсатмаси ва сигнали бўйича тушириш керак.Тўкиш ишларини бажараётганда бункерларнинг лозим саҳтгача тўлишини назорат қилишни таъминлаш зарур.

381. Бункерларнинг қабул майдончаларида рудаларни ярим вагонларга узатишда одамларнинг хавфсиз ва қулай ҳаракатланишлари учун (темир йўл излари бўйлаб) юриш майдончалари қурилиши керак. Майдончаларни ўз вақтида тўкилмалардан тозалаш зарур. Ярим вагонларнинг қопқоқли туйнукларини очиш учун вагонлардан юкларнинг хавфсиз туширилишини таъминлайдиган, рельсларнинг каллакларидан баланд бўлган траплар қуриш керак.

382. Қабул қилувчи мосламаларнинг ишчи майдончаларида жойлашган вагон ағдаргичлар мустаҳкам панжарали тўсиқ билан тўсилиши керак. Вагон ағдаргичлар ушбу мақсадлар учун махсус жиҳозланган, юкларни тушириш майдончаларида яхши кўринадиган хонадан бошқарилади.

383. Рудалар контактли электровозларда олиб келинганда, уларни тушириш жойларига электр токидан шикастланишнинг хавфи тўғрисидаги огоҳлантирувчи плакатлар осиб қўйилиши керак.

384. Электровозда фойдали қазилмани ташишда қабул қилиш бункерлари устидаги хонага кирадиган контакт симлари, секцияли заминловчи пичоқли ажраткичлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

Бункерусти хонасида жойлашган контакт тармоғидан кучланишни узмасдан туриб, вагонлардаги юкларни тушириш тақиқланади. Контакт тармоғида кучланишнинг йўқлигини ёруғлик сигнали билан тасдиқлаш керак.

Контакт тармоғидаги кучланиш узилмаган бўлса, электровоз вагонларининг устига чиқиш тақиқланади.

385. Носоз вагонлардан юкларни тушириш, шунингдек, қабул қилиш мосламаларининг юкларни тушириш майдончасида таъмирлаш тақиқланади.

386. Вагонлардан юкларни тушириш, уни ёпишиб қолган рудалар ва бошқа материаллардан механизациялашган усулда (ағдариш, сурадиган ва текислайдиган машина билан, гидроювиш ва бошқалар) ёки бу ишларнинг хавфсизлигини таъминлайдиган механизмлар ва мосламалар ёрдамида тозаланиши керак. Юклар тушириладиган зонада одамларнинг бўлиши тақиқланади.

387. Темирйўл излари, қабул қилиш мосламаларини тозалашда ишлар бажариладиган жой транспорт воситасининг тўхташ сигналлари билан тормоз йўлидан кам бўлмаган масофада тўсилган бўлиши, станция бўйича навбатчи эса бажариладиган ишлар тўғрисида олдиндан огоҳлантирилган бўлиши керак. Турган таркибнинг вагонларидан юклар туширилаётган вақтда йўлларни тозалаш тақиқланади.

388. Металлургиянинг қайта ишлаш чиқиндилари (домна печларининг ёқилғи ташланадиган юқори қисми чангларини, агломерат фракциясининг майда чиқитлари ва бошқалар) махсус ўз юкларини ўзлари туширадиган вагонлар ёки автоағдаргичларда фабрикага олиб келиниши керак.

389. Чангиб кетадиган махсулотларни ортиш ва туширишда чангни бостириш бўйича чоралар кўрилиши ва чангдан ҳимоялайдиган шахсий ҳимоя воситалари қўлланиши керак.

390. Фабрикаларда автомобиль транспортидан фойдаланиш Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 12 апрелдаги 172-сон қарори билан тасдиқланган Йўл ҳаракати қоидалари талабларига мувофиқ бўлиши керак.

391. Фабрика ҳудудида автомашиналар ва поездларнинг ҳаракатланиш тезлиги ҳамда тартибини маҳаллий шароитни ҳисобга олга ҳолда корхона белгилайди ва тегишли йўриқнома билан тартибга солинади.

392. Руда автотранспорт воситаси билан берилганда қабул қилиш бункерининг юкларни тушириш майдончасида қуйидагилар амалга оширилиши керак:

автомашинанинг бункерга қулаб тушишига йўл қўймайдиган тиргакларни ўрнатиш;

техник носозлик оқибатида автомобиль кўтарилиш ёки нишабликда тўхтаганда, унинг ўз-ўзидан юриб кетишини бартараф этадиган (машинани тормозлаш, моторни ўчириш, ғилдираклар остига тиргаклар қўйиш ва шу кабилар) ва носозликни бартараф этгунга қадар участкада хавфсизликни таъминлайдиган чораларни кўриш керак;

юкларни тушириш жойига орқага тисланиш ҳаракатини 30 метрдан ортиқ бўлмаган масофага мўлжаллаш.

393. Автоағдаргичларнинг юкларни тушириб бўлгандан кейин кузови кўтарилган ҳолда ҳаракатланишига, шунингдек, узлуксиз товушли сигнал бермасдан туриб орқага ҳаракатланишига йўл қўйилмайди,

394. Осма пўлат арқонли йўлларни қуриш ва улардан фойдаланишни қонунчиликда белгиланган тартибда амалга ошириш керак.

395. Рудалар осма пўлат арқон йўллар орқали етказиб берилганда, қабул қилиш бункерларининг юкларни тушириш воронкаси катакчалари ўлчами 400х400 миллиметрдан кам бўлмаган панжаралар билан ёпилган бўлиши керак.

396. Станциядан пўлат арқонларнинг чиқиш зонасида юкларни тушириш воронкаси олдидаги иш жойлари, вагонетка ўз-ўзидан уни тортиб турадиган пўлат арқондан узилиб кетган ҳолатда ишларнинг хавфсизлигини таъминлайдиган тўсиқларга эга бўлиши керак. Контрюклар остидаги жойлар 2 метрдан кам бўлмаган баландликда тўсилган бўлиши, контрюкларнинг қудуқлари эса тўшамалар билан ёпилган бўлиши керак.

397. Юкларни тушириш воронкалари олдидаги ишчи майдончалари ва пўлат арқон йўллар ўзаро тўғридан-тўғри телефон алоқаси ҳамда сигнализация билан таъминланган бўлиши, шунингдек, пўлат арқон йўлининг узатмасини машинистга сигнал бериш билан аварияли тўхтатиш имкониятига эга бўлиши керак.

Пўлат арқон йўли тўсатдан тўхтаб қолганда, тўхташнинг сабаблари аниқланиши ва носозлик бартараф этилгунга қадар уни ишга тушириш тақиқланади.

398. Корхона маъмурияти томонидан фабрикада конвейерлар ва узлуксиз транспортнинг бошқа турларининг ҳолати ҳамда улардан хавфсиз фойдаланишни назорат қиладиган шахслар доираси аниқлаб олиниши керак.

399. Тасмали конвейерларда тасмалар жойидан жилмай айланганда ва узилганда, шунингдек, юк туширадиган воронка ҳамда новлар тиқилганда узатмани ўчирадиган мослама кўзда тутилган бўлиши керак.

400. Тасмали конвейерларда тасмалар ва барабанларни ёпишиб қолган материаллардан механик тозалайдиган мосламалар бўлиши керак.

401. Конвейерлардаги юклар тушириладиган аравачалар учун сўнги тўхтаткич, рельсли йўлларда эса махсус тиргаклар керак.

Юкларни автоматик тарзда туширадиган аравачалар ва кўчма мокидек қатнаб бориб келувчи конвейерларнинг электр моторларига электр токини олиб бориш осма шлангли кабелларда бажарилиши керак. Юкларни автоматик тарзда туширадиган аравачалар ва кўчма мокидек қатнаб бориб келувчи конвейерларнинг электр моторларини электр токи билан полдан ёки хизмат кўрсатадиган майдончадан 3,5 метрдан кам бўлмаган баландликда жойлашган контактли симлар бўйича таъминлашга рухсат берилади. Троллей симининг илгаги бундан кам баландликда (3,5 метрдан 2,2 метргача) бўлса, махсус тўсиқлар қурилиши керак.

Юк туширадиган аравачалар, уларнинг ўз-ўзидан ҳаракатланиб кетишини бартараф этадиган мосламалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

402. Тасмали конвейерлар остига тўкилган материалларни йиғиштириш механизациялашган (гидравлик йиғиштириш ва бошқалар) бўлиши керак. Бош, охирги ва оғишдан четга чиқиш барабанлари остидаги матералларни қўлда йиғиштиришга фақат конвейер тўхтатилганда, узатманинг электр схемаси ажратилганда, ишга тушириш мосламаларида «Қўшилмасин! Одамлар ишлаяпти!» огоҳлантирувчи плакати осиб қўйилганда рухсат берилади. Конвейернинг моторини ишга тушириш тизими бош ва охирги барабанларнинг тўсиқлари олинганда, моторнинг ишлашига йўл қўймайдиган блокировкага эга бўлиши керак.

403. Конвейернинг тасмаси ҳаракатланганда ён томонга силжимаслиги, барабанлар ва ролик таянчларининг четлари чегарасидан чиқиб кетмаслиги керак.